On Liberty | درباره‌ی آزادی
7.89K subscribers
434 photos
38 videos
16 files
233 links
مهم‌ترین پی‌آمد حکومت قانون آزادی همه‌ی شهروندانِ برابر و تأمین آزادی‌های آنان است. تا زمانی‌که شالوده‌ی این نظامِ آزادی، و نهادهایی که آزادی شهروندان برابر را تضمین می‌کنند، استوار نشده باشد، هیچ پیشرفت مادّی صورت نخواهد گرفت.
Download Telegram
On Liberty | درباره‌ی آزادی
📄 امکان‌ناپذیری سوسیالیسم؛ مسئله‌ی محاسبه‌ی اقتصادی از نگاه میزس (بخش سوم) ➣ @Notes_On_Liberty ✦ قیمت‌ها چگونه شکل می‌گیرند؟ ۱- کالاهای مصرفی: ❃ ارزشی که افراد مختلف برای یک کالا قائل‌اند، با هم متفاوت است. هر فرد، قضاوت‌های ارزشی خود در خصوص کالاهای مصرفی…
📄 امکان‌ناپذیری سوسیالیسم؛ مسئله‌ی محاسبه‌ی اقتصادی از نگاه میزس (بخش چهارم)

➣ @Notes_On_Liberty

✦ محاسبه‌ی اقتصادی بر مبنای قیمت‌های پولی چه محدودیت‌هایی دارد؟

❃ نخست آنکه داده‌های فرد در محاسبه پولی، مقادیر اندازه‌گیری‌شده نیستند فرض اساسی این است که واحد اندازه‌گیری همواره ثابت و نامتغیر باشد حال آنکه قیمت‌های پولی دائماً در نوسان‌اند و هر تلاشی برای اندازه‌گیری آن‌ها محکوم به شکست است قیمت‌ها در حقیقت وقایع تاریخی هستند، بدین معنا که یک‌بار در زمان مشخص و تحت شرایط مشخصی پدیدار شده‌اند.

❃ بدون شک نوسان دائمی نرخ مبادله کالاها با پول، محاسبه اقتصادی را با دشواری مواجه می‌سازد ولی چون محاسبه‌ی اقتصادی معمولاً به دوره‌ی زمانی نسبتاً کوتاهی مربوط می‌شود و پول ِ "خوب" هم در یک دوره‌ی زمانی نسبتاً کوتاه نوسانات قابل‌توجهی ندارد، می‌توان ادعا کرد که محاسبه‌ی اقتصادی بر اساس قیمت‌ها، علی‌رغم مسئله‌ی مذکور، کماکان از دقت قابل‌قبولی برخوردار است.

❃ محدودیت دیگر این است که آن دسته از عوامل تعیین‌کننده‌ی ارزش که مورد مبادله قرار نمی‌گیرند، در محاسبه اقتصادی لحاظ نمی‌شوند. به‌طور مثال کارآفرین‌ای که قصد دارد در نزدیکی یک آبشار، تاسیسات آب‌رسانی احداث کند در محاسبه اقتصادی خود با استفاده از قیمت‌ها، ابزاری برای در نظر گرفتن تاثیر منفی ِ تاسیسات بر زیبایی آبشار در محاسبات خود نخواهد داشت.

❃ اموری همچون زیبایی، سلامت، شادی، عزت و...، هر جا که برای فرد کنشگر امور مهمی تلقی گردند، همپای عوامل اقتصادی، تعیین‌کننده‌ی کنش فرد خواهند بود؛ حتی اگر در بازار قابل مبادله نباشند. ولی در مسائل روزمره‌ی اقتصادی، این موضوع چندان قابل توجه نیست زیرا این فاکتورهای ذهنی، عمدتاً در زمره اهداف(کالاهای مصرفی) هستند نه در زمره‌ی وسایل؛ از این‌رو ارزش‌گذاری ذهنی آن‌ها توسط افراد، خالی از ابهام بوده و از این طریق مستقیماً می‌توان آن‌هاً را تا حدی در محاسبات اقتصادی لحاظ کرد.

#میزس #کنش_انسانی
#اقتصاد #سوسیالیسم
#فرجام_سوسیالیسم
#امکان‌ناپذیری_سوسیالیسم
➣ @Notes_On_Liberty
✍ | اگر نیم‌قرن پیش دولت شروع می‌کرد و شام‌ و ناهار هر روز همه ما را فراهم می‌کرد، امروز این سخنی رایج و مقبول بود که «غیرممکن است که ما بتوانیم خود شام ‌و ناهارمان را تهیه کنیم».
🗣 | Auberon Herbert

➣ @Notes_On_Liberty
✍ | اهمیتِ فردوسی را نمی‌توان به‌اندازه‌ی کافی بیان و خاطرنشان کرد ولو این‌که راجع به نظم و شعر او به حداعلی سخن گفته شود، یا خصایل و اوصاف قابل ستایش وی مورد تقدیر واقع گردد، زیرا بزرگی و عظمت او از این حدود بالاتر است و فردوسی مانند هومر یک موجود ملّی و شاهنامه‌اش بخش جدایی‌ناپذیر از زندگانی ملّی است، هیچ شاعری این اندازه و در چنین طول مدتی بر اندیشه‌ها و دیدگاه‌ها و احساسات ملّی چیرگی پیدا نکرده است، فردوسی پربهاترین خدمتی که ممکن است، به میهن خود کرده، به ایرانیان دورنمای یک دنیای باشکوه‌تر و دلیرانه‌تری را نشان داده است.

🗣 | آرتور آپهم پوپ

#فردوسی #ایرانشهر #ایران_بزرگ
➣ @Notes_On_Liberty
On Liberty | درباره‌ی آزادی
📖 | رابطه‌ی آزادی اقتصادی و آزادی سیاسی (۲) ➣ @Notes_On_Liberty ❃ آن شهروند ایالات متحده که به سبب قوانین ایالات مختلف، به‌دلیل نداشتن جواز کار، اجازه‌ی پرداختن به حرفه‌ی مورد علاقه‌اش را ندارد از بخشی اساسی از آزادی خویش محروم شده است. کشاورزی که نمی‌تواند…
📖 | رابطه‌ی آزادی اقتصادی و آزادی سیاسی (۳)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ رابطه‌ی آزادی سیاسی و [آزادیِ] اقتصادی رابطه‌ای پیچیده و دوجانبه است. در اوایل سده نوزدهم، «جرمی بنتام» و «رادیکال‌های فلسفی» ماسل بودند آزادی سیاسی را ابزاری برای دستیابی به آزادی اقتصادی قلمداد کنند. آن‌ها معتقد بودند که محدودیت‌های اعمال‌شده بر توده‌های مردم مانع ترقی آنان شده و اگر همراه با انجام دادن اصلاحات سیاسی، فرصت شرکت در انتخابات به اکثریت مردم داده شود، مردم به صلاح خويش عمل کرده، به آزادی فعاليت‌های اقتصادی رأی خواهند داد. با توجه به اوضاع و احوال حاکم در آن زمان، نمی‌توان گفت که صاحب‌نظران فوق در اين مورد اشتباه می‌کردند. اصلاحات سیاسی که در حد گسترده‌ای انجام شد و با اصلاحات اقتصادی همراه گردید، آزادی عمل بسیاری در عرصه فعاليت‌های اقتصادی پدید آورد. به دنبال چنین تغییر و تحولی در ترتیبات اقتصادی، رفاه توده مردم نیز به میزان زیادی افزایش یافت.

❃ در پی موفقیت لیبرالیسم بنتامی در انگلستان در سده نوزدهم، واکنشی در قبال افزایش دخالت دولت در امور اقتصادی بروز کرد و تمایل به نظام اشتراکی، هم در انگلستان و هم در کشورهای دیگر، به‌علت بروز دو جنگ جهانی اول و دوم شدت گرفت. بنابراین، در کشورهای دموکراتیک رفاه مقدم بر آزادی موضوعیت عمده یافت. روشن‌فکرانی چون دایسی، ھایِک، میزس، سيمونز و بسياری ديگر، که از اخلاف روشنفکر رادیکال‌های فلسفی بودند، با آگاهی از خطری ضمنی که فردگرایی را تهدید می‌کرد، از آن بیم داشتند که ادامه حرکت در جهت کنترل تمرکز فعالیت اقتصادی نظرهایی را که در تحلیل مؤثر خود از این روند -به نام به سوی نظام رعیتی- مطرح کرده بود ثابت کند. تأکید آنان بر آزادی اقتصادی به‌مثابه وسیله‌ای برای نیل به آزادی سیاسی بود.

➣ @Notes_On_Liberty
📖 | رابطه‌ی آزادی اقتصادی و آزادی سیاسی (۴)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ رخدادهای پس از جنگ دوم بین آزادی سیاسی و آزادی اقتصادی رابطه‌ی متفاوتی را نشان می‌دهد. برنامه‌ریزی اقتصادی مبتنی بر نظام اشتراکی، سبب ایجاد اختلال در آزادی فردی شده است. با وجود اين، در بعضی از کشورها، نتيجه نه سرکوب آزادی بلکه معکوس شدن سیاست اقتصادی بوده است. در اين زمینه، باز هم انگلستان نمونه‌ای برجسته به‌شمار می‌آید. شاید ارائه‌ی نظام «کنترل تعهدات» نقطه‌ی عطفی بود که با وجود شبهه‌های فراوان حزب کارگر تحمیل آن را برای اجرای سیاست اقتصادی خود ضروری دانست. اين قانون که اجرای کامل آن مستلزم تخصیص مشاغل متمرکز به افراد بود، چنان با آزادی شخصی تضاد داشت که فقط در موارد انگشت‌شماری به اجرا درآمد و پس از زمانی کوتاه لغو شد. لغو این قانون، سرآغاز ایجاد تغییری آشکار در سیاست اقتصادی شد که کاھش اتکا بر «طرح‌ها» و «برنامه‌ها»ی متمرکز، لغو بسياری از نظارت‌ھا، و تأکید بیشتر بر اھمیت بازار خصوصی از ویژگی‌های آن بود. در بیشتر کشورهایِ دموکراتیکِ دیگر نیز در سیاست اقتصادی را در موفقیت اندک برنامه‌ریزی مرکزی یا عدم کامیابی آشکار آن در نیل به هدف‌های اعلام‌شده جست‌وجو کرد. در عین حال این عدم موفقیت را -دست‌کم تا حدودی- باید به پیامدهای سیاسی برنامه‌ریزی مرکزی و نیز عدم تمایل برای ادامه‌ی منطقی آن نسبت داد که مستلزم نقض گستاخانه‌ی حقوق شخصی افراد است.

❃ احتمال دارد اين تغییر تنها وقفه‌ای موقت، در گرایش به نظام اشتراکی سده کنونی باشد؛ حتی در این صورت نیز چنین تغییری بیانگر رابطه‌ی بسیار نزدیک آزادی سیاسی با نظام اقتصادی است. البته شواھد تاريخی نمی‌تواند قانع‌کننده باشد زيرا شايد تصادف محض بود که توسعه‌ی آزادی هم زمان با پيشرفت سرمايه‌داری و نهادهای بازار به وقوع پیوست. چرا باید چنین رابطه‌ای برقرار باشد؟ روابط منتقی میان آزادی اقتصادی و سیاسی چیست؟ برای بحث درباره این پرسش‌ها، ابتدا باید بازار را به‌عنوان جزءِ مستقیم آزادی بررسی کنیم، و سپس به بررسی رابطه‌ی غیرمستقیم نظام بازار و آزادی سیاسی بپردازیم. چیزی که حاصل می‌شود طرح کلی نظام اقتصادی ايده‌آل برای يک جامعه آزاد خواهد بود.

➣ @Notes_On_Liberty
📖 | رابطه‌ی آزادی اقتصادی و آزادی سیاسی (۵)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ ما باید در ارزیابی نظام اجتماعی، آزادی فرد یا شاید خانواده را هدف نهایی قرار دهيم. آزادی به‌صورت يک ارزش با مناسبات مشترک میان مردم ارتباط دارد و البته برای فردی همچون رابینسون کروزوئه، در جزیره‌ای کاملاً تنها مفهوم ندارد. رابینسون کروزوئه در جزیره‌ی دورافتاده‌اش دستخوش «اضطرار» است، از «قدرت» محدودی برخوردار بوده، فقط معدودی «راه‌چاره» پیشِ رو دارد و از نظر آزادی -در قالب مفهومی که به بحث ما مربوط می‌شود- مشکلی ندارد. به همین شکل در جامعه «آزادی» به اینکه فرد با آزادی خود چه می‌کند کاری ندارد، چون آزادی یک نظام اخلاقی فراگیر نیست. در واقع یکی از هدف‌های اصلی ليبرال‌ها این است که درافتادن با مشکل اخلاق را به خود فرد واگذار کنند.

❃ مشکلات «واقعاً» مهم اخلاقی آن‌هایی ھستند که در جامعه آزاد، فرد با آن مواجه است, یعنی اینکه فرد باید با آزادی‌اش چه کند؟ پس دو مجموعه ارزش وجود دارد که آزادی‌گرایان بر آن دسته از ارزش‌ها تأکید دارند که مربوط به روابط بین انسان‌ها باشد؛ یعنی ارزش‌هايی که در آن اولويت نخست به آزادی اختصاص می‌یابد و دسته دوم ارزش‌هایی است که مربوط به فرد در خصوص بهره‌برداری از آزادی‌اش می‌شود، و اين در قلمروِ اخلاق فردی و همچنین فلسفه قرار می‌گیرد.

❃ لیبرال‌ها مشکل سازماندهی اجتماعی را چیزی همچون بازداشتن افراد «بد» از آسیب‌رساندن به دیگران و تشویق انسان‌های «خوب» به خوبی‌کردن می‌دانند و البته آدم‌های «بد» و «خوب» بسته به اینکه چه کسی درباره‌ی آنان داوری کند ممکن است بکسان باشند. مشکل اساسی سازماندهی اجتماعی، شیوه ھماھنگ‌کردن فعالیت‌های اقتصادی بسیاری از مردم است. حتی در جوامع نسبتاً عقب‌مانده برای استفاده مؤثر از منابع موجود، تقسیم گسترده‌ی کار و تخصصی‌کردن وظایف شغلی ضروری است. در جوامع پیشرفته، مقیاس ھماھنگی مورد نیاز برای بهره برداری کامل از فرصت‌هایی که علم و فناوری مدرن در اختیار بشر می‌گذارند، بسیار وسیع است. بی‌اغراق، میلیون‌ها تن سخت مشغول تأمین نان روزانه یکدیگرند و این بدون در نظر گرفتن ماشین‌هایی است که برای استفاده در زندگی مدرن امروز می‌سازند. مبارزه‌ی سخت فرد معتقد به آزادی، سازگار کردن این وابستگی متقابل گسترده با آزادی فردی است.

📚 | سرمایه‌داری و آزادی، نوشته‌ی میلتون فریدمن، ترجمه‌ی غلام‌رضا رشیدی

#اقتصاد #اقتصاد_آزاد #آزادی_فردی
#لیبرالیسم_اقتصادی #میلتون_فریدمن
#سرمایه‌داری #مالکیت_خصوصی
➣ @Notes_On_Liberty
👍1
On Liberty | درباره‌ی آزادی
📃 سرمایه‌داری و نظام بازار آزاد (۴) | ✍ هنری هازلیت ➣ @Notes_On_Liberty ❃ برخلاف جار و جنجال بزرگ اتحادیه‌های کارگری و سوسیالیست‌ها، رابطه‌ی کارفرما و کارگر نیز از اساس، یک رابطه‌ی همکاری است. هر یک به دیگری نیاز دارد و رابطه‌شان ماهیتاً از جنس شراکت است.…
📃 سرمايه‌داری و نظام بازار آزاد (۵) | ✍ هنری هازلیت

➣ @Notes_On_Liberty

❃ شاید امروزه مهمترین تهدید تجارت آزاد تقاضای برابری بیشتر در زمینه‌ی درآمدهای شخصی باشد. امروزه سوسیالیست‌ها(یا دیگر «اصلاح‌طلبان») عموماً تقاضای برابری مطلق درآمد را ندارند(توقعی که برنارد شاو داشت یا وانمود می‌کرد که دارد) زیرا درک می‌کنند که این امر انگیزه‌ی کار و مالکیت را از بین می‌برد.

❃ اگر بتوانیم جامعه‌ای را تصور کنیم، که هر فرد بالغی در آن، صرف‌نظر از اینکه چقدر و چگونه کار می‌کند، درآمد تضمینی ثابتی‌، بگو ۴۰۰۰ دلار، در سال داشته باشد و هیچ‌کس هم اجازه نداشته باشد بیش از ۴۰۰۰ دلار در سال درآمد داشته باشد یا پس‌انداز کند، به سادگی می‌توان دید که اگر افراد نفع شخصی خود را دنبال کنند، هیچ‌کس کار نمی‌کند و همه گرسنگی می‌کشند.

❃ دلیل هم که روشن است. کسی که قبلاً کمتر از ۴۰۰۰ دلار تضمین شده درآمد داشته باشد(و حالا هم چه کار کند چه نکند آن را به‌دست می‌آورد) دیگر اصلاً نیازی به کار و تولید ندارد و کسی هم که بیش از سطح تضمین شده ۴۰۰۰ دلاری درآمد داشته‌است، دیگر کسب درآمد اضافی را ارزنده نمی‌بیند، چراکه به هر حال اضافه آن از چنگ‌اش درمی‌آید. فراتر از آن، به‌زودی زود، عطای همان درآمد ۴۰۰۰ دلاری را هم به لقایش می‌بخشد، چراکه به هرحال این رقم به او پرداخت می‌شود؛ چه کار کند چه نکند همان درآمد را دارد. پس در یک برنامه‌ی برابری درآمد، هر کس که با دید خودش و بر مبنای مصالح شخصی‌اش رفتار کند، تقریبا زحمت هیچ کاری را به خود نخواهد داد و ملّت به زودی بدبخت می‌شود.

❃ البته، یک برنامه‌ی یکسان سازی ملایم‌تر، نتایج معتدل‌تری دارد. ولی به هر حال هر برنامه‌ای که درآمد افراد را از آن‌‌ها بگیرد و به کسانی که چیزی در نمی‌آورند بدهد، انگیزه کار را تا درجه معینی کم می‌کند.

❃ نمی‌دانم اصلاً امکان دارد یا نه، ولی اگر هم امکان داشته باشد من نمی‌توانم معین کنم، دقیقاً چه سطح از درآمد تضمین شده یا چه نرخ مالیات بر درآمدی، چند‌ درصد از انگیزه تولید می‌کاهد، ولی شاید بر اساس یک تخمین دم دستی و ملموس بتوان گفت که هر نرخ مالیات بر درآمد بالای ۵۰ درصد(چه مالیات با نرخ ثابت ۵۰ درصد و چه مالیات با نرخ نهایی ۵۰ درصد)، انگیزه‌ی تولید را کاهش می‌دهد و حتی در بلندمدت درآمد دولت را کاهش می‌دهد. مطالعات عملی کالین کلارک و دیگران، پیشنهاد می‌دهد که هر نرخ مالیات بر درآمد بالای ۲۵ تا ۳۵ درصد، در طولانی مدت به طور جدی رشد درآمد ملّی را کاهش می‌دهد.

❃ هر برنامه‌ای که برای مردمی که کار نمی‌کنند درآمدی فراهم کند، تا حد مشخصی انگیزه‌ها را کاهش می‌دهد. همه‌ی مالیات‌ها، به خودی خود، چه بسته به میزان و چه بسته به طبیعت‌شان، انگیزه تولید را کاهش می‌دهند. مالیات تصاعدی بر درآمد شخصی‌ و مالیات شرکتی، رشد بالقوه ‌را به شدت کند می‌کند. مخارج دولتی، به خودی خود، تهدیدی سنگین علیه نظام تجارت آزاد است و تامین این مخارج از راه‌های غیر مالیاتی مانند کسری بودجه و تورم، تهدیدی جدی‌تر است.

❃ به نظر می‌رسد، یک نرخ تورم ملایم، در پله‌های اولیه‌اش، محرک تولید باشد، ولی تورم همواره محرک غلطی است، چراکه منجر به سرمایه‌گذاری نامناسب، مصرف نامناسب، اتلاف، بی‌اعتمادی و فساد می‌شود و همان قدر یک ملت را ناتوان می‌کند که اعتیاد به مواد مخدر یک فرد را. 

❃ ولی آنچه حتی از تورم هم بدتر است، کنترل قیمت‌ها برای لاپوشانی و فرونشاندن آثار تورم است. مهار قیمت‌ها، کنترل دستمزدها، مهار اجاره‌‌ها و کنترل نرخ بهره، همیشه تولید را منحرف می‌کند، کاهش می‌دهد، نامتعادل می‌کند و از هم می‌پاشد. آثار این‌ها، تقریبا همیشه زیان‌بارتر از آثار تورمی‌است که سعی در نهفتن‌اش داشته‌ایم.

❃ امروزه، یک تهدید جدی تجارت آزاد «قدرت چانه‌زنی» بی‌حد و از روی اکراهی است که توسط دیوانسالاران و قوانین کار معاصر، به اتحادیه‌های کارگری داده شده است. بر خلاف افسانه صد ساله، اتحادیه‌های کارگری نمی‌توانند دستمزد واقعی همه‌یِ بدنه‌یِ کارگری را افزایش دهند. در بهترین حالت، شاید بتوانند دستمزد پولی اعضای خودشان را به بهای کاهش اشتغال، بالا ببرند. هرآنچه که اتحادیه‌های کارگری با اعتصاب و تهدید به اعتصاب به دست آورند، حتی برای خودشان، در بهترین حالت کوتاه مدت خواهد بود. چرا که اگر بتوانند دستمزد را به طور جدی افزایش دهند یا حاشیه سود و سود مورد انتظار سرمایه‌دار را کاهش داده و حتی حذف کنند، سرمایه‌گذاری تازه را کاهش داده و دلسرد کرده‌اند. بنابراین در طولانی مدت، تولید کمتر، اشتغال کمتر و درآمد کمتری برای همه در کار خواهد بود. اگر قرار است تجارت آزاد حفظ شود، قوانین کار کنونی باید تعدیل شوند.

#اقتصاد #اقتصاد_آزاد #آزادی
#لیبرالیسم #مالکیت_خصوصی
#بازار_آزاد #تجارت_آزاد
➣ @Notes_On_Liberty
💰 | اولْ هنری که هر دولت پیش از هر چیز دیگر می‌آموزد، هنرِ خالی‌کردنِ جیبِ مردم است.
🗣 | آدام اسمیت، پژوهشی درباره‌ی طبیعت و علل ثروت ملل

#اقتصاد_آزاد #آزادی_اقتصادی
➣ @Notes_On_Liberty
On Liberty | درباره‌ی آزادی
📄 تنها با یادآوری فاجعه است که می‌توان از تکرارش جلوگیری کرد! (به‌مناسبت سوم آذر، زادروز علی شریعتی) | ✍ امیرحسین خالقی ➣ @Notes_On_Liberty ❃ امروز روز تولد علی شریعتی است که هنوز هم اقبال به او آن‌قدر هست که کسانی برای پیدا کردنِ راه‌حلِ وضعیت کنونی خواندن…
📄‍ ایدئولوگی برای تمام فصول میان‌مایگی | ✍ بهروز حسینی

➣ @Notes_On_Liberty

❃ به جرئت شاید بتوان لقب محبوب‌ترین روشنفکر پیش از انقلاب را به او داد. این‌جا و آن‌جا او را ایدئولوگِ اصلیِ انقلابِ اسلامی دانسته‌اند. بعضی او را متفکری دوران‌ساز و بعضی او را فردی میان‌مایه با ذهنیتی ایدئولوژیک‌زده می‌دانند. ولی چه موافقان و چه مخالفان او بر این امر صحه می‌گذارند، که او خطیبی توانا با قدرت اقناع‌کنندگی بالا بود.

❃ علی شریعتی مزینانی دانش‌آموخته‌ی ادبیاتی که خود را دهه‌های متمادی به‌عنوان جامعه‌شناس به عموم شناسانده است، بدون اینکه حتی چند واحد جامعه‌شناسی را گذرانده باشد، یکی از متفکرین و یا بهتر بگوییم ایدئولوگ‌های مهم سده‌ی اخیر ایران است. به‌طوری‌که بر نسل خویش و چند نسل پس از خود تاثیری غیرقابل انکار گذاشت. ابتدا در دانشکده‌ی ادبیات مشهد، لیسانس ادبیات گرفت و سپس برای تحصیل در رشته‌ی هاگیولوژی(Hagiology)(علم مطالعه قدیسان) به فرانسه رفت و در آخر صرفاً با کسب نمره‌ی قبولی، موفق به دفاع از تز خود، ترجمه‌ی بخشی‌هایی از رساله فضائل البلخ، شد و با مدرک دکترای آزاد از فرانسه فارغ‌التحصیل شد(مدرک دکتری آزاد در دانشگاه‌های فرانسه از اعتبار زیادی برخوردار نیست) دراین میان، وی نه جامعه‌شناسی خواند و نه هیچ‌گاه شاگرد ژرژ گورویچ بوده است. سال‌ها پیش نراقی نقل می‌کرد که از گورویچ پرسیده است شاگردی به نام شریعتی داشته است؟ که ایشان انکار می‌کنند. ولی ذهن اسطوره‌ساز، افسانه‌های بسیاری درباره‌ی تحصیلات آکادمیک شریعتی ساخت!

❃ شریعتی را در بهترین حالت می‌توان متفکری التقاطی دانست که هیچ اندیشه‌ی نو و بدیعی عرضه نکرد و تنها در راستای تلفیق اندیشه‌های گوناگون که از قضا بعضی از آن‌ها را هم به درستی متوجه نشده، بود. در هیچ زمینه‌ای سخنانش عمقی درخور نداشت. اهل رطب و یابس بافتن‌های گوناگون بود و حلقه مفقوده تمام سخنان و نوشته‌هایش "متد" و "روش" بود. به هیچ روی پایبند به اصول علمی نبود. در جایی سه شخصیت تاریخی کامل بی‌ربط با هم را در یک کفه قرار می‌دهد و درصدد مقایسه بین آن‌ها برمیاید. ابوذرِ بی‌سواد، حلاجِ عارف‌مسلک و بوعلی سینای دانشمند. و وجه مقایسه این سه را، قیام در برابر حاکم ظالم زمانه قرار می‌دهد تا بدین وسیله ابوذر را در برابر آن دو، برکشد. به جنبش در برابر نهاد اصلت می‌داد و درصدد زیر و زبر کردن عالم هستی بود. سخنرانی‌هایش همه سراسر از شور بود و خالی از شعور. استادی سخت نامنظم و کم‌فروش بود. در سرکلاس درس غیبت فراوان داشت. و وقتی هم حاضر می‌شد بجای طرح سرفصل‌های دروس، سخن از علاقه‌مندی‌های خویش می‌کرد.

❃ دکتر متینی، رئیس دانشکده ادبیات فردوسی در پیش از انقلاب تعریف می‌کرد اگر درس جغرافیای هلند را به شریعتی می‌دادیم، پنج دقیقه درباره‌ی هلند سخن می‌گفت و بعد از پنج دقیقه سر از سقیفه‌ی بنی‌ساعده درمی‌آورد. استخدام‌اش در دانشگاه به کمک ساواک صورت گرفت(ر. به متینی و ر. به اسناد منتشرشده ساواک، حمید روحانی) وقتی‌که پا را از گلیم خویش به تعبیر مسئولین امنیتی آن وقت فراتر گذاشت، بازداشت شد و در همین بازداشت بود که قول همکاری با ساواک داد و سلسله مقالاتی علیه مارکسیسم نگاشت. به درد افیون مبتلا بود و همین قضیه، عامل همکاری‌اش با ساواک شد(ر. به پرویزثابتی، در دامگه حادثه و ر. به اسناد ساواک، حمید روحانی)

❃ به‌جرئت می‌توان گفت در هیچ کدام از زمینه‌هایی که سخن می‌گفت سواد آن‌چنانی نداشت. نه فقه، نه تاریخ، نه جامعه‌شناسی. دکتر آجودانی نقل می‌کند: از دکتر زرین‌کوب خواهش کرده است جوابیه‌ای به سخنان شریعتی بنویسد که دکتر زرین‌کوب گفته بود: دست‌نوشته‌های انشاگونه و بچه‌گانه‌ی این آقا ارزش جواب دادن ندارد.

❃ پس از آزادی‌اش، مدتی خانه‌نشین بود و سپس به لندن مهاجرت کرد که در آن‌جا دچار ایست قلبی می‌شود و فوت می‌کند. فوت وی، باز دستمایه‌ی دوستداران نه چندان دارای حسن‌نیت وی همچون ابراهیم یزدی شد تا وی را شهید خطاب کنند و در همین راستا یزدی دیداری با آیت‌الله خمینی داشت تا دست‌خطی از ایشان دراین رابطه بگیرد که البته ایشان زیر بار نرفت. شاید بهترین تحلیل و سخن را تا به حال استاد موقن درباره شریعتی گفته است: «همین مخلوط کردن اسطوره و سیاست و علم در آثار شریعتی مشهود است. شریعتی آن‌چنان مجذوب کمونیسم و فاشیسم شده بود که در جیب چپ عبای هر پیامبری، در هردوره تاریخی که می‌خواهد ظهور کرده باشد یک مانفیست کمونیست می‌گذاشت و یک نبرد منِ هیتلر در جیب راست عبایش. درک شریعتی از دین و پیامبری نه درک سنتی بود و نه درک علمی، او شیفته ایدئولوژی‌ها یا اسطوره‌های سیاسی قرن بیستم شده بود و می‌خواست تعالیم پیامبران را به قالب آن ایدئولوژی‌ها بریزد» شریعتی خصم تجدد و اندیشه‌های نو بود. و تاثیر مخرب خویش را با موفقیت بر اذهان چند نسل باقی گذاشت.

➣ @Notes_On_Liberty
On Liberty | درباره‌ی آزادی
📄 | فلسفه جدید، فرانسیس بیکن و روش تجربی، تامس هابز و فلسفه سیاسی و تحلیلی (۳) ➣ @Notes_On_Liberty ❃ تا آن‌جاکه فرد مقیاس است، گفته‌ی هابز به هیچ روی درست نیست؛ زیرا تمدّن انسان تا اندازه‌ی زیادی تاریخ فرو کوفتن آگاهانه غریزه‌ها یا انگیزه‌های پرخاشجویانه…
📄 | خردگرایی، تجربه‌گرایی، مفاهیم پیشینی و پسینی (۱)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ مطلبی که می‌خواهم بگویم بی‌اندازه ساده شده است، می‌توان فلسفه جدید را به دو واکنش تجربه‌گرایانه(empiricist) در برابر خردگرایی(rationalism) خلاصه کرد. فلسفه باستان از سقراط به بعد و فلسفه جدید از دکارت به این سو، هر دو از این حیث متفاوت با فلسفه‌ی سده‌های میانه‌اند که در درجه‌ی اول با توانایی‌ها و محدودیت‌های انسان سر و کار دارند. می‌توان رنه دکارت را به این اعتبار سقراط عصر جدید به شمار آورد. دکارت برای نخستین بار به نوعی تفکر مابعدالطبیعی راه برد که بر آن نام خردگرایی گذاشته‌اند. دوری گزیدن از تجربه در نظام‌های خردگرایِ باروخ اسپینوزا، گوتفرید ویلهلم لایب‌نیتس و جانشینان دکارت، واکنشی برانگیخت. این واکنش، که بخشی از اعتبار خود را مدیون فرانسیس بیکن هم‌روزگار دکارت است، در کشور بیکن رخ داد. به این واکنش انگلیسی در برابر خردگرایی اروپایی، تجربه‌گرایی می‌گویند. از آن هنگام که ایمانوئل کانت تجربه‌گرایی را گرفت و بنا به مدعای خود در ترکیبی به نام ایدئالیسم استعلایی با خردگرایی آشتی داد، سنت فلسفه‌ی تجربی به انگلستان منحصر نماند.

❃ جانشینان کانت در قاره‌ی اروپا، به‌ویژه فریدریش هگل و پیروان او، صورتی از ایدئالیسم پدید آوردند که به قدری از تجربه‌گرایی فاصله داشت که گویی احیای خردگرایی بود. و به همین سبب بود که واکنش دوم در انگلستان برانگیخته شد. ایدئالیسم هگلی در عصر ما و در همه جای جهان غرب از وضع مساعدی برخوردار نیست. شاید بشود گفت سنّت فلسفه تجربی پیروز شده است. شکافی که هم‌اکنون میان فلسفه‌ی تحصلی(Positivism) با همه شکل‌های گوناگون‌اش و فلسفه وجودی(Existentialism) با همه صورت‌های متفاوتش هست، در حقیقت رویارویی تازه‌ی خردگرایی و تجربه‌گرایی نیست، بلکه بیشتر شکافی است که میان دو صورت متفاوت تجربه‌گرایی پدید آمده است.

➣ @Notes_On_Liberty
📄 | خردگرایی، تجربه‌گرایی، مفاهیم پیشینی و پسینی (۲)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ خوب است حالا با معنای دقیق در اصطلاح فلسفیِ «خردگرایی» و «تجربه‌گرایی» آشنا شویم. این دو اصطلاح مقابل هم‌اند و دومی نفی اصول اولی است. خردگرایی در معنای کلی و گسترده‌ی واژه به نظریه‌ای گفته می شود که معرفت به جهان خارج را با فرایند تفکر محض، که راه آن از راه تجربه جداست، میسر می‌داند. تجربه‌گرایی در معنای کلی و گسترده‌ی واژه به نظریه‌ای می گویند که كل معرفت به جهان خارج را برگرفته از تجربه می‌داند.

❃ اگر بخواهیم سرشت متضاد این دو جنبش را با زبان فلسفی تعریف کنیم، که موضوع را با روشنی بیش‌تری نشان می‌دهد، باید بگوییم خردگرایی نظریه‌ای است که می‌گوید معرفت ما به جهان خارج از مفاهیم پیشینی یا a priori(پیش از تجربه) و قضیه‌های پیشینی ترکیبی(synthetic proposition) ممکن است و تجربه‌گرایی نظریه‌ای است که منکر حصول معرفت درباره‌ی جهان خارج با مفاهیم پیشینی است و قضیه‌های پیشینی ترکیبی را ناممکن می‌داند.

❃ مفهوم پیشینی، مفهومی است که محصول خرد باشد و از تجربه‌ی حسّی گرفته نشده باشد. مقابل مفهوم پیشینی، مفهوم پسینی(پس از تجربه) است که به معنای چیزی است که از تجربه‌ی حسّی گرفته شده باشد. مثال مفهوم پیشینی، علیت است. می‌گویند نمی‌توان علیت را به‌عنوان رویدادی در جهان خارج تجربه کرد. آن‌طور که می‌شود "میز" را به چشم دید، علیت را نمی‌توان دید. نظر خردگرا درباره‌ی علت این است که علیت جزئی از جهان خارج است(یعنی در واقع وجود دارد یا عملاً وجود دارد)، ولی از آنجا که به تجربه درنمی‌آید، باید واقعیت وجود آن را با فرایند تفکر کشف کرد، نه از راه مشاهده. پس علت مفهومی پیشینی و حامل معرفتی در باره جهان خارج است. آنچه را به نظر تجربه‌گرا علت نامیده می‌شود، می‌توان به شماری از مفهوم‌های دیگر تجزیه کرد که همگی از تجربه حسی گرفته شده‌اند؛ مانند مفهوم‌های پسینی چون باهم‌بودن(مجاورت) و از پی هم آمدن(تعاقب).

#فلسفه #تاریخ_فلسفه
#تجربه‌گرایی #خردگرایی
#کانت #هگل #ایدئالیسم
➣ @Notes_On_Liberty
✍ چرا روشنفکران لیبرالیسم را دوست ندارند؟ (۱)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ لیبرالیسم با افسون‌زدایی شانه‌به‌شانه آمده‌است. هر دوِ این‌ها در عصر روشنگری مایه و پایه‌ی بیش‌تری گرفتند. فلسفه‌ی روشنگری سهمی بزرگ در راه‌انداختن نگاه علمی و جاانداختن تفاوت آن با فسون و فسانه و جادو و جنبل داشت، ولی افسون‌زدایی حکماً لازمه‌اش قیچی‌کردن معنا نبود؛ همان‌طورکه کنار گذاشتن آرمان‌شهر به معنای نبودِ برنامه برای پیشرفت نیست

❃ لیبرالیسم خودش پر است از معنا و جهت، و این پیش از هرچیز با فکر ساده و قدرتمندی که توی خودش دارد: تقلّا برای فراهم‌کردن استقلال و آسایش فرد. از این عقیده برنامه‌ای بیرون آمده است که مقابل چشم همه‌ی ما حی‌وحاضر است. بسیاری از روشنفکران این را می‌فهمند؛ در بین اقتصاددادن‌ها و هم البته میان بسیاری از کسانی که یک جورهایی درگیر فکرکردن روی فرد و جامعه هستند، لیبرالیسم پرطرفدار است. با این همه، باید گفت از همین حالا می‌شود پیش‌پیش دید که لج‌افتادن با لیبرالیسم و لگدپرانی به آن در میان سواد اعظم روشنفکران ادامه پیدا خواهد کرد.

❃ نخست به این دلیل که نظریه‌ای را وسط نمی‌گذارد که شاه‌کلیدی باشد برای بازکردن همه‌ی قفل‌های این دنیا؛ دوم به‌سبب این‌که با بعضی عقاید و ایمانیاتِ آسمانی و زمینی ناساز است؛ و سوم به‌جهت این‌که لیبرالیسم نمی‌تواند به فوریت اهدافی که قولش را می‌دهد، بگذارد روی پیش‌خوان و بگوید بفرمایید. گرچه با همه‌ی زور و قوّه برای آن‌ها تلاش می‌کند: رعایت شأن و شخصیت همه، دادن شانس مساوی به همه، حق‌های برابر برای همه، و درافتادن با، و ورانداختنِ هر مقدار که بشود از، آن عوارض بدِ ناخواسته که پیگیری این هدف‌ها به‌بار می‌آورد.

❃ ضد لیبرال‌ها چه می‌گویند؟ حرف حساب، هیچ. یک‌ مشت به‌قول شعرا حدیث آرزومندی. آرزو که بد نیست، اما با برنامه فرق دارد. حرف مثبت که ندارند، همه‌اش نفی و نقد و نق است. نمی‌دانم اگر نقد منفی نبود این‌ها چیزی هم برای گفتن داشتند. من به شما می‌گویم حرف حسابی هست که قبول دارند ولی نمی‌زنند و آن‌که: لیبرالیسم بدترین نظام‌ها است الّا این‌که بقیه‌ی نظام‌ها از آن بدترند.

➣ @Notes_On_Liberty
✍ چرا روشنفکران لیبرالیسم را دوست ندارند؟ (۲)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ غصه‌داریِ قضیه اینجاست که این بدسگالی‌ها و دشمن‌خویی‌ها با لیبرالیسم، باعث بهبودی آن نمی‌شود، بلکه نقص‌ها و عوارض منفی آن را بدتر هم می‌کند. فی‌المثل توجه کنید به کسانی که در فرانسه پا ایستاده‌اند که نظریه‌ی برابری شانس‌های تحصیلی، که لیبرال‌ها می‌گویند، خوب نیست و با آن مخالفت می‌کنند؛ حاصلش چه شد؟ پسرفت نظام آموزشی. پیشنهاد حضرات چه بود؟ یکسان‌سازی محض. همه‌ی مدرسه‌ها مثل هم شوند؛ برای همین منظور هم بند و بساطی به‌نام «مدرسه‌ی واحد» و «مدرسه محل زندگی» راه انداختند. این برنامه‌شان کمکی به کم‌کردن نابرابری شانس‌های تحصیلی نکرد، ولی نمی‌شود گفت هیچ حاصلی نداشته؛ داشته: بی‌سوادی و خشونت در مدارس را زیاد کرده است.

❃ در خصوص نظریه‌هایی که دنبال این هستند که نابرابری شمال/جنوب را تقصیر شمال بگذارند هم باید بگوییم حاصل کارشان این بود که آب به آسیاب حکومت‌های بدکاره‌ی بعضی کشورهای جنوب بریزند و بهانه دست آن‌ها بدهند تا خراب‌کاری‌های خودشان را به ریش دیگران ببندند. آخر کار هم دودش توی چشم مردم کشورهای جنوب می‌رود که این وسط نابرابری بیشتری را باید تحمل کنند.

❃ با همه‌ی این تفاصیل، اوضاع طوری‌ست که باز هم می‌شود امید برد و آرزو کرد: که نظام آموزش‌وپرورش بهتر شود؛ که انتقاد نکته‌مند و با راه‌ حل معقول و شدنی جای نقادی‌های بی‌درو‌پیکر را بگیرد؛ که کم‌کم دست از این حرفِ مجانی بردارند که فقط تفسیر هست و لاغیر، و قبول کنند که بابا واقعیت هم هست؛ که قبول کنند که این شعار که در علم، هر روشی پیش آید خوش آید، یا همه‌چیز روا است، علوم انسانی را اخته می‌کند.

❃ منظورم این است که نشانه‌های دلگرم‌کننده در حوزه‌ی علوم انسانی خرده‌خرده دارد خودی نشان می‌دهد. بساط فکر لیبرال‌ستیز دارد خودش را جمع‌وجور می‌کند. البته چارچوب‌های تعلیمی و توضیحیِ مارکسیستی و ساختارگرا و فرهنگ‌محور هنوز هم دارند خر خودشان را می‌رانند، ولی عقایدی که پشت  آن‌ها است و به آن‌ها قوّت و قوام می‌دهد، روزبه‌روز دارد وامی‌رود. انگار خوش‌خوشک می‌رود که بپیوندد به تاریخ عقاید و دیگر خیرش را از سر راه‌های شناخت کم کند. آن «اسم‌های پر اِهِنّ و تُلُبّی» که گوش نیمه‌ی دوم قرن گذشته را پر کرده بودند هنوز هم مرید و کارچاق‌کن دارند، ولی دیگر صدهزار مرتبه شکر جانشین ندارند. شاید این نشانه‌ای باشد که من‌بعد، شناخت، یعنی توضیح محکم امور سیاسی و اقتصادی و اجتماعی، همان‌طوری فهمیده شود که مقصد اولیه‌ی علوم انسانی بوده است. این کم چیزی نیست، چون علوم انسانی کارگاهی است که چارچوب‌های تحلیل‌های سیاسی و رسانه‌ای در آن ریخته‌وبیخته می‌شود.

📚 | چرا روشنفکران لیبرالیسم را دوست ندارند؟، رمون بودُن؛ ترجمه‌ی مرتضی مردیها، ١٣٩۴، مینوی خرد، ص ۱۲-۲۰۹

#لیبرالیسم #آزادی #آزادی_فردی
➣ @Notes_On_Liberty
On Liberty | درباره‌ی آزادی
📃 سرمايه‌داری و نظام بازار آزاد (۵) | ✍ هنری هازلیت ➣ @Notes_On_Liberty ❃ شاید امروزه مهمترین تهدید تجارت آزاد تقاضای برابری بیشتر در زمینه‌ی درآمدهای شخصی باشد. امروزه سوسیالیست‌ها(یا دیگر «اصلاح‌طلبان») عموماً تقاضای برابری مطلق درآمد را ندارند(توقعی که…
📃 سرمايه‌داری و نظام بازار آزاد (بخش پایانی) | ✍ هنری هازلیت

➣ @Notes_On_Liberty

❃ تهدید دیگر برای نظام تجارت آزاد که در سال‌های اخیر هم افزایش یافته است، خصومت عریان با کسب‌وکار است. به سادگی می‌توانیم این خصومت را به دو دسته تقسیم کنیم: ۱- ناسازگاری با خدمات عمومی مانند راه‌آهن، شرکت‌های تلگراف و تلفن، شرکت‌های برق و مانند آن و ۲- دشمنی با هر کسب‌وکار موفق بزرگ، حالا هر چه که باشد.

❃ نوع اول خصومت، برای مدت بیشتری با ما بوده‌است و منجر به نظارت بیش از حد و بی‌اعتمادی و فریب شده‌است و نتیجه آن قیمت‌های بسیار پایین تنظیم شده توسط دولت است که مبالغ کافی برای تحقیق و توسعه را فراهم نمی‌آورد و پیشرفت و توسعه خدمات و سرمایه‌گذاری مجدد را میسر نمی‌کند.

❃ شدت و تکرار نوع دوم دشمنی اخیراً بیشتر شده‌است. خصومتی که به بهانه قوانین ضد انحصار‌، مقابله و پیگرد قانونی را منجر می‌شود تا جایی که هیچ شرکتی نمی‌داند چه زمانی و بخاطر چه عملکردی تحت پیگرد قرار می‌گیرد. به‌ویژه رشد گزاف قوانینی که ظاهراً برای «حمایت از مصرف‌کننده» طراحی شده‌اند از همین‌جا می‌آید.

❃ این قوانین حالا دیگر سعی دارند بسته‌بندی کالاها، چگونگی ساخت اتومبیل، نرخ بهره، شرایط بازپرداخت وام و... را جزء به جزء دیکته کنند. از سال ۱۹۶۲ به این سو، تولیدات دارویی تازه، پیش از آنکه به بازار عرضه شوند، ناچار بوده‌اند از موانع دشواری عبور کنند و همین باعث شده هم در تعداد و هم در اهمیت داروهای حیات‌بخش تازه که کشف و معرفی می‌شوند، سقوط فاجعه‌باری را شاهد باشیم. وقتی هم که شرکت‌های دارویی به خاطر محصولاتشان مورد حمله نباشند، به‌خاطر قیمت‌های بالایشان مورد حمله قرار می‌گیرند و همین حکایت باقی است.

❃ غمناک‌ترین بخش ماجرا آن‌جاست که کسب و کارهای بزرگ، شجاعت‌شان را برای دفاع از خودشان، حتی در برابر حمله‌ رودررو از دست داده‌اند.

❃ جوزف آ. شومپتر یک نسل پیش در کتاب بدبینانه‌اش، «کاپیتالیسم، سوسیالیسم و دموکراسی» که سال ۱۹۴۲ منتشر شد، در همین باره ابراز نظر کرد. او این تز را علم کرد که «در نظام سرمایه‌داری، گرایشی به خودویرانگری وجود دارد». او به‌عنوان شاهد این امر، «بزدلی» مردان بزرگ تجارت را هنگام رودر رویی با حملات مستقیم یادآوری می‌کنند: «آن‌ها حرف می‌زنند و شکایت می‌کنند -یا آدم‌هایی را اجیر می‌کنند تا این کار را برایشان انجام دهند. به هر بختی برای سازش چنگ می‌زنند. همواره برای تسلیم آماده‌اند و هرگز زیر پرچم ایده‌ها و علائق خودشان نبردی برپا نمی‌کنند. هرگز در این مملکت، هیچ مقاومت راستینی علیه موانع تجاری یا علیه وضع قوانین کاری که به کاهش کارآیی منجر می‌شوند، دیده نشده است». چه داستان آشنایی!

✦ در کل این چشم‌اندازی است که وجود دارد.

❃ سرمایه‌داری، نظام مالکیت خصوصی و بازار آزاد، نه تنها نظام عدالت طبیعی و آزادی است -که مایل است پاداش را نه بر اساس توقعات بلکه بر مبنای نسبت تولید، باز توزیع کند- بلکه یک نظام عظیم از خلاقیت و همکاری است که برای نسل ما وفور نعمتی تولید کرده‌ است که نیاکانمان به خواب هم نمی‌دیدند. نظامی که هنوز خیلی کم درک شده ‌است، توسط بسیاری مورد حمله واقع می‌شود و تعداد بسیار اندکی هوشمندانه از آن دفاع می‌کنند. باید بگویم که حفظ این نظام چندان آسان نخواهد بود. 

❃ تنها در صورتی می‌توان این نظام را حفظ کرد که شایستگی‌هایش پیش از آنکه خیلی دیر شده باشد، توسط عموم درک شود. جهان اکنون کشمکشی میان آموزش اقتصاد و فاجعه را شاهد است.

#اقتصاد #اقتصاد_آزاد
#لیبرالیسم_اقتصادی
#مالکیت_خصوصی
#بازار_آزاد #تجارت_آزاد
➣ @Notes_On_Liberty
📄 عقلانیت بنزینی | ✍ علی سعدوندی

➣ @Notes_On_Liberty

❃ ونزوئلا، سودان و ایران بنزین را به پایین‌ترین قیمت‌ها به شهروندان خود ارائه می دهند. سیاست ایشان تثبیت قیمت حامل‌های انرژی برای کنترل تورم است. این در حالی است که این سه کشور همفکر و همسو بالاترین نرخ‌های تورم در جهان را ثبت کرده‌اند. ونزوئلا با تورم یک میلیون و سیصد و هفتاد هزار درصدی در صدر است و پس از آن کشورهای سودان جنوبی، سودان، یمن، آرژانتین و ایران قرار دارند. این در حالی‌است که به باور بسیاری از کارشناسان جمهوری اسلامی ایران امسال مدال نقره بالاترین نرخ تورم را در جهان از آن خود خواهد کرد.

❃ به‌راستی آیا زمان آن فرا نرسیده که به باورهای خود شک کنیم؟ آیا زمان رجوع به تجربه جهانی و علم اقتصاد فرا نرسیده است؟ آیا ممکن نیست این توجیه علم اقتصاد که کسری بودجه مزمن مهمترین عامل تورم است درست باشد؟

❃ شاید زمان آن رسیده است که به ادعا و اعتقاد جمهور ایرانیان و رییس جمهورشان در خوار دانستن و تحقیر علم اقتصاد شک کنیم. شاید بهتر باشد روزی به دانش ارج نهیم و توصیه علم اقتصاد را در کاهش کسری بودجه از طریق آزادسازی قیمتی به منظور جبران کسری بودجه دولت و ارتقا و تعمیق سیاست های حمایتی خانوار به آزمون گذاریم.

❃ به‌راستی کنترل قیمت بنزین و سایر حامل‌های انرژی تورم‌زاست یا تورم‌زدا؟ برای دانستن این موضوع بد نیست به آن سر طیف بنگریم: کشور نفت‌خیز نروژ یکی از بالاترین قیمت‌های بنزین در جهان را داراست به‌طوری‌که در این کشور هر لیتر بنزین به قیمت باور نکردنی ۱۹۶۰۰ تومان به فروش می‌رسد. تورم نروژ فقط ۱.۹ درصد است. پس لااقل در آن کشور سیاست بنزین گران آثار تورمی نداشته است.

❃ جالب اینکه درآمد سرانه نروژ بر اساس برابری قدرت خرید حدودا ۳.۵ برابر ایران است(۷۱ هزار دلار در نروژ در برابر ۲۰ هزار دلار در ایران). ولی قیمت بنزین در این کشور ثروتمند و نفت‌خیز تقریبا ۲۰ برابر ایران است. آیا سیاست بنزین گران یکی از علل ارتقای مثال زدنی سطح رفاه در نروژ نیست؟ آیا یارانه‌ی باورنکردنی بنزین در ایران یکی از علل افزایش نابرابری و فقر نیست؟ به‌راستی یارانه‌ی ۱۱ تا ۲۲ برابری بنزین ایران به دهک ثروتمند نسبت به دهک اول درآمدی را چگونه می‌شود توجیه کرد؟

❈ کدام سیاست در عمل موفق بوده است: قیمت انرژی ارزان در ایران و ونزوئلا و سودان یا سیاست انرژی بسیار گران در هنگ کنک و نروژ و ایسلند؟

➣ @Notes_On_Liberty
📄 | کوبا؛ از باتیستا تا کاسترو!

➣ @Notes_On_Liberty

❃ کوبا، پس از انقلاب ۱۹۵۹، تحولات بسیاری را به خود دیده است. سیاست‌های اقتصادی، اجتماعی و بین‌المللی فیدل کاسترو چهره دیگری به این کشور داد. البته، کوبا تا پیش از انقلاب، نه آن‌طور که حامیان رژیم باتیستا و تبعیدی‌های پس از انقلاب با طرح تصاویر نوستالژیک خود ادعا می‌کنند، بهشتی برین بود و نه آن‌طور که انقلابیون می‌گویند، کشوری فلک‌زده. آنچه مشخص است و تردیدی نسبت به آن وجود ندارد، این است که از فردای انقلاب، دولت مرکزی آغاز به اعمال کنترل گسترده بر رسانه‌ها و نهادهای اقتصادی کرد. برخی کنترل دولت بر رسانه‌ها را آغازگر سیاست‌هایی تبلیغاتی‌ می‌دانند که در تاریخ این کشور بی‌سابقه بوده است.

❃ حال، مساله‌ای که قصد واکاوی آن را داریم این است که آیا سیاست‌های اقتصادی-اجتماعی فیدل کاسترو، کوبا را از «فساد‌خانه غرب» به خانه خلق بدل کرده است یا خیر؟ البته اصطلاح «فساد‌خانه غرب» که از سوی انقلابیون برای نامیدن کوبای ژنرال باتیستا به‌کار می‌رفت چندان هم خالی از واقعیت نبود. دیوید دتزر روزنامه‌نگار آمریکایی پس از سفر به هاوانا نوشت: «مراکز فساد شکوفا شده‌اند. مقامات حکومتی و پلیس‌ها برای حفاظت از مراکز فساد، رشوه می‌گیرند. روسپی‌ها را در جلوی درها، در حال پرسه‌زنی در خیابان یا آویزان‌ شدن از پنجره می‌بینید. گزارشی نشان می‌دهد که ۱۱ هزار و ۵۰۰ روسپی در هاوانا کار می‌کنند.» پیش از ورود به بحث اصلی، باید دقت کرد که دوگانه‌ «یا باتیستا، یا کاسترو» وجود خارجی ندارد؛ نه نقد باتیستا، دلیلِ کاستروییست بودن است و نه نقد کاسترو، نشانه حمایت از باتیستا و مداخله‌های ایالات متحده در آمریکای لاتین...
https://telegra.ph/کوبا-از-باتیستا-تا-کاسترو-01-26

#اقتصاد #کوبا
#فرجام_سوسیالیسم
➣ @Notes_On_Liberty
📄 | لزوم بیرون‌رفتن از دایره‌ی تنگ اهل ایدئولوژی

➣ @Notes_On_Liberty

❃ من گمان می‌کنم که از دهه‌هایی پیش به تدریج این اتفاق افتاده و ایران را به لبه‌ی پرتگاهی سوق داده است. برای این‌که بتوان این نکته‌ی ظریف و منطق پیچیده‌ی آن را فهمید، باید نخست بتوان از دایره‌ی تنگی که کسانی مانند علی شریعتی با نظریه‌ی امّت و امامت رسم کرده بودند بیرون آمد، زیرا چنین نظریه‌هایی هرگز مبتنی بر داده‌های تاریخی نبوده‌اند. آن‌چه امثال شریعتی در این مباحث نوشته‌اند نوعی ساختمان ایدئولوژیکی -یعنی موهوم- است که آنان بر روی زمین واقعیت‌های تاریخی مغفول ایجاد کرده‌اند، زیرا هیچ چیزی به اندازه‌ی ایدئولوژی از تاریخ نفور نیست: مکان تکوین ایدئولوژی زمین موهومی است که تخیل اهل ایدئولوژی آن را ایجاد کرده است تا ساختمان موهوم خود را بر روی آن بنا کند، در حالی‌که تاریخْ مسّاحیِ زمینِ واقعیت‌های حیاتِ انسانی در جریان زمان است. نظریه‌های ایدئولوژیکی در زمان‌های بحرانی، در شرایطی که «کسوف عقل» بر زوایای واقعیت‌های تاریخی سایه‌ای بلند و سنگین انداخته است، به کار می‌آید تا بحران را تشدید و آن را ژرف‌تر کند، ولی آن‌گاه که رابطه‌ی نیروها با تکیه بر همان ایدئولوژی دگرگون شد، و با پایان بحران، خود نظریه‌پردازان آن نیز طعمه‌ی غرقاب گرداب آن می‌شوند. معنای این‌که با توجه به تجربه‌ی انقلاب گفته‌اند که انقلاب فرزندان خود را می‌بلعد جز این نیست. دلیل این امر نیز در مورد کسانی مانند شریعتی از بدیهیات است. او، به عنوان اهل ایدئولوژی، در ادامه سنت همه‌ی فعالان سیاسی اهل ایدئولوژی، از سید جمال اسدآبادی تا زمانُنا هذا، تاریخ نمی‌دانست و آن‌چه می‌دانست ملغمه‌ای از ایدئولوژی‌هایِ افسرده از غمِ بی‌آلتیْ بود که بسیار زود اندک داده‌های تاریخ او را در کام خود فروبرد. این نوع ساختمان ایدئولوژیکی بر روی زمینی بنا شده بود که با مقاومت آن زمین سازگاری نداشت.

❃ تردیدی نیست که ایرانشهر، به لحاظ تاریخی، جزئی از امّت واحد نبوده است و از این حیث، آن ساختمان نظری بر روی چنین زمینی تنها می‌توانست ساختمانی موهوم باشد. هر بحث و هر نظریه‌ی تاریخی پیامدهای مهمی می‌تواند داشته باشد که یکی از آن‌ها، امکان بسط و حکّ و اصلاح آن نظریه است. برای نمونه، درباره‌ی این نظر که آیا فرمانروایی صفویان را می‌توان دولت ملّی خواند یا نه، چون‌وچرا کرد، و کرده‌اند، چون آن بحث وجهی علمی دارد، اما درباره‌ی ایدئولوژی شریعتی نمی‌توان گفت‌وگوی علمی کرد، زیرا تنها داده‌های تاریخیْ معیارهایی برای سنجش دارند، اما به ساختمان موهوم ایدئولوژی می‌توان در عالم خیال دل بست یا هستی آن را منکر شد. امّت، در معنایی که اهل ایدئولوژی از سید جمال تا شریعتی تدوین کرده‌اند، ربطی به «امّت» در معنای قدیمی آن ندارد. این دریافت از امّت مضمونی داشت که به جماعات انسانی پیش از تشکیل جامعه‌های دوران جدید مربوط می‌شد و ادیان کوشش کرده‌اند از طریق آئین‌ها و مناسک دینی، بنیان استواری برای آن جماعات فراهم آورند. آن‌چه درباره «سیاسی» بودن برخی دین‌ها گفته می‌شود، در واقع، به معنای «اجتماعی» بودن همه دین‌هاست، که درست فهمیده نمی‌شود، زیرا از زمانی که گروهی از مردم دینی را می‌پذیرند اجتماعی را ایجاد می‌کنند که در تداول علوم اجتماعی جدید -چنانکه جامعه‌شناس آلمانی، فردیناند تونیس، توضیح داده است- آن را Gemeinschaft یا جماعت می‌نامند. در تاریخِ دین‌های مختلف، تحول از این جماعت -امّت یا Gemeinschaft- به Gesellschaft یا جامعه به صورت‌های متفاوتی ممکن شده است.


📚 | دل ایرانشهر، فصلنامه سیاست‌نامه، شماره دهم. پاییز ۱۳۹۷، صفحه ۹

➣ @Notes_On_Liberty
📄 | درآمدی بر آنارشیسم و نقد آن (۱)


➣ @Notes_On_Liberty

✦ آنارشیسم چیست؟

❃ آنارشیسم به‌طور کلی، به عقیده‌ای گفته می‌شود که خواستار الغای هر گونه قدرت سازمان‌یافته است. آنارشیسم معتقد است که وجود حکومت در راستای پیشرفت جامعه انسانی زیان‌بخش بوده و بنابراین با از بین‌بردن حکومت، و برقراری «توافق اختیاری و آزاد» بین مردم می‌توان به «برابری» و «عدالت» واقعی دسترسی پیدا کرد.

❃ آنارشیسم، تشکل و تمرکز قدرت سیاسی را عامل فساد و در نهایت به ضرر بشر می‌داند. از نگاه آنارشیست‌ها، دولت و حکومت بزرگترین و بدترین نمونه و الگوی تجمع و تمرکز قدرت سازمان‌یافته سیاسی است و به همین دلیل هدف اصلی آن‌ها از بین بردن هر نوع حکومت بوده است. آنارشیست‌ها، بین نظام‌های سرمایه‌داری و سوسیالیستی تفاوتی نمی‌گذارند و هر دو را ظالمانه می‌دانند و معتقدند مردم باید به هر ترتیب که مقدور باشد خود را از شرّ قانون مدون رها کنند.

❃ اصولِ بنیادیِ باورهایِ آنارشیست‌ها این است که فطرت بشر بر خِیر و صلاح استوار است و انسان اصولاً موجودی اجتماعی است! و بایستی فارغ از قید و بندهای حکومت، آزادانه در امر تولید و فعالیت‌های سیاسی و اجتماعی شرکت کند. بدین ترتیب، آنارشیسم بر خلاف تصور عامه و برداشتی که معمولاً از این کلمه و حامیان آن رواج دارد، مکتب هرج‌و‌مرج طلبی و بی‌نظمی مطلق نیست(بلکه این موارد نتیجه‌ی آن‌اند). از دید آنارشیست‌ها، جامعه بدون داشتن نیروهای مسلح، دادگاه، زندان و قوانین مدون بهتر می‌تواند زندگی کند!

❃ آنارشیست‌ها، برای انتقال سیستم و نظام‌های موجود به نظام آرمانی خود روش‌های متفاوتی دارند. برخی باور به استفاده از روش‌های مسالمت‌آمیز دارد، ولی گروهی دیگر معتقد به روش‌های خشونت‌آمیز و مبارزه برای از بین‌بردن هر نوع حکومت هستند. دسته دوم در طی سده نوزدهم گروهی از سیاستمداران، پادشاهان و رئیسان جمهور جهان را ترور کردند؛ به‌ویژه در ایتالیا و اسپانیا فعالیت تروریستی گسترده‌ای داشتند که گاه دست به جنایت‌های هولناک می‌زدند.

به‌طور کلی، تاریخ سیاسی آنارشیسم نشان میدهد که این فلسفه هرگز نمی‌توانسته و نمی‌تواند تبدیل به ایدئولوژی پایدار شود: در سال‌های ۱۸۷۷ و سپس ۱۹۰۷ کنگره بین‌المللی آنارشیست‌ها تشکیل شد، ولی آن‌ها هرگز نتوانستند سازمان پایداری برای خود بر پا کنند، همچنین نقش مستقیمی در انقلابات سیاسی جهانی نداشتند. ولی به‌هرحال، فلسفه‌ی آنارشیسم بر روی نهضت‌ها، ایدئولوژی‌ها، و جریانات فکری جهان بی‌تاثیر نبوده است و در بعضی جاها منشأ جنبش‌های اجتماعی و سیاسی بوده است. برای نمونه: سندیکالیسم، که از شاخه‌های آنارشیسم است، در برخی از کشورهای اروپا و آمریکای جنوبی به‌صورت جنبش گسترده‌ی توده‌ای در آمد.

ادامه: ↓
➣ @Notes_On_Liberty
📄 | درآمدی بر آنارشیسم و نقد آن (۲)

➣ @Notes_On_Liberty

✦ اندیشمندان آنارشیست:

❃ پرودون، نخستین کسی است که واژه آنارشیسم را آشکارا به‌کار برده است. این فیلسوف فرانسوی در کتاب «مالکیت چیست؟» به تشریح باورهای خود پرداخته و می‌گوید: «هرگونه مالکیتی دزدی است. با این حال، وی مالکیت را بنفسه رد نمی‌کند، بلکه مالکیت خصوصی را مردود می‌داند و می‌گوید که برای از بین بردن مالکیت خصوصی، بایستی در هر جامعه‌ای بانک ملّی تاسیس کرد که اساس آن بر اعتماد استوار بوده و در آن بانک هر مولد ثروت محصول خود را به بهای تمام شده عرضه نماید و با محصول دیگران معاوضه کند.»

❃ کروپوتکین، از دیگر اندیشمندان آنارشیسم، معتقد بود که اگر سیستم مزایای طبقاتی و توزیع غیر عادلانه ثروت از بین برود نیازی به اجرای اقداماتی برای برقراری عدالت نیست و در نتیجه وجود دولت نیز ضرورت ندارد! او تلاش داشت بین اندیشه‌های آنارشیستی و کمونیستی آشتی برقرار کند.

❃ باکونین، رهبر اندیشه‌های آنارشیسم کمونیستی باور داشت که از طریق هرج‌ومرج و ایجاد وحشت(ترور) باید حکومت‌ها را برانداخت و پس از آن حکومت را از بین برد. لئوتولستوی، یک آنارشیست مذهبی و خواهان برقراری مسالمت در جامعه معتقد بود که وجود دولت با مذهب مسیح و مسیحیت مطابقت ندارد و مغایر آن است و باید محبت و عشق بر مردم حکومت کند. مردم باید از انجام خدمت سربازی خودداری کنند، مالیات پرداخت نکنند، رای دادگاه‌ها را نپذیرند؛ و بدین ترتیب نظام مستقر را به ورطه‌ی سقوط کشانند.

❃ اِما گلدمن، نوام چامسکی، هربرت رید، هوارد زین، هانس هرمان هوپ و موری روتبارد از دیگر اندیشمندان سرشناس آنارشیسم هستند.

ادامه: ↓
➣ @Notes_On_Liberty
📄 | درآمدی بر آنارشیسم و نقد آن (۳)

➣ @Notes_On_Liberty

✦ دسته‌بندی آنارشیست‌ها:

❃ دو جریان فکری تقریبا واگرا در میان آنارشیست‌ها وجود دارد. اولی را به‌طور کلی به نام «آنارشیسم چپ» می‌شناسند و شامل سوسیال آنارشیست‌ها، سندیکا آنارشیست‌ها و کمونیست آنارشیست‌ها می‌شود. این‌ها معتقدند که در یک جامعه‌ آنارشیست مردم مایل‌اند، یا آنکه باید، حقوق مالکیت خصوصی را طرد کرده و بسیار آن را محدود کنند. نظام اقتصادی در قالب تعاونی‌ها، بنگاه‌های کارگری و یا کمون‌ها سازمان داده می‌شود. ارزش کلیدی برای این جریان تفکر آنارشیست مساوات‌طلبی است و معتقدند نابرابری، به‌ویژه در پول و قدرت، ناخوشایند، غیر اخلاقی و از نظر اجتماعی محکوم است.

❃ دسته‌ دوم به طورکلی به نام «آنارکوکاپیتالیسم» شناخته می‌شوند. این‌ها معتقدند که در یک جامعه‌ آنارشیست مردم مایل‌اند، یا آنکه باید، نه تنها مالکیت خصوصی را حفظ کنند، بلکه حتی آن را تا در بر گرفتن کل قلمروِ جامعه نیز گسترش دهند. هیچ آنارکوکاپیتالیستی تا به حال منکر حق مردم برای اشتراک‌گذاشتن داوطلبانه دارایی‌هایشان در قالب تعاونی، بنگاه کارگری یا کمون نشده است. ولی آن‌ها هم‌چنین معتقدند که سازمان‌های چندمالکی، مانند شرکت‌ها، نه تنها کاملا مشروع‌اند، بلکه احتمالاً فرم غالب سازمان اقتصادی تحت آنارشیسم خواهند بود. برعکس آنارشیست‌های چپ، آنارکوکاپیتالیست‌ها تقریباً هیچ ارزشی برای برابری قائل نیستند و معتقدند انواع نابرابری -از جمله نابرابری در درآمد و ثروت- مادامی که از راه‌های صحیح به دست آمده باشند نه تنها کاملاً مشروع‌است، بلکه حتی نتیجه‌ی طبیعی آزادی انسان‌اند.

❃ بخش بزرگی از آنارشیست‌های چپ شدیداً نسبت به اعتبار آرای آنارکوکاپیتالیست‌ها بدبین‌اند و معتقدند که گفتمان آنارشیسم به‌طور تاریخی چپ‌گرا بوده است. به عقیده من برای حفظ صحت چنین ادعایی باید بخش بزرگی از تاریخ را بازنویسی کرد. کارل لندوئر که از مورخان بزرگ سوسیالیست است، در کتاب «سوسیالیسم اروپایی: تاریخچه‌ای از اندیشه‌ها و جنبش‌ها»(۱۹۵۹) می‌نویسد: «مطمئناً بین آنارشیسم فردگرا و آنارشیسم جمع‌گرا یا کمونیستی تفاوتی هست؛ باکونین خود را یک آنارشیست کمونیست می‌دانست، ولی آنارشیست‌های کمونیست هم اعمال زور جامعه بر فرد را تصدیق نمی‌کنند. تفاوت آن‌ها با فردگرایان در این است که معتقدند بشر، اگر از بند زور و اجبار رها شود، به روابط داوطلبانه از نوع کمونیستی‌اش روی خواهد آورد، در صورتی‌که طرف دیگر معتقد است انسان آزاد درجه‌ بالایی از انزوا را ترجیح خواهد داد. آنارشیست‌های کمونیست حق مالکیت خصوصی را که توسط قدرت دولت برپاست رد می‌کنند. آنارشیست‌های فردگرا متمایل به حفظ مالکیت خصوصی به‌عنوان شرط ضروری استقلال فردی هستند بی‌آنکه روشن پاسخ دهند درغیاب پلیس و دادگاه چطور می‌توان مالکیت را حفظ کرد.» در حقیقت تاکر و اسپونر پیش‌تر درباره توانایی بازار آزاد در ارائه خدمات مختلف محافظتی و قانونی نوشته بودند، از این‌رو سخن لندوئر حتی در ۱۹۵۹ هم دقیق نبوده است، ولی نکته جالب این‌جاست که حتی پیش از پیدایش آنارشوکاپیتالیسم مدرن، لندوئر، ضرورت تمایز میان دوگونه آنارشیسم را احساس کرده که به زعم خودش تنها یکی از آن‌ها می‌تواند در حلقه سنتی سوسیالیسم جای بگیرد.

ادامه: ↓
➣ @Notes_On_Liberty