On Liberty | درباره‌ی آزادی
7.89K subscribers
434 photos
38 videos
16 files
233 links
مهم‌ترین پی‌آمد حکومت قانون آزادی همه‌ی شهروندانِ برابر و تأمین آزادی‌های آنان است. تا زمانی‌که شالوده‌ی این نظامِ آزادی، و نهادهایی که آزادی شهروندان برابر را تضمین می‌کنند، استوار نشده باشد، هیچ پیشرفت مادّی صورت نخواهد گرفت.
Download Telegram
📃 | تأملی درباره ایران

➣ @Notes_On_Liberty

❃ آرتور دُ گوبینو با تجربه‌ای از اندیشه‌ی جدید غربی، اما در عین‌حال با وسوسه‌ی زوال غرب، در سرشت هویّت ایرانی، در کهن بودن و تداوم آن تامل می‌کرد و بر آن بود که تار و پود تقدیر تاریخی آسیا و غرب چنان در هم تنیده است که نمی‌توان آن‌ها را از هم جدا کرد.

❃ وانگهی، او که نشانه‌های زوال غرب را در افق دگرگونی‌های اروپا می‌دید، در راز بقا و گذشته‌ی کشورهایی مانند ایران به دنبال راهی برای خروج اروپا از وضع انحطاط بود. از نخستین ویژگی‌هایی که گوبینو برای ایران برمی‌شمارد، علاقه‌ی وافر آنان به هویت ملّی و تاریخ باستانی است.

❃ ایرانیان، به‌گونه‌ای که گوبینو بیش از یک سده و نیم پیش آنان را دیده بود، قومی باستانی و آگاه از جایگاه خود در تاریخ جهانی بودند. او می‌نویسد:
«ایرانیان قومی باستانی‌اند و چنان‌که خود می‌گویند، شاید، کهن‌ترین ملّت جهان‌اند که حکومتی منظم داشته‌اند و بر روی زمین هم‌چون ملّتی بزرگ عمل کرده‌اند. این حقیقت در ذهن هر خانواده‌ی ایرانی حضور دارد و تنها گروه‌های درس خوانده نیستند که این مطلب را می‌دانند وآن را بیان می‌کنند. حتی مردمان طبقات بسیار پایین نیز همین سخنان را تکرار می‌کنند و آن را موضوع گفت‌وگوهای خود قرار می‌دهند. این مطالب شالوده‌ی استوار حسِّ برتری آنان و یکی از اندیشه‌های عمومی و بخش ارجمندی از میراث معنوی آنان است. گاه شنیده‌ام که به تعارف می‌گویند که فرانسویان عالی‌ترین نمونه‌ی نظام پادشاهی کهن اروپایی را به‌وجود آورده‌اند و از این حیث به ایرانیان شباهت دارند.»

❃ این نکته‌ها را گوبینو مانند هر سفرنامه‌نویس اروپایی از خواندن نوشته‌های تاریخی می‌دانست، ولیآنچه نظر او را جلب می‌کرد، آشنایی ایرانیان و حتی مردمان عامی با این نکته‌ها بود. امروزه به نادرست تصور می‌کنیم که احساس ملّی ایرانیان فرآورده‌ی دولت ملّی جدید است و با گسترش نظام جدید آموزش‌وپرورش شکل گرفته است.

❃ زمانی‌که در آغاز عصر ناصری گوبینو در ایران به‌سر می‌برد، ذهن عامه‌ی ایرانیان انباشته از دریافت‌ها و تصوراتی بود که در طول سده‌های گذشته شکل گرفته بود، ولی چنان‌که از نوشته‌ی گوبینو آشکارا می‌توان دریافت، حس ملّی ایرانیان به دوره‌ی پیش از تشکیل دولت ملّی تعلّق دارد و همه‌ی گرو‌ه‌های مردم ایران بهره‌ای از آن حسِّ ملّی داشته‌اند.

✦ گوبینو می‌نویسد:
«در ایران، هرگز به کسی، حتی از پایین‌ترین طبقات، برنخوردم که دست‌کم از خطوط کلّی این نوشته‌های تاریخ طولانی، که با عالم آغاز و با شاه کنونی به پایان می‌رسند، آگاهی نداشته باشد. تردیدی نیست که داوری آنان درباره‌ی بسیاری از واقعیت‌ها خطاست و اعمالی را به برخی از شخصیت‌های تاریخی نسبت می‌دهند که از اینان سر نزده است، چنان‌که در نظر آنان چهره‌ی جمشید درخشش بیشتری دارد، رستم پهلوانی بس بزرگ است و به گفته‌ی قاطرچیان نیز همه‌ی کاروانسراهای ایران را شاه عباس بزرگ بنا کرده است.

من این نکته را از این حیث نقل نمی‌کنم که برای دانستن روایتی درست از سلسله‌های ایران باید به عوام مراجعه کرد، بلکه تنها می‌خواهم بگویم که گدشته‌ی ملّت حتی برای عوام نیز از جالب‌ترین موضوعات گفت‌وگوست و در نظر آنان این گفت‌وگوها، برای صرف وقت، روشی مناسب‌تر و دل‌پذیرتر از گوش دادن به قرائت کتابی یا شنیدن داستان‌های برخی مردمان دانشمندی است که می‌خواهند چیزهایی را به دیگران بیاموزند که هنوز خود به‌درستی نمی‌دانند.

من انجمن‌های بسیاری را دیده‌ام که گویندگان و شنوندگان آن همه از عامی‌ترین گروه‌ها بودند. این انجمن‌های علمی، در بُنِ دیواری خرابه یا در گودالی، در حالی‌که جمعیت روی زمین نشسته بودند، تشکیل می‌شد، اما همگان به همان اندازه به مطالب گفته شده توجه می‌کردند که اگر آن انجمن در تالاری تشریفاتی برگزار می‌شد و شرکت‌کنندگان در مبل‌هایی که دور فرشی یشمی‌رنگ چیده شده‌اند، نشسته باشند.»

❃ گوبینو این نکته‌ها را درباره‌ی ایرانیان از سر شگفتی بیان می‌کند، زیرا وجود این حس «ملّی» پیش از دولت ملّی جدید با داده‌های تاریخ کشورهای اروپایی سازگار نمی‌نمود. این حس «ملّی»، که هویت ایرانی بر شالوده‌ی آن استوار شده بود، یکی از شگفتی‌های تاریخ ایران است که خود ایرانیان، ازین‌رو که خود عاملان آن‌اند و آن را به شهود درمی‌یابند، معنای آن را به‌درستی درک نمی‌کنند.

❃ وجودِ حس ملّی و تداوم هویّت ایرانی از جمشید تا شاه‌عباس و از ورای گسستی که گفته می‌شد با ظهور اسلام در آن ایجاد شده بود، گوبینو را در حیرت فرومی‌برد.

📚 | تأملی درباره ایران، دکتر جواد طباطبایی، طرحی از نظریه‌ی دولت در ایران.

#ایران #ایرانشهر #دولت_ملی
#زوال_دولت_ملی #آگاهی_تاریخی
➣ @Notes_On_Liberty
📚 | پژوهشی درباره‌ی طبیعت و علل ثروت ملل
✍ | آدام اسمیت
📖 | پیش‌گفتارِ نویسنده بر کتاب یکم
➣ @Notes_On_Liberty
📖 | ثروت ملل، پیشگفتارِ کتاب یکم (۱)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ کار سالیانه‌ی هر ملّت، سرمایه و پولی است که در اصل تمام مایحتاج و وسایل زندگی که آن ملّت در سال مصرف می‌کند، برایش فراهم می‌سازد، نیازها و وسایل زندگی مزبور یا شامل محصول بلافصل آن کار است، یا چیزی است که با حاصل آن کار از دیگر کشورها خریداری می‌شود. بنابراین همان‌طور که این محصول، یا آنچه که با پول آن خریداری می‌شود، نسبت کمتر یا بیشتری از تعداد کسانی‌که آن را مصرف می‌کند در برمی‌گیرد، همان‌طور هم مقدار مایحتاج و وسایل زندگی که ملت بدان نیاز دارد بهتر یا بدتر تأمین می‌شود.

❃ ولی این نسبت در هر ملّت باید مبتنی بر دو شرط مختلف باشد؛ اول، مهارت، چیره‌دستی و بصیرتی که معمولاً کار با آن انجام می‌شود؛ و دوم، نسبت بین تعداد کسانی که در کار مثمر و مفید استخدام شده‌اند، و کسانی‌که در مشاغل غیرمفید کار می‌کنند. خاک، آب و هوا و یا وسعت قلمرو یک ملّت معین هرچه باشد، فراوانی یا کمبود محصول سالیانه‌ی آن ملّت، در آن حالت معین، باید به دو شرط فوق بستگی داشته باشد.

❃ هم‌چنین به نظر می‌رسد که فراوانی یا کاستی محصول نیز، بیشتر بستگی به شرط اول دارد، تا شرط دوم. در میان ملل وحشی که از شکار حیوانات یا صید ماهی گذران می‌کنند، هر شخصی که قادر به کار کردن باشد، کم‌وبیش در کار مثمر اشتغال دارد، و تا آنجا که امکان داشته باشد، می‌کوشد که نیازها و وسایل راحتی زندگی را برای خودش، یا کسانی در خانواده و قبیله‌اش که خیلی مسن و یا کودک‌سال و یا علیل بوده و قادر به شکار حیوانات و صید ماهی نباشند، فراهم کند. ولی این ملّت‌ها چنان با فقر و فاقه دست‌به‌گریبان‌اند که از شدت استیصال غالباً به چنان درجه از تدلی اخلاقی سقوط می‌کنند(یا دست‌کم چنین می‌اندیشند که به این درجه رسیده‌اند) که کودکان و نوزادان افراد مسن، و کسانی‌که مبتلا به بیمار‌ی‌های لاعلاج شده‌اند، یک‌راست خودشان از بین برده، یا آن‌ها را در گوشه‌ای رها می‌کنند که تا از گرسنگی تلف شده، و یا خوراک حیوانات وحشی شوند.

❃ وارونه، در بین کشورهای متمدن و ثروتمند، با اینکه تعداد زیادی از مردم اصلاً کار نمی‌کنند، و بسیاری از آنان ده برابر و گاهی صد برابر محصول کار یک نفر را مصرف می‌کنند؛ مع‌هذا كل محصول کار جامعه آنقدر زیاد است، که همه‌ی آن‌ها اغلب به حد وفور از آن بهره‌مند می‌شوند، و یک كارگر، حتى از فقیرترین و پایین‌ترین طبقات، اگر صرفه‌جو و کوشا باشد، ممکن است سهم بیشتری از مایحتاج و وسایل آرایش زندگی داشته باشد تا یک فرد غیر متمدن در یک كشور ابتدایی.

❃ علل این ترقی، یعنی بهبود نیروی مولده‌ی کارگر، و نظم و نسقی که به موجب محصول او طبیعتاً بین طبقات و گروه‌های مختلف جامعه توزیع می‌شود، موضوع کتاب یکم بحث ما را تشکیل می‌دهد.
➣ @Notes_On_Liberty
📖 | ثروت ملل، پیشگفتارِ کتاب یکم (۲)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ مهارت، چیره‌دستی، و بصیرت کارگر در اجرای کار جامعه هرچه که باشد، میزان فراوانی و تنگی محصول سالیانه‌ی او، در مدتی که این وضع ادامه دارد، بستگی دارد به نسبت بین تعدادِ کسانی‌که سالیانه در مشاغل مثمر و مفید کار می‌کنند، و کسانی که به این گونه کارهای مفید اشتغال دارند. بعداً خواهیم دید که، تعداد کارگران مولد و مفید در همه جا متناسب با مقدار موجودی سرمایه‌ای است که برای اشتغال آنان به کار رفته، و روش مخصوصی که آن سرمایه را به کار گرفته‌اند. از این‌رو، کتاب دوم درباره‌ی ماهیت موجودی سرمایه، و شیوه‌ای که سرمایه به تدریج انباشته می‌شود(شیوه انباشت سرمایه)، و میزان مختلف نیروی کاری که به حرکت در می‌آورد و راه‌های گوناگونِ به‌کار افتادن سرمایه‌ی یادشده، بحث می‌کند.

❃ مللی که مهارت، چیره‌دستی و بصیرت کارگر در کاربرد نیروی کار در آن بسیار پیشرفت کرده است، نقشه‌ها و طرح‌های بسیار متفاوتی در هدایت و اداره‌کردن عمومی اشتغال به کار برده‌اند؛ و همه‌ی این نقشه‌ها به یک نسبت در افزایش و عظمت محصول آن ملّت مؤثر نبوده است. سیاست و خط‌مشی بعضی از ملل مایه‌ی تشویق و دلگرمی فوق‌العاده‌ی صنعت در تمام کشور شده است؛ خط‌مشی بعضی از دولت‌ها فقط سبب تشویق صنعت شهرها شده است. به‌ندرت اتفاق میفتد که یک ملّت نسبت به انواع صنایع با بی‌نظری و به طور یکسان رفتار کرده باشد. از زمان سقوط امپراطوری رم، سیاست و خط‌مشی اروپا نسبت به هنرها، صنایع، و بازرگانی، که جزو منابع شهری است، مساعدتر بوده است تا کشاورزی که صنعت روستاهاست. موجباتی که ظاهراً سبب ارائه و استقرار این سیاست شده است، در کتاب سوم تشریح شده.

➣ @Notes_On_Liberty
📖 | ثروت ملل، پیشگفتارِ کتاب یکم (۳)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ با اینکه طرح‌ها و نقشه‌هایِ مختلفِ یادشده، احتمالاً، نخست به‌وسیله‌ی منافع خصوصی و اغراض طبقات معین جامعه، و بدون توجه به نتایج آن روی رفاه عمومی جامعه و یا مال‌اندیشی، صورت گرفته است؛ مع‌هذا این امر سبب نظریات گوناگون اقتصاد سیاسی شده است؛ به‌طوری‌که گروهی برای صنایعی که در شهرها ایجاد می‌شود اهمیت قائل‌اند و گروهی دیگر صنایع روستایی را مهم‌تر می‌دانند. این نظریات نه تنها روی باورهای دانشمندان اثر فوق‌العاده‌ای داشته است، بلکه روی رفتار عمومی شاهزادگان و سلاطین نیز مؤثر بوده است. در کتاب چهارم، تلاش کرده‌ام تا آنجا که امکان داشته باشد، این نظریه‌های مختلف را تشریح و تبیین کنم، و آثار مهمی که در دوره‌های مختلف و در ملل گوناگون به‌جا گذاشته نشان دهم.

❃ در چهار کتاب اول هدف این است که نشان دهم درآمد گروه عظیمی از مردم شامل چه چیزهایی می‌شود، و یا اینکه ماهیت آن وجوهی که در زمان‌های مختلف مصرف سالیانه‌ی ملل گوناگون را تامین کرده است، چیست. کتاب پنجم یا کتاب آخر درآمد فرمانروا، یا هیئت دولت را بررسی می‌کند. در این کتاب سعی کرده‌ام که نشان دهم نخست مخارج لازم فرمانروا، یا دولت کدام است؛ کدام یک از این هزینه را باید مالیات عمومی کل جامعه بپردازد؛ چه قسمتی از آن را فقط گروه ویژه، یا اعضای ویژه‌ی جمعیتی باید بدهند؛ و دوم روش‌های مختلفی که به‌وسیله‌ی آن کل جامعه را می‌توان برای پرداخت مخارج واجب جامعه وادار به کمک کرد، و مزایا و معایب هر کدام از این روش‌ها چیست، و در قسمت سوم با آخرین قسمت سعی کرده‌ام نشان دهم علل و موجباتی که تقریباً تمام دولت‌های امروزی را وادار کرده قسمتی از این درآمد را به گرو بگذارند، و قرض بالا بیاورند کدام است، و اثرات این قبیل وام‌ها روی ثروت حقیقی، یعنی محصول سالیانه زمین و کار جامعه، چیست.

#اقتصاد #اقتصاد_آزاد #ثروت_ملل
#لیبرالیسم_اقتصادی #آدام_اسمیت
#سرمایه‌داری #مالکیت_خصوصی
➣ @Notes_On_Liberty
📄 «ملّت» واحد شالوده‌ی «دولت» استوار ایرانشهر | ✍ دکتر جواد طباطبایی

➣ @Notes_On_Liberty

❃ آن‌چه جامعه‌شناسی خوانده می‌شود علمی است که در اروپا، در آغاز، برای توضیح این تحول از جماعت و امّت به اجتماع تأسیس کرده‌اند و مفهوم «جامعه»، در معنای دقیق آن، در واقع، همین «اجتماعی» است که به عنوان «موضوعِ» علمِ نوآئینی تعیّن پیدا کرده است. این تحول هرگز در جهان اسلام ممکن نشد، و بدیهی است که جامعه‌شناسیِ اسلام جز به‌عنوان ناحیه‌ای از جامعه‌شناسی عام ممکن نمی‌شد. این امتناعْ موضوعِ بحث من در این‌جا نیست؛ این‌جا به اجمال اشاره‌ای به وضعِ خاصِّ ایرانشهر خواهم کرد که، به اعتبار این‌که جزئی از امّت نبود، جماعت در معنای دقیق نیز به شمار نمی‌آمد و از این حیث، از همان آغاز دورۀ اسلامی آگاهی «ملّی» نوآئینی پیدا کرد.

❃ از مهم‌ترین پیامدهای این آگاهی «ملّی» نوآیین، امکان تبدیل اقوام ایرانی به «ملّت» واحدی بود که توانست شالوده‌ی «دولت» استوار ایرانشهر را ایجاد کند. این داده‌های تاریخی را، که اشاره‌هایی به آن‌ها در همه‌ی تاریخ‌های سده‌های نخستین دوره‌ی اسلامی آمده است، از پشت شیشه‌ی کبود ایدئولوژی‌های سیاسی نمی‌توان دید و توضیح داد. بی‌اعتنایی به منطق ویژه‌ی همین داده‌های تاریخی ایران موجب شده است که در سال‌های اخیر از «ناسیونالیسم ایرانی» یا کوشش برای «احیای امپراتوری صفوی» سخن بگویند و ندانند که چه می‌گویند!

❃ در ایران، ملّت تنها به‌دنبال انتقال علوم اجتماعی جدید و گرایش به ایدئولوژی‌های سیاسی به معنای ناسیونالیسم فهمیده شده است. اگر شاهنامه‌ی حکیم ابوالقاسم فردوسی را بتوان همچون نظریه‌ای برای ملّت در ایران توضیح داد، می‌توان گفت که سرشت و شأن ملّی ایرانی هیچ نسبتی با هیچ ایدئولوژی ناسیونالیستی ندارد و نمی‌تواند با مقولات چنین ایدئولوژی‌هایی توضیح داده شود.

❃ وضع مسیحیت در اروپا پرتعارض بود؛ اگرچه بشارت انجیلی بیشتر ناظر بر تهذیب اخلاق فردی بود، ولی همین بشارت انجیلی بر پایه‌ی نظریه‌ی دوگانه‌ی عهد عتیق و حقوق رُمی تفسیر و به نظریه‌ی امّت واحد کلیسای کاتولیکی -به معنای نهادی که متکفّل امور دین و دنیای امّت مسیح بود که در زبان لاتینی از آن به respublica christiana تعبیر شده است- تبدیل شد.

❃ با فروپاشی این نظام خلافت امّت عیسوی، که از اقوامی گوناگون با ویژگی‌های متعارض فراهم آمده بود، هر یک از این اقوام تعیّن خاص خود را پیدا کردند و در جریان روند تاریخی طولانی اجتماع، از بخشی از «ملّت» عیسوی، یعنی nation در معنای قدیم، به ملّت، یعنی nation در معنای جدید آن، تبدیل شدند. نکته‌ی مهم برای فهم دو تحول متفاوت ایران و کشورهایی اروپایی در همین اشاره نهفته است که ملّتی را که هرگز جزئی از امّتی نبوده است، نمی‌توان با دستگاه مفاهیم امّت واحد فهمید و فروپاشی آن توضیح داد.

❃ این دو گونه‌ی زایش ملّت از منطق واحدی تبعیت نمی‌کنند و از این حیث، در حالی‌که آن ملّت نخست برای توضیح خود نیازی به ایدئولوژی ملّی‌گرایی ندارد، ولی این گونه‌ی دوم ملّت، زمانی که تعیّن پیدا می‌کند عناصری از یک نظریه‌ی ملّی‌گرایی را ایجاد می‌کند. منطق این دو گونه‌ی تکوین ملّت، در ایران و در کشورهای اروپایی، با آن‌چه در محدوده‌ی دو گونه‌ی خلافت در جهان اسلام گذشته تفاوت‌های اساسی دارد

📚 | دل ایرانشهر. فصلنامه سیاست‌نامه. شماره دهم. پائیز ۱۳۹۷. صفحه ۱۰

#ایران #ایرانشهر #دولت_ملی
➣ @Notes_On_Liberty
📄 | درست پیش از سقوط دستگاه سیاسی، دولت تلاش می‌کند با انجام اصلاحات اساسی انتقادات را فرونشاند، مانند اصلاحات لویی شانزدهم در فرانسه، اصلاحات استولیپین در روسیه، و اصلاحات بوکسورها در چین. در چنین اصلاحاتی غالباً تلاش می‌شود گروه‌های دیگری جذب رژیم شوند، بدون اینکه با دادن اختیارات مشورتی واقعی به پارلمان‌ها با شوراها به آن‌ها هیچ‌گونه قدرت واقعی داده شود. ولی، چنین اصلاحاتی معمولاً به تضعیف بیشتر رژیم میانجامد. این اصلاحات از یک طرف به‌منزله اقرار به نقص دستگاه سیاسی است، و از طرف دیگر، مشوق دیگران به اعمال فشار بر حکومت برای تغییرات بیشتر. این الگو تاییدگر هشدارِ ماکیاولی به حاکمان است: «اگر در برهه‌های سخت، ضرورت اصلاحات به‌وجود آمد، برای اقدامات جدی بسیار دیر است؛ اقدامات اندک به شما کمکی نخواهد کرد، چراکه از نظر دیگران شما این اقدامات را از سر ناچاری و اجبار انجام داده‌اید، و هیچ‌کس به خاطر این اقدامات تعهدی به شما نخواهد داشت.»

#انقلاب #اصلاحات #ماکیاولی
➣ @Notes_On_Liberty
👍3
On Liberty | درباره‌ی آزادی
📄 | سودگرایی، جِرمی بنتام، جان استوارت میل ➣ @Notes_On_Liberty ❃ قرینه‌ی معرفت‌شناسی تجربی در نظریه‌ی تجربیِ اخلاق، «سودگرایی» نام دارد. سودگرایی چیزی را خوب می‌داند که برای انسان بیشترین میزان خوشبختی را در بر داشته باشد. بنیادگذار مکتب سودگرایی، جِرمی…
📄 | ایمانوئل کانت و فلسفه او، احکام، مفاهیم، مقولات، ایدئالیسم جزمی، محض و استعلایی (۱)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ بسیاری گفته‌اند که عنوان بزرگ‌ترین فیلسوف جدید، زیبنده‌یِ نامِ ایمانوئل كانت(۱۷۲۴-۱۸۰۴) است. نظام فلسفی کانت به فلسفه انتقادی یا ایدئالیسم استعلایی موسوم است که هسته‌ی فلسفه جدید و سرچشمه‌ی بیش‌تر جریان‌های فلسفی سده‌ی نوزدهم است. این نظام تا کجا معتبر است و تا چه حد معتبر نیست، موضوع بحث و گفت‌وگوست. آگاهی‌های اخیر به یقین اعتبار این فلسفه را از جهاتی ساقط کرده است. با این همه، كانت اندیشمند بسیار بزرگی است و تردید کردن در سترگیِ کارِ او، روا نیست. پژوهش در فلسفه‌ی کانت، کاوش در مسائلی است که به کانت ارث رسیده و مطالعه در جنبش‌هایی است که پس از او پدید آمده است. فلسفه‌ی كانت تقریباً موضوع تحقیق فلسفه جدید به‌طور کلی است. در این‌جا تنها اشاره کوتاهی به این مطالب میسر است.

❃ كانت بر آن بود تا آمیزه‌ای از خردگرایی و تجربه‌گرایی پدید آورد. کار خود را با بررسی قضایای منطق، آن طور که در عصر او از منطق برداشت می‌کردند، آغاز کرد. این قضایا، یا به گفته‌ی خود او، احکام، را به دو دسته‌ی تحلیلی یا ترکیبی و پیشینی یا پسینی تقسیم کرد.

❃ حکم تحلیلی حکمی است که محمول‌اش در موضوع‌اش نهفته باشد و بنابراین انکار آن با تناقض روبه‌رو شود. مثلاً حكم «همه مثلث‌ها سه ضلع دارند»، تحلیلی است؛ زیرا محمولِ «سه ضلع» در موضوع «مثلث» که به‌معنای شکل سه ضلعی است، نهفته است. بنابراین، انکار این حکم، متناقض با خود است.

❃ حکم ترکیبی حکمی است که محمول‌اش در موضوع نهفته نیست و انکارش گرفتار تناقض با خود نمی‌شود. مثلاً حكم «الكل، خواب‌آور است» ترکیبی است، زیرا محمول «خواب‌آور» در موضوع «الكل» نهفته نیست و می‌توان این حکم را انکار کرد و گرفتار تناقض نشد. یعنی حکم «الكل، خواب‌آور نیست» ممکن است صادق باشد و ممکن است صادق نباشد، ولی متناقض با خود نیست.

❃ حکم پیشینی، حکمی است که مستقل از تجربه باشد. مثلاً حکم «بدکاران سرانجام به سزای اعمال‌شان می‌رسند، شاید صادق باشد، شاید صادق نباشد، ولی به تجربه تصدیق‌پذیر یا تکذیب‌پذیر نیست. پس این حکم یا معنا ندارد یا پیشینی است.

❃ حکم پسینی، به تجربه متکی است. مثلاً حکمِ «پرتقال‌ها شیرین‌اند» را می‌توان به تجربه تصدیق یا تکذیب کرد؛ یعنی می‌توان طعم پرتقال‌ها را چشید.

➣ @Notes_On_Liberty
📄 | ایمانوئل کانت و فلسفه او، احکام، مفاهیم، مقولات، ایدئالیسم جزمی، محض و استعلایی (۲)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ بر پایه‌ی این تمایزها که دیدید، كانت احکام را در سه دسته ممکن رده‌بندی می‌کند: ۱- پیشینیِ تحلیلی، ۲- پسینیِ ترکیبی، و ۳- پیشینیِ ترکیبی. به نظر کانت، مثال پیشینی ترکیبی حکم «هر رویدادی علّتی دارد» است. این حکم، ترکیبی است؛ زیرا محمول‌اش، که «علّت» باشد، در موضوع‌اش، که «رویداد» باشد، نهفته نیست و انکارش متناقض با خود نیست. ولی این حکم، پیشینی است، زیرا صدق یا کذب آن با تجربه آزموده نمی‌شود. به باور كانت، احکام ریاضی، علم و اخلاق، پیشینی ترکیبی‌اند. بنابراین، کانت در پی آن بود دریابد که چگونه ممکن است.

❃ كانت به پیروی از روان‌شناسی رایج عصر خود، ذهن را به دو بخش تقسیم می‌کرد: بخشی که ادراک می‌کند و بخشی که اندیشه می‌کند. بخش ادراکیِ ذهن، گیرنده تأثرات حسی است و کانت تأثراتی را که ذهن می‌گیرد، «امور جزئی» می‌نامد. بخش اندیشه‌گر ذهن، جایگاه فهم است، و متعلقات فهم «مفاهیم» نامیده شده است. احکام ترکیبی از اطلاق مفاهیم به امور جزئی ساخته می‌شود.

❃ کانت، مفاهیم را به سه دسته بخش می‌کند: ۱- مفاهیمی که از ادراک حسی انتزاع شده است و در مورد آن به کار بسته می‌شود، که او این‌ها را مفاهیم پسینی می‌نامد؛ ۲- مفاهیمی که در خصوص ادراک حسی به کار بسته می‌شود، ولی از ادراک حسی انتزاع نشده است و کانت این دسته را مفاهیم پیشینی می‌خواند؛ ۳- و مفاهیمی که نه از ادراک حسی انتزاع شده است و نه در باب ادراک حسی به‌کار بسته می‌شود، که کانت این دسته را صورت معقول می‌نامد. از بحثی که در باب تجربه‌گرایان داشتیم، با مفاهیم پسینی آشنا شده‌ایم. مفاهیم پسینی، مفاهیم متداول تجربی است. فلسفه‌ی خود کانت با بررسی مفاهیم پیشینی آغاز می‌شود.

➣ @Notes_On_Liberty
📄 | ایمانوئل کانت و فلسفه او، احکام، مفاهیم، مقولات، ایدئالیسم جزمی، محض و استعلایی (۳)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ كانت می‌گوید قضایای حساب و هندسه، ترکیبی و پیشینی است، یعنی مفاهیمی است ناظر به اموری جزئی که متعلق ادراک حسی نیست؛ به عبارت دیگر، ناظر به امور جزئی پیشینی است. امور جزئی پیشینی عبارت است از زمان و مکان قضایای حساب، مبین ساخت زمانی و قضایای هندسه، مبين ساخت مکانی است. مفاهیم ریاضیات، که مفاهیم پیشینی و مبین زمان و مکان است، امور جزئی پیشینی است.

❃ كانت آن دسته از مفاهیم علم و شناخت متداول را که پیشینی است، یعنی مفاهیمی را که در مورد ادراک حسی به کار بسته می‌شود ولی از ادراک حسی انتزاع نمی‌شود، «مقولات» می‌نامد. برای نمونه این حکم که رویدادی معلول رویدادی دیگر است، از ادراک حسی انتزاع نمی‌شود، زیرا ادراکِ حسیِ علیت ممکن نیست. این حکم درباره‌ی ادراک حسی است و بنابراین حکم پیشینی ترکیبی است.

❃ مفهوم «الف علت ب است» مفهومی پیشینی است که در مورد ادراک حسی به‌کار بسته می‌شود. بنابراین، کانت مفهوم علیت را «مقوله» می‌خواند. کانت از صورت‌های گوناگون احکام، جدولی شامل دوازده مقوله استخراج کرده است. مقولات به چهار گروه سه‌تایی تقسیم شده است: مقولات کمیت، مقولات کیفیت، مقولات نسبت و مقولات جهت. مقولات کمیت عبارت‌اند از: وحدت، کثرت و تمامیت. مقولات کیفیت عبارت‌اند از: ایجاب، سلب و حصر. مقولات نسبت عبارت‌اند از: جوهریت و عرضیت، علیت و معلولیت و مشارکت. مقولات جهت عبارت‌اند از: امکان و امتناع، وجود و عدم و ضرورت و امکان خاص.

#فلسفه #تاریخ_فلسفه
#ایدئالیسم_استعلایی
#کانت #ایدئالیسم
➣ @Notes_On_Liberty
📃 رسالت ملّت ایران در طول تاریخ چیست؟ | ✍ محمدعلی فروغی

➣ @Notes_On_Liberty

❃ حال تصور می‌کنم هرکس به احوال ایرانیان درست معرفت یابد تصدیق خواهد کرد که این قوم در وظیفه‌ی خود در عالم انسانیت کوتاهی نکرده بلکه نسبت به بسیاری از اقوام دیگر در راه وظیفه‌شناسی پیش‌قدم است و مداومت‌اش در این راه نیز از اکثر ملل بیشتر بوده است.

❃ هر چند برای ملّت ایرانی به اقتضای طبیعت روزگار متاسفانه دوره‌های تنزل و انحطاط نیز پیش آمده که در آن دوره‌ها از ابراز استعداد و مایه‌ی خداداد ممنوع و محروم گردیده است، ولیکن ظلمت آن ایام همه وقت عارضی و قهری و موقتی بوده و با این همه هیچ‌گاه تندباد حوادث که بر ایران و مردم آن هجوم آورده چراغ معرفت را در آن مملکت و آتش ذوق و شور را در دل ایرانیان به کلی خاموش ننموده و به قول خواجه حافظ شیرازی:
از آن به دیرِ مُغانَم عزیز می‌دارند
که آتشی که نَمیرد، همیشه در دلِ ماست

❃ قوم ایرانی هر وقت شوکت و سیادت داشته قدرت خود را برای استقرار امنیت روح آسایش و رفاه مردم به کار برده، اقوام زیردست خویش را به ملاطفت و رأفت اداره کرده، مزاحم آداب و رسوم و زبان و خصوصیات قومیت آن‌ها نشده، هرگز به هدم و تخریب آبادی‌ها و قتل‌عام نفوس نپرداخته و با آن‌که از طرف دشمنان مکرر به بلیات نهب و حرق و قتل و چپاول گرفتار گردیده هنگام قدرت درصدد تلافی برنیامده است.

❃ کیش باستانی ما ویرانی و درندگی را مانند بیماری و تاریکی از آثار شیطان و اهریمن خوانده و ایجاد وسایل آبادی و روشنایی و تندرستی را مایه‌ی تقرب یزدان دانسته است.

📚 | مقالات فروغی، محمدعلی فروغی، تهران: توس، ۱۳۸۴

#ایران #ایرانشهر #دولت_ملی
#محمدعلی_فروغی #آزادی
➣ @Notes_On_Liberty
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
🎞 | تعصبات عمومی درباره اقتصاد!

❃ برایان کاپلان، نویسنده‌ی «افسانه رای‌دهنده‌ی منطقی: چرا دموکراسی‌ها سیاست‌های غلط را انتخاب می‌کنند»، نقش و اهمیت بدفهمی‌های مردم در سیاست‌های غلط را توضیح می‌دهد.

#اقتصاد #آزادی_اقتصادی #آزادی
➣ @Notes_On_Liberty
👍2
📄 چه اقتصادی مطلوب است؟ | ✍ بتینا گریوز

➣ @Notes_On_Liberty

❃ اقتصاد مطلوبی که پاسخگوی امروز و فردا باشد، بسیار ساده است: دولت باید از جان و مال افراد تحت حکومت‌اش در برابر تجاوز داخلی و خارجی دفاع کند، اختلافات اتباع را حل کند و آنان را به حال خود بگذارد تا هدف‌ها و غایات گوناگون خود را دنبال کنند.

❃ چنین سخنی در زمانه‌ی ما که بنیادش بر مداخله‌ی دولت‌هاست، سخنی رادیکال به شمار می‌رود. امروزه پیوسته از دولت‌ها خواسته می‌شود مقررات وضع کنند، اقتصاد را قبضه کنند و قیمت برخی کالاها و خدمات را افزایش دهند و قیمت برخی دیگر را کاهش دهند، دستمزدها را تنظیم کنند، به راه‌اندازی برخی بنگاه‌ها کمک کنند و جلوی شکست برخی دیگر را بگیرند، از ریخت‌وپاش‌ها حمایت کنند و قس علی‌هذا!

❃ دولت باید مراقبت و پشتیبانی کند، ولی نه از خودِ مردم بلکه پاسدار اوضاع و احوالی باشد که در آن افراد، تولیدکنندگان، بازرگانان، کارگران، کارآفرینان مبتکر، پس‌اندازکنندگان و مصرف‌کنندگان بتوانند هدف‌های خود را در سایه‌ی صلح دنبال کنند. اگر دولت همین کار را بکند و کار دیگری نکند وضعی که مردم برای خودشان ایجاد می کنند از آنچه دولت شاید بتواند، بهتر خواهد بود.

❃ اگر افراد آزاد باشند هرچه می‌خواهند انجام دهند و البته به حقِ مشابه دیگران تعرض نکنند، کارشان را وفق طبیعت پیش خواهند برد: کار می‌کنند و با یکدیگر همکاری و دادوستد می‌کنند. چنین افرادی انگیزه‌ی پس‌انداز کردن، سرمایه انباشتن، ابداع، تجربه، بهره‌گیری از فرصت‌ها و تولید کردن خواهند داشت. سرمایه‌داری در چنین فضایی پدید می‌آید و پیش می‌رود.

❃ به باور پروفسور میزس، شکوفایی اقتصادی سده‌های هجدهم و نوزدهم و «معجزه اقتصادی» آلمان پس از جنگ جهانی دوم حاصل سرمایه‌داری بود میزس می‌گوید:
«از سیاستگذاری‌های اقتصادی هیچ معجزه‌ای برنمی‌خیزد. بارها در روزنامه‌ها خوانده‌اید و در سخنرانی‌ها شنیده‌اید که آلمان در دوران بازسازی‌های اقتصادی پس از شکست در جنگ جهانی دوم، معجزه کرد. ولی این کار اصلاً معجزه نبود. کاری که آلمانی‌ها کردند، "به‌کار بستنِ اصول اقتصاد مبتنی بر بازار آزاد" و اجرای روش‌های سرمایه‌داری بود، گو اینکه همین کار را هم به‌طور کامل انجام ندادند. همه‌ی کشورها می توانند همین "معجزه"ی احیای اقتصادی را بیافرینند، گرچه باید بر این نکته تأکید کنم که احیای اقتصادی حاصل معجزه نیست بلکه حاصل و نتیجه‌ی به کار بستن سیاست‌های اقتصادی روشن است»

❃ پس بهترین سیاست اقتصادی این است که با محدود کردن دولت‌ها، وضعی پدید آید که افراد بتوانند هدف‌های خود را پی بگیرند و با همسایگان خود با مسالمت زندگی کنند. وظیفه دولت فقط محافظت از جان و مال افراد و تضمین برخورداری آنان از آزادی و فرصت‌های همکاری و دادوستد با همدیگر است، دولت‌ها با چنین رویه‌ای است که فضای اقتصادی لازم را برای شکوفایی کاپیتالیسم فراهم می‌آورند:

❃ پیدایش و شکوفایی کاپیتالیسم آنگاه رخ می‌دهد که همگان از حق خدمت‌رسانی بهتر و ارزان‌تر به مصرف‌کنندگان برخوردار باشند. همین روش و همین اصل بود که در دوره‌ای نسبتاً کوتاه، کل جهان را دگرگون کرد و جمعیت جهان را به طرز بی‌سابقه‌ای افزایش داد.

#اقتصاد #اقتصاد_آزاد
#میزس #سرمایه‌داری
#لیبرالیسم_اقتصادی
#صنعتی‌سازی_ایران
➣ @Notes_On_Liberty
📄 | شارل دو مونتسکیو (۱۶۸۹-۱۷۵۵)
فیلسوف و اندیشمند سیاسی عصر روشنگری
➣ @Notes_On_Liberty
📄 | مونتسکیو و تثبیت علم سیاست مدرن (۱)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ امروز ۱۰ فوریه مصادف با ۲۱ بهمن سالروز درگذشت شارل لویی دُ سکوندا یا بارون دُ مونتسکیو(Charles de Secondat, baron de Montesquieu)، یکی از متفکران سیاسی فرانسه در عصر روشنگری و از برجسته‌ترین و پرنفوذترین متفکران فلسفه سیاسی مدرن است. وی دارای سه اثر بسیار مهم است: روح‌القوانین، ملاحظاتی درباره علل عظمت و سقوط روم و نامه‌های ایرانی.

❃ شهرت و آوازه مونتسکیو با نوشتن «نامه‌های ایرانی»(Letter persanes) در سال ۱۷۲۱ میلادی به اوج خود رسید. این نامه‌ها مکاتبات دو نفر ایرانی را که در فرانسه به گشت و گذار مشغول‌اند بازتاب داده و نظرات آن‌ها را درمورد فرانسه و به‌طور کلی اروپا، به سبکی طنزآمیز مطرح می‌کند. این کتاب یکی از نمونه‌های اولیه دیالوگ فرهنگ‌ها محسوب می‌شود.

❃ مونتسکیو در کتاب «ملاحظاتی درباره علل عظمت و سقوط رم» Considérations sur les causes de la grandeur des Romains et de leur decadence که در سال ۱۷۳۴ میلادی منتشر کرد، مانند نیکولو ماکیاولی وسعت مرزهای حکومت را یکی از دلایل سقوط آن بررسی کرده‌است.

❃ کتاب روح القوانین(The Spirit of the Laws) شاهکار مونتسکیو تحلیلی همه جانبه از روابط میان نظام‌های سیاسی و بافت فرهنگی و جغرافیایی و تاریخی آن‌هاست. این کتاب که در ۱۷۴۸ نوشته شده، یکی از جدی‌ترین و بانفوذترین کتاب‌های دوره روشنگری است و یکی از جنجالی‌ترین آن‌ها چنانکه کلیسای کاتولیک آن را در ۱۷۵۱ ممنوع ساخت.

❃ مونتسکیو با انتشار «روح‌القوانین» در سال ۱۷۴۸ میلادی، علوم سیاسی را در ردیف فرهنگ فلسفی قرار داد. افزون بر نظرات دوران باستان پیرامون اشکال مختلف حکومت، به تحقیق و تحلیل در ارتباط با اتکای آن‌ها به طبیعت، به‌ویژه مرزهای جغرافیائی و شرایط آب‌وهوا، پرداخته است. هنر وی در تشریح دولت به این مهم بازمی‌گردد که نه تنها به‌عنوان یک دستگاه سیاسی بلکه در رابطه‌ای تنگاتنگ با خصلت‌های اجتماعی، حقوقی، اقتصادی و اخلاقی آن ملّت همچنین ارتباط میان مردمی و ساختار عمومی متأثر از عوامل طبیعی، مورد مداقه قرار داده‌است.

❃ روح‌القوانین یکی از مهم‌ترین آثار مونتسکیو در جنبش روشنگری فرانسه محسوب می‌شود. این کتاب در تدوین اساسنامه ایالات متحده آمریکا و اساسنامه شورای انقلاب فرانسه در سال ۱۷۹۱ مؤثر بوده‌است.

➣ @Notes_On_Liberty
📄 | مونتسکیو و تثبیت علم سیاست مدرن (۲)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ به‌طور کلی، او دارای دو آموزه‌ی اساسی است و به‌راستی، نام او با این دو آموزه‌ی اساسی پیوند خورده است: ١- آموزه‌ی اهمیت اوضاع اقلیمی و آب و هوا در شرایط سیاسی و اجتماعی هر کشور؛ ٢- آموزه‌ی اهمیت و لزوم توزیع و تفکیک قوا. هر دو آموزه هنوز از تازگی برخوردارند و روزآمد به شمار می‌آیند.

❃ اگر مفهوم بنیادین اندیشه سیاسی مونتسکیو آزادی است، محصول نهایی نظام فکری او نظریه‌ی تفکیک قوا بود. تفکیک قوای مونتسکیو مبتنی بر سنّت بود. او این اصل را از مطالعات تجربی به دست آورده بود. محصول نظریه‌پردازی مونتسکیو راهی برای وصول به آزادی بود. به بیان بهتر «تقسیم قوا از نظر مونتسکیو طریقه‌ای برای محدود کردن آن‌ها و دستیابی به حکومت قانون، یعنی آزادی است. تفکیک سه قوه مقننه، مجریه و قضائیه از یکدیگر و سپردن هر یک از آن‌ها به نهادی مستقل، موجب فراهم آمدن سیاست آزادی می‌شود.»

❃ از نظرگاه مونتسکیو، این «قانون» برای پاسداری از «آزادی» نیاز به نظامی دارد که در حکومت اعتدالی قابل حصول است. ولیمنظور مونتسکیو از حکومت اعتدالی چیست و چگونه ایجاد می‌شود؟ «حکومت اعتدالی نقیض حکومت خودکامه است. برای ایجاد چنین حکومتی باید ترکیبی از قوه‌ها ایجاد کرد، آن‌ها را انتظام بخشید، تعادلی میان آن‌ها برقرار کرد و آن‌ها را به عمل واداشت؛ می‌توان گفت: وزنه‌ای به دست قوه‌ای داد تا بتواند در برابر قوه دیگر مقاومت کند.»

❃ بدین‌سان شأن نظریه تفکیک قوا به‌مثابه تضمینی برای پاسداری از آزادی و راهی برای تاسیس حکومت اعتدالی در اندیشه سیاسی مونتسکیو مطرح می‌شود. بدین‌ترتیب مونتسکیو در میانه‌ی تفکر لیبرالی و اعتدالی موفق به تاسیس نظامی می‌شود که با رعایت آزادی به‌مثابه ارزش دوره جدید، امکان احیای فضیلت سیاسی در حکومت پادشاهی به‌مثابه ارزش دوره کلاسیک را نیز فراموش نمی‌کند.

❃ در صورت عدم چنین تفکیکی، قدرت مورد سوءاستفاده قرار می‌گیرد و با پدیدار شدن یک حکومت خودکامه آزادی‌های سیاسی در خطر قرار می‌گیرد. مونتسکیو درست برخلاف هابز رئیس حکومت را فقط مجری قوانین می‌داند و نه واضع آن. مونتسکیو هم‌چنین بر لزوم کنترل و نظارت سه قوه بر کار یکدیگر و نقش تعیین‌کننده‌ی پارلمان به‌عنوان نمایندگان منتخب ملّت در کنترل و نظارت ارگان‌های قدرت تاکید زیادی می‌کند. او یادآور می‌شود که قوانین خوب به‌تنهایی کافی نیستند، بلکه کوشش و کنترل در راه اجرای آن‌ها نیز اهمیت اساسی دارد.

#اندیشه_سیاسی #سیاست
#مونتسکیو #روح‌القوانین
#آزادی_فردی #آزادی_سیاسی
#تفکیک_قوا #دولت #حکومت
➣ @Notes_On_Liberty
📃 | امپریالیسم چه هست و چه نیست؟ (۱)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ کسانی که از انگلستان می‌هراسند، همان‌گونه که در ۱۹۴۰ یا ۱۹۱۴ از امپریالیسم بریتانیا سخن می‌گفتند، در ۱۹۸۰ نیز از این امپریالیسم، به‌عنوان یک واقعیت صحبت می‌کنند. کسانی‌که از روس‌ها بیمناک‌اند، همه‌ی فعالیت‌های روس‌ها در امور خارجه را امپریالیستی می‌نامند. شوروی تمام شرکت‌کنندگان در جنگ دوم جهانی را متهم می‌کرد که در جنگی امپریالیستی شرکت دارند، ولی هنگامی‌که آلمان در سال ۱۹۴۱ به شوروی حمله کرد، جنگ، نبردی «ضد امپریالیستی» نام گرفت. و امپریالیسم آمریکا برای دشمنان و منتقدان ایالات متحده در همه جا اصطلاحی متداول است. گاه عملکرد بعضی از نظام‌های اقتصادی و سیاسی و گروه‌های اقتصادی، نظیر بانکداران و صاحبان صنایع با سیاست خارجی امپریالیستی یکسان تلقی می‌شود و این مساله بر سردرگمی موجود میافزاید.

❃ واژه‌ی «امپریالیسم»، در این فرایند کاربرد عام، مفهوم عینی خود را از دست می‌دهد. هرکس نسبت به سیاست خارجی دیگری اعتراض داشته باشد، او را امپریالیست می‌نامد. در این شرایط، وظیفه‌ی تحلیل نظری آن است که این کاربرد رایج را کنار گذارد، تا واژه مفهومی بیابد که از جهت اخلاقی بی‌طرف، عینی و قابل تعریف باشد و در عین حال در نظریه و عمل سیاست بین‌الملل مفید قرار گیرد.

❃ پیش از طرح این پرسش که امپریالیسم چیست، بهتر است نخست ببینیم امپریالیسم چه نیست. هرچند تصور غالب از امپریالیسم همین مفاهیم نادرست است ولی به سه برداشت نادرست و رایج امپریالیسم باید توجه داشته باشیم:

۱- ضرورتاً هر سیاست خارجی که معطوف به افزایش قدرت ملّی است، نمود امپریالیسم به‌شمار نمی‌رود. در تعریف امپریالیسم باید گفت که امپریالیسم سیاستی است که هدف آن براندازی وضع موجود و دگرگونی روابط قدرت میان دو یا چند دولت است، سیاستی که صرفاً در حدود اصلاح وضع موجود باشد و به ماهیت این روابط قدرت صدمه نزند، در چارچوب عام سیاستِ حفظِ وضعِ موجود عمل می‌کند.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | امپریالیسم چه هست و چه نیست؟ (۲)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ از دید دو گروه متمایز، امپریالیسم با هر نوع افزایش عملی قدرت، یکسان قلمداد می‌شود. از یک سو کسانی که اصولاً با ملّتی خاص و سیاست‌های آن مخالف‌اند، مانند ضدآمریکایی‌ها و کسانی‌که از انگلستان و روسیه در هراس‌اند، صرف وجود هراس خود را به عنوان تهدیدی نسبت به جهان تلقی می‌کنند. و هرگاه که کشوری که از آن در هراس‌اند، در صدد افزایش قدرت خود باشد، این‌ها افزایش قدرت را به‌عنوان اقدامی برای فتح جهان قلمداد می‌کنند و به عبارتی تجلی سیاستی امپریالیستی می‌دانند.

❃ از سوی دیگر، کسانی که به‌عنوان وارثان فلسفه سیاسی سده نوزدهم عمل می‌کنند، هر سیاست خارجی فعالی را مانعی مضر می‌دانند که باید در آینده‌ای نزدیک نابود شود، هر سیاست خارجی را که در پی افزایش قدرت باشد محکوم می‌کنند. آن‌ها این سیاست خارجی را با آنچه نمونه عالی شرارت می‌دانند، یعنی امپریالیسم، یکسان تلقی می‌کنند.

۲- هر سیاست خارجی که معطوف به حفظ امپراتوری موجود باشد، امپریالیسم نیست. بسیاری براین باورند که هر عملی که کشورهای بریتانیای کبیر، چین، روسیه شوروی، و با ایالات متحده، جهت حفظ موقعیت خود در مناطق خاصی انجام می‌دهند، امپریالیسم است. بدین ترتیب، به جای آنکه فرایند پویای ایجاد امپراتوری را امپریالیسم تلقی کنند، حفظ، استحکام و دفاع از یک امپراتوری را امپریالیسم می‌دانند. با این‌همه، با وجودی که ممکن است استفاده از واژه‌ی «امپریالیسم»، درباره‌ی سیاست‌های داخلی یک امپریالیسم معنا بدهد، استفاده از این واژه در مورد سیاست‌های بین‌المللی‌ای که ماهیتاً و اساساً ایستا و محافظه‌کارانه هستند، گمراه‌کننده است و انسان را به اشتباه میاندازد؛ زیرا در سیاست بین‌الملل، امپریالیسم در تضاد با سیاست حفظ وضع موجود قرار دارد، و بنابراین مفهومی پویاست. در این زمینه، سرگذشت آنچه اصطلاحاً «امپریالیسم بریتانیا»، نامیده می‌شود آموزنده است.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | امپریالیسم چه هست و چه نیست؟ (۳)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ خاستگاه مفهوم امپریالیسم بریتانیا در خود بریتانیای کبیر است. نخستین بار محافظه‌کاران به رهبری دیزرائیلی در مبارزات انتخاباتی ۱۸۷۴، این اصطلاح را به‌کار بردند. دیزرائیلی و بعدها جوزف چمبرلین و وینستون چرچیل مفهوم امپریالیسم را در برابر آنچه محافظه‌کاران، جهان‌وطنی و بین‌الملل‌گرایی لیبرال‌ها می‌نامیدند، به‌کار می‌بردند. تجلی عینی این مفهوم را می‌توان در برنامه سیاسی فدراسیون سلطنتی یافت. مهمترین نکات این برنامه عبارت بودند از: ۱- حفظ وحدت و یکپارچگی بریتانیای کبیر و مستملکات آن در امپراتوری واحد به مدد تعرفه‌های حمایتی، ۲- تخصیص سرزمین‌های استعماری آزاد به انگلیسی‌ها، ۳- ایجاد نیروی مسلح واحد، و ۴- رکن نمایندگی مرکزی در لندن.

❃ پیش از تدوین و اجرای این برنامه امپریالیستی، توسعه‌طلبی ارضی بریتانیا در اصل به پایان رسیده بود، این برنامه‌ی امپریالیستی، در حقیقت برنامه‌ای برای حفظ و تحکیم مستعمرات بود و نه توسعه‌طلبی، بریتانیا از راه این برنامه آنچه را پیشتر در تصرف داشت حفظ و از آن بهره‌برداری می‌کرد و تلاش داشت توزیع قدرتی را که پس از تشکیل امپراتوری بریتانیا ایجاد شده بود، حفظ کند.

❃ هنگامی‌که رودیار کیپلینگ، امپریالیسم بریتانیا را تحت عنوان «باری بر دوش سفیدپوستان» توجیه می‌کرد، بار قبلاً بر دوش آن‌ها نهاده شده بود. از دهه‌ی ۱۸۷۰، «امپریالیسم» بریتانیا، یعنی سیاست خارجی این کشور در قبال مستملکات ماوراء بحار، در اصل سیاستی معطوف به حفظ وضع موجود بود و مطلقاً به معنای دقیق کلمه، امپریالیستی نبود. با این‌همه مخالفین امپریالیسم در بریتانیا و دیگر نقاط با وجودی که شعارهای امپریالیستی دیزرائیلی و چمبرلین را به بهای اسمی آن می‌پذیرفتند و آثار امپریالیسم را از خود امپریالیسم تشخیص نمی‌دادند، با سیاست امپریالیستی، استثمار و تحکیم سلطه بریتانیا، خصوصاً در آفریقا و هند، مخالفت می‌کردند. در حقیقت هنگامی‌که چرچیل در سال ۱۹۴۲، «از تقبل مسئولیت انحلال امپراتوری بریتانیا» امتناع ورزید، موضعی امپریالیستی در سیاست خارجی نداشت، بلکه با برخوردی محافظه‌کارانه طرفدار حفظ وضع موجود بود.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | امپریالیسم چه هست و چه نیست؟ (۴)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ امپریالیسمِ بریتانیا و مخالفين آن، نمونه‌ی بارز خلط مبحث میان تحکیم و دفاع از امپراتوری از یک سو و امپریالیسم از سوی دیگر هستند. نمونه‌های دیگری هم هست. هنگامی‌که از امپراتوری روم و امپریالیسم روم سخن می‌گوییم، طبیعتاً به مقطعی از تاریخ روم میاندیشیم که با آگوستوس آغاز می‌شود.

❃ آگوستوس نخستین امپراتوری بود که بر نظامی که در آن زمان برای نخستین بار، امپراتوری روم نامیده شد، حکومت کرد. با این حال، زمانی‌که آگوستوس در روم و متصرفات آن، امپراتوری تاسیس کرد، در حقیقت دوران توسعه‌ی روم به پایان رسیده بود. سیاست خارجی جمهوری روم از جنگ‌های پونیک تا زمانی که ژولیوس سزار جمهوری را برانداخت، به مفهوم دقیق واژه، امپریالیستی بود. در آن مقطع، سیمای سیاسی جهان تغییر یافته و رومی شده بود. سیاست خارجی امپراتوران و جنگ‌های دائمی آن‌ها معطوف به حفظ و نگهداری فتوحات پیشین بود. سیاست خارجی روم، که بی‌شباهت به سیاست‌های امپریالیستی بریتانیا از زمان دیزرائیلی تا چرچیل نیست، سیاستی محافظه‌کارانه و معطوف به حفظ وضع موجود بود. در مواردی که فتوحاتی صورت می‌گرفت، مانند زمان تراژان، این سیاست‌ها برای حفظ امپراتوری و برتری روم بود.

❃ این مسئله درباره‌ی جنبه‌های ارضی «امپریالیسم آمریکا» نیز از اوایل سده بیستم تا جنگ دوم جهانی صدق می‌کند. مناقشاتی که علیه امپریالیسم آمریکا از نخستین دهه‌های سده حاضر آغاز شده بود، متعاقب توسعه‌طلبی امپریالیستی بزرگ سده نوزدهم شکل گرفت. سیاستی که موضوع این جنجال‌ها بود، اساساً سیاست تحکیم، حفظ و بهره‌برداری بود، یعنی سیاست حفظ وضع موجود. هنگامی‌که در سال ۱۸۹۷ ویلیام گراهام سامنر از سیاست توسعه ارضی آمریکا به عنوان «فتح ایالات متحده از سوی اسپانیا» یاد می‌کرد، به سیاستی اشاره داشت که مدت‌ها پیش به پایان رسیده بود. زمانی‌که سناتور آلبرت. جِی. بوریج اعلام کرد که «خداوند ما را در امرحکومت مهارت بخشیده تا بتوانیم در میان مردمی وحشی و قدیمی حکومت کنیم»، می‌کوشید سلطه‌ای را که ایجاد شده بود، توجیه کند، نه آنکه بکوشد از توسعه‌ای که قرار بود در آینده صورت گیرد، حمایت کند.

❃ به این ترتیب، هم در بریتانیای کبیر و هم در ایالات متحده، بیشتر بحث‌هایی که درباره‌ی امپریالیسم انجام می‌گیرد به دوره‌ی پس از پایان فرایند توسعه‌ی امپریالیستی مربوط می‌شود، و گذشته را محکوم و یا توجیه می‌کند. بحث براساس سیاست‌هایی که عملاً در آینده تعقیب می‌شود در وهله‌ی نخست به پیامد سیاست‌های امپریالیستی، یعنی اداره امپراتوری و حفاظت از آن می‌پردازد. تبیین این مساله مشکل نیست؛ در بریتانیا بحث از آنجا آغاز شد که محافظه‌کاران به تمجید از امپراتوری بریتانیا پرداختند، که خود به نوعی همتای ناسیونالیسم اروپایی محسوب می‌شد. امپراتوری بریتانیا امپراتوریِ مستعمراتی بود، به همین علت الگوی امپراتوری نوین شد. در نتیجه تصرف و استثمار مستعمرات با امپراتوری یکی تلقی شد. این امپراتوری -اگر نگوییم منحصراًبه حداقل در وهله‌ی نخست مضمونی اقتصادی داشت. این مضمون اقتصادی، گسترده‌ترین، نظام‌مندترین و رایج‌ترین مجموعه فکری را ایجاد کرد، که می‌کوشد امپریالیسم دوران نوین را توضیح دهد: نظریه‌های اقتصادی امپریالیسم. در این‌جا ما به سومین برداشت اشتباهی می‌رسیم که ماهیت راستین امپریالیسم را مبهم کرده است.

ادامه دارد...

#امپریالیسم #اقتصاد #سیاست
➣ @Notes_On_Liberty