On Liberty | درباره‌ی آزادی
7.9K subscribers
434 photos
38 videos
16 files
233 links
مهم‌ترین پی‌آمد حکومت قانون آزادی همه‌ی شهروندانِ برابر و تأمین آزادی‌های آنان است. تا زمانی‌که شالوده‌ی این نظامِ آزادی، و نهادهایی که آزادی شهروندان برابر را تضمین می‌کنند، استوار نشده باشد، هیچ پیشرفت مادّی صورت نخواهد گرفت.
Download Telegram
📃 | امپریالیسم چه هست و چه نیست؟ (۴)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ امپریالیسمِ بریتانیا و مخالفين آن، نمونه‌ی بارز خلط مبحث میان تحکیم و دفاع از امپراتوری از یک سو و امپریالیسم از سوی دیگر هستند. نمونه‌های دیگری هم هست. هنگامی‌که از امپراتوری روم و امپریالیسم روم سخن می‌گوییم، طبیعتاً به مقطعی از تاریخ روم میاندیشیم که با آگوستوس آغاز می‌شود.

❃ آگوستوس نخستین امپراتوری بود که بر نظامی که در آن زمان برای نخستین بار، امپراتوری روم نامیده شد، حکومت کرد. با این حال، زمانی‌که آگوستوس در روم و متصرفات آن، امپراتوری تاسیس کرد، در حقیقت دوران توسعه‌ی روم به پایان رسیده بود. سیاست خارجی جمهوری روم از جنگ‌های پونیک تا زمانی که ژولیوس سزار جمهوری را برانداخت، به مفهوم دقیق واژه، امپریالیستی بود. در آن مقطع، سیمای سیاسی جهان تغییر یافته و رومی شده بود. سیاست خارجی امپراتوران و جنگ‌های دائمی آن‌ها معطوف به حفظ و نگهداری فتوحات پیشین بود. سیاست خارجی روم، که بی‌شباهت به سیاست‌های امپریالیستی بریتانیا از زمان دیزرائیلی تا چرچیل نیست، سیاستی محافظه‌کارانه و معطوف به حفظ وضع موجود بود. در مواردی که فتوحاتی صورت می‌گرفت، مانند زمان تراژان، این سیاست‌ها برای حفظ امپراتوری و برتری روم بود.

❃ این مسئله درباره‌ی جنبه‌های ارضی «امپریالیسم آمریکا» نیز از اوایل سده بیستم تا جنگ دوم جهانی صدق می‌کند. مناقشاتی که علیه امپریالیسم آمریکا از نخستین دهه‌های سده حاضر آغاز شده بود، متعاقب توسعه‌طلبی امپریالیستی بزرگ سده نوزدهم شکل گرفت. سیاستی که موضوع این جنجال‌ها بود، اساساً سیاست تحکیم، حفظ و بهره‌برداری بود، یعنی سیاست حفظ وضع موجود. هنگامی‌که در سال ۱۸۹۷ ویلیام گراهام سامنر از سیاست توسعه ارضی آمریکا به عنوان «فتح ایالات متحده از سوی اسپانیا» یاد می‌کرد، به سیاستی اشاره داشت که مدت‌ها پیش به پایان رسیده بود. زمانی‌که سناتور آلبرت. جِی. بوریج اعلام کرد که «خداوند ما را در امرحکومت مهارت بخشیده تا بتوانیم در میان مردمی وحشی و قدیمی حکومت کنیم»، می‌کوشید سلطه‌ای را که ایجاد شده بود، توجیه کند، نه آنکه بکوشد از توسعه‌ای که قرار بود در آینده صورت گیرد، حمایت کند.

❃ به این ترتیب، هم در بریتانیای کبیر و هم در ایالات متحده، بیشتر بحث‌هایی که درباره‌ی امپریالیسم انجام می‌گیرد به دوره‌ی پس از پایان فرایند توسعه‌ی امپریالیستی مربوط می‌شود، و گذشته را محکوم و یا توجیه می‌کند. بحث براساس سیاست‌هایی که عملاً در آینده تعقیب می‌شود در وهله‌ی نخست به پیامد سیاست‌های امپریالیستی، یعنی اداره امپراتوری و حفاظت از آن می‌پردازد. تبیین این مساله مشکل نیست؛ در بریتانیا بحث از آنجا آغاز شد که محافظه‌کاران به تمجید از امپراتوری بریتانیا پرداختند، که خود به نوعی همتای ناسیونالیسم اروپایی محسوب می‌شد. امپراتوری بریتانیا امپراتوریِ مستعمراتی بود، به همین علت الگوی امپراتوری نوین شد. در نتیجه تصرف و استثمار مستعمرات با امپراتوری یکی تلقی شد. این امپراتوری -اگر نگوییم منحصراًبه حداقل در وهله‌ی نخست مضمونی اقتصادی داشت. این مضمون اقتصادی، گسترده‌ترین، نظام‌مندترین و رایج‌ترین مجموعه فکری را ایجاد کرد، که می‌کوشد امپریالیسم دوران نوین را توضیح دهد: نظریه‌های اقتصادی امپریالیسم. در این‌جا ما به سومین برداشت اشتباهی می‌رسیم که ماهیت راستین امپریالیسم را مبهم کرده است.

ادامه دارد...

#امپریالیسم #اقتصاد #سیاست
➣ @Notes_On_Liberty
✍ چرایی شکست یک انقلاب!

➣ @Notes_On_Liberty

❃ سرشت ویژه‌ی مشروطیت، به‌عنوان حکومت قانون و مقدمات فکری مشروطه‌خواهی در ایران، که به‌طور عمده مبتنی بر اندیشه‌ی خودکامگی‌ستیزی و قانون‌خواهی بود، موجب شد که مشروطیت ایران نتواند نظامی از اندیشه‌ی سیاسی بسط دهد، درحالی‌که با پیروزی جنبش و قرار گرفتن قانون‌خواهی در کانون مطالبات تدوین نظام حقوقی مورد توجه ویژه‌ای قرار گرفت.

❃ از این‌رو، جای شگفتی نیست که مشروطه‌خواهی ایرانیان، به‌خلاف همه‌ی انقلاب‌های سده‌ی نوزدهم میلادی، که بر فلسفه‌ی سیاسی جدیدی تکیه داشتند، هرگز نتوانست فلسفه‌ی سیاسی خود را ایجاد کند.

❃ اگرچه جنبش مشروطه‌خواهی ،به تعبیری که پیشتر از توکِویل و آرنت آوردیم، از نوع انقلاب‌هایی برای تأسیس آزادی بود، ولی تلقی مشروطه‌خواهان ایرانی و نمایندگان نخستین مجلس‌ها از آزادی از محدوده‌ی حکومت قانون فراتر نرفت و بحث نظری درباره‌ی آزادی در میان آنان در نگرفت.

❃ از زمانی‌که مستشارالدوله رساله‌ی «یک کلمه» را نوشته بود، یعنی پیش از سه دهه پیش از پیروزی مشروطیت، یک کلمه‌ی قانون به اساسی‌ترین خواست روشنفکری تبدیل شده بود، و آنان تدوین قانون را عین استقرار نظام آزادی می‌دانستند.

❃ در ایران، مفهوم آزادی هرگز از محدوده‌ی حکومت قانون، که آن هم عین تدوین نظام حقوقی تلقی می‌شد، فراتر نرفت. مفهوم نوآیین آزادی، حتی در محدوده‌ای که به عنوان مثال، طالبوف، در رساله‌ای با عنوان 'ایضاحات در خصوص آزادی'، طرحی از آن عرضه کرده بود، نظر به ابهام آن در نظام سنّت قدمایی و تعارضی که با آن داشت، به موضوعی در میان روشنفکران تبدیل نشد و، بدین‌سان، با تدوین مجموعه‌های قانونی جدید و دهه‌هایی پس از آن با ایجاد نهادهای مشروطیت، که دادگستری در رأس آن‌ها قرار داشت، مشروطیت ایران به عمده‌ی هدف‌های خود رسیده بود.

❃ از این حیث، زمانی‌که بحران نظام خودکامه آغاز شد، روشنفکران، که نتوانسته بودند طرحی از نظام آزادی را به مثابه‌ی فلسفه‌ی سیاسی مشروطیت ایران عرضه کنند، اگر بتوان گفت، به‌طور طبیعی، جای خود را به گروه‌هایی از طرفداران نظام سنّت قدمایی دادند که با سلاح دوگانه‌ی توجیه مشروعیت نظام مشروطه در محدوده‌ی حکومت جور و نظر موافق برای تبدیل حقوق شرع به نظام حقوقی جدید به میدان آمده بودند.

❃ در این قلمرو که، در دوره‌ای هر چند کوتاه، برای پیروزی مشروطیت ایران سرنوشت‌ساز بود، روشنفکری ایران حرفی برای گفتن نداشت.

❃ گروه مشروطه‌خواه طرفداران نظام سنّت قدمایی، در لحظه‌ای پُرمخاطره در 'آستانه' دوران جدید ایران، جای روشنفکران را گرفتند و اگر بتوان در بیانی خلاف‌آمدِعادت گفت، این‌که گروه‌هایی از 'تجددخواهان' طرفداران نظام سنت قدمایی در به مقصد رساندن بار امانت مشروطه‌خواهی نقش مهم ایفاءکردند، افزون بر سرشت ویژه‌ی جنبش مشروطه‌خواهی، که غایت آن تحولی در نظام حقوقی بود، این نکته پر اهمیت، اما مغفول، در تاریخ اندیشه در ایران است که، با آغاز دوران جدید تاریخ ایران، جدال میان قدیم و جدید، و میان قدما و متاخرین، در نگرفت و آن‌گاه نیز که با پیروزی مشروطیت پیکار برای حکومت قانون به شکل جدال میان قدیم و جدید درآمد، آن جدال جز در میان دو گروه از طرفداران نظام سنت قدمایی در نگرفت.

❃ این نکته در تاریخ اندیشه در ایران، که نکته‌ای بنیادین در دگرگونی‌های شیوه‌های اندیشیدن ایرانی است، ظریف‌تر از آن است که در محدوده‌ی تاریخ روشنفکری ایران مورد بررسی قرار گیرد و جای شگفتی نیست که نویسندگان این تاریخ‌ها به پی‌آمدهای آن توجهی نکرده‌اند.

❃ ما به عمد به این مشکل در تاریخ‌نویسی ایرانی باز می‌گردیم، زیرا این که جدال قدیم و جدید در ایران جز در میان دو گروه از طرفداران نظام سنّت قدمایی در نگرفت، در یک سده‌ای که از پایان آن جدال گذشته است، پی‌آمدهای مهمی برای تحول شیوهای اندیشیدن ایرانی داشته است.

❃ از تاریخ اندیشه در ایران، به‌ویژه با دگرگونی‌هایی که در دهه‌هایی پیش از انقلاب اسلامی صورت گرفت، به اجمال، می‌دانیم که هر تحوّلی در قلمرو روشنفکری با تجدید خاطره‌ای نسبت به سنّت انجام گرفته است، اگرچه معنای این بازگشت به سنّت، حتی در میان کسانی که یک‌سره در بیرون سنت قرار داشتند، بر ما معلوم نیست.

📚 | تأملی درباره ایران، دکتر جواد طباطبایی، جلد دوم، حکومت قانون، صص ۶۱۸-۶۲۱

#اندیشه_سیاسی #انحطاط
#انقلاب_مشروطه #ایران
➣ @Notes_On_Liberty
📄 جامعه مدنی و اهمیت آزادی اقتصادی | ✍ موسی غنی‌نژاد

➣ @Notes_On_Liberty

❃ جامعه مدنی در واقع حوزه حفاظت‌شده و فارغ از تحميل اراده‌ی حکومتی است که امکان تاسیس و تحقق آزادی‌های فردی را در جوامع مدرن فراهم می‌آورد.

❃ الگوی جوامع مدرن در اصل بر اساس همین مفهوم از جامعه مدنی شکل گرفته است. همچنان‌که در خصوص لاک مشاهده شد، آزادی‌ها و حقوق فردی و حتی تشکیل جامعه مقدم بر مفهوم حکومت است. نیاز به حکومت پس از تشکیل جامعه، به‌عنوان یک ضرورت ثانوی پدیدار می‌شود و در هر صورت، هدف از ایجاد حکومت، حفاظت از کرامت، آزادی و حقوق فردی است.

❃ تحميل اهداف و اراده‌های جمعی بر افراد جامعه، نقض غرض از تشکیل حکومت در جوامع مدرن است زیرا این کار منزلت متعالی فرد را به‌عنوان اراده مختار متزلزل می‌سازد. اطلاق صفت طبیعی یا فطری برای آزادی و حقوق فردی برای تاکید بر استقلال و تقدم حوزه فردی و خصوصی زندگی انسان نسبت به حوزه حکومتی است. در بیانیه «حقوق بشر و شهروند» فرانسه آمده است. هدف تمامی مجامع سیاسی حفظ حقوق طبیعی و ناگسستنی انسان است. این حقوق عبارت‌اند از «آزادی، مالکیت، امنیت و مقاومت در برابر ستم». بخش دیگری از این بیانیه می‌گوید: «تضمین حقوق بشر و شهروند مستلزم قدرت عمومی [سیاسی] است، بنابراین چنین قدرتی برای بر همگان و نه به نفع خصوصی آنان که قدرت بدان‌ها تفویض شده تاسیس می‌گردد». اعلامیه استقلال ایالات متحده نیز مبتنی بر همین مضامین است: «واقعیت‌های زیر فی‌نفسه برای ما بدیهی است: تمامی انسان‌ها برابر آفريده شده‌اند، آفریدگار به آن‌ها حقوقی ناگسستنی اعطا کرده است که حق زندگی آزادی و جست‌وجوی خوشبختی از جمله این حقوق است. حکومت‌ها برای تضمین این حقوق تاسیس می‌شوند و قدرت بر حق آن‌ها از رضایت حکومت‌شوندگان نشأت می‌گیرد».

❃ اما امر خصوصی که در برگیرنده‌ی ساحت آزادی‌ها و حقوق فردی است و مستقل از امر عمومی(حکومتی)، و مقدم بر آن است، چه فعالیت‌هایی از زندگی اجتماعی انسان را تشکیل می‌دهد؟ به سخن دیگر، جامعه مدنی به‌عنوان ساحت فارغ از اراده حکومتی دربرگیرنده‌ی کدام دسته از فعالیت‌های فرد در جامعه است؟ پاسخ این سوال در نظریه حقوق طبیعی مدرن داده شده است: فعالیت‌های ناظر بر تامین معیشت یا به اصطلاح امروزی، فعالیت‌های اقتصادی انسان مکلف به تامین معاش خود است تا نخستین حق طبیعی خدادادی یعنی حق حیات را پاس دارد.

❃ تلاش برای معاش نخستین و مهم‌ترین فعالیت انسان است زیرا ادامه حیات انسان به آن بستگی دارد. این فعالیت همچنان که پیشتر اشاره شد، مقدم بر امر حکومتی و مستقل از آن است. پس مهم‌ترین شالوده امر خصوصی را می‌توان اقتصاد به معنای عام کلمه دانست و از این‌جا می‌توان این نتیجه را گرفت که بنیادِ جامعه مدنی بر اقتصاد قرار گرفته است. اغلب متفکران دوران جدید بر این نکته تاکید ورزیده‌اند. حتی فیلسوفی مانند هگل که کمتر به مباحث اقتصادی به‌طور مستقیم می‌پردازد، بر استقلال امر اقتصادی از امر حکومتی و تقدس آن انگشت گذاشته است.

❃ هگل در باب ضرورت حفظ آزادی‌های اقتصادی می‌گوید: «حکومت به‌عنوان محور قدرت سیاسی باید قدرت سازماندهی و اداره‌ی اقتصاد را به اراده‌ی آزاد شهروندان واگذار کند و هیچ چیز را به اندازه‌ی حفظ و حمایت از فعالیت آزادانه‌ی شهروندان در عرصه اقتصادی نباید مقدس تلقى کند زیرا آزادی صرف‌نظر از فایده‌ای که بر آن مترتب است، فی‌نفسه مقدس است». بدون دلیل نیست که هگل همانند همه‌ی فیلسوفان آزادی، فعالیت آزادانه‌ی افراد در عرصه اقتصادی را تقدیس می‌کند و آن را مبنای آزادی انسان در دنیای جدید می‌داند.

❃ اگر قدرت اقتصادی در انحصار حکومت قرار گیرد، فرد استقلال معیشتی خود را از دست می‌دهد و دولت صاحب اختیار حیات و ممات افراد می‌شود. با از دست دادن استقلال اقتصادی، انسان‌ها عملاً به خدمه‌ی دولت(قدرت سیاسی) تبدیل می‌شوند و به این ترتیب بخش عمده‌ای از آزادی‌ها و حقوق فردی در چارچوب مصلحت حکومتی محدود و محبوس می‌گردد.

❃ هرچه آزادی اقتصادی در جامعه کمتر باشد دیگر آزادی‌ها نیز ناگزیر کم‌فروغ‌ترند. از این‌رو می‌بینیم در جوامعی که اقتصاد دولتی بر آن‌ها حاکم است(مانند جوامع سوسیالیستی سابق و کشورهای در حال توسعه)، آزادی‌های سیاسی، اجتماعی و فرهنگی عملاً محلی از اعراب ندارد. این آزادی‌ها تنها در جوامع مبتنی بر اقتصاد آزاد توانسته نهادینه شود و تداوم یابد. اقتصاد آزاد مبنای اصلی ساحتی از زندگی اجتماعی است که در آن آزادی‌ها و حقوق فردی به منصه ظهور می‌رسد. به سخن دیگر، اقتصاد آزاد شالوده اصلی جامعه مدنی است.

📚 | انديشه‌ی آزادی، موسی غنی‌نژاد

#آزادی #آزادی_فردی #جامعه_مدنی
#لیبرالیسم_اقتصادی #آزادی_اقتصادی
#اقتصاد #هگل #جان_لاک #مالکیت_خصوصی
➣ @Notes_On_Liberty
On Liberty | درباره‌ی آزادی
📄 | ایمانوئل کانت و فلسفه او، احکام، مفاهیم، مقولات، ایدئالیسم جزمی، محض و استعلایی (۳) ➣ @Notes_On_Liberty ❃ كانت می‌گوید قضایای حساب و هندسه، ترکیبی و پیشینی است، یعنی مفاهیمی است ناظر به اموری جزئی که متعلق ادراک حسی نیست؛ به عبارت دیگر، ناظر به امور…
📄 | ایمانوئل کانت و فلسفه او، احکام، مفاهیم، مقولات، ایدئالیسم جزمی، محض و استعلایی (۴)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ احکام پیشینی ترکیبی، به‌کار بستن مقولات در مورد ادراک‌های حسی در زمان و مکان است. به ادراک حسی که در زمان و مکان مرتب شده باشد، کَثَرات ادراکی می‌گویند. مقولات، از کثرات گرفته نمی‌شوند، بلکه حاکم بر کثرات‌اند. آنچه در وضعیت دیگری ممکن بود حسیات نامرتبط باشد، به‌واسطه‌ی مقولات به بخش‌های منظم و مرتب جهان خارج، که بدان آگاهی داریم، تبدیل می‌شود. کاری که مقولات روی کثرات ادراکی انجام می‌دهد، وظیفه‌ی قوه‌ای است که به آن «قوه فهم» یا «فاهمه» می‌گویند. فاهمه توانایی تفکر درباره‌ی «اُبژه‌ها»/«اعیان»(Objects) را دارد و عملی که فاهمه روی اعیان بیرونی انجام می دهد، همان است که از «واقعیت عینی» مراد می‌شود.

❃ كانت در بیان این منظور، خود را با کوپرنیک مقایسه کرده است. هم‌چنان‌که کوپرنیک ستارگان را ثابت و تماشاگر زمینی را در حال حرکت فرض کرد، کانت نیز به جای آنکه مفاهیم مشاهده‌گر را با اُبژه‌ها منطبق کند، اُبژه‌ها را با مفاهیم مشاهده‌گر منطبق ساخته است. هر چیزی برای آن‌که درک‌پذیر باشد، باید با مقولات انطباق داشته باشد. اگر چیزی تاب این انطباق را نداشته باشد، از دیدگاهِ انسانِ تماشاگر، وجود ندارد.

❃ کانت، وجود «امور فی‌نفسه» را از وجود مقولات نتیجه گرفته است. «علم» به هر چیز، هم ادراک آن است و هم فهمیدن آن. اگر چیزی به ادراک درآید و فهمیده نشود، نمی‌توان گفت «علم» به آن حاصل شده است. پس آنچه به ناچار در زمان و مکان و در قالب مقولات می‌توان اندیشید، باید وجودی بیرون از آن مقولات داشته باشد، تا مقولات بتوانند بر آن‌ها تحمیل شوند.

❃ اشياء «چنان‌که هستند» به تعبیر کانت «امور فی‌نفسه»اند. به سخن دیگر، کانت اشیاء را چنان که فی‌نفسه یا به خودی خود هستند، «ناپدیدار» و اشیا را آن‌چنان که ادراک می‌شوند، «پدیدار» می‌نامد. و جهان را آن‌چنان که ادراک می‌شود، «جهان پدیداری» و آن‌چنان که فی‌نفسه هست، «جهان ناپدیداری» می‌خواند.

❃ بخشی از نقادی مابعدالطبیعه کانت در این باره است که به‌کار بستن مقولات در باب امور فی‌نفسه به خطا و توهم میانجامد.

➣ @Notes_On_Liberty
📄 | ایمانوئل کانت و فلسفه او، احکام، مفاهیم، مقولات، ایدئالیسم جزمی، محض و استعلایی (۵)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ سومین نوع مفهوم در تقسیم‌بندی کانت، «صور معقول» است که نه از ادراک حسی گرفته می‌شود و نه در مورد آن به‌کار بسته می‌شود. همان‌طور که كانت مقولات دوازده‌گانه را از اشکال منطقی احکام نتیجه گرفته، از اشکال مختلف استنتاج منطقی هم سه صورت معقول نتیجه گرفته است که به گفته او در نهایت سه نوع وحدت مطلق را ایجاب می‌کند.

❃ نخست، وحدت مطلق ذهن متفکر است و صورت معقول آن موضوع بحث روانشناسی نظری است. دوم، وحدت مطلق توالی و تعاقب شرایط پدیدارهاست و صورت معقول آن، موضوع بحث کیهان‌شناسی نظری است. سوم، وحدت مطلق شرایط متعلقات فکر به طور کلی است و صورت معقول آن موضوع بحث الهيات نظری است. ولی گونه‌های سه‌گانه وحدت مطلق را هیچ‌گاه نمی‌توان تجربه کرد و به قول کانت، بنابراین صورت‌های معقولی که از آن‌ها ناشی می‌شود، استعلایی است؛ یعنی متناظر با امور تجربی نیست. «خرد» یا عقل، توانایی به‌کار گرفتنِ مفاهیم استعلایی است. اگرچه این مفاهیم در خصوص امور ادراکی به‌کار بسته نمی‌شود، بدون این‌ها استنتاج فاقد جهت معین است. صور معقول نفس، عالم به صورت یک کل و خدا -که سه شکل وحدت مطلق‌اند و سه شکل استنباط منطقی آن‌ها را ایجاب کند- هیچ‌گاه به تجربه در نمی‌آیند، ولی خرد محض ایجاب می‌کند که به صورت مفهوم باشند. ولی اگر این مفاهیم در باب متعلقات تجربه به‌کار بسته شوند، چنان‌که گویی مفاهیم پسینی یا مقولات هستند، آن‌گاه خطای ذهن و توهم به بار می‌آید.

❃ اگر قضایای مابعدالطبیعی مستلزم به‌کار بستن مقولات در خصوص امور فی‌نفسه یا به کار بستن صورت‌های معقول در مورد واقعیت تجربی باشند، فاقد معنایند.

#فلسفه #تاریخ_فلسفه
#ایدئالیسم_استعلایی
#کانت #ایدئالیسم
➣ @Notes_On_Liberty
✍ پزشکی که کسب‌وکارش، انقلاب بود!

➣ @Notes_On_Liberty

❃ در دوران انقلاب ابوالحسن خان بنی‌صدر به این نتیجه رسید که بد نیست مبالغی خرج شود تا شاه و دودمان پهلوی در رسانه‌های غربی بد جلوه داده شود، صدها هزار دلار به حساب یک پزشک ایرانی مقیم هیوستون تگزاس واریز شد که کارش برنامه‌ریزی و به‌راه‌انداختن تظاهرات دانشجویی و ارتباط با رسانه‌های غربی بود، این پزشک کسی نبود جز ابراهیم یزدی!

❃ او ارتباط خوبی با اهالی رسانه و سیاستمداران غربی برقرار کرده بود و تلاش می‌کرد با رساندن اخبار مربوط به وضعیت حقوق بشر و فساد در ایران، جامعه جهانی را نسبت به وضع ایران حساس کند. او به‌ویژه در سال‌های اوج‌گیری اعتراض‌ها در دوره کارتر نقشی اساسی بازی کرد. ارتباط‌ش با مسئول میز ایران در وزارت امور خارجه باعث شد آمریکایی‌ها برای مصالحه با مخالفان و جلوگیری از برخورد تند با آن‌ها روی شاه فشار بیاورند.

❃ سرگذشت این پزشک جالب بود؛ سوسیالیسم آن هم از نوع خاورمیانه‌ای‌اش چیزی کم از طاعون نداشت، او هم به قول خودش مسلمان سوسیالیست بود و هنوز هم عکسش با فیدل کاسترو را در اینترنت می‌شود پیدا کرد، می‌گفت همان سال‌های دهه ۱۳۴۰ دیدیم انقلاب کوبا و الجزایر پیروز شده بود، شور انقلابی بر ما غلبه کرد و بلند شدیم رفتیم به الجزایر و چین تا برای مبارزه آموزش‌های چریکی ببینیم. حتی گفته بود که اول بار اصول و فن مبارزه و سازمان‌دهی مخفی را او یاد سازمان مجاهدین خلق داده است.

❃ در این سال‌ها رفقایش بنی‌صدر و قطب‌زاده و بازرگان و علی شریعتی بودند، آن‌ها در سال‌های مبارزه ارتباط گسترده‌ای با عرفات و قذافی و جمال عبدالناصر و صدام تکریتی برقرار کرده بودند، رهبران ناسیونالیست‌های عرب مخالف شاه بودند و دریغی از حمایت از مخالفان او نداشتند. به وساطت علی شریعتی، یزدی و تعدادی دیگر از الجزایر به مصر رفتند و در قاهره تشکیلات راه انداختند و به مخالفان اصول نبرد چریکی را آموزش می‌دادند، در عددی حیرت‌آور که به اشتباه چاپی می‌ماند ادعا کرده بود که ۳۶۳۵ نفر در این دوره آموزش دیدند و مسلح به ایران برگشتند! بعید بود این لشگر چریک مسلح از دید ساواک دور بماند.

❃ باری، او و رفقایش در لبنان، فلسطین، عراق، مصر فعالیت کردند و برخی کمک‌ها از جاهایی نظیر سازمان اطلاعات لیبی و مصر می‌رسید، ولی گذشته از چریک‌بازی، در آمریکا و بعدها فرانسه هم با قطب‌زاده و بنی‌صدر مثلثی را تشکیل داده بود و بازوی اصلی خمینی در مبارزه علیه شاه به شمار می‌آمدند.

❃ بعدها هم که انقلاب پیروز شد و پستی در دولت موقت پیدا کرد، در مورد نقش او در اعدام مقامات دولت ایران حرف‌های ضد ونقیض کم نیست. مذاکره‌اش با سایرس ونس، وزیر امور خارجه امریکا، خبرساز شد، جالب بود در همان‌جا هم حرف‌های شاه را برای او تکرار می‌کرد که چرا این‌قدر درباره‌ی وضعیت ایران سیاه‌نمایی می‌کنید و مگر نمی‌فهمید وضع در ایران عوض شده است!

❃ به تدریج از سیاست ایران کنار گذاشته شد و شاید باورش این بود که مصداق بارز این جمله است که انقلاب فرزندانش را می‌خورد. زندگی‌اش پایین و بالا زیاد داشت، بعید بود خیلی از دنیا و واقعیت‌های آن سر در بیاورد، از جنس سوسیالیست‌های رمانتیک خاورمیانه‌ای بود که بیشتر عاشق مبارزه‌اند. سرنوشت او، بنی‌صدر، قطب‌زاده و بازرگان غریب و عبرت‌آموز بود!

#زوال_دولت_ملی
#سوسیالیسم_ویرانگر
➣ @Notes_On_Liberty
📄 فاشیسم چیست؟ (۱) | ✍ شلدون ریچمن

➣ @Notes_On_Liberty

❃ فاشیسم، به‌عنوان یک نظام اقتصادی، سوسیالیسم‌ای است که با لعابِ کاپیتالیسم جلا خورده. لغت فاشیسم از fasces مشتق شده است که در روم باستان نماد جمع‌گرایی و قدرت ‌بود. fasces دسته‌ای از ترکه‌های به‌ هم بسته شده است، که تبری از میان‌شان بیرون زده.[تبر نماد قدرت است، و دسته‌‌ی ترکه‌ها بیانی از این ایده‌ی کهن که هر ترکه به تنهایی می‌شکند، ولی ترکه‌های دسته‌شده نمی‌شکنند.]

❃ به روزگار خودش(در سال‌‌های دهه‌ی ۱۹۲۰ و ۱۹۳۰)، به فاشیسم به مثابه یک حدِ وسط مبارک نگریسته می‌شد، میانِ سرمایه‌داری لیبرال، با استعدادش به رونق و رکودهای دوره‌ای، نزاع طبقاتیِ منتسب به او، رقابتِ مسرفانه‌اش و خودپرستی سود‌محورش، و در سوی دیگر مارکسیسم انقلابی، با آزارِ قاهرانه‌ای که به بورژوازی وارد می‌آورد و از خلال‌ش جامعه را به دسته‌جات متخاصم تقسیم می‌کرد. فاشیسم خصائص برجسته‌ی ملّت‌گرایی و نژاد‌گرایی -«خاک و خون»- را به‌جای جهان‌گرایی مارکسیسم و لیبرالیسم کلاسیک نشاند.

❃ آن‌جا که سوسیالیسم کنترل تمامیت‌خواهانه‌اش بر فرآیندهای اقتصادی جامعه را از خلال تصدی مستقیم دولت بر ابزار تولید می‌جست، فاشیسم مهار و سلطه‌ش را غیرمستقیم و به‌وسیله‌ی سلطه‌ بر منابعی می‌جست که در ظاهر در مالکیت مالکان خصوصی بود.

❃ آن‌جا که سوسیالیسم مالکیت را آشکارا ملّی[دولتی] اعلام می‌کرد، فاشیسم نه آشکارا که به‌طور ضمنی چنین می‌کرد، از طریق الزام مالکان به اینکه مایملک‌شان را در راه «منافعِ ملّی» به کار بندند؛ یعنی در واقع آن‌چنان که متصدیان دولت تشخیص می‌دهند.(با این وجود، در نظام فاشیستی باز هم صنایع انگشت‌شماری بود که مستقیماً توسط دولت اداره می‌شد.)

❃ آن‌جا که سوسیالیسم همه‌ی روابط بازار را یک‌جا ملغی می‌کرد، فاشیسم ظاهرِ روابطِ بازار را حفظ می‌کرد، درحالی‌که به واقع همه‌ی فعالیت‌های اقتصادی را خود برنامه‌ می‌ریخت.

❃ آن‌جا که سوسیالیسم پول و قیمت را ملغی می‌کرد، فاشیسم مهار همه‌ی نظام پولی را به دست می‌گرفت و دست‌مزدها و قیمت‌ها را به طریق سیاسی تعیین می‌کرد. با چنین اعمالی فاشیسم بازار را از ماهیت خود تهی کرد. کارآفرینی امحا شد. به عوضِ مصرف‌کنندگان، این متصدیان دولت بودند که تعیین می‌کردند چه محصولی و تحت چه شرایطی تولید شود.

❃ فاشیسم را باید از مداخله‌‌خواهی دولت در امور اقتصادی، یا همان اقتصاد مرکب[نیمی روابط آزاد اقتصادی، نیمی نظارت استصوابی دولتی]، متمایز کرد. مداخله‌خواهان بر آن‌اند که بازار را هدایت کنند، نه این‌که به سیاق فاشیسم از میان‌َ‌ش بردارند. قوانین حداقل دست‌مزد و آنتی‌تراست اگرچه مداخله در اقتصاد آزاد هستند، ولی بسیار فاصله دارند با برنامه‌‌های چند‌ساله‌ی توسعه که وزارت‌خانه‌ی امور اقتصادی طرح‌ریزی و اجرا کند.

❃ ذیل نظام فاشیستی، دولت به‌وسیله‌ی کارتل‌های رسمی همه‌ی جنبه‌های تولید و بازرگانی و سرمایه‌گذاری و کشاورزی را در کنترل تمامیت‌خواهانه‌ی خود داشت. هیات‌های برنامه‌ریز، سطح تولید و قیمت و دست‌مزد و شرایط کار و اندازه‌ی بنگاه‌های اقتصادی را تعیین می‌کردند. برای همه‌چیز باید مجوزی صادر می‌شد؛ برپایی هیچ فعالیت اقتصادی بی‌اجازه‌ی دولت ممکن نبود. حد مصرف را دولت دیکته می‌کرد و درآمد‌های «مازاد» می‌بایست در قالب مالیات و وام به دولت واگذار می‌شد.

➣ @Notes_On_Liberty
📄 فاشیسم چیست؟ (۲) | ✍ شلدون ریچمن

➣ @Notes_On_Liberty

❃ آن بار سنگینی که بر دوش تولیدکنندگان داخلی انداخته شده بود، امتیازی برای بنگاه‌های خارجیِ راغب به صادرات فراهم می‌کرد. ولی از آن‌جا که سیاست دولت بر استقلال اقتصادی بود، یا به بیان دیگر به خود‌کفایی ملّی رو داشت، دولت حمایت از تولیدکنندگان داخلی در مقابل رقابت تولیدکنندگان خارجی -همان حمایت‌گرایی- را الزامی می‌دانست. بدین سان واردات یا ممنوع شد یا به شدت تحت کنترل‌ در آمد، و بدین ترتیب کشورگشایی و گستراندن مرزها تنها راه دست‌یابی به منابعی بود که در داخل موجود نبودند. در نتیجه فاشیسم با صلح و تقسیم کار بین‌المللی، این نشان‌های لیبرالیسم، مانعه‌الجمع بود.

❃ فاشیسم، تجسدِ صنف‌‌سالاری(corporatism) بود، نظامی که تحت‌ش نمایندگیِ سیاسی به عوض تقسیمات جغرافیایی، بر اساس حرفه و صنعت بنا می‌شد.

❃ از خلال این گرایش، فاشیسم، ریشه‌‌‌اش در سندیکالیسم را نمایان می‌کند که صورتی از سوسیالیسم است در سرحدات چپِ سیاسی. دولت، بنگاه‌های هر صنعت را در قالب کارتل‌هایی سازمان داد که به واسطه‌ی هیأت‌هایی از نمایندگان کارگران و مدیران که در قالب ده‌ها‌هزار هیأت محلی و منطقه‌ای و ملّی متشکل شده بودند، اداره می‌شدند، درحالی‌که همواره برنامه‌ی اقتصادی دولت دیکتاتوری فصل‌الخطاب نهایی بود.

❃ هدف قصدشده‌ی صنف‌‌سالاری ظاهراً جلوگیری از تفرقه و شکافی بود که در قالب تحریم کار و اعتصاباتِ مختل نظم میان ملت بروز می‌کرد، ولی هزینه‌ی چنین «هارمونی»ِ تحمیل‌شده‌ای از دست رفتن توان چانه‌زنی و تحرک آزادانه بود.

❃ به‌علاوه برای حفظ میزان اشتغال در سطح بالا و برای کمینه کردن نارضایی عمومی، دولت‌های فاشیست به پروژه‌های عالم‌المنفعه‌ی عظیمی مبادرت کردند که هزینه‌ش را مالیات‌های گزاف و استقراض و خلق پول بی‌پشتوانه تامین می‌کرد. اگرچه بسیاری از این پروژه‌ها، برنامه‌های عمران داخلی بودند(راه‌ها، ساختمان‌ها، استادیوم‌ها) ولی بزرگ‌ترین‌شان نظامی‌گرایی بود؛ پدید آوردن ارتش‌های عظیم و تولید گسترده‌ی سلاح.


❃ خصومت رهبران فاشیسم با کمونیسم به‌غلط به قرابت با سرمایه‌داری تفسیر شده است. در واقع، ضدیت فاشیست‌ها با کمونیسم ریشه در این داشت که هر دو بر سر کسب حمایت هواداران جمع‌گراییِ رایج در نیمه‌ی نخست قرن بیستم در اروپا با هم رقابت داشتند [هر دو از یک برکه ماهی می‌گرفتند].

❃ ذیل سلطه‌‌یِ فاشیستی هم‌چنان که در ذیل کمونیسم، هر شهروندی مستخدم و مستأجرِ حکومتِ تمامیت‌خواهِ تحت سلطه‌ی حزب ‌بود. ذیل چنان ترتیباتی، توسل به قوه‌ی قاهره، یا تهدید به آن، امتیاز ویژه‌‌ی حکومت بود تا حتی صلح‌آمیز‌ترین مخالفت‌ها را هم سرکوب کند.

➣ @Notes_On_Liberty
📄 فاشیسم چیست؟ (۳) | ✍ شلدون ریچمن

➣ @Notes_On_Liberty

❃ اگر بتوان برای فاشیسم معماری رسمی بازشناخت، بی‌شک بنیتو موسولینی خواهد بود، روزنامه‌نگار مارکسیست سابق، که چون در تب ملّی‌گرایی گرفتار آمد، در سال‌های قریب به جنگ جهانی اول با چپ قطع رابطه کرد و در ۱۹۲۲ رهبر ایتالیا شد. موسولینی، در خودزندگی‌نامه‌‌اش به سال ۱۹۲۸، فاشیسم را از سرمایه‌داری لیبرال چنین متمایز می‌کند:

«ذیل حکومت فاشیسم، شهروند دیگر آن صاحبْ‌فردیتِ خودپسندی نیست که از حقِ جامعه‌ستیزِ شورش علیه قانونِ جمع برخودار باشد. دولت فاشیست با آن نطفه‌‌ای که در صنف‌‌‌‌سالاری دارد، توانایی و امکانات انسان‌ها را به کار مولد می‌گیرد و وظایفی که ایشان می‌بایست در برآوردن‌ش بکوشند، برایشان تفسیر می‌کند.»

❃ پیش از آن‌که به سال ۱۹۳۵ پا به ورطه‌ی کشورگشایی امپریالیستی بگذارد، آمریکایی‌ها و بریتانیایی‌های برجسته‌ی بسیاری موسولینی را بابت برنامه‌های اقتصادی‌ش تحسین می‌کردند که در میان‌شان می‌توان وینستون چرچیل را هم سراغ کرد.

❃ به همین شکل، آدولف هیتلر که از سال ۱۹۳۳ حزب ناسیونا‌ل-سوسیالیست نسخه‌ای از فاشیسم را برای آلمان اقتباس کرد، می‌گفت:

«دولت می‌بایست بار دیگر نظارت و تصدی بر همه‌چیز را به دست بگیرد و هر مالکی باید خود را دست‌نشانده‌ی دولت بپندارد. وظیفه‌ی مالک آن است که از مایملک‌ش علیه منافع دیگر مردم کشورش بهره‌برداری نکند. این مسأله‌ای است حیاتی. رایش سوم همواره حق اعمال قدرت مطلق بر مالکان خصوصی را برای خود محفوظ خواهد دانست.»

❃ هر دوِ این کشورها، ایتالیا و آلمان، اجرای طرح‌های اقتصادی پردامنه‌ای را پی گرفتند تا بلکه مقاصد دولتی را محقق سازند. دولت صنفی موسولینی «ابتکار عمل بخش خصوصی را در روند تولید، مهم‌ترین ابزار برای حفاظت از منافع ملی می‌داند [می‌دانست].» ولی معنای ابتکار عمل در این‌جا بسیار با آن‌چه در اقتصاد بازار مد نظر است، تفاوت دارد. کارگران و مدیران صنایع در قالب بیست و دو «صنف» سازمان داده شده بودند و در همه‌ی این اصناف اعضای حزب فاشیست ارشدترینِ تصمیم‌گیران بودند. اصناف را زیر چتر شورای ملّی اصناف گرد هم آورده بودند؛ به‌رغم این ولی تصمیمات اصلی را سازمان‌های دولتی می‌گرفتند، سازمان‌هایی چون «سازمان نوسازی صنایع» که در بسیاری از بنگاه‌های عمرانی و صنعتی و کشاورزی سهام‌دار ‌بود، یا «سازمان املاک و مستغلات» که کنترل اعتبارات بانکی را به دست داشت.

❃ دولت هیتلر شرکت‌های کوچک را ملغی و عضویت در کارتل‌ها را اجباری اعلام کرد. اتاق اقتصادی رایش بر بالای هرمی از دیوان‌سالاری غامض ایستاده بود که قریب به دویست سازمان مستقر شده در دل صنعت و تجارت و پیشه‌وری را در دل خود جای می‌داد و چندین شورای ملّی در بدنه‌ش جای داشتند.

➣ @Notes_On_Liberty
📄 فاشیسم چیست؟ (۴) | ✍ شلدون ریچمن

➣ @Notes_On_Liberty

❃ «جبهه‌ی کارگران» که شعبه‌ای از حزب نازی بود، همه‌ی مسائل مربوط به نیروی کار را در مهار خود داشت که این شامل دست‌مزد‌های کارگران و استخدام‌شان در بعضی مشاغل خاصه هم می‌شد. در ۱۹۳۸ «خدمت وظیفه» برپا شد. دو سال پیش از آن، هیتلر برنامه‌ای چهارساله را تدوین و تحمیل کرده بود که اقتصاد کشور را به سوی وضعیت آمادگی جنگی سوق می‌داد. در اروپای این دوران، اسپانیا و پرتغال و یونان هم اقتصادی‌ها فاشیستی را بنیان گذاشته بودند.

❃ در ایالات متحده، از سال ۱۹۳۳ به بعد، منظومه‌ای از مداخلات دولتی تحت عنوان «نیو دیل» برقرار شد که بعضی وجوهات‌ش به دولت صنفی مشابه بودند. «قانون نوسازی ملّی صنایع» به پیدایش دستور‌العمل‌های مدونی انجامید که همه‌ی جنبه‌های بازرگانی و صنعت را تحت فرمان اداراتی دولتی قرار می‌داد. «قانون ملّی روابط کار» دولت فدرال را به حاکم نهایی دعوی‌های مربوط به کار بدل ساخت. «قانون اصلاح کشاورزی» برنامه‌ریزی مرکزی را به گستره‌ی زراعت داخل کرد. هدف کاستن از میزان رقابت و حجم تولیدات بود تا از آن طریق بتوان بعضی قیمت‌ها و درآمد بعضی‌ گروه‌ها را حین رکود بزرگ اقتصادی از سقوط حفظ کرد.

❃ این‌که آیا سیاست جدید آقای رییس‌جمهور فرانکلین روزولت مستقیماً متاثر از سیاست‌های اقتصادی فاشیسم بوده است یا نه، همواره محل مناقشه بوده. موسولینی «نیو دیل» را چنین ستود: «جسورانه... مداخله‌ای در حوزه‌ی اقتصاد» و روزولت، موسولینی را به سبب «غرض صادقه‌ی بازسازی ایتالیا» تحسین کرد و تصدیق کرد که «با آن آقای محترم و ستودنی اهل ایتالیا» روابطی نزدیک دارد. همچنین مشهور بود که هیو جانسن، رییس «سازمان بازسازی ملّی» نسخه‌ای از کتاب رافائلو ویلیونه، «دولت صنفی»، را که به طرفداری از موسولینی نوشته شده بود همیشه همراهِ خود داشت و نسخه‌ای را هم به فرنسیس پرکینز، وزیر وقت کار هدیه داده بود، و چون از کار بازنشسته شد، دیکتاتور ایتالیایی را بسیار ستود.

منبع: مدخل فاشیسم در دانشنامه‌ی فشرده‌ی علم اقتصاد

#اقتصاد #فاشیسم #سوسیالیسم
#سندیکالیسم #سوسیالیسم_ویرانگر
#سیاسی #مکاتب_سیاسی

➣ @Notes_On_Liberty
📄 | در باب تساهل

➣ @Notes_On_Liberty

❃ تفاوت و تنوع در عقاید و افکار چیزی نیست که نتوان از آن جلوگیری کرد، اما همگان این امر را تصدیق می‌کنند که جلوگیری از تساهل نسبت به کسانی‌که افکار متفاوتی دارند، منشأ همه آشوب‌ها و جنگ‌هایی است که به داعیه مذهب در سرزمین مسیحیان رخ داده است. رهبران و پیشوایان کلیسا به دلیل طمع و میل سیری‌ناپذیر به حکومت تحریک می‌شوند و از جاه‌طلبی مفرط فرمانروایان سود می‌جویند و با موعظه‌های مذهبی خود که با فرمان‌های انجیل و امر به خیرخواهی در تعارض است از خرافه‌پرستی ساده‌لوحانه جماعت بی‌فکری که در ضدیت با مخالفان عقیدتی خود به خشم آمده‌اند و تشجيع شده‌اند، بهره‌برداری می‌کنند، طوری‌که انشعابیون مذهبی و بدعت‌گذاران از مال و دارایی‌هاشان محروم می‌گردند و نابود می‌شوند. و بدین ترتیب اینان مذهب و حکومت را که فی‌نفسه دو امر کاملاً متفاوت است در هم می‌آمیزند و خلط می‌کنند.

❃ بسیار دشوار است که انسانی از سر رضا و میل بپذیرد، از مواهبی که با کار و تلاش صادقانه به دست آورده است محروم شود و به‌رغم همه‌ی قوانین انسانی و الهی که به انصاف و تساوی حقوق حکم می‌کند، قربانی زور و غارت دیگران شود، به خصوص، هنگامی که پاک و بی‌تقصیر هم باشد. مراسم مذهبی که انسان‌ها به‌جا می‌آورند ابدا در حوزه قدرت و اختیار فرمانروا نیست بلکه امری است که کاملاً به وجدان انسان‌ها مربوط می‌شود، چه اینکه آدمیان برای رفتار و اعمالشان تنها در برابر خداوند مسئول هستند. آیا چیزی جز این می‌توان انتظار داشت که این افراد از خستگی و ملالت فزاینده شروری که آنان را احاطه کرده است رنج می‌بردند و می‌بایست بالاخره به این نتیجه می‌رسیدند که حق دارند با قدرت و زور در برابر قدرت و زور دیگران بایستند؟ و از حق طبیعی خود دفاع نمایند و با توسل به زور و اسلحه نگذارند که به خاطر مذهب از حق و حقوق طبیعی شان محروم گردند؟ کما اینکه قدرت این کار را نیز دارند.

❃ رویه معمول در این امور تاکنون همین بوده است و این رویه در تاریخ بسیار مشهود و آشکار است و تا زمانی که با دلیل تبيين نگردد در آینده نیز ادامه خواهد داشت. در واقع، مادام‌که اعتقاد به آزار و شکنجه مخالفان مذهبی حاکم است، هم چنانکه تاکنون از سوی فرمانروا و مردم این گونه عمل شده است، و تا زمانی‌که آن‌هایی که می‌بایست مبلغ صلح و آشتی باشند با همه قدرت و توان خود، انسان‌ها را در به‌کارگیری زور تحریک می‌کنند و در شیپور جنگ می‌دمند غیر از این نمی‌توان انتظار داشت.

❃ کاملاً جای تعجب است که فرمانروا همه این آتش‌افروزان و برهم‌زنندگان صلح عمومی را تحمل می‌کند. آیا این نشان‌دهنده آن نیست که فرمانروایان می‌خواهند در غنایم آنان شریک باشند؟ لذا مصلحت می‌ینند که از طمع و نخوت این افراد به سان ابزاری برای افزایش قدرت خود بهره‌برداری کنند. چه کسی است که نفهمد این انسان‌های شریف![کشیشان و روحانیون کلیسا] درواقع خدمت‌گزاران حکومت‌اند تا انجيل، و نفهمد که اینان به‌واسطه تکریم و تمجید از جاه‌طلبی پادشاهان و انسان‌های قدرتمند و جانب‌داری از حاکمیت آنان با همه توان خود، برای بسط استبداد، در جامعه تلاش می‌کنند. چه اینکه، در غیر این صورت، قادر نیستند در کلیسا باقی بمانند و به مقامی گمارده شوند. این همان وحدت نامیمونی است که بین دولت و کلیسا می‌بینیم.

📚 | نامه‌ای در باب تساهل، جان لاک

#تساهل #دین #جان_لاک
➣ @Notes_On_Liberty
👍1
On Liberty | درباره‌ی آزادی
📃 | امپریالیسم چه هست و چه نیست؟ (۴) ➣ @Notes_On_Liberty ❃ امپریالیسمِ بریتانیا و مخالفين آن، نمونه‌ی بارز خلط مبحث میان تحکیم و دفاع از امپراتوری از یک سو و امپریالیسم از سوی دیگر هستند. نمونه‌های دیگری هم هست. هنگامی‌که از امپراتوری روم و امپریالیسم روم…
📃 | نظریه‌های اقتصادی امپریالیسم؛ نظریه‌های مارکسیستی، لیبرال، و اهریمنی امپریالیسم و نقد آن‌ها (۱)

➣ @Notes_On_Liberty

✦ نظریه‌های اقتصادی امپریالیسم در سه مکتب متفاوت ارائه شده‌اند: مارکسیسم، لیبرالیسم، و آنچه می‌توان به آن عنوان نظریه‌ی اهریمنیِ امپریالیسم داد.

❃ نظریه‌ی مارکسیستی امپریالیسم، بر این عقیده که، زیربنای کل اندیشه مارکسیستی را تشکیل می‌دهد، مبتنی است که تمامی پدیده‌های سیاسی انعکاس نیروهای اقتصادی هستند. بنابراین پدیده‌ی سیاسی امپریالیسم، نتیجه نظام اقتصادی موجد آن، یعنی سرمایه‌گرایی(سرمایه‌داری/کاپیتالیسم) است. جوامع سرمایه‌داری، بنابر نظریه مارکسیستی، توانمند نیستند در داخل جوامع برای محصولات تولیدی خود بازاری بیابند و هم‌چنین نمی‌توانند سرمایه‌های خود را به‌کار اندازند. بنابراین، تمایل دارند مناطق غير سرمایه‌داری و نهایتاً مناطق سرمایه‌داری را به بردگی کشانند تا آن‌ها را به بازاری برای مازاد تولید خود تبدیل کنند و مازاد سرمایه خود را در آن به‌کار اندازند.

❃ مارکسیست‌های معتدلی، مانند کائوتسکی و هیلفردینگ، براین عقیده بودند که امپریالیسم، سیاستی سرمایه‌داری است و بنابراین سرمایه‌داری، بنا به شرایط، کم و بیش تمایل به اتخاذ سیاست امپریالیستی دارد. از سوی دیگر لنین و طرفداران او به‌ویژه بوخارین، کلاً امپریالیسم را با سرمایه‌داری یکی می‌دانستند و عقیده داشتند که امپریالیسم همان سرمایه‌داری در آخرین مرحله‌ی تکامل آن که سلطه‌ی انحصارات و سرمایه مالی شکل گرفته است، هست؛ در این مرحله صدور سرمایه اهمیت زیادی می‌یابد، تقسیم جهان میان تراست‌های بزرگ بین‌المللی شروع شده است، و تقسیم اراضی میان بزرگ‌ترین قدرت‌های سرمایه‌داری اتمام یافته است. سرمایه‌داری از نظر مارکسیست‌ها، شر اصلی است و امپریالیسم صرفاً تجلی حتمی یا احتمالی آن است.

❃ برخی لیبرال‌ها که نماینده‌ی اصلی آن جان. ای. هابسون است، در اصل به امپریالیسم می‌پردازد و آن را نتیجه‌ی برخی عدم‌انطباق‌ها و کژسازگاری‌هایِ در درون نظام سرمایه‌داری می‌داند و نه کل سرمایه‌داری. این دسته از لیبرال‌ها، مانند مارکسیسم، خاستگاه امپریالیسم را مازاد سرمایه‌داری می‌داند که در بازارهای خارجی مفری برای خود می‌جوید. با این همه، توسعه‌طلبی امپریالیستی، از نظر هابسون و مکتب او، گریزناپذیر نیست و حتی عقلانی‌ترین روش برای مصرف این مازاد نیز محسوب نمی‌شود. از آنجاکه این مازادها نتیجه‌ی توزیع نادرست قدرت خرید است، راه‌حل آن توسعه بازار داخلی از طریق اصلاحات اقتصادی، افزایش قدرت خرید، و جلوگیری از پس‌انداز بیش از حد است. این باور به راه‌حل داخلی برای امپریالیسم، وجه تمایز مکتب لیبرال از مارکسیسم است.

❃ به لحاظ علمی، نظریه اهریمنیِ امپریالیسم از دو نظریه دیگر ضعیف‌تر است. عموماً این نظریه را صلح‌گرایان مطرح می‌کنند و در عین حال سرمایه‌ی تبلیغاتی کمونیسم نیز هست. می‌توان گفت این نظریه، فلسفه‌ی رسمی کمیته نای نیز بوده است. این کمیته در سال‌های ۱۹۳۴-۱۹۳۶ از طرف سنای ایالات متحده درباره‌ی آثار مالی و صنعتی حاصل از مداخله‌ی ایالات متحده در جنگ اول جهانی، جست‌وجو کرد. مقبولیت عامی که مذاکرات این کمیته با آن مواجه شد، نظریه‌ی اهریمنی امپریالیسم را برای مدتی به رایج‌ترین توضیح در مورد مسائل خارجی ایالات متحده تبدیل کرد. سادگی این نظریه تا حد زیادی به مقبولیت آن کمک می‌کرد.

❃ این نظریه به برخی گروه‌ها که به وضوح از جنگ سود می‌بردند، اشاره داشت، مانند صاحبان صنایع جنگی(جنگ‌افزارسازان) بانک‌داران بین‌المللی(وال استریت) و مانند آن. از آنجا که این گروه‌ها از جنگ سود می‌بردند، به وجود جنگ علاقه داشتند و به این ترتیب به «دلال جنگی» تبدیل شدند. اینان،اهریمنانی بودند که برای ثروتمندشدن خود، جنگ‌ها را طراحی می‌کردند.

❃ درحالی‌که، مارکسیست‌های افراطی سرمایه‌داری و امپریالیسم را یکی می‌دانند، مارکسیست‌های میانه‌رو و طرفداران هابسون، امپریالیسم را نتیجه ناسازگاری‌ها و اشکالات موجود در نظام سرمایه‌داری می‌دانند، ولی از دید طرفداران نظریه اهریمنی، امپریالیسم و جنگ کلاً چیزی جز توطئه سرمایه‌داران خبیثی که در پی کسب منافع شخصی هستند، نیست.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | نظریه‌های اقتصادی امپریالیسم؛ نظریه‌های مارکسیستی، لیبرال، و اهریمنی امپریالیسم و نقد آن‌ها (۲)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ تمامی تبیین‌های اقتصادی که از امپریالیسم ارائه شده است، چه پیچیده و چه ابتدایی، در آزمون تجربه‌ی تاریخی رد می‌شوند. تفسير اقتصادی امپریالیسم از یک تجربه محدود تاریخی، که برچند مورد مجزا استوار است، قانون تاریخی عام می‌سازد. این مسئله حقیقت دارد که در اواخر سده نوزدهم و در سده بیستم، تعدادی از جنگ‌ها، در وهله نخست -اگر نگوییم منحصر- به دلایل اقتصادی صورت گرفتند. نمونه‌های کلاسیک این قبیل جنگ‌ها، جنگ بوئر(۱۹۰۲-۱۸۹۹) و جنگ چاکو میان بولیوی و پاراگوئه(۱۹۳۵-۱۹۳۲) است. در این مورد که مسئولیت اصلی جنگ بوئر به‌عهده‌ی جویندگان طلای انگلیسی بود، شک نیست. برخی نیر بر این باورند که جنگ چاکو در واقع نبردی میان دو شرکت نفتی بود که برای کنترل حوزه‌های نفتی صورت گرفت.

❃ ولی در تمامی دوران سرمایه‌داری تکامل‌یافته، به جز جنگ بوئر، قدرت‌های بزرگ به هیچ جنگی به‌خاطر اهداف صرفاً اقتصادی مبادرت نکردند؛ حتى هدف جنگ‌های یادشده عمدتاً اقتصادی نبود. برای نمونه جنگ اتریش-پروس در ۱۸۶۶ یا جنگ آلمان و فرانسه در ۱۸۷۰ به هیچ‌وجه معطوف به اهداف مهم اقتصادی نبودند. این جنگ‌ها سیاسی بودند و هدف از مبادرت به این جنگ‌ها توزیع مجدد قدرت بود که در وهله‌ی نخست معطوف به توزيع جديد قدرت به سود پروس در آلمان بود و در وهله‌ی دوم قصد داشت در نظام دولتی اروپا، توزیع قدرت را به سود آلمان برقرار کند. در جنگ کریمه(۵۶-۱۸۵۴)، جنگ اسپانیا-آمریکا(۱۸۹۸)، جنگ ژاپن-روسیه(۱۹۰۵-۱۹۰۴)، جنگ عثمانی-ایتالیا(۱۹۱۲-۱۹۱۱) و بسیاری از جنگ‌های بالکان، اهداف اقتصادی در درجه دوم اهمیت قرار داشتند.

❃ بی‌تردید دو جنگ جهانی، جنگ‌های سیاسی بودند که بر سر سلطه بر اروپا(اگر نگوییم سلطه بر جهان)، صورت گرفتند. طبیعتاً پیروزی در این جنگ‌ها متضمن امتیازات اقتصادی بود و به ویژه شکست به زیان‌های اقتصادی کشیده می‌شد. ولی این تاثیرات، موضوع اصلی نبودند، بلکه صرفاً عوارض جنبی پیامدهای سیاسی پیروزی یا شکست محسوب می‌شدند. این تاثیرات اقتصادی در ذهن دولت‌مردان، انگیزه‌ی جنگ و صلح را ایجاد نمی‌کرد.

❃ بدین ترتیب تجربه تاریخی، برهه‌ای که قاعدتاً نظریه‌های اقتصادی امپریالیسم فرض می‌کنند با امپریالیسم رابطه‌ی نزدیکی دارد و یا حتی دقیقاً همان امپریالیسم است(یعنی دوران سرمایه‌داری) این نظریه‌ها را تأیید نمی‌کنند. افزون بر این، مقطع اصلی توسعه‌ی استعماری که غالب نظریه‌های اقتصادی آن را با امپریالیسم یکی می‌دانند، به پیش از دوران سرمایه‌داریِ تکامل‌یافته مربوط می‌شود و نمی‌توان آن را به تضادهای نظام سرمایه‌داری رو به زوال نسبت داد.

❃ متصرفات استعماری سده‌های نوزدهم و بیستم، در مقایسه با استعمار سده‌های شانزدهم، هفدهم، و هیجدهم زیاد نیست. حتی آخرین مرحله‌ی سرمایه‌داری، شاهد انحلال وسیع امپراتوری‌ها، از طریق عقب‌نشینی‌های وسیع بریتانیا، فرانسه، پرتغال و هلند از آسیا و آفریقا است.

➣ @Notes_On_Liberty
📃 | نظریه‌های اقتصادی امپریالیسم؛ نظریه‌های مارکسیستی، لیبرال، و اهریمنی امپریالیسم و نقد آن‌ها (۳)

➣ @Notes_On_Liberty

❃ اگر این نظریه‌های اقتصادی را با فرایندهای پیشاسرمایه‌داری در تشکیل امپراتوری‌ها بسنجیم، متوجه می‌شویم که شواهد تاریخی بیش از پیش به ضرر محتوای نظریه‌های اقتصادی، عمل می‌کنند. سیاست‌هایی که در دوران باستان به تاسیس امپراتوری‌های مصر، آشور، بابل کشیده شدند از نظر سیاسی، امپریالیستی محسوب می‌شوند. هم‌چنین فتوحات اسکندر و سیاست‌های روم در سده‌ی پیش از میلاد مسیح از این قبیل هستند. توسعه‌طلبی اعراب در سده‌های هفتم و هشتم همه خصوصیات امپریالیسم را نشان می‌دهد.

❃ هنگامی‌که پاپ اوربان دوم در سال ۱۰۹۵ با بیاناتی زیر خطاب به شورای کلرمون دلایل نخستین جنگ صلیبی را بیان می‌کرد، از سیاست امپریالیستی، دفاعی ایدئولوژیک می‌کرد: «دریا و قلل کوه‌ها دور تا دور این سرزمین را فرا گرفته‌اند و در نتیجه، این سرزمین گنجایش تعداد زیاد شما را ندارد؛ خاک این سرزمین غنی نیست، و حتی برای کشاورزان نیز به اندازه کافی غذا فراهم نمی‌کند. به همین علت است که شما یک‌دیگر را به قتل می‌رسانید و می‌بلعید، به جنگ مبادرت می‌کنید و بسیاری از شما در ستیزهای داخلی هلاک می‌شوید». لوئی چهاردهم، پتر کبیر، و ناپلئون اول، امپریالیست‌های بزرگ عصر پیش از سرمایه‌داری بودند.

❃ وجه اشتراک تمامی این امپریالیسم‌های پیشاسرمایه‌داری و امپریالیسم دوران سرمایه داری، گرایش به براندازی روابط موجود قدرت و برقراری سلطه‌ی ندرت امپریالیستی است. با این همه این دو دوره‌ی امپریالیسم از نظر تابعیت اهداف اقتصادی از ملاحظات سیاسی نیز وجه اشتراک دارند.

ادامه دارد...

#امپریالیسم #اقتصاد #سیاست
➣ @Notes_On_Liberty
❃ عباس میرزا خطاب به سفیر ناپلئون:
«ای بیگانه به من بگو که چه باید بکنم تا جان تازه‌ای در ایرانیان بدمم؟!»

➣ @Notes_On_Liberty
❃گفتار عباس میرزا (۱)
خطاب به ژوبر سفیر ناپلئون
نخستین پرسش از انحطاط ایران ۱۸۰۶م
➣ @Notes_On_Liberty
❃ گفتار عباس میرزا (۲)
خطاب به ژوبر سفیر ناپلئون
نخستین پرسش از انحطاط ایران ۱۸۰۶م
➣ @Notes_On_Liberty
❃ گفتار عباس میرزا (۳)
خطاب به ژوبر سفیر ناپلئون
نخستین پرسش از انحطاط ایران ۱۸۰۶م
➣ @Notes_On_Liberty
پرسش‌های عباس میرزا مرا سخت به شگفتی واداشت. در عثمانی هرچه آدم دیدم همه در نادانی وحشتناکی غوطه‌ور بودند و اطلاعات‌شان سطحی و بیهوده بود، پس...
➣ @Notes_On_Liberty
✍ | قاسم غنی ماجرایی را در دیدار رضاشاه از ترکیه نقل می‌کند که آتاتورک به رضاشاه می‌گوید: «شما هم این خط عربی را دور بریزید (که البته عربی نیست) و خودتان را راحت کنید و بند ناف‌تان را از آن قطع کنید.»

رضاشاه می‌گوید: «وضع ما با شما فرق می‌کند. شما که ملّت نیستید و پیشینه‌ی فرهنگ ملّی ندارید.»

محترمانه این را می‌گوید، بعداً قاسم غنی این‌جا اضافه می‌کند که حظ کردم از واکنش اعلی‌حضرت که گفت وضع ما با شما فرق می‌کند و ما مثل شما نیستیم.

#دولت_ملی #فرهنگ #ایرانشهر
➣ @Notes_On_Liberty
❤1👎1