On Liberty | درباره‌ی آزادی
7.89K subscribers
434 photos
38 videos
16 files
233 links
مهم‌ترین پی‌آمد حکومت قانون آزادی همه‌ی شهروندانِ برابر و تأمین آزادی‌های آنان است. تا زمانی‌که شالوده‌ی این نظامِ آزادی، و نهادهایی که آزادی شهروندان برابر را تضمین می‌کنند، استوار نشده باشد، هیچ پیشرفت مادّی صورت نخواهد گرفت.
Download Telegram
📃 | تهمت تکفیر به محمدعلی فروغی (۲)

➣ @Notes_On_Liberty

✦ سند یکم:

❃ این سند وصیت‌نامه‌ای است که فروغی خطاب به فرزندان خود نوشته است. این وصیت که در خانواده‌ی فروغی از آن به «پندنامه» یاد می‌شود، بعد از سال ۱۳۰۴ خورشیدی که فروغی به اروپا سفر می‌کند، نوشته شده است؛ نوشته‌ای است خصوصی که شصت هفتاد سال پس از نوشته‌شدن در سال ۱۳۷۵ در مجله ایرانشناسی چاپ شده است. علی‌القاعده این سخنان اعتقاد قلبی فروغی بوده است:

«اگرچه پیشآمد زندگانی ما طوری بود که شما به قدر کفایت با من معاشرت نمی‌کردید و من از این جهت دل‌خور بودم، معذلک البته فهمیده‌اید که من در جوانی هم اهل هوی‌وهوس نبودم، تنها عشق و سودایی که در سر داشتم کسب معرفت بود و شرکت در تهیه موجبات خیر و سعادت ابناء نوع، و پس از آن‌که متأهل شدم، خوش‌دلی من مصاحبت مادر ناکام شما و مشارکت با او در پرورش شما بود. روزگار، دوام آن خوش‌دلی را از من دریغ کرد، اوضاع مملکتی و ترتیب زندگانی شخصی ما هم نگذاشت در کسب معرفت و خدمت به ابناء نوع به‌طوری‌که منظورم بودم موفق شوم ولیکن با همه‌ی محرومی و مهجوری که نصیب من شده باز خود را سعادتمند می‌دانم چه به شرافت و آبرومندی زندگی کردم.

با این‌که در پی جاه و مقام نبودم به همه مقامات عالیه رسیدم درحالی‌که به هیچ دنائت و رذالتی تن درندادم. با آن‌که در محیط فاسدی غرق بودم همه کس می‌داند که دامنم آلوده نشد و اگر معدودی از روی جهل یا حسد و غرض با من عداوت ورزیدند خود ملوث شدند و کیست که تمام سرگذشت او در دنیا مطابق مطلوبش بوده باشد. خلاصه میراثی از نیک‌نامی و شرافت از پدرانم به من رسیده بود، آن را سبک نکردم بلکه مع شیء زائد به شما تحویل می‌کنم و این کیفیت را بالاترینِ نعمت‌ها و سعادت ها می‌دانم...

فرزندان عزیز، از خدا غافل نشوید و ملتفت شوید که من وقتی خدا می‌گویم آن وجودی را که مشهدی حسن و ربابه خانم و حاجی فلان و ملا بهمان تصور می‌کنند در نظر ندارم. خداوند، همان حق و حقیقت است که در وجود او شکی نیست و مدار جمیع امور عالم است. هر شخص و هر امر که از خدا یعنی حقیقت دور شود به هر اندازه که از راه راست منحرف شود به همان نسبت از سعادت محروم می‌گردد. زنهار، بدانید که این سخن بیهوده نیست، عقلای دنیا همه در این باب متفق بوده و اگر شخص کور نباشد هر روز به شهود و عیان می‌بیند و حسّ می‌کند، و در عمر پنجاه ساله خود به فرموده حضرت خواجه هزار بار من این نکته کرده‌ام تحقیق و به تجربه رسانیده‌ام و مطمئن باشید که من نه به موهومات قائلم نه خیالات شاعرانه دارم، و عرفان‌بافی نمی‌خواهم بکنم. در این موقع هم که به جگرگوشگان خود وصیت می‌کنم نه جای شوخی است نه مقام تزویر نه خودنمایی و نه مجلس‌آرایی. آنچه می‌گویم از روی تجربه و تحقیق و تعقل است و حاصل عمر خود را برای شما می‌گذارم، می‌گویم و می‌روم و شما را به خدا می‌سپارم.» (سیاستنامه ذکاءالملک، به اهتمام ایرج افشار و هرمز همایون‌پور، کتاب روشن، ۱۳۸۹، صص ۲۹۵-۲۹۷).

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | تهمت تکفیر به محمدعلی فروغی (۳)

➣ @Notes_On_Liberty

✦ سند دوم:

❃ مطلب دوم را از سفرنامه بلوشر نقل می‌کنم. ویپرت فون بلوشر مامور دولت آلمان در ایران بود و خاطرات و مشاهدات خود را از اوضاع ایران در ایام جنگ جهانی اول و نیز بخشی از دوران پادشاهی رضاشاه نوشته است.

❃ از مزایای خاطرات او اظهارنظرهایی است که درباره رجال و دولت‌مردان ایرانی از جمله فروغی کرده است. بلوشر با فروغی مأنوس و برای او احترام فراوانی قايل بود. یاد استاد ایرج افشار به خیر که سال‌ها پیش در مجله آینده، درباره‌ی اظهارنظرهای بلوشر راجع به رجال ایران، مقاله‌ای نوشت. (ایران و ایرانیان از نگاه بلوشر، آینده، سال ۱۳ (۱۳۶۵): ۷۴۸- ۷۶۱).

«یک جوان هوشمند ایرانی که سخت زیر تأثیر طرز فکر اروپائی بود روزی پیش من [=بلوشر] درددل کرد و گفت: «از نظر دین و مذهب باید بگویم که من دیگر به هیچ چیز اعتقاد ندارم. بسیاری از رفقای من هم که در اروپا تحصیل کرده‌اند همین وضع را دارند.» اما از جانب دیگر در مساجد و بقاع و گورستان‌ها آدم به این نتیجه می‌رسید که توده‌های عظیم مردم لااقل به سنن و آداب موروث خود سخت پایبند هستند..

من بخصوص شایق بودم بدانم متفکر مستقلی همچون فروغی نسبت به این مسائل چه نظری دارد و چه وضعی اتخاذ می‌کند. از صحبت‌های خصوصی که با وی داشتم به این نتیجه رسیدم که او علی‌رغم تعمق و مطالعه‌ای که در افکار فلسفی اروپایی دارد، باز یک شیعه معتقد و مؤمن باقی مانده است، هرچند به‌روشنی به من نگفت که روح آزاده‌اش تا کجا به قوانین شریعت پایبند مانده است. از همه آنچه می‌گفت چنین برمی‌آمد که ارزش‌های اخلاقی و فلسفی را که در دین او وجود دارد در اثر سال‌ها اشتغال با مراجع و منابع، ارج فراوان می‌گذارد و شخصاً راهی و پلی بین علوم غربی و مابعدالطبیعه شرقی یافته است. آن متفکر غربی که سخت مورد توجه وی قرار داشت آلبرت کبیر [متأله و حکیم آلمانی] بود، و بدون تردید -با در نظر گرفتن همه تناسب‌ها- یک قرابت روحی و معنوی بین این دو تن وجود داشت. در قبال سایر اعتقادات و ادیان، فروغی دارای گذشت بود و ادعا داشت که عدم تسامح و عدم تساهل در مذهب شیعه وجود ندارد.» (سفرنامه بلوشر، ترجمه کی‌کاووس جهانداری، خوارزمی، ۱۳۶۹، ۱۸۱-۱۸۲).

🗒 | یادداشت از میلاد عظیمی

#فروغی #محمدعلی_فروغی
➣ @Notes_On_Liberty
On Liberty | درباره‌ی آزادی
📃 | زمانه و زمینه اِبْنِ مُقَفَّع و ماکیاولی (۱۴) ➣ @Notes_On_Liberty ❃ او وقتی بزرگ شد، دریافت که تنها راه ممکن حفظ میراث ایرانی -که آخرین بقایای آن در بساط «دهقانان»، که پدرش نیز یکی از آن‌ها بود، یا در آتشکده‌ای در حال انقراض و یا در سینه‌ی مغ‌هایی که…
📃 | زمانه و زمینه اِبْنِ مُقَفَّع و ماکیاولی (۱۵)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ لزوم تشکیل سپاه میهنی و تسلیح آن، برای ایتالیایی‌ها که به‌دلیل تکیه بر مزدوران غالباً سوییسی، درحال فراموش کردن روحیه و جَنَمِ جنگ‌جویی بودند، و توجه به امور مربوط به جنگ و سپاهیان، از جمله مواردی است که در کانون اندیشه ماکیاوللی قرار دارد، به‌طوری‌که می‌توان گفت سراسر کتاب شهریار، عبارت از ترغیب همان سردار مورد نظر ماکیاوللی برای تشکیل سپاه میهنی و تسلیح آن به جنگ‌افزارهای خودی و مرخص نمودن سپاهیان مزدور است.

❃ ماکیاوللی اصولاً نظریه‌پرداز جنگ مدرن است و کتاب مستقلی تحت عنوان «فن جنگ» نوشته است و علاوه بر آن، در برهه‌ای نیز عملاً در بسیج نیروهای خودی نقش ایفاء کرده است. ماکیاوللی با شناختی که از ماهیت دوران جدید بهم رسانده بود، به‌ویژه با ورود سلاحی به‌نام «توپ»، دریافت که جنگ با سلاح‌های جدید نیازمند استراتژی‌های جدیدی است و از همین منظر بود که کتاب فن جنگ را به رشته تحریر درآورد. اما اولویت فن جنگ و رکن اصلی آن -سپاه منظم- آن‌چنان برای ماکیاوللی اساسی و حیاتی بود که تنها به نوشتن کتاب فن جنگ بسنده نکرد و این اندیشه کلان را در تمام نوشته‌های خود، به‌ویژه شهریار، در کانون توجه قرار داد. به‌تعبیری که از دکتر طباطبایی در این باره به‌یاد داریم؛ فرش صدای توپ‌ها در آثار ماکیاوللی همواره به گوش می‌آید.

❃ درواقع، «شهریار رساله‌ای در رابطه نیروها و آرایش جنگ‌افزارهاست»، و اینکه «پایه‌های اصلی هر دولتی، قانون‌های خوب و جنگ‌افزارهای نیکوست». اشاره کردیم که ایتالیای دوران ماکیاوللی به‌دلیل تنش‌های داخلی، میدان نبرد قدرت‌های بزرگ اروپایی بود، و وی به‌خوبی دریافته بود که تشکیل دولت-ملّت ایتالیا بدون تکیه بر سپاه و جنگ‌افزارهای خودی ممکن نخواهد شد.

❃ عنوان فصل ششم کتاب شهریار، درباره‌ی کسانی است که کشور خود را با استفاده از جنگ‌افزارهای خودی و «ویرتو»، به‌دست می‌آورند. در فصل بعد، ماکیاوللی به شهریارانی پرداخته است که کشور خود را با اتکاء به جنگ‌افزارها و «بخت» دیگران به‌دست می‌آورند. مهمترین فرق این دو گونه شهریار، در این است که اولی «قلمرو»اش را به‌سختی به‌دست می‌آورد ولی به‌آسانی حفظ می‌کند، اما دومی به‌عکس آن است، یعنی کشورش را به‌راحتی به‌دست می‌آورد ولی به‌سختی نگه می‌دارد.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | زمانه و زمینه اِبْنِ مُقَفَّع و ماکیاولی (۱۶)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ ماکیاوللی در فصل دوازده کتاب شهریار، ضمن برشمردن زیان‌های جنگ‌افزارهای بیگانه، به‌صراحت می‌گوید که بنیادهای اصلی هر دولتی «قانون‌های خوب و جنگ‌افزارهای نیکوست». طبیعی است که مصداق جنگ‌افزارهای خوب و نیکو در اندیشه‌یماکیاوللی، عبارت از جنگ‌افزارهای ساخت کمپانی جنگ‌افزارسازی خاصی نیست، بلکه مراد جنگ‌افزارهایِ کارآزموده «ملّی» یا میهنی است. او در جای دیگر از همین فصل می‌گوید؛ تجربه نشان داده که تنها جمهوری‌ها و شهریاران مسلح هستند که پیشرفت‌های بزرگ را محقق می‌کنند.

❃ همچنین در اواخر فصل سیزدهم تاکید می‌کند که هیچ کشوری در امان نیست مگر آنکه جنگ‌افزارهای خود را داشته باشد. او در این فصل، به شهریاران توصیه می‌کند که در امور مربوط به جنگ‌افزارها، «کوروش» را الگو و اسوه قرار بدهند که متکی به جنگ‌افزارهای خودی «ملّی» بود.

❃ از دیگر توصیه‌های مهم ماکیاوللی در امور سپاه، توصیه به برقراری نظم و انضباط در میان سپاهیان است و در همین زمینه در آغاز فصل چهاردهم می‌گوید؛ شهریاران نباید هیچ مشغله‌ای جز امور و ترتیبان مربوط به جنگ و انتظام سپاه داشته باشند و ادامه می‌دهد: «شهریاری که مسایل نظامی را نمی‌فهمد، علاوه‌بر سایر بدبختی‌ها، چنان‌که گفته شد، نه می‌تواند مورد احترام سربازان باشد و نه می‌تواند به آن‌ها اعتماد کند». با توجه به این نکته که اولاً هدف این نوشته تنها اشاره کوتاه به برخی وجوه تشابه و تمایز میان این دو شخصیت است، ثانیاً سطح اشتغال ماکیاوللی با امر جنگ و جنگ‌افزار و سپاه در سایر کتاب‌ای او مثل گفتارها، فن جنگ و حتی تاریخ فلورانس، بسیار وسیع‌تر و عمیق‌تر از آن است که حتی در یک مقاله‌ی تفصیلی بگنجد، بنابراین ضرورتی برای تفصیل این موجز نمی‌بینیم.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | زمانه و زمینه اِبْنِ مُقَفَّع و ماکیاولی (۱۷)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ اما ابن‌مقفع نیز به‌نوبه خود، از نخستین -و چه بسا نخستین- اندیشمندی است که به امر «سپاه» اهمیت داده و به بررسی جزییات آن پرداخته است. سپاه در نظام سیاسی و اجتماعی ایران قبل از اسلام، یکی از طبقه‌های بسیار مهم به‌شمار می‌آمد و به‌همین دلیل، ورداختن به سپاه و توجه دادن به جایگاه آن و یادآوری اهمیت آن به شاه، یکی از بخش‌های ثابت در سیاست‌نامه‌های ایرانی بود.

❃ طبقه‌بندی اجتماعی، از جمله مواردی بود که در جریات ترجمه منابع پهلوی، به دوره‌ی اسلامی منتقل شد و از رهگذر آن، اجتماع اسلامی نیز که در آغاز، اجتماعی بی‌طبقه به‌حساب می‌آمد، دارای طبقه شد، که پایین‌تر طبقه‌ی آن «موالی» شدند.

❃ واقعیت این است که عرب در قبل از اسلام، «سپاه و نظامِ سپاه» نمی‌شناخت، بلکه به‌گاه ضرورت، تمام افراد قبیله با سلاح‌های شخصی خود به‌عنوان جنگجو و «مقاتل» در قتال شرکت می‌کردند. در طلیعه اسلام هم از «جِیش» به‌عنوان نیروی نظامی تعلیم دیده و تابع «انضباط» یا «دیسپلین» نظامی خبری نبود، بلکه به‌رسم معهود، همه مسلمانان با سلاح‌های خود و بدون دریافت «مواجب و معونه» -و البته با انگیزه‌ی جهاد و یا غارت و غنیمت- در جنگ شرکت می‌کردند و بلافاصله پس از جنگ نیز، به‌کار عادی و یومیه‌ی خود بر می‌گشتند.

❃ نکته‌ی بسیار جالب در این‌گونه جنگ‌ها این بود که افراد هر قبیله‌ای، به‌صورت مستقل، و تحت فرماندهی زعیم قبیله خود عمل می‌کرد. مهم‌ترین شیوه جنگی اعراب نیز عبارت از جنگ‌وگریز بود که به آن «کرّ و فرّ» گفته می‌شد که امروالقیس شاعر بزرگ عرب در دوره‌ی جاهلی، آن را در یک بیت زیبا -در توصیف ارزش جنگی اسب خود- آورده است: مِکرّ مِفرّ، مُقبلٍ مُدبرٍ، مَعاً / کجُلدودِ صَخرٍ، حَطّهُ السیلُ، مِن عَلِ

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | زمانه و زمینه اِبْنِ مُقَفَّع و ماکیاولی (۱٨)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ تسلط عربان به سرزمین‌های مجاور باعث شد که مسلمانان با نظامات مربوط به سپاه، به‌ویژه نظامات سپاه منظم ایران، آشنا شده و از آن الگوبرداری کنند. گفته شده است که خلیفه دوم برای اولین بار «دیوان الجند» را تاسیس کرد و نیز برای اولین بار، نظاماتی از نوع لباس متحدالشکل و تقسیم سپاه به سواره و پیاده، و نیز ارکان‌بندی سپاه به پنج رکن شامل: مقدمه‌الجیش، قلب‌الجیش، المیمنه، المیسره و مؤخره‌الجیش، و تقسیمات درونی سپاه به «افواج»، «وحدات» و «کتائب»، در نتیجه‌ی آمیختگی عربان با ایرانیان در دوره‌ی امویان کاربرد پیدا کرد. البته لازم به اشاره است که در اوایل، زمانی‌که وجود سپاه منظم و ثابت ضرورت پیدا نکرده بود، برخی از خلفاء و امراء تعداد محدودی نیروی ثابت و مواجب‌بگیر به نام «الشرطه» در اختیار داشتند که مجری فرمان‌ها آن‌ها بودند.

❃ برخی پژوهشگران در حوزه‌ی سپاه در اسلام، تاکید کرده‌اند که «جِیش» به معنی سپاه ثابت، تا دوره عباسی کلمه تثبیت‌شده‌ای نبود بلکه تا این موقع برای توصیف جنگجویان بیشتر از واژه‌ی «مقاتل» استفاده می‌شد. به احتمال زیاد، این کلمه در دوره‌ی اول عباسی جا افتاد که دوره‌ی زندگی و مرگ ابن‌مقفع است. البته پیش از ابن‌مقفع باید به دوست و همشهری او عبدالحمید الکاتب اشاره شود که رسایل مهمی در حوزه‌های مختلف، از جمله امور سپاه، نوشته است. رساله‌ی عبدالحمید درباره‌ی سپاه شامل موضوعاتی از قبیل ویژگی‌های فردی و اخلاقی و نیز حسن تدبیر و سیاست و فن سپاه‌آرایی، فرماندهان، نظامات داخلی سپاه، تدابیر و تدارکات جنگی، شناختن خدعه سپاه مقابل و... است.

❃ طبیعی است که در یک جامعه مبتنی بر قبایل و عشایر متعدد، نظامات و مناسبات جامعه در کلیت خود متاثر از مناسبات بین قبیله‌ای است که خود این مناسبات به‌نوبه خود همواره زیر سایه زور شمشیر و عصبیت قبیله‌ای، تعیّن و استمرار پیدا می‌کنند، اما نکته مهم این‌جاست که سپاه در اوایل دوره عباسی، که هم فرماندهی و هم ستون فقرات نیروی آن برآمده از ایرانیان، به‌ویژه خراسانیان بود، برای اولین بار در مناسبات سیاسی ورود کرد و تاثیرگذار شد، و همین نکته است که توجه ابن‌مقفع را جلب کرد تا بکوشد مقدمات حفظ سپاه مذکور فراهم آورد.

❃ همان‌طورکه که ماکیاوللی برای نخستین بار در ایتالیا به اهمیت سپاه خودی پی برد، ابن‌مقفع نیز پیش از او، در جهان اسلام به اهمیت حفظ سپاهی که شاکله و نظامات آن ایرانی بود، رهنمون شد. شاید علت قتل ابومسلم خراسانی که در حال تبدیل شدن به یک افسانه بود، به دستور خلیفه عباسی که زیر سایه سپاه تحت امر وی به خلافت رسیده بود، ناشی از موقعیت شخص ابومسلم خراسانی و وجود سپاه ایرانی به‌عنوان سپاه دستگاه خلافت بوده باشد. اکنون با توجه به همین اشاره کوتاه درباره‌ی وضعیت سپاه، به توجه ابن‌مقفع به امر سپاه می‌پردازیم.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | زمانه و زمینه اِبْنِ مُقَفَّع و ماکیاولی (۱۹)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ گفتیم که ابن‌مقفع از جمله اندیشمندانی است که در آثار خود، توجه خاصی به امر سپاه پیدا کرد و به‌صورت ویژه در رساله بسیار تاثیرگذار «رساله فی‌الصحابه» به بسط دیدگاه‌اش درباره‌ی سپاه پرداخته است. قبل از ورود در بررسی دیدگا‌ه‌های ابن‌مقفع، و به‌عنوان یک نکته قابل توجه، باید اشاره کنم که واژه‌ی «جِیش» در اوایل دور عباسی هنوز تثبیت نشده بود، بنابراین هم عبدالحمید کاتب در رساله بسیار معروف موسوم به «رساله الی ولی‌العهد» که در سال ۱۲۹ هجری تحریر شده است، بارها از واژه‌ی «عسکر» و «جند» استفاده کرد، و هم ابن‌مقفع در رساله فی‌الصحابه، تنها واژه‌ی «جند» را مورد توجه قرار داده، اما واژه‌ی جیش را به‌کار نبرده است، بنابراین به‌نظر می‌رسد که تثبیت واژه‌ی جیش به‌عنوان سپاه منظم بعد از این دو نفر و متاثر از توجه آنان به این مقوله صورت گرفته است.

❃ دغدغه اصلی ابن‌مقفع این است که سپاه ابومسلم یا سپاه خراسان را حفظ کند، زیرا سابقه امر در عربستان چنان‌که گفتیم این بود که سپاه بسیج شده پس از پایان جنگ خودبه‌خود منحل می‌شد.

❃ اولین نکته ابن‌مقفع درباره سپاه خراسان، تاکید بر بی‌نظیر بودن آن «جند لم یُدرک مثلهم» است. بی‌نظیر بودن سپاه خراسان در مقایسه با آنچه که عربان از سپاه می‌فهمیدند، می‌تواند ناشی از حرفه‌ای بودن آن باشد که به‌عنوان یک قدرت سازمان‌یافته و منظم، در حال دست‌اندازی در مقوله قدرت بود، به همین دلیل است که ابن‌مقفع خلیفه را توصیه می‌کند که به آن توجه کرده و از استخدام سپاه در اموری که امروز به آن‌ها امور مدنی گفته می‌شود، مانند: جمع‌آوری باج و خراج و غیره اجتناب کند. از خصوصیات مهمی که ابن‌مقفع برای سپاه مورد نظر برمی‌شمارد، عبارت از پرهیز از فساد که لازمه دخالت سپاهیان در جمع‌آوری باج و خراج است و نیز اطاعت از مافوق «کفّ عن الفساد و ذلّ للولاه» است. این دو ویژگی و برخی دیگر، ویژگی‌هایی است که به گفته ابن‌مقفع در سپاهیان آن روز یافت نمی‌شده است «حال لا نعلمها توجه عند احد غیرهم».

❃ نکته دیگر که مورد توجه ابن‌مقفع قرار گرفته این است که یک سپاه، متشکل از افراد متعدد با اعتقادات و رنگ‌های مختلف است، بنابراین خلیفه را توصیه می‌کند که از «تادیب» که می‌توان آن را ارتقاء فرهنگی آنان دانست و آموزش آن‌ها غافل نماند.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | زمانه و زمینه اِبْنِ مُقَفَّع و ماکیاولی (۲۰)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ گفتیم که در جنگ‌ها، هر قبیله عربی تحت قیادت فرماندهی از قبیله خود می‌جنگید، اما سپاه ابومسلم سپاهی بود که همه افراد مختلف تحت قیادت فرماندهی واحدی بودند، و این یکی از وجوه بی‌نظیر بودن این سپاه است که توجه ابن‌مقفع را به خود جلب کرده بود. ابن‌مقفع می‌گوید: کسی که با سپاهی با پندار و گفتار و کردار غیر همگون «الرای و القول و السیره» می‌تازد، مثل کسی است که سوار بر شیر می‌تازد، و چنین کسی بیش از آنکه طرف مقابل را بترساند، خود دچار ترس خواهد شد.

❃ اما مهم‌ترین توصیه ابن‌مقفع به امیرالمومنین درباره امر سپاه که به‌نوبه خود انقلابی به‌حساب می‌آید، نوشتن «اماناً معروفاً بلیغاً وجیزاً محیطاً بکل شیء» است. کلمه «امان» که برخی از متخصصین متون قدیم، مثل شائول شاکد، آن را دارای ریشه فارسی دانسته‌اند، کلمه نوبنیادی است که می‌توانیم آن را معادل «نظام‌نامه» بدانیم. او می‌گوید خلیفه لازم است حدود وظایف و اختیارات سپاهیان را طی نظام‌نامه‌ای روشن، موجز و کامل بنویسد تا سپاهیان نتوانند از آن تخطی کنند. او پس از اشاره به افکار افراطی که در میان سپاهیان رواج یافته بود، خلیفه را دعوت به اصلاح امور سپاه می‌کند، به‌ویژه در اموری مانند: جلوگیری از دخالت سپاهیان در امر جمع‌آوری خراج که باعث «مفسده فی للمقاتله» است، رعایت نظام شایسته سالاری در انتصاب فرماندهان، آموزش علوم مرتبط، اهتمام به معیشت و منظم کردن پرداخت جیره سپاهیان «أمر أرزاقهم أن یوقت لهم وقتاًَ» سپردن امور سپاه به «دیوان» خاص، تشکیل نظام جمع‌آوری اطلاعات و اخبار سپاهیان (معادل حفاظت اطلاعات امروزی) و... است که همه آن‌ها معطوف به هدف مهم حفظ شاکله سپا و پایداری آن‌ها در جنگ «لثباتهم فی نزالهم لحمل العدو» است.

❃ در مجموع شکی نیست که توصیه‌های ابن‌مقفع درباره‌ی سپاه خراسان، همگی معطوف به حفظ آن به‌عنوان سپاه خودی است زیرا او دریافته بود که دخالت سپاه در امور مالی و سیاسی و افسانه‌سازی درباره‌ی فرمانده آن، باعث خواهد شد که خلیفه احساس خطر کرده و بنیاد حکومتش را بر گرد آنان ننهد. حوادث بعدی نشان داد که دریافت ابن‌مقفع درباره نقش سپاه در امور سیاسی، دقیق و درست بود است. ابن‌مقفع خلیفه را آشکارا هدایت می‌کند تا پایه حکومتش را بر سپاه خراسان و در نهایت مردم عراق بگذارد، که آمیخته «مع اختلاطهم بأهل خراسان» با ایرانیان هستند.

❃ جالب این‌جاست که بدانیم ابن‌مقفع در فقرات آتی، خلیفه را از اعتماد به اهل شام زنهار می‌دهد. ابن‌مقفع این‌جا دقیقاً مانند ماکیاوللی در توصیه عام به حفظ سپاه خودی، عمل کرده است. ماکیاوللی در فصل ۱۹، شهریارِ نوخاسته را نیازمند تکیه‌گاهی مورد اعتماد می‌داند و بنابراین چنین شهریاری را که نیازمند حمایت فوق‌العاده‌ای «Extraordinary Support» است، اندرز می‌دهد تا بنیاد حکومتش را اول بر حمایت مردم، و سپس بر سربازان و سپاه خودی تاسیس کند. تمام تلاش ابن‌مقفع نیز این است که خلیفه را تشویق نماید تا پایه‌های خلافتش را بر سپاه خراسان بنا کند، تا بدین‌وسیله موجبات حفظ آن را فراهم کند.

- ادامه دارد...

📚 | مقاله از: مصطفی نصیری

#سیاست #اندیشه_سیاسی #فلسفه
#ماکیاولی #ابن_مقفع #فلسفه_سیاسی
#دولت_ملی #ایرانشهری #ایرانشهر
#ارتش_ملی #قدرت_نظامی #ملت #دولت
➣ @Notes_On_Liberty
📃 | انحطاط ادبی، زوال اندیشه سیاسی، گسست از خرد!

➣ @Notes_On_Liberty

❃ اگرچه شعر فارسی با نخستین پارسی‌گویان و از آن پس، در سده‌های شکوفایی ادب ایران، یعنی از نخستین شاعران، از رودکی تا فردوسی و خیام، و از سرایندگانی چون سعدی، جلال‌الدین رومی و حافظ تا جامی، که واپسین شاعر مهم دوره‌ی قدیم و سرآغاز انحطاط ادبی ایران بود، پیوندهایی با اندیشیدن فلسفی داشت، اما با زوال تدریجی اندیشه فلسفی در ایران شعر نیز به‌عنوان استوارترین پشتوانه‌ی وحدت «ملّی» و تداوم وحدت سرزمینی و فرهنگی ایران‌زمین دستخوش انحطاط شد.

❃ از دیدگاه تأمل فلسفی و خردگرای در تقدیر تاریخی ایران، در عصر زرین فرهنگ ایران، هم زمان با نخستین دوره شعر فارسی، یک شاعر اهمیت ویژه‌ای داشت.

❃ حکیم ابوالقاسم فردوسی، سراینده حماسه «ملّی»، را که تجدیدکننده‌ی جاویدان خرد ایرانشهری در ادب فارسی بود و با خردنامه خود، پلی میان دوره باستانی و دوره اسلامی ایران برافکند، باید شاعر دوره تولد دوباره ایران زمین یا، به دیگر سخن، شاعر وحدت و تداوم تاریخی به‌شمار آورد. هم او، با تکیه بر اندیشیدن خردگرای، به چنان تأملی در تقدیر ایران زمین پرداخته است که حماسه «ملّی» او را می‌توان چونان جانشین تأملی فلسفی در تقدیر تاریخی ایران تلقی کرد.

❃ نیازی به گفتن نیست که درباره فردوسی بیشتر از آن نوشته‌اند که بخواهیم چیزی بر آن بیفزاییم، اما، در عمده پژوهش‌های درباره‌ی فردوسی شاعر، این نکته اخیر کمابیش مغفول مانده است که حکیم ابوالقاسم، به‌عنوان سراینده «حماسه ملّی ایران»، آغازگر صورتی نوآیین از اندیشیدن در تقدیر تاریخی ایران‌زمین نیز بود که به‌احتمال بسیار اهمیت آن در زمان او معلوم نبود.

❃ معنای اقدام فردوسی تا سده‌هایی پس از مرگ او تا مرگ خواجه شمس‌الدین محمد نیز به‌درستی نمی‌توانست فهمیده شود. از پایان یافتن سرودن خردنامه‌ی فردوسی، و تقدیم نسخه‌ای از آن به سلطان غازی، تا رویارویی حکیم با سلطان و رنج‌های واپسین سال‌های عمر او، دفتر تقدیر تاریخی ایران ورق خورد و وضع زمانه دگرگون شد.

❃ در واقع، در رویارویی کمابیش افسانه‌ای حکیم ابوالقاسم و سلطان محمود، هم‌زمان با چیرگی ترکان بر بخش‌های بزرگی از ایران‌زمین، رمزی از تقدیر این کشور نهفته است. این‌که به هر صورتی فردوسی مجبور شده باشد نسخه‌ای از شاهنامه را به سلطان محمود تقدیم کند، و بی‌اعتنایی سلطان به اهمیت آن نامه ارجمند، نشان از پایان دوره‌ای در تاریخ ایران دارد که در آن پیوندهای فرمانروایان با روح حماسه‌ی «ملّی» ایرانیان گسسته بود.

❃ بدین‌سان، با چیرگی ترکان بر ایران‌زمین و سیطره‌ی قشریت، از سویی، و اندیشه عرفانی، از سوی دیگر، فهم حماسی از تاریخ ملّی دستخوش زوال شد و روح حماسی در زوایای روان ایرانیان پناهگاهی پیدا کرد تا در دوره‌ای دیگر و شرایطی دیگر در صورتی نو ظاهر شود که از این پس به آن اشاره خواهیم کرد.

❃ در نخستین دهه‌های آغاز سده پنجم هجری، آنگاه که حکیم ابوالقاسم روی در نقاب خاک کشید، فرهنگ ایرانی از چنان توانی برخوردار بود که صورت‌های نویی از اندیشیدن پدید آورد. در این دوره، از سویی، بسط فلسفه یونانی در دوره اسلامی، که با ابونصر فارابی آغاز شده بود، وارد دوره‌ای نو شد و در دهه‌های پایانی سده چهارم و آغاز سده پنجم، در قلمرو همه دانش‌های عقلی و تجربی دگرگونی‌های بی‌سابقه‌ای پدید آمد.

📚 | زوال اندیشه سیاسی در ایران، جواد طباطبایی، بخش خاتمه (تاملی در برخی نتایج) صفحه ۳۶۳، ۳۶۴

#خرد_ایرانشهری #ایرانشهر #شاهنامه
#ایران #فردوسی #اندیشه_سیاسی
#زوال_اندیشه_سیاسی #زوال_خرد
➣ @Notes_On_Liberty
📃 بهبود شرایط و مخالفت روشنفکران؛ ریشه‌های حمله به کاپیتالیسم (۱) | ✍🏻 لودویگ فون میزس

➣ @Notes_On_Liberty

❃ کاپیتالیسم با وجود همه منافعی که دارد، حملات و نقدهای دیوانه‌واری را به خود دیده. باید ریشه‌های اين بیزاری را درک کنیم. این یک واقعیت است که نفرت از سرمایه‌داری نه در میان توده‌ها، نه در میان خود کارگران، بلکه بین اشراف زمین‌دار، نجیب‌زادگان و زمین‌داران انگلستان و اروپای قاره‌ای پا گرفت. آن‌ها کاپیتالیس را به‌خاطر چیز که خیلی برايشان خوشایند نبود، سرزنش می‌کردند.

❃ در آغاز سده نوزده، دستمزدهای بالاتری که صنايع به کارگران‌شان می‌پرداختند، زمین‌داران را واداشت که دستمزدهایی به همان اندازه بالاتر را به کارگران کشاورز خود بپردازند. اشراف با انتقاد از استاندارد زندگی توده‌های کارگر، به صنایع حمله بردند.

❃ البته از نگاه ما هم استاندارد زندگی کارگران به‌شدت پایین بود؛ شرایطی که تحت کاپیتالیسم متقدم وجود داشت، بسيار تکان‌دهنده بود، ولی نه به این خاطر که صنایع کاپیتالیستی که به‌تازگی شكل گرفته بودند، به کارگران آسیب رسانده باشند. آن‌هایی كه در کارخانه‌ها استخدام می‌شدند، پيیش از آن در شرایطی تقریباً غیرانسانی زندگي می‌کردند. اين داستان مشهور قدیمی كه صدها بار تکرار شده، مبنی بر آن‌که کارخانه‌ها زنان و کودکان را به استخدام در می‌آوردند و این زنان و كودكان پیش از کار در کارخانه‌ها در شرایطی راضی‌کننده زندگی می‌کردند، یکی از بزرگ‌ترین خطاهای تاریخ است.

❃ مادرانی كه در کارخانه‌ها کار می‌کردند، چیزی برای آشپزی نداشتند؛ این‌گونه نبود که برای رفتن به کارخانه، خانه‌ها و آشپزخانه‌هایشان را ترک کنند؛ به این خاطر به کارخانه‌ها می‌رفتند که آشپزخانه‌ای نداشتند و اگر داشتند، غذایی برای پخت در آن نداشتند. هم‌چنین این‌گونه نبود كه کودکان از اتاق‌های راحت خود دل بکنند و پا به کارخانه‌ها بگذارند. آن‌ها از فرط گرسنگی جان‌شان را از دست می‌دادند.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 بهبود شرایط و مخالفت روشنفکران؛ ریشه‌های حمله به کاپیتالیسم (۲) | ✍🏻 لودویگ فون میزس

➣ @Notes_On_Liberty

❃ هم‌چنين تمام حرف‌های بیان‌شده درباره‌ی آنچه كه هراس وصف‌ناپذیر از کاپیتالیسم متقدم خوانده می‌شود، می‌توان با آماری ساده رد کرد. دقیقاً در همین سال‌ها که کاپیتالیسم انگلیسی شکل می‌گرفت و دقیقاً در دوره‌ای که انقلاب صنعتی در انگلستان نام گرفت -یعنی سال‌های ۱۷۶۰ تا ۱۸۳۰- جمعیت این کشور دو برابر شد؛ یعنی صدها هزار کودک که در روزگار پیشین جان‌شان را از دست می‌دادند، زنده ماندند و مردان و زنانی بالغ شدند.

❃ هیچ تردیدی نیست که شرایط دوره‌های پیشین بسیار نامطلوب بود و اين کسب‌وكار کاپیتالیستی بود که آن را بهبود داد. دقیقاً این کارخانه‌های اولیه بودند كه نیازهای کارگران‌شان را چه مستقیم و چه غیرمستقیم از طریق صادرات کالا و واردات غذا و مواد خام از كشورهای دیگر برآورده كردند.

❃ تاريخ‌نگاران آغازین کاپیتالیسم بارها و بارها در تاریخ دست برده‌اند - به‌سختی می‌توان عبارتی ملایم‌تر از این را به‌کار گرفت. یکی از حکایت‌هاي خنده‌داری که این تاریخ‌نگاران می‌گفتند و شاید از خود در می‌آوردند، درباره‌ی بنیامین فرانکلین بود. برپایه‌ی این داستان، او از یک کارگاه پنبه‌زنی در انگلستان بازدید می‌کرد و صاحب کارگاه با غرور تمام به او گفت: «ببینید، این‌ها لباس‌های نخی هستند که برای مجارستان ساخته‌ایم». فرانکلین نگاهی به اطرافش انداخت و دید که کارگران لباس‌هایی شلخته و بدقواره به تن دارند. گفت «چرا لباس‌هایی هم برای کارگران خودتان تولید نمی‌کنید؟»

❃ ولی محصولات صادراتی كه صاحب کارخانه درباره‌شان صحبت می‌کرد، واقعاً به اين معنا بودند كه او توليدش را برای کارگران خود انجام می‌داد، چون انگلستان بايد تمام مواد خام خود را وارد می‌کرد. هیچ پنبه‌ای نه در انگلستان و نه در اروپای قاره‌ای وجود نداشت. اين کشور با کمبود غذا روبه‌رو بود و باید آن را از لهستان، روسیه و مجارستان وارد می‌کرد. این صادرات، پرداخت بابت غذای وارداتی بود که ادامه زندگی مردم این کشور را ممکن می‌کرد.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 بهبود شرایط و مخالفت روشنفکران؛ ریشه‌های حمله به کاپیتالیسم (۳) | ✍🏻 لودویگ فون میزس

➣ @Notes_On_Liberty

❃ نمونه‌های بی‌شماری از تاریخ اين دوران، نگرش زمین‌داران و اشراف را نسبت به کارگران نشان می‌دهد. تنها می‌خواهم دو نمونه را بیان کنم:
یکی از آن‌ها نظام مشهور «اسپين هاملند» انگلستان است. دولت اين كشور با این برنامه، تفاوت میان حداقل دستمزد را با دریافتی کارگرانی که این حداقل دستمزد (تعیین‌شده توسط دولت) را نمی‌گرفتند، به همه‌ی آن‌ها می‌پرداخت. اين باعث می‌شد كه اشراف زمین‌دار با مشكل پرداخت دستمزدهای بالاتر روبه‌رو نباشند. زمين‌داران دستمزد کشاورزی را که به شكل سنتی پایین بود می‌پرداختند، دولت آن را کامل می‌کرد و به این ترتیب کارگران از ترک مشاغل روستایی در جست‌وجوی شغلی در کارخانه‌های شهری بازداشته می‌شدند.

❃ هشت سال بعد، پس از گسترش کاپیتالیسم از انگلستان به اروپای قاره‌ای اشراف زمین‌دار بار ديگر به نظام جدید تولید واکنش نشان دادند. در آلمان، اشراف(جانکرهای) پروسی كه صنایع کاپیتالیستی با دستمزدهای بالاتر بسیاری از کارگران‌شان را به سمت خود کشيده بود، واژه‌ای خاص را برای این مشکل ابداع كردند: Landflucht «پرواز از روستا». آن‌ها در پارلمان آلمان نیز به بحث درباره‌ی کارهایی پرداختند كه می‌توانستند در برابر اين شیطان، از منظر اشراف زمین‌دار، انجام دهند.

❃ پرنس بیسمارک، صدراعظم پرآوازه آلمان روزی در یکی از سخنرانی‌های خود گفت: «مردی را در برلین دیدم که زمانی در زمینم کار کرده بود. از او پرسیدم چرا زمین من را ترک کردی، چرا از روستا رفتی و الان در برلین زندگی می‌کنی؟» آن‌طور كه بیسمارک می‌گويید، این مرد پاسخ داده که «شما چنین کافه‌هایی را که ما این‌جا در برلین داریم و می‌توان در آن نشست، نوشید و به موسیقی گوش کرد، در روستا ندارید». اين البته داستانی است که از نگاه پرنس بیسمارک کارفرما بیان شده و دیدگاه کارگرانش نبوده است.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 بهبود شرایط و مخالفت روشنفکران؛ ریشه‌های حمله به کاپیتالیسم (۴) | ✍🏻 لودویگ فون میزس

➣ @Notes_On_Liberty

❃ آن‌ها به اين دليل روانه صنعت شدند که دستمزد بالاتری به آن‌ها می‌پرداخت و استاندارد زندگی‌شان را به سطحی بی‌سابقه می‌رساند. امروزه در کشورهای کاپیتالیستی تفاوت نسبتاً اندکی میان زندگی پایه‌ای طبقات به‌اصطلاح فرادست و فرودست وجود دارد. هر دوی آن‌ها غذا، پوشاک و سرپناه دارند، ولی در سده هجده و پيش از آن، تفاوت ميان اعضای طبقات متوسط و فرودست اين بود که افراد طبقه متوسط کفش داشتند و فرودست‌ها کفش نداشتند.

❃ در آمریکای امروز تفاوت ميان دو فرد ثروتمند و فقير غالباً تنها به‌معنای تفاوت ميان كادیلاک با شورولت است. شورولت را می‌توان دست دوم خرید، اما اساساً همان خدمات را به صاحبش ارائه می‌دهد. صاحب آن هم می‌تواند از یک‌جا به جای دیگر براند. بیش از پنجاه درصد مردم آمریكا در خانه‌ها و آپارتمان‌هایی متعلق به خودشان زندگی می‌کنند.

❃ حمله به کاپیتالیسم به‌ویژه از جنبه‌ی نرخ‌های بالاتر دستمزدی، از این فرض غلط آغاز می‌شود که دستمزدها دستِ آخر از سوی افرادی متفاوت از آن‌هایی که در کارخانه‌ها کار می‌کنند، پرداخت می‌شوند. اين کاملاً درست است که اقتصاددانان و دانشجویان نظریه‌های اقتصادی میان کارگران و مصرف‌کنندگان تميز بگذارند و تفاوتی را میان آن‌ها قائل شوند، ولی حقیقت این است که یکایک مصرف‌کنندگان باید به‌طریقی پولی را که خرج می‌کنند، به‌دست آورند و اکثریت بزرگ آن‌ها دقيقاً همان کسانی هستند که به‌عنوان کارگر در کارخانه‌های تولیدکننده کالاهای مصرفی‌شان کار می‌کنند.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 بهبود شرایط و مخالفت روشنفکران؛ ریشه‌های حمله به کاپیتالیسم (۵) | ✍🏻 لودویگ فون میزس

➣ @Notes_On_Liberty

❃ نرخ‌های دستمزد در نظام کاپیتالیستی توسط گروهی از افراد متفاوت از آن‌هایی که این دستمزدها را دریافت می‌کنند، تعیین نمی‌شوند؛ چه اين دو گروه يكسان هستند. این شرکت فیلم‌سازی هالیوود نیست که دستمزد ستاره یک فیلم را می‌پردازد، بلکه آن را کسانی‌كه به این فیلم بها می‌دهند، می‌پردازند و این سرمایه‌گذار مسابقه بوکس نیست که تقاضاهای هنگفت شرکت‌کنندگان را پرداخت می‌کند، بلكه این دستمزد از سوی آن‌هایی پرداخته می‌شود كه به این مبارزه اهمیت می‌دهند. از طریق تمایز میان کارفرما و کارگر، تمایزی در نظریه اقتصادی پدید می‌آيد، ولی در زندگی واقعی چنین تفاوتی وجود ندارد. در دنیای واقعی کارگر و کارفرما دست آخر یک فرد واحد هستند.

❃ افرادی در بسیاری از کشورها هستند که فکر می‌کنند اگر فردی که باید خانواده‌ای با چند فرزند را پشتیبانی کند، همان دستمزد کسی را بگیرد كه تنها بايد از خودش مراقبت كند، اتفاقی بسیار ناعادلانه رخ داده است، ولی مساله این نیست که آیا کارفرما باید مسئولیت بزرگی را درباره‌ی اندازه‌ی خانواده کارگرانش بر عهده گیرد یا خیر.

❃ پرسشی که در این مورد باید بپرسیم، این است: اگر به شما گفته شود که فردی که چیزی مثلاً یک قرص نان را تولید کرده، شش فرزند دارد، آیا شما در مقام یک فرد آماده‌اید که بهای بیشتری را برای نان او بپردازید؟ انسان صادق بی‌تردید پاسخ منفی می‌دهد و می‌گويد «در اصل، البته اگر هزینه‌ای کمتر داشته باشد، ترجیح می‌دهم كه نان را از فردی که فرزندی ندارد، بخرم». حقیقت این است که اگر خریداران مبلغی را که برای تواناساختن کارفرما به پرداخت دستمزد کارگرانش کافی باشد نپردازند، ادامه حضور در میدان کسب‌وکار برای او غیرممکن خواهد شد.

#اقتصاد #اقتصاد_آزاد #سرمایه‌داری
#بازار_آزاد #لسه‌فر #آزادی_اقتصادی
#رفاه #کاپیتالیسم #میزس #دستمزد
#مالکیت_خصوصی #رقابت_آزاد
➣ @Notes_On_Liberty
On Liberty | درباره‌ی آزادی
📖 | انقیاد زنان (۵) ➣ @Notes_On_Liberty ❃ من این مشکلات را به قصد شِکوه و زاری برنشمردم، زیرا از این بیهوده‌تر کاری نیست هرگاه بخواهیم با توسل به خرد مردم با احساسات و گرایش‌های عملی آن‌ها به مقابله برخیزیم از چنین مشکلاتی گریزی نیست و به یقین باید درک و…
📖 | انقیاد زنان (۶)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ عمومیت داشتن یک راهکار در برخی موارد فرضی است محکم، دال بر اینکه آن راهکار ما را به اهدافی تحسین‌برانگیز رهنمون می‌شود، یا در گذشته رهنمون شده است. چنین راهکاری در آغاز از آن‌جا پذیرفته می‌شود که وسیله‌ای برای نیل به چنین اهدافی تلقی می‌گردد و سپس هنگامی‌که مردم بنا به تجربه دریافتند که آن راهکار مؤثرترین روش برای نیل به آن اهداف است، در نگهداری آن می‌کوشند.

❃ اگر سلطه مردان بر زنان، در آغاز پیدایش، حاصل مقایسه‌ای آگاهانه میان روش‌های مختلف تنظیم روابط اجتماعی بود و اگر پس از آنکه شیوه‌های متفاوت سازماندهی اجتماعی را آزموده بودند (مثلاً حاکمیت زنان بر مردان برابری زن و مرد، تلفیقی از این دو روش، و دیگر انواع روابطی که می‌توان تصور کرد)، و پس از تجربه‌ی همه‌ی این روش‌ها تصمیم گرفته بودند که زنان از هر نظر مطيع مردان باشند و هیچ مشارکتی در امور اجتماعی و عمومی نداشته باشند و بنابر قانون متعهد باشند که در زندگی خصوصی فرمانبردار مردی باشند که سرنوشت خود را با او پیوند زده‌اند، و اگر به اثبات رسیده بود که این نوع مناسبات میان زن و مرد به خوشبختی هر دو می‌انجامد؛ در این صورت می‌شد تصور کرد که پذیرش چنین نظامی، با توجه به شواهد موجود در آن زمان، بهترین انتخاب بوده است. ولی حتی در این صورت نیز چه بسا دلایلی که در آغاز پذیرش آن را موجه می‌ساخت در گذر زمان از اعتبار ساقط می‌گردید و این نکته‌ای است که درباره‌ی بسیاری از واقعیات بسیار مهم اجتماعی صادق است.

❃ در وهله نخست باید بدانیم نظام کنونی که از حمایت عامه مردم بهره‌مند است و جنس ضعیف‌تر را به اطاعت محض از جنس قوی‌تر وامی‌دارد، صرفاً بر نظریه متکی است؛ زیرا هیچ‌گاه نظام دیگری در بوته آزمایش قرار نگرفته است، و بنابراین، از تجربه، به‌معنای چیزی که در تقابل با نظریه است، برای اثبات درستی و نادرستی این نظام نمی‌توان کمک گرفت.

➣ @Notes_On_Liberty
📖 | انقیاد زنان (۷)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ در وهله دوم باید بدانیم که پذیرش این نظام مبتنی بر نابرابری، به هیچ‌وجه حاصل تفکر و تأمل و دوراندیشی و یا حاصل اندیشه‌های اجتماعی و یا حاصل هیچ رای و نظری که سود بشریت با بهبود وضع اجتماع را مد نظر داشته باشد نبوده است. این نظام صرفاً از وضعیتی نشأت می‌گیرد که از طلوع تاریخ و آغاز پیدایش جامعه بشری وجود داشته است: هر زنی (به‌خاطر اعتبار و ارزشی که مردان برای او قائل بوده‌اند و نیز به‌خاطر ضعف قدرت جسمانی در مقایسه با مردان) به نحوی از انحا در اسارت یک مرد بوده است.

❃ نظام‌های حقوقی و سیاسی در آغاز پیدایش خود صرفاً بر روابط موجود میان افراد صحه می‌گذارند. این نظام‌ها آنچه را قبلاً واقعیتی اجتماعی بود به قانون تبدیل می‌کنند و آن را از حمایت جامعه بهره‌مند می‌سازند. و هدف اصلی‌شان این است که تعارضات و کشمکش‌های بی‌قاعده و بی‌قانون و مبتنی بر قدرت جسمانی را از میان بردارند و با توسل به ابزارها و روش‌های عمومی و به‌صورت سازمان‌یافته، حقوق افراد را مشخص کنند و به دفاع از آن برخیزند.

❃ کسانی‌که درگذشته قهراً ناگزیر از اطاعت بودند، اینک اطاعت‌شان صورت قانونی به خود می‌گیرد، برده‌داری که در آغاز صرفاً مبتنی بر زور بود، رفته‌رفته در قالب قراردادی در آمد که در میان برده‌داران مقبول بود؛ زیرا اینان برای حفظ مایملک خود، که پرده‌ها را نیز شامل می‌شده می‌بایست با یکدیگر متحد شوند و نیرویی مشترک ایجاد کنند.

❃ در زمان‌های آغازین، بخش اعظم مردانه و تمامی زنانه برده بودند، و می‌بایست قرن‌های متمادی بگذرد و دوران و اعصار مختلف بر پهنه زمین ظاهر شود، اعصاری که گاه در زمینه‌ی فرهنگ در اوج درخشش بود، تا اینکه متفکرانی پدید آیند که به خود جرأت دهند تا در حقانیت برده‌داری، به هر صورتی‌که باشد، تردید کنند و درباره‌ی ضرورت اجتماعی آن به بحث و جدل بپردازند.

➣ @Notes_On_Liberty
📖 | انقیاد زنان (٨)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ چنین متفکرانی به‌تدریج سر برآوردند و (در نتیجه‌ی پیشرفت عمومی جامعه بشری)، بردگی مردانه دست‌کم در همه کشورهای اروپای مسیحی، سرانجام منسوخ گردید (هرچند که در یکی از این کشورها تازه چند سالی است این حادثه اتقاق افتاده است)، و افزون‌بر این، بردگی جنس مؤنث نیز رفته‌رفته صورتی ملایم‌تر یافته است و به‌نوعی وابستگی تبدیل شده.

❃ اما این وابستگی به‌صورتی‌که اکنون وجود دارد، سنّتی اصیل نیست که بر مبنای عدالت و مصلحت اجتماعی آغازی تازه یافته باشد. این وابستگی ادامه همان بردگی سابق است. لیکن همان عواملی که رفتارها و روش‌های عمومی را معتدل‌تر کرده است و همه‌ی مناسبات انسانی را متأثر ساخته و عدالت و انسانیت را بر آن‌ها حاکم کرده است، قهراً در بردگی کهن تعديل‌ها و تغییرات بسیار پدید آورده است. اما هنوز آثاری از خاستگاه ددمنشانه این بردگی باقی مانده است.

❃ بنابراین، از واقعیت وجودی این بردگی به هیچ‌وجه نمی‌توان توجیهی به نفع آن یافته و تنها نکته‌ای که می‌توان در دفاع از آن گفت این است که هنوز از صحنه تاریخ حذف نشده است و همچنان به حیات خود ادامه می‌دهد. حال آنکه بسیاری پدیده‌های دیگری که از همان منبع نفرت‌انگیز برآمده بودند، اکنون به‌کلی از میان‌رفته‌اند. و به همین دلیل است که مردم عادی در نظرشان عجیب می‌نماید وقتی‌که می شنوند نابرابری حقوق زن و مرد سرچشمه‌ای جز قانونِ برتریِ قوی‌تر ندارد.

❃ صِرف همین حقیقت که قانون زور در نظر مردم مقبول نیست، نشان می‌دهد که تمدّن، و نیز عقاید اخلاقی نوع بشر، در برخی جهات راه کمال پیموده است. ما اینک در وضعیتی به‌سر می‌بریم -به بیان دقيق‌تر، اکنون یکی دو کشور از پیشرفته‌ترین کشورهای عالم، در وضعیتی به‌سر می‌برند- که قانونِ برتریِ قوی‌تر را به‌عنوان اصل تنظیم‌کننده‌ی امور جهان به هیچ‌روی برنمی‌تابد؛ هیچ‌کس آشکارا از آن دفاع نمی‌کند، و در غالب روابط میان انسان‌ها، هیچ‌کس مجاز نیست آن را به‌کار بندد، و هرگاه کسی موفق به انجام آن شود به آن ظاهری مقبول می‌بخشد و مدعی می‌شود که نفع عمومی در آن بوده است.

➣ @Notes_On_Liberty
📖 | انقیاد زنان (۹)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ از آن‌جاکه اکنون ظاهر امور چنین است، مردم خود را گول می‌زنند و می‌گویند حاکمیت زور به پایان رسیده است و قانون برتری قوی‌تر نمی‌تواند دلیل وجود چیزی باشد که تاکنون با قدرت تمام جاری بوده است. به‌گمان اینان، همه‌ی نهادهایی که در گذشته پدید آمده‌اند تنها درصورتی تا زمان حاضر، که عصر تمدن پیشرفته است، دوام آورده‌اند که با سرشت بشر سازگار بوده‌اند و حفظ آن‌ها به مصلحت عموم مردم بوده است.

❃ مردم نیروی عظیم و پایداری شگفت‌انگیز سنّت‌هایی را که حق را به جانب قدرت می‌دهند نمی‌شناسد؛ مردم نمی‌دانند که خودشان با چه سرسختی به این سنّت‌ها پایبندند؛ مردم نمی‌دانند که تمایلات و احساسات پاک و نیز پلید صاحبان قدرت چه نقش عظیمی در حفظ این سنّت‌ها داشته است؛ مردم نمی‌دانند که از میان‌رفتن نهادهای نامناسب با چه کُندیِ ملال‌آوری صورت می‌بندد و بعید است که در یک زمان بیش از یکی از آن‌ها در معرض تهدید قرار گیرد، که آن هم ضعیف‌ترین آن‌هاست، و همان است که با عادات روزمره کمتر در هم تنیده است؛ مردم نمی‌دانند که بسیار کم اتفاق افتاده است که صاحبان قدرت قانونی، که به‌دلیل توان مادی‌شان این قدرت را به چنگ آورده‌اند، پیش از آن‌که نیروی دیگری آن‌ها را از اریکه قدرت به زیر کشد به اختیار خود از قدرت دست بشویند، و باید دانست که این جابه‌جایی قدرت در مورد زنان هرگز روی نداده است؛ این واقعیت، همراه با دیگر ویژگی‌های منحصربه‌فرد ناظر بر انقیاد زنان، ما را به یقین وامی‌دارد که این حلقه از نظام حقانیت مبتنی بر زور، آخرین حلقه‌ای است که از میان خواهد رفت.

❃ البته این نکته را نیز انکار نمی‌کنیم که ظالمانه‌ترين ابعاد انقیاد زنان، در مقایسه با انقیادهای دیگر، زودتر تعديل گرديده است. این مورد خاص از روابط اجتماعی مبتنی بر زور در طی نسل‌ها در میان سنّت‌هایی به حیات ادامه داد که خود بر عدالت و برابری قوام گرفته بودند، و شاید به يقين بتوان گفت که این مورد استثنایی بوده است بر ماهیت کلی قوانين و سنّت‌ها، ولی مادام‌که خاستگاه انقیاد زنان آشکار نشد و ماهیت حقیقی آن با بحث و استدلال برملا نگردد، ناسازگاری آن با تمدن جدید احساس نمی‌شود، چنان‌که یونانیان نیز احساس نمی‌کردند که بردگی خانگی رایج در میان آنان، با تصوری که از خودشان در مقام مردمی آزاد داشتند، در تعارض بود.

#انقیاد_زنان #آزادی #جان_استوارت_میل
#آزادی_فردی #آزادی_زنان #لیبرالیسم
#برابری_حقوق_طبیعی #مالکیت_خصوصی
➣ @Notes_On_Liberty
📃 | زوال اقتصاد ایران در عصر فرمانروایی جهل

➣ @Notes_On_Liberty

❃ نیم‌سده عصر ناصرالدین شاه، نیم‌سده افول اقتصاد ایران بود. در این دوره ایران بیش از پیش وارد مناسبات جهانی می‌شد و اما با حضور دو قدرت استعمارگر روس و انگلیس به سمت نیمه‌مستعمره شدن پیش می‌رفت.

❃ پس از صدارت دو قائم‌مقام و قتل میرزا تقی خان امیرکبیر و در دوره صدارت میرزا آقاخان نوری که با قدرت انگلیس‌ها صدارت را به‌دست گرفته بود دخالت‌های آن قدرت‌ها رو به افزایش گذاشت؛ این دخالت‌ها تا جایی پیش رفت که شاه ایران نوشت: «دولت علیّه ایران(ممالک محروسه) میان رقابت روس و انگلیس گیر کرده است. هر کاری برای آبادی مملکت در جنوب انجام دهیم روس‌ها می‌گویند برای تامین منافع انگلیس است و هر کاری که در شمال و مغرب ایران بخواهیم انجام دهیم انگلیس‌ها می‌گویند برای منافع روس است. تکلیف ما مشکل شده است. یک مرتبه روس و انگلیس بگویند دولت ایران مستقل نیست(کذا)!»

❃ روشن است که ناصرالدین‌شاه گمان می‌کرد با وجود عهدنامه‌هایی که بسته شده و عاملان روس و انگلیس در ایران نفوذ دارند اداره کشور می‌تواند استقلال داشته باشد.

❃ برخلاف تصور شاه، روس‌ها و انگلیس‌ها با دخالت در ایران دیری بود که عدم استقلال را اعلام کرده بودند و این‌که اولیای دولت ایران به رمز و راز این مستعمره‌شدن پی نبرده بودند فقط از جهل آنان سرچشمه می‌گرفت!

❃ در واقع می‌توانیم استدلال کنیم که در عصر ناصری چون شاه با استبداد خود در راس هرم قدرت قرار داشت همه تباهی‌ها و فساد‌ها به او ختم می‌شد و البته مردم درمی‌ماندند که میان صدرات و دستور شاه کدام‌یک ارجح است؟! در واقع انحطاط حکومت ناصرالدین‌شاه به‌جای تحلیل مشکلات به لحاظ درونی مناسبات را صرفاً به استعمار بیرونی نسبت می‌داد، درحالی‌که تمام ریشه فساد در درون دستگاه شاه نهفته بود.

📚 | تأملی درباره ایران، جلد دوم، مبانی مشروطه، دیدگاه‌های نو در اندیشه اقتصادی صفحه ۳۱۰

#ایران #ایرانشهر #انحطاط
#زوال_ایران #استعمار #فساد
➣ @Notes_On_Liberty
📃 نفوذ مارکسیسم در اندیشه روشنفکرى (۱) | ✍🏻 محمد طبیبیان

➣ @Notes_On_Liberty

اجازه دهید این بحث را با ذکر خاطره‌ای آغاز کنم. چند سال پیش عزیزی که رئیس دانشکده‌ای بودند از من خواست که یک درس کارشناسی ارشد اقتصاد خرد برای دانشجویان برنامه تازه تاسیس آن مرکز علمی، که خارج از محل کار خودم بود، ارائه کنم. کسانی‌که بنده را می‌شناسند می‌دانند که اصولاً اهل اینکه این طرف و آن طرف تدریس کنم نبوده‌ام. لیکن به دلیل اهمیت آن برنامه و احترام به دعوت‌کننده پذیرفتم.

ایشان گفتند که یک فهرست و شرح درس هم بنویسم و قبول کردم. در آن فهرست یک فصل هم برای اقتصاد مارکسیستی گنجاندم؛ کمااینکه در محل کار خود نیز در درس اقتصاد خرد پیشرفته دوم دوره کارشناسى ارشد، همین کار را می‌کردم. جالب اینکه یکی دوسال قبل، فردی بخشی از جزوه این بحث از درس مرا که به نحوی به چنگ آورده بود بدون اینکه مآخذ آن را بداند سعى کرد به‌عنوان دفاع از مارکسیسم در مقابل مطلبی که در جریده‌ای از من خوانده بود، به‌کار بَرَد.

بگذریم، ریاست آن دانشکده این کار مرا شوخی تلقی کرده و گفتند که حال که این سیستم برچیده شده آیا ضرورتی برای طرح این مبحث در این درس وجود دارد؟ گفتم من اعتقاد دارم که کشور ما آخرین پایگاه مارکسیسم در جهان خواهد بود و هنگامی هم که در چین و کوبا و کره شمالی این بحث منتفی شد هنوز بسیاری از روشنفکران کشور ما و مدیران و سیاست‌گذاران و سیاست‌پردازان در زیر کت و شلوار و سایر البسه مارکسیست خواهند بود. پس چه بهتر که به جوانان به‌صورت اصولی این مبحث آموخته شود به‌جای روشی که باب بوده است و بسیاری از سر سپردگان سیاسی این مکتب نیز کمتر به درک عمقی آن می‌پرداختند. شاید در این باب من فردی بدبین باشم و امیدوارم هم چنین باشد، لیکن هر آینه دلایلی برای تائید این بدبینی این گوشه و آن گوشه ظاهر می‌شود.

➣ @Notes_On_Liberty