On Liberty | درباره‌ی آزادی
7.89K subscribers
434 photos
38 videos
16 files
233 links
مهم‌ترین پی‌آمد حکومت قانون آزادی همه‌ی شهروندانِ برابر و تأمین آزادی‌های آنان است. تا زمانی‌که شالوده‌ی این نظامِ آزادی، و نهادهایی که آزادی شهروندان برابر را تضمین می‌کنند، استوار نشده باشد، هیچ پیشرفت مادّی صورت نخواهد گرفت.
Download Telegram
➣ @Notes_On_Liberty

✓ الهام از تاریخ: اقتصادانان این مکتب، در مباحث خود، عمدتاً از تاريخ الهام می‌گرفتند. به همین جهت علم اقتصاد را به‌طور توصیفی تعبیر کردند.

✓ تقسیم مراحل تاریخی: پیروان این مکتب، افزون بر برخورد توصیفی با علم اقتصاد، توسعه‌ی تاریخی کشورها و رشد اقتصادی آن‌ها را به مراحل مختلفی تقسیم می‌کنند. آن‌ها معتقدند که افزون‌بر مطالعه‌ی منطقی هر پدیده‌ی اجتماعی، باید تمامی عواملی که ماهیت اقتصادی آن پدیده را زیز تأثیر قرار می‌دهد، مورد بررسی قرار گیرد.
یکی از معروفترین روش‌های تاریخی در خصوص تفکیک مراحل رشد، بررسی روستو است؛ که به‌عنوان اقتصاددان تاریخ معاصر، وقایع تاریخی را به پنج مرحله تفکیک کرد!

✓ ملیت و فرهنگ، مبنای نظریه‌پردازی: آن‌ها معتقدند که برای رسیدن به هدف اساسی که همان «اقتصاد ملّی» است، نخست باید ملیت و فرهنگ هر کشوری مبنای نظریه‌پردازی و سیاست‌گذاری اقتصادی قرار داده شود. تنها از این راه است که سیاست‌گذاری اقتصادی، می‌تواند در بالابردن سطح رفاه اقتصادی جامعه مفید و مؤثر باشد.

✓ اهمیت دادن به نقش دولت: اگر اجتماع، مرکز مطالعه باشد و اگر ارگانیزم اجتماع نیروی محرکه دینامیک به حساب آید، در آن حالت، دولت و جامعه به‌جای فرد، محور توجه قرار می‌گیرند. آن‌ها بر این باور نیستند که سیستم بازار تخصیص بهینه منابع را به‌وجود آورده و توزیع عادلانه را برقرار خواهد کرد؛ بلکه معتقدند که دولت، باید نقش بیشتری در زندگی اقتصادی و اجتماعی داشته باشد.

#تاریخ_اندیشه‌های_اقتصادی
#مکاتب_اقتصادی
#مکتب_تاریخی_قدیم
#اقتصاد
➣ @Notes_On_Liberty
✦ شعر نو، انقلابی در شعر ایران
➣ @Notes_On_Liberty
📄 | شعرِ نو، انقلابی در شعر ایران (۱)

➣ @Notes_On_Liberty

✿ هدف نوشتار پیشِ رو، شناختی گذرا نسبت به یکی از پدیده‌های نو، به‌عنوان انقلابی بزرگ در ادبیات پارسی، یعنی شعرِ نو است. شعرِ نو اصطلاحاً به اشعاری گفته می‌شود که آزاد از پایبندی‌های سنّتی نسبت به اوزان قراردادی و قافیه‌ها و انگاره‌ها و تلمیحات و کنایات، ... باشد.

✿ اگرچه در درازای تاریخ ادبیات پارسی، گاه اشعاری آزاد از قید تساوی اوزان دیده می‌شود، ولی هیچ‌کدام از آن‌ها را به صرف داشتن همین یک مشخصه نمی شود شعر نو به‌شمار آورد؛ و نیز نمی‌شود بدین بهانه، یعنی به بهانه‌ی شکستگی وزن چند شعر در گذشته، تاریخ پیدایش شعر نو را تا سده‌ها به عقب برد. وقتی که از مبداء تاریخ پدیده‌ای سخن می رود، غرض هنگامی است که آن پدیده از آن به بعد، آغاز به رشد و دگرگونی و پیش‌روندگی می‌کند؛ تسّری می‌یابد و به عرصه‌ها و پدیده‌های دیگر نفوذ می‌کند و عوامل اجتماعی دیگر را زیر تأثیر و تغيير قرار می‌دهد. پدیده‌های اتفاقی که چون حباب‌هایی بر بستر تاریخ پیدا می‌شوند و بلافاصله از بین می‌روند و مبداء هیچ رخداد و حرکت بعدی نیستند و هیچ تأثیری در عوامل غیراصلی ندارند، همواره در طول تاریخ وجود داشته و به‌عنوان یک سرآغاز از اهمیتی برخوردار نیستند. حتی نقاشی‌های انسان‌های نخستین، با آنکه نه همچون پدیده‌ای موقتی و اتفاقی و گذرا، بلکه به‌مثابه‌ی کار ابزاری مؤثر، سده‌ها عامل نظم‌بخشی به زندگی اجتماعی مردم بوده است، به اعتبار اینکه عناصری از کوبیسم در آن یافت می‌شود، سرآغازِ کوبیسم شمرده نمی‌شود.

➣ @Notes_On_Liberty
📄 | شعرِ نو، انقلابی در شعر ایران (۲)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ سرآغازِ «شعرِ نو» در ایران -به‌عنوان پدیده‌ای ناگزیر و لاجرم دامن‌گستر و راه‌گشا و پیشْ‌رو و پیش‌رَوَنْده- در جنبش مشروطیت است؛ جنبشی که برایند آشنایی ایرانیان با اندیشه‌های تازه‌ی غربی، مفهوم آزادی و حقوق مدنی انسان‌ها بود.
پس از جنگ جهانی دوم، شعر نو که دیری از ادامه‌ی پویندگی بازمانده بود، دگرباره به جنبش در می‌آید. این فراز و فرودها و قبض و بسط‌های شعر نو در سال‌های پس از آن نیز ادامه می یابد؛ قبض و بسطی که برایند دگرگونی‌هایی در تاریخ سیاسی ایران است.

❃ نیما به‌مانند دیگر شاعرانِ نوپردازِ پیش از خود، شعر آزاد را از راه زبان فرانسه و آشنایی با شعر اروپا شناخت و در ادب پارسی به کار بست. ولی فرق بنیادین نیما با دیگر شاعران نوپرداز این بود که شاید دیگران(شاید جز تقی رفعت) دقیقاً به فلسفه‌ی کارْ آگاه نبودند و تنها از روی تنوع و تازگی و امکان آزادی بیان و مهم‌تر از همه، جذابیت‌های پنهان و آشکار و شمیم غرب، دست به سرودن شعر آزاد زده بودند، حال‌آنکه نیما، چنانکه در گفتارهایش پیداست، به‌طور ژرف به ریشه‌ی پیدایش و شکل‌گیری شعر آزاد در ایران و جهان آگاهی داشته، و به همین روی هم، بخشی از تلاش خود را در بازنمود و ریشه‌بینی تاریخی هنر نوین می‌کرده است.

❃ نوآوری سرایندگان مدرنیستِ پیش از نیما، بیشتر در شکل بیرونی(قالب) شعر، و به‌ویژه در نوع قافیه‌بندی آن بود. شعر آن‌ها در جوهره و نظام، همان شعر سنّتی بود: همان تعبيرات و تشبیهات و استعاره‌ها و کنایه‌ها... نهایت اینکه، مضمونی اندک متفاوت (نه خیال‌بندى و صُوَر جديد) در قالبی شکسته، با قوافی پس و پیش‌شده ارائه می‌شده. بدین روی بود که ایرج میرزا، در نکوهش آن می‌گفت:

انقلاب ادبی محکم شد
فارسی با عربی توام شد


درِ تجدید و تجدد واشد
ادبیات شلم شور باشد


تا شد از شعر برون وزن و روی
یافت کاخ ادبیات توی


می‌کنم قافیه‌ها را پس و پیش
تا شوم نابغه‌ی دوره‌ی خویش


همه گویند که من اُستادم
در سخن داد تجدد دادم


این جوانان که تجددطلب‌اند
راستی دشمن علم و ادب‌اند

❃ البته، مشکل آغازگری و دشواری انقلابی این‌چنین بی‌پیشینه و سترگ، در شرایطی که متولیانِ دست به شمشیرِ نهادِ قدیمی، اذهان مردم را بقعه‌ی خود کرده بودند، بی‌گمان در این امر بی‌تأثیر نبوده است، چنانکه شعرهای اولیه‌ی نیما نیز از این اشکالات بی‌بهره نبود؛ ولی در هر روی، انقلاب ادبی، این نبود.
مناسبات درونی شعر می‌باید فرو می‌ریخت و سازماندهی نوینی جایگزین آن می‌شد که به خودیِ خود صورتی نوین می‌یافت. یعنی صورت می‌باید پیروِ سیرت شعر می‌شد، نه وارونه.

➣ @Notes_On_Liberty
📄 | شعرِ نو، انقلابی در شعر ایران (۳)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ در هفدهم اُردی‌بهشت ۱۳۰۸، نیما یوشیج در نامه‌ای به ذبیح‌الله صفا، درباره‌ی شعر نوِ پیش از خود (البته بیشتر شعر نسیم شمال و امثال او) می‌نویسد:

«این، یک قسم کاریکاتور مخصوص ادبیات کنونی ایران است. از اختلاط قدیم و جدید، به آن شکل عقاب را می‌توان داد که می‌خواهد پرواز کند امّا دست و پای فیل را دارد و نمی‌تواند. پس از آن می‌خواهد و ناچار است از اینکه برخیزد، بر می‌خیزد و می‌گوید عقابم، و عقاب هم نیست. همین تجدد بود که در اوایل مشروطه آن را شعر وطنی فرض می‌کردند، کمی بعد به صورت شعرهای عمومی یا بازاری درآمد که تقلیدی بود از صابربک، شاعر معروف ترک.»

✓ و این‌همه، از درک تاریخی نیما برمی‌خاست. البته او به ناگزیری و ضرورت ظهور آنان نیز آگاه بود. در سال‌های ۱۳۱۸ به بعد، در سلسله مقالات بسیار مهم‌اش، با نام «ارزش احساسات در زندگی هنرپیشگان» که دریافت‌هایش را تئوریزه می‌کند و در مجله موسیقی به چاپ می‌رساند، می‌نویسد:

«هنرپیشگان زبردست، نمایندگان درست و دقیق زمان‌های معلوم تاریخی هستند، آن‌ها ساعت‌هایی هستند که از روی میزان و به ترتیب کار می‌کنند، آن‌ها نمی‌توانند بر خلاف آن‌طور که می‌بایست بَرده باشند، خود را جلوه‌گر سازند... وِدا با احساسات دوره‌هایی مربوط می‌شود که طبقات انسانی به‌خوبی هنوز از هم تفکیک نشده بودند. اَوستا از احساسات زمانی حکایت می‌کند که اختلاف زندگانی بیشتر شده و گذران زندگی کوشش‌های بیشتری را تقاضا می‌کرده است... در هیچ جای دنیا آثار هنری و احساسات نهفته و تضمین شده در آن عوض نشده‌اند مگر در دنباله‌ی عوض شدن شکل زندگانی‌های اجتماعی... تحول و تجدد ادبیات در فرانسه و سیر تکاملی آن که در قرن نوزدهم به‌خوبی روشن شد، پیش از حوادث سال ۱۷۸۹م. و عوض شدن شرایط و شکل زندگانی عمومی غیرممکن بود...
همان‌طوری که بازار هنرهای صنایع (اقتصادی) رواج پیدا می‌کرد، هنرهای زیبا هم راه رواج خود را به‌دست آورد... [به مرور] بعضی از هنرپیشگان آثار خود را کاملاً شهری ساختند؛ به این معنی که آثار آن‌ها از زندگانی در دنیای هنر و ماشین، سر و صورت پیدا کرده، به زندگانی شهری و هنری (صنعتی) بازگشت، چنانکه اشعار «ويتمن» در آمریکا و اشعار «امیل ورهارن» در بلژیک... (اشعار ویتمن) بنا بر اوضاع اجتماعی و کارخانجاتی آمریکا جبراً، نه از روی دلخواه او، احساسات زندگانی پر از حرکت و جَست‌و‌خیز دنیای کار و ماشین را شامل می‌شد، دنیایی که ماشین در آن سرعت و رفع نیازمندی‌های زندگی را تأئید می‌کند، و هر روز به‌واسطه‌ی غلبه‌ی انسان بر طبیعت اشراری نو مكشوف میدارد، و مبارزه و پیشرفت روزانه را از هر راه در آن معنی‌دار می‌سازد... انسان روی زمین حکمران همه چیز و محکوم همه چیز است.»

این، اساس نظریه‌ی نیما بود، که ادامه‌ی همان منطق تقی رفعت است. یعنی هر دو معتقدند که محتوای هنر هر دوره، آفریده و برآمده از زندگی همان دوران است. حال باید بدانیم مفهومِ محتوا چیست.

➣ @Notes_On_Liberty
📄 | شعرِ نو، انقلابی در شعر ایران (۴)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ محتوا اساساً از دو جوهره‌ی توامان تشکیل می‌شود: ۱) موضوعات ازلی-ابدی؛ ۲) موضوعات تاریخی.
موضوعات ازلی-ابدی عبارت از مقولاتی است که از بَدوِ پیدایش انسان و در سراسر تاریخ همراه آدمی و مشغله‌ی ذهن او بوده است و اصولاً ارکان و رشته‌های ناپیدای حیات و هستی وابسته به آنان است، چون: عشق، مرگ، پیری، بدی، خوبی، زشتی، ... و شاخه‌های چندی که هم بر گِرد همین مقولات می‌چرخند، چون: شادی، تلاش، ایستادگی و... ولی همین ریشه‌ها و شاخه‌ها در دستگاه‌های گوناگو فکری، و در زمان‌های گوناگون، نه فقط مضامین ثابت و یکسانی ندارند که گاه حتی متضمن مفاهيم متضاد نیز می‌شوند. برای نمونه مرگ -مهم‌ترین درگیری ذهن بشر- که در یک دستگاه فکری به معنای پایان هستی است، در دستگاه فکری دیگر به معنی آغاز زندگی حقیقی است، و نمونه‌اش، در اشعار مولوی و خیام است.

- این دو شاعر بزرگ، از دو دیدگاه کاملاً ناهمسان به مقوله‌ی مرگ می‌نگرند و دو مضمون متضاد از آن به دست می‌دهند. اولی مرگ را سرآغاز حيات حقیقی و دومی آن را پایان همه چیز می‌داند.

✧ مولوی می‌گوید:

روزها فکر من این‌ست و همه شب سخنم
که چرا غافل از احوال دل خویشتنم
...

جان که از عالم علوی است یقین می‌دانم
رخت خود باز بر آنم که همانجا فکنم

مرغ باغ ملکوتم نیم از عالم خاک
دو سه روزی قفسی ساخته‌اند از بدنم

ای خوش آن روز که پرواز کنم تا بر دوست
به هوای سر کویش پر و بالی بزنم

✧ و خیام می‌گوید:

مِیْ خور که به زیر گِل بسی خواهی خفت
بی‌مونس و بی‌رفیق و بی‌همدم و جفت

زنهار به کس مگو تو این راز نهفت
آن سبزه که پژمرد نخواهد بشکفت

❃ همین دو دستگاه متفاوت فکری، در زمان‌های مختلف پیدا شدن موضوعات جدید و به سبب دیگرشدنِ زندگی اجتماعی، چنان رنگ‌وبو عوض می‌کنند که بازشناختن‌شان از انواع خودشان حتی دشوار است.
برای نمونه همين شعر مولوی را بسنجید با شعر صدای پای آب از سهراب سپهری شاعر معاصر، که در اساس همان دیدگاه مولوی را دارد.

✧ سپهری می‌گوید:

مرگ پایان کبوتر نیست
مرگ وارونه‌ی یک زنجره نیست
مرگ در ذهن اقاقی جاری‌ست
مرگ در آب‌و‌هوای خوش اندیشه نشیمن دارد
مرگ در ذات شب دهکده از صبح سخن می‌گوید مرگ با خوشه‌ی انگور می‌آید به دهان...

یا:

همیشه با نفس تازه راه باید رفت
و فوت باید کرد
که پاکِ پاک شود چهره‌ی طلایی مرگ.

➣ @Notes_On_Liberty
📄 | شعرِ نو، انقلابی در شعر ایران (۵)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ می‌بینیم که مقوله‌ی کلّیِ ازلی-ابدی مرگ، نخست، در دو دستگاه مختلف فکری، گاه حتی در مضمون متضاد می‌یابد و دوم، زیر تأثیر زمان و پیدایش موضوعات جدید تاریخی، شکل بیان آن هم سراسر عوض می‌شود. همچنین است مضمون مقوله‌ی عشق و دیگر مقولات.

❃ فروغ در مصاحبه‌ای می‌گوید: «فکر می‌کنم یک عده عوامل تازه وارد زندگی ما شده‌اند که محیط فکری و روحی این زندگی را می‌سازند. طرز تلقی یک آدم امروزی، نسبت به آدمی که در بیست سال پیش زندگی می‌کرد، کاملاً عوض شده. آن تلقی که از مفاهیم مختلف دارد، مثل عشق، شرافت، شجاعت، قهرمانی، چون محیط زندگی ما عوض شده... من مثال ساده‌ای بزنم، راجع به عشق صحبت کنم: پرسناژ مجنون که خوب همیشه سمبول پایداری و استقامت در عشق بوده، از نظر من که آدمی هستم که جور دیگری زندگی می‌کنم، پرسناژ او کاملاً برای من مسخره است. حتی علم روانشناسی می‌آید و او را برای من خُرد می‌کند تجزیه و تحلیل می‌کنند و به من نشان می‌دهد که او عاشق نه، یک بیمار بوده، آدمی بوده که مرتب می‌خواسته خودش را آزار بدهد...»

خوب، دیدگاه فلسفی مولوی و سپهری بسیار به هم نزدیک‌تر است تا سپهری و فروغ، ولی می‌بینیم که تأثیر زمانه در کار آنقدر زیاد است که لحن فروغ و سپهری به هم نزدیک‌تر است تا مولوی و سپهری.

سپهری می‌گوید:

من به دیدار کسی رفتم در آن سر عشق
رفتم، رفتم تا زن
تا چراغ لذت
تا سکوت خواهش
تا صدای پر تنهایی

و دیدیم که علت این امر را نیما در همانند شکل زندگی اجتماعی این هنرمندان و قرارگرفتن‌شان در مناسبات تاریخی گریزناپذیری می‌داند که چون هوا در میان‌شان می‌گیرد. و باز دیدیم که او، عامل این همانندی شکل زندگی اجتماعی را در پیدا شدن ابزار و موضوعات تاریخی نوینی می‌بیند که به همراه خود همه چیز و همه مناسبات موجود را دگرگون می‌کند و سبب وضعیت نوین می‌شود، و وضعیت نوین، منشوری است که هر رنگ، با هر کیفیتی، فقط پس از ذز از آن به چشم آدمی می‌آید. و شناخت هرچه بیشتر این منشور، و عناصر سازنده‌ی آن، که موضوعات تاریخی و ازلی-ابدی در آن مقطع است، شاعر را هرچه بیشتر آماده‌ی یافتن زبان عصر خود می‌کنند. پس زبان هر عصر، چیزی نیست جز شناخت جوهره‌ی موضوعات آن عصر و نحو آن: این است مفهوم محتوا و مضمون انقلاب محتوا در شعر نیمایی.

#انقلاب_ادبی
#مدرنیسم
#شعر_نو
➣ @Notes_On_Liberty
On Liberty | درباره‌ی آزادی
✍ زایش اندیشه‌ی سیاسی (۵) ➣ @Notes_On_Liberty ❃ شایان توجه است که مفهوم آناکس از فرهنگ واژگان سیاسی یونانیان خارج شد و باسیلوُس (basileus) جای آن را گرفت که دارای اهمیت کمتری بود و بیشتر به معنای گروهی از بزرگان و اعیان به‌کار می‌رفت که در صدر سلسله مراتب…
✍ زایش اندیشه‌ی سیاسی (۶)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ در دوره‌ای که دنیای یونانی و شهرهای آن دست‌خوش دگرگونی‌های شتابان بود، فرمانروایی‌های شاهی بسیار ضعیف بودند و آیین‌های دینی نمی‌توانست ابزاری برای چیرگی باشد. در بسیاری از بخش‌های یونان قدرت به دست بزرگ‌زادگان افتاد و فرمانروایی‌های شاهی و جباران نتوانستند تأثیر ژرفی بر زندگانی سیاسی شهرهای یونانی بگذارند و در این اجتماعات، تفاوت‌های اجتماعی میان افراد چندان چشمگیر نبود. حتی در دوره‌ی بحران بزرگ اقتصادی و اجتماعی هیچ مرجعی به چنان قدرتی دست نیافت که بتواند اراده‌ی خود را برای مدتی طولانی بر همه‌ی جامعه حکمران و حاکمیت خود را اِعمال کند. دیری نپایید که این بحران که در آغاز اقتصادی بود، به بحرانی سیاسی و اخلاقی تبدیل شد؛ در شهرها، بحران، شالوده‌ی اعتماد را سست کرد و مهار آن امکان‌پذیر نشد. در چنین اوضاع و احوالی، نوعی از اندیشه‌ی سیاسی پدیدار شد و به تدریج گسترش یافت.

❃ ویژگی اندیشه‌ی سیاسی یونانی در آغاز این بود که کانون آن، یعنی پرستشگاه دِلْف، استقلال خود را نسبت به قدرت‌های خاص حفظ کرد، ولس کاهنان این پرستشگاه نیز خود داعیه‌ی فرمانروایی نداشتند. شهرهای یونانی و گروه‌های مختلف این شهرها با سروشِ پرستشگاه و افرادی که فرزانگان هفتگانه‌ی یونان در شمار آنان بودند، به رایزنی می‌پرداختند. کریستین مایر (Christian Meier) می‌نویسد:

«دلیل این امر آن بود که به سبب روشن نبودن مناسبات قدرت اغلب لازم می‌آمد که راه حل مشکلات در مفاهیم اندیشه‌ای و شگردها جسته شود. در این زمینه، خردمندان یونانی کوشش عمده‌ای کردند؛ اینان تجربه‌ی بزرگ آگاهی از مشکلات و شناختی از امکانات به دست آوردند. با گذشت زمان، در نزد این خردمندان، خواست حل مشکلات به آرزویی راستین و بزرگ تبدیل شد؛ علاقه به رایزنی درست، جنبه‌ی مادی نیز داشت.»

➣ @Notes_On_Liberty
✍ زایش اندیشه‌ی سیاسی (۷)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ این فرزانگی یا sophia را در سپیده‌دم سده‌ی هفتم، گروهی از شخصیت‌های نیمه‌افسانه‌ای یا نخستین فرزانگان بنیاد گذاشتند که موضوع تأمل و اندیشه‌ی آنان، نه جهان(phusis) بلکه عالم انسانی بود. در این دوره، پرسش‌هایی مطرح شد که از تأمل درباره‌ی آن‌ها انديشه عقلی و فلسفی یونانی زاده شد: عالم انسانی از چه عناصری تشکیل شده است؟ چه نیروهایی سامان آن را بر هم می‌زنند و چگونه می‌توان میان آن نیروها هماهنگی ایجاد کرد تا از تنش میان آن‌ها هماهنگی و تعادل پدیدار شود و نظم انسانی شهر سامان یابد؟ داستان زایش و پیدایش این فرزانگی طولانی است، اما از همان آغاز راهی را در پیش گرفت که از راه دنیای موکِنای جدا بود و با مفهوم ِ موکناییِ قدرت و حاکمیت نسبتی نداشت. پرسش‌ها و مشکلات مربوط به قدرت و صورت‌های مختلف آن، از همان آغاز به شیوه‌ای نو طرح شده است. در این دنیای جدید، نه تنها نام شاه بلکه سرشت آن نیز دگرگون شده است. اینک برتری شاه از نوع برتری به‌عنوان مثال، آگامِمنون بر افراد همسان خود است که به رهبری و فرماندهی او به جنگ می‌پردازند و این برتری تنها در محدوده‌ی همان جنگی است که به آن مشغول هستند.

❃ در آتن، گسست از دنیای موکِنای به شیوه‌ای قهرآمیز انجام نشد. در آغاز، در کنار شاه، فرمانده‌ی جنگ و سرداری قرار داشت و بدین‌سان، وظیفه رهبری نظامی از رهبری سیاسی جدا می‌شد. از آن پس، مفهوم فرماندهی(arché) از شاهی(hasileia) جدا و به‌صرف قلمرو فعالیت سیاسی اطلاق شد. arché هر سال از مجرای انتخاب شورا به فرمانروای سیاسی تفویض می‌شد و این انتخاب مستلزم بحث و مجادله‌ای مقدماتی بود. hasileia به اجرای مناسک مذهبی محدود شد و شخص hasileus از این پس، شخصیتی نیمه‌الهی نداشت، بلکه تنها وظيفه‌ی او اجرای برخی مناسک مذهبی بود.

❃ به‌جای نظریه‌ی شاهی که همه‌ی قدرت در دست او بود، نظریه‌ی وظایف اجتماعی ویژه و متفاوت با یکدیگر مطرح شد که نظم و ترتیب میان آن‌ها مسائل بسیار مشکل مربوط به تعادل و هماهنگی را مطرح می‌کرد. بعدها گفته شد که arché «در وسط» قرار دارد و معنای این سخن آن بود که در آگورا(agora) بحث و مشاوره میان افراد برابر در یک فضای اجتماعی به‌طور کلی جریان می‌یابد. از این پس، شهر، بر گرد قصر شاهی ساخته نمی‌شد، بلکه در مرکز شهر، آگورا یا فضای عمومی و مکان مشترک قرار داشت که در آن، مسائل مربوط به مصلحت عمومی به گفت‌وگو و رایزنی گذاشته می‌شد، اینک، شهر دارای حصاری بود که کلیت گروه انسانی خود را از گزند خارج شهر مصون می‌داشت. از زمانی که شهر برگرد فضای عمومی و میدان agora سامان می‌یافت، به یک polis تبدیل شد.

#اندیشه‌ی_سیاسی
#سیاسی #سیاست #دولت
➣ @Notes_On_Liberty
⏳ آشنایی با مکاتب اقتصادی:
بخش چهارم: مکتب کلاسیک؛ پیدایش علم اقتصاد نوین
➣ @Notes_On_Liberty
✬ آشنایی با مکاتب اقتصادی (بخش چهارم)

➣ @Notes_On_Liberty

📃 مکتب کلاسیک | Classical Economics

❃ مکتب کلاسیک (نظریه‌ی لیبرالیسم اقتصادی)، براساس فلسفه اصالت فرد در امور اقتصادی، در سال ۱۷۷۶ در انگلستان بنیان نهاده شد. آدام اسمیت (۱۷۲۳ - ۱۷۹۰) دانشمند اسکاتلندی‌الاصل بریتانیایی در این سال کتاب معروف خود را با نام «پژوهشی درباره‌ی طبیعت و علل ثروت ملل» منتشر ساخت. با این کتاب، او به‌عنوان بنیان‌گذار علم اقتصاد و مکتب کلاسیک شناخته شد. کتاب اسمیت جامع‌ترین کتابی بود که تا آن زمان درباره‌ی سازمان‌های اقتصادی نوشته می‌شد و ضمناً نخستین کتابی بود که در سده‌ی هجدهم با روشی نو و بنیانی علمی در علم اقتصاد نگاشته می‌شد.

❃ در سال ۱۸۷۱ با ظهور اقتصاددانانی همچون ویلیام استانلی جونز، کارل منگر و لئون والراس، هر سه با تأکید بر اهمیت و اصالت مطلوبیت، مکتب نئوکلاسیک را پایه‌گذاری کردند و مکتب جديدِ دیگری به اقتصاد ارائه گردید.

➣ @Notes_On_Liberty
➣ @Notes_On_Liberty

← مهمترین اصول و عقاید اقتصادی کلاسیک‌ها:

✓ حداقل دخالت دولت: نخستین اصل مکتب کلاسیک این است که بهترین دولت دولتی است که حداقل دخالت را در امور دارد. این اصل به اصل لِسه‌فِر (Laissez-faire) معروف است. اصطلاح لسه‌فر ایک اصطلاح فرانسوی است و به معنای «بگذار برود»، میزِس در «کنش انسانی؛ رساله‌ای در اقتصاد» می‌نویسد: «لسه‌فر یعنی بگذار تا انسان عادی خود انتخاب و عمل کند. مجبورش نکن که گردن به خواست دیکتاتور نهد.» نیروهای بازار آزاد و رقابتی، تولید، مبادله و توزیع را هدایت و راهنمایی خواهند کرد. اقتصاد به‌گونه‌ای عمل می‌کند که به خودیِ خود، خودش را اصلاح کرده و تمایل به سمت اشتغال کامل، بدون دخالت دولت در آن وجود دارد. دخالت دولت تنها باید محدود به اِعمال حقوق مالکیت، تمهیدات دفاع ملّی و آموزش‌وپرورش عمومی شود.

✓ رفتار اقتصاد مبتنی بر حداکثر کردن منافع شخصی: اقتصاددانان کلاسیک بر این باورند که رفتار بر پایه‌ی حداکثر کردن منافع شخصی، اساس طبیعت بشر را تشکیل می‌دهد که در آن تولیدکنندگان برای به دست آوردن منافع، به تولید کالاها و خدمات می‌پردازند، کارگران برای به دست‌آوردن دستمزد خدمات نیروی کارشان را ارائه می‌دهند و بالاخره مصرف‌کنندگان، برای ارضای خواسته‌های‌شان کالاها را خریداری خواهند کرد.

➣ @Notes_On_Liberty
➣ @Notes_On_Liberty

✓ هماهنگی و عدم تضاد بین منافع شخصی و اجتماعی: اقتصاددانان کلاسیک در مجموع بر هماهنگی منافع در یک اقتصاد بازار تأکید داشتند. به‌طوری‌که افراد با تعقیب و دنباله‌روی منابع فردی خودشان، بهترین منافع را برای جامعه به‌وجود خواهند آورد.

✓ اهمیت داشتن تمام منابع و فعالیت‌های اقتصادی: کلاسیک‌ها به این موضوع اشاره می‌کنند که تمام منابع اقتصادی از قبیل زمین، نیروی کار، سرمایه و توانایی مدیریتی و به همین صورت همه‌ی فعالیت‌های اقتصادی از قبیل کشاورزی، تجارت، تولید و مبادلات بین‌المللی، همگی در تجمع ثروت ملل دخالت و شرکت دارند، در‌حالی‌که پیشگامان آن‌ها یعنی مرکانتیلیست‌ها و فیزیوکرات‌ها به ترتیب بر این باور بودند که ثروت از راه تجارت و کشاورزی به دست خواهد آمد.

✓ رشد اقتصادی بلندمدت: مسئله‌ی اساسی در اقتصاد کلاسیک، رشد اقتصادی بلندمدت است اقتصاددانان کلاسیک، اقتصاد را عمدتاً از مقوله‌ی کلان می‌دانستند و به جز موارد بسیار کمی، دغدغه‌ی اقتصاد خُرد نداشتند. اقتصاددانان کلاسیک، اصولاً عالمان اقتصاد کلان بودند و به مسئله‌ی تخصیص اقتصادی منابع در اقتصاد خُرد توجهی نداشتند.

➣ @Notes_On_Liberty
➣ @Notes_On_Liberty

← پایه‌های نظری اقتصادی مکتب کلاسیک:

❃ مهم‌ترین پایه‌های نظری اقتصادی مکتب کلاسیک را که در ارتباط مستقیم با نظام اقتصاد سرمایه‌گرایی است و در واقع توضیح‌دهنده‌ی فلسفه و شیوه‌ی عملکرد این نظام است، می‌توان در دو نظریه خلاصه کرد:

✓ انسان اقتصادی: محور نظریات کلاسیک‌ها را انسان اقتصادی تشکیل می‌دهد که بر مبنای اصول عقلانی اقتصادی رفتار می‌کند. حس خودخواهی، نیروی مؤثر پویایی برای وقایع اقتصادی است. رفتار عقلانی انسان، تصمیمات او و وقایع را قابل محاسبه و پیش‌بینی‌پذیر می‌کند و در عین حال واکنش انسان را در برابر آمار و اطلاعات موجود، خالی از خطا می‌سازد. همین محاسبه‌پذیر بودن تصمیمات انسان، یکی دیگر از زمینه‌های نظریه‌ی سازوکار/مکانیسم بازار و تعادل خودکار را فراهم می‌کند.

✓ سازوکار بازار: بسط آزاد خودخواهی، به خودیِ خود از طریق عمل نیروها، به هماهنگی اقتصادی می‌انجامد که در نتیجه به تعادل مستمر منتهی می‌شود. این همان دست نامرئی است که به گفته‌ی اسمیت بازار را هدایت می‌کند. از حس خودخواهی اصل رقابت نیز سرچشمه می‌گیرد که یک عامل اجتماعی را شکل می‌دهد، رقابت، حس خودخواهی افراد را در چارچوب خود هدایت می‌کند. برنامه‌های اقتصادی افراد که به‌وسیله‌ی رقابت آزاد تنظیم شده‌اند، از راه مکانیسم قیمت‌ها در بازار تلفیق شده و به این وسیله، تعدیل بهینه‌ی علايق انجام می‌پذیرد.

➣ @Notes_On_Liberty
➣ @Notes_On_Liberty

← اقتصاددانان کلاسیک:

❃ اقتصاددانان کلاسیک(لیبرال‌های کلاسیک) را به دو دسته می‌توان تقسیم کرد. یک دسته اقتصاددانان خوش‌بین مانند آدام اسمیت، ژان باتیست-سه و باستیا و یک دسته‌ی بدبین مانند رابرت مالتوس، دیوید ریکاردو و جان استوارت میل هستند. دسته‌ی خوش‌بین‌ها به پیروی از باورهای سردسته‌ی کلاسیک‌ها (آدام اسمیت) باور داشتند که اصالت فرد و نظام‌های اقتصادی با جریان طبیعی اقتصاد، مایه‌ی رفاه و خوشبختی جامعه خواهد شد و دسته‌ی بدبین‌ها ضمن پذیرش همان قواعد، اجرای آزاد همان قوانین مکشوفه را مایه‌ی فقر و بر اثر آن‌ها سرانجامی شوم و آینده‌ای تاریک برای جامعه انسانی پیش‌بینی می‌کردند!
مالتوس با نظریه‌ی افزایش جمعیت و ریکاردو با نظریه‌ی افزایش رانت (بهره‌ی مالکانه)، آن‌چنان احساس بدنیتی به آینده به وجود آورده بودند که به علم نوبنیاد اقتصاد، علم شوم لقب داده شد. در این میان، عقاید استوارت میل بِیْنابین و در حقیقت سنتزی از دو جریان فکری شد.

❃ هر کدام از اقتصاددانان کلاسیک، در برخی از ابعاد نقش‌آفرینی نسبی بیشتری داشته‌اند. آدام اسمیت در پیوند دادن اندیشه‌ی اقتصاددانان پیشین و طراحی نظام کلّی کلاسیک، آغازگر راه است و پایه‌های اولیه را مستحکم می‌کند و حلقه‌ی پیش از کلاسیک و کلاسیک را می‌سازد. ریکاردو، بنتام و مالتوس بدنه‌ی علم و مکتب را ساخته و تکامل می‌بخشند. استوارت میل کلاسیک را به اندیشه‌های پس از کلاسیک پیوند می‌زند. اگر اسمیت حلقه‌گذار پیش از کلاسیک است، استوارت میل رساننده‌ی پیام به پس از آن است. اندیشمندان اصلی تکامل‌دهنده‌ی اندیشه کلاسیک به‌ویژه آدام اسمیت، ریکاردو، مالتوس، استوارت میل و حتی بنتام تقریباً همگی از اندیشه‌های جامع در اقتصاد سیاست، فلسفه و اخلاق برخوردار بوده‌اند.

❃ یکی از نقش‌های مهم اقتصاددانان کلاسیک، پردازش بحث‌های اولیه متدولوژی اقتصاد، به‌صورت تدوین روش برای صورت‌بندی‌های نظریه‌ها و تحلیل علمی در اقتصاد است. به این صورت که تقریباً تمامی عناصر ابزارهایی که در علم اقتصاد امروز به‌کار می‌رود، در آن زمان تعریف و استفاده شده‌اند. هرچند صاحب‌نظران سوداگرایی(مرکانتیليست‌ها) و طبیعت‌گرایی(فیزیوکرات‌ها) از نظر تاریخ مقدم بر کلاسیک‌ها هستند و در شکل‌گیری عقاید کلاسیک نقش داشته‌اند. در عین حال، صورت‌بندی مکتب کلاسیک به‌طور مستقل، از خلاقیت ویژه‌ای برخوردار است. اندیشه‌های اقتصادی پس از کلاسیک، چه نئوکلاسیک که ادامه‌دهنده‌ی آن است و چه مارکسی، نهادی و تاریخی که منتقدان آن هستند، بدون شک، به‌شکلی خوشه‌چین کلاسیک‌ها بوده‌اند. (البته خود نیز ره‌آورد ویژه‌ی خود را داشته‌اند.)

#تاریخ_اندیشه‌های_اقتصادی
#مکاتب_اقتصادی #اقتصاد
#مکتب_کلاسیک #علم_اقتصاد
#آدام_اسمیت #ثروت_ملل
➣ @Notes_On_Liberty
📄 | مردی که ز عصر خود فراتر بود؛ اقتصاددانانی که سده‌ها از فروغی عقب مانده‌اند! (۱)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ کتاب «اصول علم ثروت ملل» نخستین کتاب اقتصاد سیاسی به پارسی است که یک‌سال پیش از انقلاب مشروطه یعنی در سال ۱۲۸۴ خورشیدی منتشر شد و بیش از یک سده سال از انتشارش می‌گذرد، در زیر برخی از نوشته‌های محمدعلی فروغی از این کتاب را بازگو می‌کنیم، باشد تا درباره‌ی برایند آکادمی‌های اقتصاد وطنی در این صد سال که کارخانه‌ی تولید دولت‌گرایان و دولت‌پرستان شده‌اند، بیشتر بیندیشیم:

✦ «موضوع علم ثروت عبارت است از چگونگی تولید، دوران، توزیع و مصرف ثروت و هیات اجتماعیه(جامعه) گسترده‌ای که در آن انسان‌ها مالک و مختار نتیجه‌ی کار خود هستند. این مراحل چهارگانه از تولید تا مصرف دارای سیر و حرکتی خودبه‌خودی و منظم است و هیچ حکومتی یا اداره‌ای متعهد نبوده که این حاجات ما را برآورد. امور ثروتی در تحت قواعد طبیعی می‌باشد و علم ثروت، تحقیق و بیان آن قواعد است.

✦ دخالت دولت جایز نیست و باید به مردم آزادی مطلق داد تا امور خود را اداره کنند. در امور ثروتی (اقتصادی)، اختیار افراد حقیقتاً بر اقدام دولت مزیّت کلّی دارد و باید مردم به آزادی، ثروت را تولید کنند و توزیع نمایند و به دَوَران بیندازند و به مصرف برسانند و اگر دولت بخواهد در این باب مداخله کند و بعضی را ترغیب نماید و از برخی طرفداری کند، سنگِ راه مردم می‌شود و ممکن است مرتکب ظلم و تعدی شود، چه، مساعدت با جماعتی، ظلم در حق جماعت دیگر است.

✦ علم ثروت قطع دارد که توسل به دولت بی‌جا و حرکت قهقرا است و نباید از دولت متوقع بود که متکفل و متقلد تمام امور مردم باشد بلکه راه ترقی این است که مردم اجتماع‌های آزاد تشکیل دهند و امور خود را بدان وسیله گذرانند.

✦ جماعتی می‌گویند دولت باید تمام قوای صنعتی را به دست خود بگیرد، یعنی متصدی کل شود و حال آنکه، قطع نظر از ظلم و جوری که ناچار دولت در این صورت بالنسبه به اشخاص در تعیین شغل و محل کار ایشان خواهد کرد، چطور می‌تواند از عهده‌ی این امر برآید، چه باید اطلاع کامل از مقتضیات ثروتی محل داشته باشد و حال آنکه این مقتضیات متصل در تغییر است. نیز باید سلیقه و ذوق و استعداد و کفایت هرکس را به‌خوبی بداند و در این باب اشتباه نکند و چنین چیزی ممکن نیست.

✦ اگر انسان‌ها در امور ثروتی آزادی داشته باشند برحسب صرفه‌ی شخصی و مسئولیتی که در کار خود دارند موجب پیشرفت امور خواهند شد. اما در صورتی‌که این امور به دولت واگذار شود به علت بی‌تفاوتی و تعلل و تانی موجود در دستگاه دولتی، پیشرفتی در کارها صورت نخواهد گرفت. بعضی دیگر از افراد، دخالت محدود دولت را به منظور رفع برخی بی‌عدالتی‌ها توصیه می‌کنند. این عقیده هم باطل است و باید مردم در امور صنعتی آزادی مطلق داشته باشند اگرچه بعضی خبط و خطاها هم بکنند. خبط و خطاهای مردم با محسناتی هم همراه است و از تحمل آن‌ها گریزی نیست، اما دولت اگر مداخله کند مشکلات بی‌حد می‌شود و ضررهای فاحش به صنایع وارد می‌آورد و علاوه بر این‌ها در همت مردم برای کار کردن رخوت ایجاد می‌نماید و موجب می‌شود مردم دست‌ودل‌شان در پی کار نرود.»

➣ @Notes_On_Liberty
📄 | مردی که ز عصر خود فراتر بود؛ اقتصاددانانی که سده‌ها از فروغی عقب مانده‌اند! (۲)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ موضوع مهم دیگر در این کتاب، اهمیت مالکیت خصوصی است. آن‌گونه که فروغی می‌نویسد جوامع اولیه بر اساس مالکیت اشتراکی اداره می‌شدند و سازوکار زندگی اجتماعی آن‌ها بر این اساس بنا شده بود اما رفته‌رفته مالکیت اشتراکی رنگ باخت و به جای آن مالکیت خصوصی جایگزین شد. فروغی بین بسط و نهادینه‌شدن مالکیت خصوصی و رشد و توسعه کشورها ارتباط مستقیمی برقرار می‌کند و مالکیت خصوصی را متضمن آزادی و بازتوزیع ثروت در جامعه می‌داند.

❃ استاد غنی‌نژاد می‌نویسد: «فروغی دو دلیل عمده برای توجیه عادلانه بودن نظام تولید مبتنی بر مالکیت شخصی می‌آورد، یکی اینکه چنین مالکیتی شرط لازم برای ترقی است و ترقی نمی‌تواند با عدالت منافات داشته باشد و دیگر آنکه مالکیت شخصی یکی از لوازم ترتیب آزادی و اختیار است و عدالت بدون آزادی معنا ندارد پس اگر بخواهیم صحت مالکیت شخصی را محل تامل قرار دهیم، باید کلید ترتیب آزادی و اختیار انسانی را تحت ملاحظه درآوریم و گوییم اگر عدل این است که اشخاص در کارهای خود آزاد باشند و خودشان مسئولیت آن کارها را داشته باشند، مالکیت مبتنی بر عدالت است.»

❃ فروغی تاکید دارد که قیمت عادلانه در شرایط رقابت آزادانه در عرصه‌ی کسب‌وکار حاصل می‌شود و مستلزم توجه به مقدار عرضه و تقاضاست. بنابراین در شرایط رقابت آزادانه و معطوف به عرضه و تقاضا، هیچ اجبار و زوری در کار نیست و کل فرایند معامله در شرایط رضایت کامل طرفین صورت می‌گیرد. در رابطه با «برابری»، فروغی آن را «مساوات در مقابل قانون» و «مساوات در مقابل محاکم عدلیه» می‌داند.

✧ محمدعلی فروغی، اندیشمند، روشنفکر لیبرال و جامع‌الاطراف ایرانی، در پنجم آذرماه ۱۳۲۱ چشم از جهان فروبست: «فقط تأسفی که از مردن دارم از بابت همین است که دلم می‌خواهد بدانم کار انسان به کجا می‌رسد.»

#اقتصاد #علم_اقتصاد
#ثروت_ملل #فروغی
#اقتصاد_آزاد #لیبرالیسم
#مالکیت_خصوصی
➣ @Notes_On_Liberty
✧ از ایران بیامد یکی چاره‌گر...
نقش‌آفرینی احمد قوام در حل فتنه‌ی آذربایجان؛ به‌مناسبت ۲۱ آذرماه، سالروز آزادی آذربایجان.

➣ @Notes_On_Liberty
📄 | از ایران بیامد یکی چاره‌گر... (قوام و آزادی آذربایجان) (۱)

➣ @Notes_On_Liberty

← شوروی و حکومت خودمختار پیشه‌وری:

❃ قوام در آغاز خاطراتش، به شرایط سیاسی کشور در زمانی که او برای چهارمین بار نخست‌وزیری را پذیرفت، می‌پردازد. پیشه‌وری دولتی در داخل دولت ایران تشکیل داده و وزیرانی نیز تعیین کرده و برای حفظ حکومت خود ارتش مستقلی به نام «فدائیان فرقه» با لباس مخصوص سربازان ارتش سرخ به‌وجود آورده بود. در‌‌ همان زمان که قشون فرقه‌ی دموکرات در سراسر خاک آذربایجان و زنجان تمرکز یافت، سران فرقه به ابزار رادیو تبریز با جسارت و بی‌پروایی با دولت مرکزی به جنگ سرد پرداخت. با این احوال و با توجه به لغو قوانین کشوری و سلب مالکیت از افراد و اشتراکی کردن مزارع، می‌خواستند که دیگر کسی نتواند آذربایجان را پاره‌ای از خاک ایران محسوب دارد.
 
❃ در کردستان نیز وضع جز این نبود. قاضی محمد، پا را از این حد فرا‌تر نهاد و عنوان رئیس‌جمهور بر خود گذاشت. در تهران حزب توده و شورای متحده‌ی مرکزی قدرت بسیاری کسب کرده بودند. رضا روستا دبیر شورای متحده‌ی مرکزی به اتکای ۲۴۰ هزار کارگر ایرانی که در سندیکا‌ها و اتحادیه‌های وابسته به شورای متحده متشکل شده بودند و با پشتیبانی لویی سایان دبیرکل فدراسیون سندیکاهای کارگری جهان که در آن تاریخ هنوز ماهیت کمونیستی خود را آشکار نکرده بود، در امور و شئون مختلف اجتماعی مداخله و اخلال می‌کرد.
 
❃ در تهران و دیگر نقاط کشور سازمان‌های حزب توده قدرت رعب‌آمیزی کسب کرده و علنا به رتق و فتق امور مشغول بودند و کسی را در مقابل اینان یارای ایستادگی و مخالفت نبود، حتی افراد نظامی و پلیس و ژاندارم از برخورد و معارضه با آنان از خود احتیاط نشان می‌دادند.
 
❃ اما قوام نه این شرایط دشوار، بلکه «عداوت و مخالفت جدی» سر ریدر بولارد، سفیر انگلیس با خود را به عنوان مانع اصلی پیش رویش مطرح می‌کند و می‌گوید: «نمایندگان اکثریت مجلس، با اطلاع از این سابقه‌ی خصومت کوشش داشتند با استفاده از آن زمامداری من را منتفی سازند‌ و یا لااقل موفقیت من را برای مدتی به تاخیر اندازند و در این میانه راهی برای سازش با من پیدا کنند.»
 
↓ ادامه:
➣ @Notes_On_Liberty
➣ @Notes_On_Liberty

❃ قوام مدعی است که با «قدرت و درایت خاص خودش» ‌کلیه‌ی تدابیر این عده عقیم ماند و او زمام امور را در دست گرفت: «علت مخالفت بولارد با من نیز این بود که در اواسط سال ۱۳۲۱ که پس از ۲۰ سال دوباره نخست‌وزیر شدم، روزی بولارد ضمن تعیین وقت قبلی به ملاقاتم آمد و صورت هفتاد و چند نفر از رجال ایرانی را که من‌جمله سپهبد زاهدی نخست‌وزیر سابق، سپهبد آق‌اولی رئیس فعلی بانک سپه، سرلشکر بقائی سناتور انتصابی، علی هیات رئیس سابق دیوان کشور، ابوالقاسم کاشانی، امیر همایون بوشهری و شریف امامی و عده‌ای دیگر بودند به من تسلیم کرد و با خشونت اظهار داشت که این افراد مطابق گزارشات صحیحی که به دولت امپراتوری انگلستان رسیده است با دولت آلمان هیتلری رابطه‌ی صمیمانه‌ای داشته و با ماموران ستون پنجم که برای خرابکاری در حمل مواد جنگی به روسیه‌ی شوروی در ایران باقی مانده‌اند، همکاری می‌نمایند و چون ممکن است با نفوذهای شخصی و فامیلی که این اشخاص در کشور دارند در برنامه‌ی پیشرفت کار متفقین خللی وارد آورند، از جنابعالی می‌خواهم که این اشخاص را در ظرف مدت بیست و چهار ساعت به‌وسیله‌ی پلیس ایران دستگیر ساخته و به ماموران سیاسی ارتش انگلیس تسلیم نمایید. من در جواب اظهار داشتم که اولاً سفارت انگلیس بایستی تمام مدارک ادعای خود را در اختیار دولت ایران بگذارد، تا پس از رسیدگی درصورتی‌که وجود رابطه‌ی غیرمعمولی این اشخاص با بیگانگان بر دولت ایران محرز شود، به توقیف آن‌ها اقدام نماید، و‌ الّا به صرف ادعا و یا خواهش سفارت، دولت نمی‌تواند عده‌ای از شخصیت‌های ایرانی را که هر کدام مقام و موقعیتی در اجتماع دارند به صرف تهمت همکاری با خارجی توقیف نماید. ثانیاً در صورت احراز تقصیر، دولت ایران هیچ‌گاه نخواهد توانست آن‌ها را برای بازپرسی تحویل افسران انگلیسی نماید، زیرا توقف قشون انگلیس در ایران به موجب یک معاهده‌ی رسمی به عنوان قشون دوست و متفق است و نه ارتش فاتح، در این صورت افرادی که پس از احراز تقصیر توقیف خواهند شد بایستی به‌وسیله‌ی بازپرس‌های ایرانی استنطاق‌ و در صورت لزوم محاکمه شوند، منتها دولت ایران ممکن است برای ابراز حسن نیت موافقت نماید که یک افسر انگلیسی با مترجم به عنوان مستمع، هنگام بازپرسی حضور داشته و جریان امور را از نزدیک نظاره نماید.» (ص۱۴۸)
 
❃ این تنها باری نیست که قوام از درایت و کیاست خود تعریف می‌کند. او حتی می‌گوید که با قطعی شدن نخست‌وزیری‌اش «‌دولتین انگلیس و آمریکا متوجه شدند مرحله‌ی جدیدی در تاریخ ایران پیش آمده است و با کمترین غفلت از جریان حوادث نتایج نامطلوبی را به بار می‌آورد و به همین مناسبت هر دو دولت، با دو جهت فکری متفاوت، ‌بر آن شدند که سفرای خود را در آستانه‌ی تحولات سیاسی جدید تغییر دهند.» (ص ۱۷۴)

↓ادامه:
➣ @Notes_On_Liberty