Forwarded from اتچ بات
تاملی فلسفی بر زندگیم در غرب
اسدالله رحمان زاده
قسمت ششم:
نوسانی دیگر: نیهیلیزم به عنوان عکس العملی به استبداد عقل
در مصاحبه ای با Fon Elders، فوکو از گفتگو درباره زندگی شخصی خود سرباز میزند و تا آنجا که من می دانم جایی تا به حال در مورد زندگی شخصی اش صحبت نکرده است. پس از صحبت کردن برای نیم ساعت در مورد فرضیه خود که "جهانی بودن دانش (universality of our knowledge) ما با هزینه انحصار، ممنوعیت، انکار، رد، به قیمت نوعی بی رحمی در رابطه با واقعیت به دست آمده است،" او می گوید: "شما می گویید من از زندگی شخصی خود صحبت نمی کنم، اما در نیم ساعت گذشته در مورد چه حرف میزنم، اگر نه زندگی شخصی ام؟» او مصاحبه خود را با این کلمات به انجام می رساند:
«من چیزهایی را که می گویم، نمی گویم زیرا آنها چیزهایی هستند که من فکر می کنم، آنها را می گویم به عنوان راهی برای بدست آوردن این اطمینان خاطر که آنها دیگر چیزی نیستند که من فکر می کنم ... من اعتقادی به استفاده از زبان برای «بیان خویشتن» ندارم …. زبانی که مورد توجه من قرار می گیرد زبانی است که در واقع می تواند تمام اشکال دایره وار، محصور و شکل های خودشیفته سوبژه [یا فاعل یا خود] را از بین ببرد ... و منظور من از "پایان انسان"، در عمق خویش اتمام تمام این اشکال فردیت individuality ، ذهنیت subjectivity ، آگاهی consciousness ، خودخواهی ego، که بر اساس آن ما سعی کرده ایم که دانش knowledge را بسازیم و تأسیس کنیم. این یکی از این اشکال محدودیت ها، از این طرد کردن ها، از این رد کردن ها است، که من درباره آن صحبت می کردم ... غرب تلاش کرده است تا شاکله [figure] انسان را به این شکل بسازد ... و این تصویر در حال ناپدید شدن است ... و چیزهایی که من می گویم، نمی گویم چون آنها چیزهایی هستند که من فکر می کنم، بلکه من آنها را برای پایان دادن به ذهن خودمحور (self-destruction) خویش می گویم، برای اینکه دقیقا مطمئن شوم که آنها دیگر چیزی نیستند که فکر می کنم. واقعا مطمئن شوم که از حالا به بعد، در خارج از من، آنها میروند که به نوعی زندگی کنند و یا به نوعی بمیرند، که من مجبور نباشم خودم را در آنها تشخیص دهم.»
https://www.youtube.com/watch؟v=qzoOhhh4aJg
چرا این بخش مصاحبه فوکو را نقل می کنم؟ از آنجا که این نقل قول در آنِ واحد، صره و ناصره را در زندگی من نشان می دهد. این جایی است که من گم شدم، خودم را یافتم، و دوباره گم شدم. این بسیار ظریف است، زیرا فوکو به برخی حقایق اشاره می کند:
«من اعتقادی به استفاده از زبان برای «بیان خویشتن» ندارم …. زبانی که مورد توجه من قرار می گیرد زبانی است که در واقع می تواند تمام اشکال دایره وار، محصور و شکل های خودشیفته سوبژه [یا فاعل یا خود] را از بین ببرد ... و منظور من از "پایان انسان"، در عمق خویش اتمام تمام این اشکال فردیت individuality ، ذهنیت subjectivity ، آگاهی consciousness ، خودخواهی ego، که بر اساس آن ما سعی کرده ایم که دانش knowledge را بسازیم و تأسیس کنیم.»
اسدالله رحمان زاده
قسمت ششم:
نوسانی دیگر: نیهیلیزم به عنوان عکس العملی به استبداد عقل
در مصاحبه ای با Fon Elders، فوکو از گفتگو درباره زندگی شخصی خود سرباز میزند و تا آنجا که من می دانم جایی تا به حال در مورد زندگی شخصی اش صحبت نکرده است. پس از صحبت کردن برای نیم ساعت در مورد فرضیه خود که "جهانی بودن دانش (universality of our knowledge) ما با هزینه انحصار، ممنوعیت، انکار، رد، به قیمت نوعی بی رحمی در رابطه با واقعیت به دست آمده است،" او می گوید: "شما می گویید من از زندگی شخصی خود صحبت نمی کنم، اما در نیم ساعت گذشته در مورد چه حرف میزنم، اگر نه زندگی شخصی ام؟» او مصاحبه خود را با این کلمات به انجام می رساند:
«من چیزهایی را که می گویم، نمی گویم زیرا آنها چیزهایی هستند که من فکر می کنم، آنها را می گویم به عنوان راهی برای بدست آوردن این اطمینان خاطر که آنها دیگر چیزی نیستند که من فکر می کنم ... من اعتقادی به استفاده از زبان برای «بیان خویشتن» ندارم …. زبانی که مورد توجه من قرار می گیرد زبانی است که در واقع می تواند تمام اشکال دایره وار، محصور و شکل های خودشیفته سوبژه [یا فاعل یا خود] را از بین ببرد ... و منظور من از "پایان انسان"، در عمق خویش اتمام تمام این اشکال فردیت individuality ، ذهنیت subjectivity ، آگاهی consciousness ، خودخواهی ego، که بر اساس آن ما سعی کرده ایم که دانش knowledge را بسازیم و تأسیس کنیم. این یکی از این اشکال محدودیت ها، از این طرد کردن ها، از این رد کردن ها است، که من درباره آن صحبت می کردم ... غرب تلاش کرده است تا شاکله [figure] انسان را به این شکل بسازد ... و این تصویر در حال ناپدید شدن است ... و چیزهایی که من می گویم، نمی گویم چون آنها چیزهایی هستند که من فکر می کنم، بلکه من آنها را برای پایان دادن به ذهن خودمحور (self-destruction) خویش می گویم، برای اینکه دقیقا مطمئن شوم که آنها دیگر چیزی نیستند که فکر می کنم. واقعا مطمئن شوم که از حالا به بعد، در خارج از من، آنها میروند که به نوعی زندگی کنند و یا به نوعی بمیرند، که من مجبور نباشم خودم را در آنها تشخیص دهم.»
https://www.youtube.com/watch؟v=qzoOhhh4aJg
چرا این بخش مصاحبه فوکو را نقل می کنم؟ از آنجا که این نقل قول در آنِ واحد، صره و ناصره را در زندگی من نشان می دهد. این جایی است که من گم شدم، خودم را یافتم، و دوباره گم شدم. این بسیار ظریف است، زیرا فوکو به برخی حقایق اشاره می کند:
«من اعتقادی به استفاده از زبان برای «بیان خویشتن» ندارم …. زبانی که مورد توجه من قرار می گیرد زبانی است که در واقع می تواند تمام اشکال دایره وار، محصور و شکل های خودشیفته سوبژه [یا فاعل یا خود] را از بین ببرد ... و منظور من از "پایان انسان"، در عمق خویش اتمام تمام این اشکال فردیت individuality ، ذهنیت subjectivity ، آگاهی consciousness ، خودخواهی ego، که بر اساس آن ما سعی کرده ایم که دانش knowledge را بسازیم و تأسیس کنیم.»
Telegram
attach 📎
Forwarded from اتچ بات
تاملی فلسفی بر زندگیم در غرب
اسدالله رحمان زاده
قسمت هفتم:
بنابراین، او یک نظریه نفس یا خود یا سوبژه را پاک می کند. تعریف ما از نفس انسانی برای او یک عامل تحریم و سرکوب هر آنچه هست که با آن تعریف نمی خواند . او چیزی را که ما گمان می کنیم که درباره خودمان می دانیم پاک می کند، به ویژه در سکولاریسم طبیعت گرای غرب: فاعل یا سوبژه زبان شناختی linguistic subject ، فاعل بیولوژیک تکاملی evolutionary biological subject ، فاعل مولد productive subject ، فاعل روانکاوی psychoanalysis subject ، یک سوبژه یا فاعل جنسی sexual subject ، یک فاعل ناخودآگاه unconscious subject ، یک فاعل وطن پرست و ناسیونالیست the patriot and nationalist subject... او خویشتن [فاعل یا سوبژه] را زیر شن های «عملکردهای تعیین کننده تاریخی»، زیر «هستی شناسی تاریخی» خود دفن می کند، برای اینکه خویشتن انسانی را از حالت محدودیت ها constraints و طرد کردن ها exclusions ، از خودشیفتگی بیش از اندازه «عکس از خودم بگیرم یا سلفی» selfie subject فرهنگ غرب، آزاد می کند. من نمی توانم در این موضوع بیشتر از این با او موافق باشم.
من فوکو را برای سالیان دراز مطالعه کرده ام و در حالی که او به من کمک کرد تا گودال هایی را که از گذشته تاریخی من در روح من حک شده بودند پاک کنم، که بیشتر از طریق مارکسیسم، درکی طبیعت گرایانه و مادی گرایانه از خودم بود، اما همچنین به تبعیت از او خود را در آن حالت "خود نابودی “self-destruction که او در مورد آن صحبت می کند یافتم. این چیست؟ او می گوید:
«و چیزهایی که من می گویم، نمی گویم چون آنها چیزهایی هستند که من فکر می کنم، بلکه من آنها را برای خود-نابودی (self-destruction) خویش می گویم، برای اینکه دقیقا مطمئن شوم که آنها دیگر چیزهایی نیستند که من فکر می کنم. می خواهم واقعا مطمئن شوم که از حالا به بعد، در خارج از من، آنها میروند که به نوعی زندگی کنند و یا به نوعی بمیرند، که من مجبور نباشم خودم را در آنها تشخیص دهم.»
این یعنی چی؟ ما این نکته را بهتر خواهیم فهمید اگر به این اظهارات رنج بار پانوشتی از یکی از سخنرانی هایش در کالج دو فرانس را اضافه کنیم:
«چه معنایی به این پروژه [پروژه جایگزین کردن تاریخ دانش با تحلیل تاریخی احکامی که درباره حقیقت صادر می شود و یا رژیمهای حقیقت replacing the history of knowledge with the historical analysis of forms of veridiction or regimes of truths] می شود اطلاق کرد؟ بالاتر از همه، جنبه های بلافاصله آشکار "منفی"، یا منفیت در آنست.
منفی گرایی تاریخی کردن historicizing negativism ، از آنجایی که تحلیل اعمالی که تاریخا متعین historically deterministic practices هستند را جایگزین نظریه دانش، قدرت و یا سوبژه [خود] می کند.
منفی گرایی نومینالیسم nominalist negativism ، از آنجا که آن تجزیه و تحلیل تجاربی که شکل های منحصر به فرد تاریخی دارند را جایگزین مفاهیم کلی ای مانند جنون، جنایت و جنسیت می کند.
منفی گرایی با گرایش نیهیلیستی negativism with a nihilistic tendency ، که با آن تأملی را منظور داریم که به جای اینکه عملکردهای تاریخی معینی را به شاخص ارزشهایی وصل کنیم که بر اساس آنها ارزیابی شوند، این سیستم های ارزشی را در تعامل با عملکردهای دلبخواه اما قابل درک قرار می دهد.» (از سخنرانی دولتمداری خود و دیگران در کالج دو فرانس)
اسدالله رحمان زاده
قسمت هفتم:
بنابراین، او یک نظریه نفس یا خود یا سوبژه را پاک می کند. تعریف ما از نفس انسانی برای او یک عامل تحریم و سرکوب هر آنچه هست که با آن تعریف نمی خواند . او چیزی را که ما گمان می کنیم که درباره خودمان می دانیم پاک می کند، به ویژه در سکولاریسم طبیعت گرای غرب: فاعل یا سوبژه زبان شناختی linguistic subject ، فاعل بیولوژیک تکاملی evolutionary biological subject ، فاعل مولد productive subject ، فاعل روانکاوی psychoanalysis subject ، یک سوبژه یا فاعل جنسی sexual subject ، یک فاعل ناخودآگاه unconscious subject ، یک فاعل وطن پرست و ناسیونالیست the patriot and nationalist subject... او خویشتن [فاعل یا سوبژه] را زیر شن های «عملکردهای تعیین کننده تاریخی»، زیر «هستی شناسی تاریخی» خود دفن می کند، برای اینکه خویشتن انسانی را از حالت محدودیت ها constraints و طرد کردن ها exclusions ، از خودشیفتگی بیش از اندازه «عکس از خودم بگیرم یا سلفی» selfie subject فرهنگ غرب، آزاد می کند. من نمی توانم در این موضوع بیشتر از این با او موافق باشم.
من فوکو را برای سالیان دراز مطالعه کرده ام و در حالی که او به من کمک کرد تا گودال هایی را که از گذشته تاریخی من در روح من حک شده بودند پاک کنم، که بیشتر از طریق مارکسیسم، درکی طبیعت گرایانه و مادی گرایانه از خودم بود، اما همچنین به تبعیت از او خود را در آن حالت "خود نابودی “self-destruction که او در مورد آن صحبت می کند یافتم. این چیست؟ او می گوید:
«و چیزهایی که من می گویم، نمی گویم چون آنها چیزهایی هستند که من فکر می کنم، بلکه من آنها را برای خود-نابودی (self-destruction) خویش می گویم، برای اینکه دقیقا مطمئن شوم که آنها دیگر چیزهایی نیستند که من فکر می کنم. می خواهم واقعا مطمئن شوم که از حالا به بعد، در خارج از من، آنها میروند که به نوعی زندگی کنند و یا به نوعی بمیرند، که من مجبور نباشم خودم را در آنها تشخیص دهم.»
این یعنی چی؟ ما این نکته را بهتر خواهیم فهمید اگر به این اظهارات رنج بار پانوشتی از یکی از سخنرانی هایش در کالج دو فرانس را اضافه کنیم:
«چه معنایی به این پروژه [پروژه جایگزین کردن تاریخ دانش با تحلیل تاریخی احکامی که درباره حقیقت صادر می شود و یا رژیمهای حقیقت replacing the history of knowledge with the historical analysis of forms of veridiction or regimes of truths] می شود اطلاق کرد؟ بالاتر از همه، جنبه های بلافاصله آشکار "منفی"، یا منفیت در آنست.
منفی گرایی تاریخی کردن historicizing negativism ، از آنجایی که تحلیل اعمالی که تاریخا متعین historically deterministic practices هستند را جایگزین نظریه دانش، قدرت و یا سوبژه [خود] می کند.
منفی گرایی نومینالیسم nominalist negativism ، از آنجا که آن تجزیه و تحلیل تجاربی که شکل های منحصر به فرد تاریخی دارند را جایگزین مفاهیم کلی ای مانند جنون، جنایت و جنسیت می کند.
منفی گرایی با گرایش نیهیلیستی negativism with a nihilistic tendency ، که با آن تأملی را منظور داریم که به جای اینکه عملکردهای تاریخی معینی را به شاخص ارزشهایی وصل کنیم که بر اساس آنها ارزیابی شوند، این سیستم های ارزشی را در تعامل با عملکردهای دلبخواه اما قابل درک قرار می دهد.» (از سخنرانی دولتمداری خود و دیگران در کالج دو فرانس)
Telegram
attach 📎
Forwarded from اتچ بات
تاملی فلسفی بر زندگیم در غرب
اسدالله رحمان زاده
قسمت هشتم:
اگر به این دیدگاه خوب توجه کنیم آن نوسان تاریخی از یک افراط به افراط دیگر را، که در آغاز مطرح کردم، به خوبی خواهیم دید. فوکو می خواهد ما را از زیر بار تصورات باطل از خویشتن خویش رها کند، این چیزی است که ما در عرفان خودمان دنبال آن هستیم، اما «بچه را با آبی که بچه را در آن شسته است بیرون می اندازد.» او از افراط نفس گرایی به افراط دیگری که منفیت کامل و نفی هر ارزش و شکل مطمئنه نفس است نوسان می کند. او به نیهیلیزم و نفی ارزش جهانشمول عدالت و اخلاق می رسد.
بدنبال چنین دوپارگی وجودی بین رهنمون عمل روزمره ام و معنای زندگیم، من سقوط کردم. به خود گفتم، به قول مارگوت بیگل، «با در افکندن خویش در دره شاید عاقبت به شناسایی خویش نائل آیم.» از همسرم جدا شدم و در مرزهای لذت و واهمه خود را گم کردم، آنچه که «تجربه حد» (limit experience) نامیده میشد. اما در حقیقت من در جستجوی خدا بودم. وقتی داستان زندگیم را که به یاری خدا خواهم نوشت، برای همسر مسیحی ام که پروفسور مطالعات مذهبی است گفتم، او شباهتی بین این روایت و داستان سن آگوستین و اعترافاتش دید. در مورد جنبه فلسفی این بیدار شدن به خدا با مقایسه دیدگاه چامسکی، فوکو، و حکمت در انتها بیشتر صحبت خواهم کرد. اما اجازه دهید خلاصه نتیجه داستان را در اینجا بازگو کرده و کمی به جنبه های عملی تجربه زیستن در غرب بپردازم—که با بحثهای فلسفی خسته نشوید☺.
نتیجه داستان این شد: وقتی از نقطه نظر تحلیل فلسفی و درک و زیستن امر اخلاقی—یعنی رهنمون عمل روزمره— به بن بست رسیدم، و به خودم (به شاکله خودم و ازدواج و فرزند اولم) صدمه زدم، پس از اتمام مقاله ای درباره «بیرحمی و رحم در فلسفه روسو و نیچه»، واقعا مانده بودم که چگونه این احساسی که همه ما در سینه خود درباره عطوفت و انسانیت تجربه می کنیم و دائما در فلسفه انسان گرا تکرار میشود یا مارکس از جلال انسان حرف می زند قابل توجیه عقلانی است. احساس «انسانیت» واقعی است، می دانیم، حتی در برخی مواقع حاضریم برای آن از زندگی خویش بگذریم. اما ادعای من اینست که تفکر و ایدئولوژی خداناباور توجیهی برای آن ندارد، چرا که بر اساس داروینیزم اینها همه ترفندی است برای بقای ژنهای نوع بشر. مسئله در تحلیل نهایی بقایی است که به عنوان اصل موضوعه پذیرفته میشود. حال کسی نمی پرسد چرا «بقای من یا نوع انسان مهم است؟»
در چنین تلاطم روحی و سرگشتگی و عجز رو به خدا کردم و از او خواستم که اگر هست هدایتم کند، آیتی از خویش به من نشان دهد. و در شگفتی و بهت خدا را تجربه کردم. چیزی در درون و بیرون من اتفاق افتاد. من در آن موقع چیزی از ادیان نمی دانستم. بعد ها که به تدریس ادیان دنیا در کالج های مختلف در Bay Area کالیفرنیا پرداختم، با این موضوع در مسیحیت و قرآن آشنا شدم که ایمان با عنایت الهی یا divine grace می آید. البته شرطش اینست که فرد به عجز و بن بست رسیده باشد و نطفه نیاز و طلب در دلش جوانه زده باشد. پس از این حادثه در عرض ۱۲ سال تدریس فلسفه و ادیان دنیا، متوجه این شدم که خداوند قدم به قدم مرا هدایت کرده است، اگرچه بنا به گمراهی طولانی استعداد لغزیدن داشتم. اما به یمن خدا این موضوع بر من آشکار شد که همه هستی در آفاق و انفس، در درون و بیرون، یک شعر الهی است که در آن آیات خدا قدم به قدم تعبیه شده است. آنکس که بیدار می شود میتواند ابیاتی از این شعر مقدس را بخواند.
ادعای من اینست که تنش و نیاز برای آزاد اندیشی و نقد خلاق و سازنده، و قطب نمای جستجوی عدالت در وجدان و شاکله ما ریشه دارد و اگر فکر و تحلیل و نقد—نه نفی و شورش کور—آزاد باشد، هر فردی قدرت آن را دارد که مطلع—با اخذ اطلاعات صحیح—پیش خودش قضاوت کند که آیا از نقطه نظر معنای زندگی و شرائط سیاسی-اجتماعی کدام مجموعه فکری ما را به عاقبت خیر می رساند. که آیا تفکر ماتریالیستی (تقلیل گرا یا غیر تقلیل گرا) و اعتقاد و ایمان کور به علم تحقق پذیر یا ابطال پذیر، چیزی که خود متفکران و دانشمندان غربی نقد می کنند و اسمش را گذاشته اند: scientism یا علم گرایی، و اعتقاد کور به روش داروینی (داروینیسم بیشتر از یک نظریه تکامل است، الان دیگر کسی مخالف تکامل نیست، بلکه بحث درباره روش داروینی است) و تقلیل تجربه انسانی به ماشین، آیا اینهمه ما را به پوچ گرایی و نظام نا عادلانه اجتماعی نمی کشاند؟
اسدالله رحمان زاده
قسمت هشتم:
اگر به این دیدگاه خوب توجه کنیم آن نوسان تاریخی از یک افراط به افراط دیگر را، که در آغاز مطرح کردم، به خوبی خواهیم دید. فوکو می خواهد ما را از زیر بار تصورات باطل از خویشتن خویش رها کند، این چیزی است که ما در عرفان خودمان دنبال آن هستیم، اما «بچه را با آبی که بچه را در آن شسته است بیرون می اندازد.» او از افراط نفس گرایی به افراط دیگری که منفیت کامل و نفی هر ارزش و شکل مطمئنه نفس است نوسان می کند. او به نیهیلیزم و نفی ارزش جهانشمول عدالت و اخلاق می رسد.
بدنبال چنین دوپارگی وجودی بین رهنمون عمل روزمره ام و معنای زندگیم، من سقوط کردم. به خود گفتم، به قول مارگوت بیگل، «با در افکندن خویش در دره شاید عاقبت به شناسایی خویش نائل آیم.» از همسرم جدا شدم و در مرزهای لذت و واهمه خود را گم کردم، آنچه که «تجربه حد» (limit experience) نامیده میشد. اما در حقیقت من در جستجوی خدا بودم. وقتی داستان زندگیم را که به یاری خدا خواهم نوشت، برای همسر مسیحی ام که پروفسور مطالعات مذهبی است گفتم، او شباهتی بین این روایت و داستان سن آگوستین و اعترافاتش دید. در مورد جنبه فلسفی این بیدار شدن به خدا با مقایسه دیدگاه چامسکی، فوکو، و حکمت در انتها بیشتر صحبت خواهم کرد. اما اجازه دهید خلاصه نتیجه داستان را در اینجا بازگو کرده و کمی به جنبه های عملی تجربه زیستن در غرب بپردازم—که با بحثهای فلسفی خسته نشوید☺.
نتیجه داستان این شد: وقتی از نقطه نظر تحلیل فلسفی و درک و زیستن امر اخلاقی—یعنی رهنمون عمل روزمره— به بن بست رسیدم، و به خودم (به شاکله خودم و ازدواج و فرزند اولم) صدمه زدم، پس از اتمام مقاله ای درباره «بیرحمی و رحم در فلسفه روسو و نیچه»، واقعا مانده بودم که چگونه این احساسی که همه ما در سینه خود درباره عطوفت و انسانیت تجربه می کنیم و دائما در فلسفه انسان گرا تکرار میشود یا مارکس از جلال انسان حرف می زند قابل توجیه عقلانی است. احساس «انسانیت» واقعی است، می دانیم، حتی در برخی مواقع حاضریم برای آن از زندگی خویش بگذریم. اما ادعای من اینست که تفکر و ایدئولوژی خداناباور توجیهی برای آن ندارد، چرا که بر اساس داروینیزم اینها همه ترفندی است برای بقای ژنهای نوع بشر. مسئله در تحلیل نهایی بقایی است که به عنوان اصل موضوعه پذیرفته میشود. حال کسی نمی پرسد چرا «بقای من یا نوع انسان مهم است؟»
در چنین تلاطم روحی و سرگشتگی و عجز رو به خدا کردم و از او خواستم که اگر هست هدایتم کند، آیتی از خویش به من نشان دهد. و در شگفتی و بهت خدا را تجربه کردم. چیزی در درون و بیرون من اتفاق افتاد. من در آن موقع چیزی از ادیان نمی دانستم. بعد ها که به تدریس ادیان دنیا در کالج های مختلف در Bay Area کالیفرنیا پرداختم، با این موضوع در مسیحیت و قرآن آشنا شدم که ایمان با عنایت الهی یا divine grace می آید. البته شرطش اینست که فرد به عجز و بن بست رسیده باشد و نطفه نیاز و طلب در دلش جوانه زده باشد. پس از این حادثه در عرض ۱۲ سال تدریس فلسفه و ادیان دنیا، متوجه این شدم که خداوند قدم به قدم مرا هدایت کرده است، اگرچه بنا به گمراهی طولانی استعداد لغزیدن داشتم. اما به یمن خدا این موضوع بر من آشکار شد که همه هستی در آفاق و انفس، در درون و بیرون، یک شعر الهی است که در آن آیات خدا قدم به قدم تعبیه شده است. آنکس که بیدار می شود میتواند ابیاتی از این شعر مقدس را بخواند.
ادعای من اینست که تنش و نیاز برای آزاد اندیشی و نقد خلاق و سازنده، و قطب نمای جستجوی عدالت در وجدان و شاکله ما ریشه دارد و اگر فکر و تحلیل و نقد—نه نفی و شورش کور—آزاد باشد، هر فردی قدرت آن را دارد که مطلع—با اخذ اطلاعات صحیح—پیش خودش قضاوت کند که آیا از نقطه نظر معنای زندگی و شرائط سیاسی-اجتماعی کدام مجموعه فکری ما را به عاقبت خیر می رساند. که آیا تفکر ماتریالیستی (تقلیل گرا یا غیر تقلیل گرا) و اعتقاد و ایمان کور به علم تحقق پذیر یا ابطال پذیر، چیزی که خود متفکران و دانشمندان غربی نقد می کنند و اسمش را گذاشته اند: scientism یا علم گرایی، و اعتقاد کور به روش داروینی (داروینیسم بیشتر از یک نظریه تکامل است، الان دیگر کسی مخالف تکامل نیست، بلکه بحث درباره روش داروینی است) و تقلیل تجربه انسانی به ماشین، آیا اینهمه ما را به پوچ گرایی و نظام نا عادلانه اجتماعی نمی کشاند؟
Telegram
attach 📎
Forwarded from اتچ بات
تاملی فلسفی بر زندگیم در غرب
اسدالله رحمان زاده
قسمت نهم:
تعامل شرائط اجتماعی-اقتصادی و معنویت
به این نکته توجه کنید: معنویت و نظام سیاسی-اقتصادی-اجتماعی با هم در رابطه اند. دوباره میگویم: من به این نتیجه رسیدم که معنویت و عدالت و روابط اجتماعی-اقتصادی با هم در رابطه اند. اما این معنویت نباید با حصر و فشار به مردم تحمیل شود، بلکه باید فضای رشد معنویت را باز کرد. و روابط اجتماعی-اقتصادی فاسد، اظهارات غلیظ معنویت را به پوسته ای خشک و خالی تبدیل می کند. واقعیت اینست که بسیاری در غرب هم به این نتیجه رسیده اند. هزاران نفر مردم صادق و صمیمی در این فضای معنوی همچنان در حال تلاش برای پیدا کردن خویش هستند. میلیون ها مردم آمریکا و اروپا روزانه برای معنویت و عدالت می جنگند. هزاران نفر در آتش معنویت می سوزند و در تلاشند که معنویتی جدید یا معنویت «عصر جدید» را خلق کنند. به نظر می آید که این راه و روش خدایی است که به عنوان رّب و معلم بگذارد راه خویش را برویم تا خود تصدیق کنیم که معنویت را نمی شود اختراع کرد. این روش خدایی است که بگذارد ابر قدرت ها به لبه نهایت خود برسند تا به روشنی همه ببینند که رابطه تنگاتنگی بین عدالت اجتماعی و معنای زندگی یا معنویت وجود دارد. همه می دانند که نظام سرمایه داری لجام گسیخته، که نوع ملی گرا و نژادپرست آن ترامپ است و نوع globalist یا جهان گرای آن نئو لیبرالیزم است، مسئول نا برابری وحشتناک در عرصه جهانی است بطوری که ۸۲٪ از ثروت جهان امروز، بر اساس گزارش Oxfam ، به ۱٪ از جمعیت دنیا تعلق دارد، در حالی که ۳.۷ میلیارد نفر از فقرای دنیا هیچ افزایشی در ثروتشان ندیدند. و اینکه، بر اساس گزارش آکسفام، ثروت ۸ نفر، بله ۸ نفر در دنیا مساوی ۳.۶ میلیارد از فقرای دنیاست که نیمی از جمعیت بشر روی زمین هستند. این فقط یک نظام اقتصادی-اجتماعی نا عادلانه نیست، بلکه یک سقوط معنویست. من با شور و شوق رفتم آمریکا که با یک دیدگاه علمی و یا نه، صرفا عقلانی و بشری به معنای زندگی و نظام عادلانه اجتماعی برسم، ولی آنچه دیدم را فقط با یک کلمه، که دائما در ذهنم تکرار می شود و نمی توانم توضیحش دهم، میتوانم بیان کنم: horror وحشت.
[در حاشیه بگویم: البته هوای جایی که من زندگی می کنم آلوده نیست. البته تورم و گرانی پایین است. البته بیکاری بیداد نمی کند. اما اینهمه از راه حق بدست نیامده است و بخشا حاصل رشد لجام گسیخته سرمایه داری بی معنویت آمریکاست، که جیمی کارتر، رئيس جمهور سابق آمریکا، اعلام کرده است که دیگر یک دموکراسی نیست بلکه یک الیگارشی مالی است. رابرت رایش، وزیر کار دولت کلینتون، وضعیت سرمایه داری آمریکا را آنقدر وخیم می بیند که از جنگ داخلی بعدی در آمریکا صحبت می کند و نام آخرین کتابش «نجات سرمایه داری» ست. بدون شک آزادی فکر در آمریکا تا حدی قابل تمجید و تقلید است. تا حدی من همه این حرفها را سر کلاسهایم می زنم و کسی دستگیرم نمی کند—نه هنوز! اما زندگی اجتماعی آمریکا در معرض تهدید هجوم سرمایه داری نئولیبرال، از یک طرف، و مدل ملی گرا و نژادپرست ترامپی، از طرف دیگر است. تا حدی که کریس هِجِز (Chis Hedges)، روزنامه نویس، کشیش، و فعال سیاسی، در مقاله اخیرش از «آمدن فروپاشی» (The Coming Collapse) صحبت می کند.]
اسدالله رحمان زاده
قسمت نهم:
تعامل شرائط اجتماعی-اقتصادی و معنویت
به این نکته توجه کنید: معنویت و نظام سیاسی-اقتصادی-اجتماعی با هم در رابطه اند. دوباره میگویم: من به این نتیجه رسیدم که معنویت و عدالت و روابط اجتماعی-اقتصادی با هم در رابطه اند. اما این معنویت نباید با حصر و فشار به مردم تحمیل شود، بلکه باید فضای رشد معنویت را باز کرد. و روابط اجتماعی-اقتصادی فاسد، اظهارات غلیظ معنویت را به پوسته ای خشک و خالی تبدیل می کند. واقعیت اینست که بسیاری در غرب هم به این نتیجه رسیده اند. هزاران نفر مردم صادق و صمیمی در این فضای معنوی همچنان در حال تلاش برای پیدا کردن خویش هستند. میلیون ها مردم آمریکا و اروپا روزانه برای معنویت و عدالت می جنگند. هزاران نفر در آتش معنویت می سوزند و در تلاشند که معنویتی جدید یا معنویت «عصر جدید» را خلق کنند. به نظر می آید که این راه و روش خدایی است که به عنوان رّب و معلم بگذارد راه خویش را برویم تا خود تصدیق کنیم که معنویت را نمی شود اختراع کرد. این روش خدایی است که بگذارد ابر قدرت ها به لبه نهایت خود برسند تا به روشنی همه ببینند که رابطه تنگاتنگی بین عدالت اجتماعی و معنای زندگی یا معنویت وجود دارد. همه می دانند که نظام سرمایه داری لجام گسیخته، که نوع ملی گرا و نژادپرست آن ترامپ است و نوع globalist یا جهان گرای آن نئو لیبرالیزم است، مسئول نا برابری وحشتناک در عرصه جهانی است بطوری که ۸۲٪ از ثروت جهان امروز، بر اساس گزارش Oxfam ، به ۱٪ از جمعیت دنیا تعلق دارد، در حالی که ۳.۷ میلیارد نفر از فقرای دنیا هیچ افزایشی در ثروتشان ندیدند. و اینکه، بر اساس گزارش آکسفام، ثروت ۸ نفر، بله ۸ نفر در دنیا مساوی ۳.۶ میلیارد از فقرای دنیاست که نیمی از جمعیت بشر روی زمین هستند. این فقط یک نظام اقتصادی-اجتماعی نا عادلانه نیست، بلکه یک سقوط معنویست. من با شور و شوق رفتم آمریکا که با یک دیدگاه علمی و یا نه، صرفا عقلانی و بشری به معنای زندگی و نظام عادلانه اجتماعی برسم، ولی آنچه دیدم را فقط با یک کلمه، که دائما در ذهنم تکرار می شود و نمی توانم توضیحش دهم، میتوانم بیان کنم: horror وحشت.
[در حاشیه بگویم: البته هوای جایی که من زندگی می کنم آلوده نیست. البته تورم و گرانی پایین است. البته بیکاری بیداد نمی کند. اما اینهمه از راه حق بدست نیامده است و بخشا حاصل رشد لجام گسیخته سرمایه داری بی معنویت آمریکاست، که جیمی کارتر، رئيس جمهور سابق آمریکا، اعلام کرده است که دیگر یک دموکراسی نیست بلکه یک الیگارشی مالی است. رابرت رایش، وزیر کار دولت کلینتون، وضعیت سرمایه داری آمریکا را آنقدر وخیم می بیند که از جنگ داخلی بعدی در آمریکا صحبت می کند و نام آخرین کتابش «نجات سرمایه داری» ست. بدون شک آزادی فکر در آمریکا تا حدی قابل تمجید و تقلید است. تا حدی من همه این حرفها را سر کلاسهایم می زنم و کسی دستگیرم نمی کند—نه هنوز! اما زندگی اجتماعی آمریکا در معرض تهدید هجوم سرمایه داری نئولیبرال، از یک طرف، و مدل ملی گرا و نژادپرست ترامپی، از طرف دیگر است. تا حدی که کریس هِجِز (Chis Hedges)، روزنامه نویس، کشیش، و فعال سیاسی، در مقاله اخیرش از «آمدن فروپاشی» (The Coming Collapse) صحبت می کند.]
Telegram
attach 📎
Forwarded from اتچ بات
تاملی فلسفی بر زندگیم در غرب
اسدالله رحمان زاده
قسمت دهم:
در رابطه با لحظه حاضر در تاریخ بشر، همه ما می دانیم که رویای اینکه یک ایدئولوژی سکولار و بی دین به «جامعه ای با روشنگری بیشتر، صلح آمیز و عادلانه» ختم شود در عرض دو قرن تبدیل به یک کابوس شد: دو جنگ جهانی، جنگ سرد، صنعتگرایی افراطی و لجام گسیخته و مصرف گرایی، استعمار گرایی و برده داری مدرن، زوال اخلاقی، کارخانه های حیوانات و ویرانی محیط زیست، انقراض ۲۰٪ از انواع گوناگون موجودات روی زمین، و چشم انداز گرمایش زمین که حاصل رفتار بشری است و نتیجه اش زیر آب رفتن شهر ها و کشورها و ظهور سیل ها و خشک سالیها و مهاجرت های میلیونی در اقصا نقاط دنیا خواهد بود. [آقای ترامپ الان تحمل مهاجرین مکزیکی و سوری را ندارد، باید منتظر مهاجرین سیل باشد.] این گرمایش زمین که نتیجه اعمال خود انسان است ممکن است به انقراض توده ای بشر منجر شود، بله آن رویا به این کابوس منجر شد. پس برای من روشن شد که که وظیفه ما اینست که برای جوانانمان روشن کنیم که «حادثه» در پی آمدن است، که تأثیر پوچ گرایی و فقدان معنویت و لذت گرایی، صنعت گرایی افراطی، انسان پرستی (speciesm)، سرمایه داری لجام گسیخته و رِبایی، فساد، نابرابری اقتصادی-اجتماعی، و هویت زدگی یا سیاست هویت (politics of identity) بر روی زندگی بر زمین، بر اساس قانون عمل و عکس العمل، در حال برگشتن به سوی ماست، که سیل در حال آمدن است. دیدن شرائط سیاسی-اقتصادی آمریکا چنانکه هست یکی از دلائل بیداری من بود. اما این مبحث دیگری است و مرکز بحث امروز ما تأملی فلسفی بر زندگی ۲۵ ساله من در غرب است. پس بر میگردم به بحث فلسفه و در انتهای این صحبت، دیدگاه یک مدرنیست: چامسکی، یک پٌست مدرنیست: فو کو، و یک متفکر نوین اسلامی: حکمت را درباره وجدان، طبیعت بشر، و معنای زندگی بطور مختصر با هم مقایسه می کنم.
اسدالله رحمان زاده
قسمت دهم:
در رابطه با لحظه حاضر در تاریخ بشر، همه ما می دانیم که رویای اینکه یک ایدئولوژی سکولار و بی دین به «جامعه ای با روشنگری بیشتر، صلح آمیز و عادلانه» ختم شود در عرض دو قرن تبدیل به یک کابوس شد: دو جنگ جهانی، جنگ سرد، صنعتگرایی افراطی و لجام گسیخته و مصرف گرایی، استعمار گرایی و برده داری مدرن، زوال اخلاقی، کارخانه های حیوانات و ویرانی محیط زیست، انقراض ۲۰٪ از انواع گوناگون موجودات روی زمین، و چشم انداز گرمایش زمین که حاصل رفتار بشری است و نتیجه اش زیر آب رفتن شهر ها و کشورها و ظهور سیل ها و خشک سالیها و مهاجرت های میلیونی در اقصا نقاط دنیا خواهد بود. [آقای ترامپ الان تحمل مهاجرین مکزیکی و سوری را ندارد، باید منتظر مهاجرین سیل باشد.] این گرمایش زمین که نتیجه اعمال خود انسان است ممکن است به انقراض توده ای بشر منجر شود، بله آن رویا به این کابوس منجر شد. پس برای من روشن شد که که وظیفه ما اینست که برای جوانانمان روشن کنیم که «حادثه» در پی آمدن است، که تأثیر پوچ گرایی و فقدان معنویت و لذت گرایی، صنعت گرایی افراطی، انسان پرستی (speciesm)، سرمایه داری لجام گسیخته و رِبایی، فساد، نابرابری اقتصادی-اجتماعی، و هویت زدگی یا سیاست هویت (politics of identity) بر روی زندگی بر زمین، بر اساس قانون عمل و عکس العمل، در حال برگشتن به سوی ماست، که سیل در حال آمدن است. دیدن شرائط سیاسی-اقتصادی آمریکا چنانکه هست یکی از دلائل بیداری من بود. اما این مبحث دیگری است و مرکز بحث امروز ما تأملی فلسفی بر زندگی ۲۵ ساله من در غرب است. پس بر میگردم به بحث فلسفه و در انتهای این صحبت، دیدگاه یک مدرنیست: چامسکی، یک پٌست مدرنیست: فو کو، و یک متفکر نوین اسلامی: حکمت را درباره وجدان، طبیعت بشر، و معنای زندگی بطور مختصر با هم مقایسه می کنم.
Telegram
attach 📎
Forwarded from اتچ بات
تاملی فلسفی بر زندگیم در غرب
اسدالله رحمان زاده
قسمت یازدهم:
وجدان، طبیعت بشر، معنای زندگی
ما باید «سیاست هویت» (identity politics) را رها کنیم و به غرب و شرق به دقت گوش کنیم و فکر نکنیم که فقط این مایئم که حرف درست را می زنیم. سنت عرفانی ما به ما آموخته است که خود را از شر تصور خویشتن و نفس رها کنیم. و چه تصور و نفسی بدتر از حق به جانبی کور؟ این بحث دکتر حکمت در باره شاکله قابل توجه است که نباید فرد هرگز در چنگال دانسته هایش زندانی شود، بلکه همیشه باید در شوق دانستن سر کند. به این بحث بر می گردم.
در ادامه این صحبت، برای اینکه نشان دهم تفکر بی دینی یا ضد دینی به بن بست می رسد، این مفروضات را در تحلیل خویش به کار می برم:
بودن و زیستن من در دنیا، تأمین غذا و معاش و سرپناه، شرط لازم زندگی منست، نه شرط کافی. اولین وظیفه هر نظام اجتماعی عادلانه اینست که ضروریات انسانی را برای افراد تسهیل و فراهم کند. اما این شرط کافی نیست، اولا، رابطه ای ارگانیک بین کار و اشتغال و آنچه که می خورم و می پوشم و تفریحاتم-- و معنویت من وجود دارد. آدمی که تمام آمالش پول و پول و پول و لذت و لذت و لذت است، از معنویت تهی است. شاید بگویید که چه اشکالی دارد، اگر به کسی صدمه نمی زند؟ اما نکته همینست: او به خودش و به نوع بشر، و به همه انواع دیگر روی زمین صدمه می زند. برای اینکه هر انسانی سؤالی وجودشناختی دارد که از آگاهی ای ناگهانی و حیرت زا ناشی می شود: این آگاهی از بودن خویش است. چرا هستم، رنج و لذت می برم، و در وجدان خویش در جنگ ارزشها هستم، و می میرم؟ این سوال وجودشناختی به همان اندازه غذا مهم است، چنانکه در جامعه نسبتا مرفه آمریکا، هر روز بیش از ۱۱۵ نفر بر اثر استفاده بیش از اندازه از مواد مخدر و قرص های تسکین دهنده درد می میرند. از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۵، در صد خودکشی در آمریکا ۳۲٪ افزایش یافته است. این درصد تازه مرگ های ناشی از استفاده بیش از اندازه از مواد مخدر و اپیود را در بر نمی گیرد، که از سال ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۶، ۲۱٪ افزایش یافته است. این وضعیت آنقدر وخیم است که دولت ترامپ اعلام وضعیت اضطراری کرده است.
بی دینی و ایدئولوژی سکولار (میگویم ایدئولوژی نه سیاست)، در تبیین وجودشناختی انسان، تنها بر اساس عقل بشری، بدون روی آوردن به بیش از ۴۰۰۰ سال تجربه مذهبی، به بن بست رسیده است. توجه کنید که خرد بشری ما را به سوی تجربه مذهبی رهنمون می کند، و تجربه مذهبی با عقل بشری قابل فهم میشود. این ها با هم متضاد نیستند. تضاد آنجا رخ می دهد که عقلی که حتی منطقا ثابت شده است قادر به بنیان گزاری خویش نیست (قضیه عدم کمال گودل و «تحقیقات فلسفی» و «درباره یقین» نوشته ویتگنشتاین که قبلا به آن اشاره کردم)، تلاش بی حاصل می کند که اعلام استقلال کند. «فاعل خوداستوارِ» فلسفه روشنگری غرب autonomous subject ، از یک دعوت معرفتی-سیاسی برای آزاداندیشی تبدیل به یک نخوت متافیزیکی شد و در تئوری و عمل شکست خورد.
تفکر غیر دینی یا ضد دینی، ریشه های عقلانی و اخلاقی خویش را نمی تواند به نحوی منسجم پایه گذاری کند و حاصل عملی این ناتوانی اینست که انگیزه زندگی را تقلیل داده و فرد را به سوی لذت گرایی (زمخت یا ظریف آن که «زیبایی شناسی وجود» aesthetic of existence نامیده می شود) کشانده است. نسبیت اخلاقی هم اکنون سکه رایج روز گشته است، که در عکس العمل به افراط و عدم تساهل استبداد اخلاقی، توجیه می شود. اینهمه در عمل به تقلیل وجدان انسان به شرائط اجتماعی-فرهنگی و پوچ گرایی ختم می شود. این دیدگاه پاسخی به سؤال وجود شناختی من ندارد: که چرا هستم، رنج و لذت می برم و می میرم؟ به عبارتی دیگر نمی توان سؤال معنای زندگی را به زیر فرش غفلت یا تصادف جارو کرد. همانطور که هایدگر بدرستی مشاهده کرده است: انسان موجودی است که وجودش برایش یک مسئله است.
اسدالله رحمان زاده
قسمت یازدهم:
وجدان، طبیعت بشر، معنای زندگی
ما باید «سیاست هویت» (identity politics) را رها کنیم و به غرب و شرق به دقت گوش کنیم و فکر نکنیم که فقط این مایئم که حرف درست را می زنیم. سنت عرفانی ما به ما آموخته است که خود را از شر تصور خویشتن و نفس رها کنیم. و چه تصور و نفسی بدتر از حق به جانبی کور؟ این بحث دکتر حکمت در باره شاکله قابل توجه است که نباید فرد هرگز در چنگال دانسته هایش زندانی شود، بلکه همیشه باید در شوق دانستن سر کند. به این بحث بر می گردم.
در ادامه این صحبت، برای اینکه نشان دهم تفکر بی دینی یا ضد دینی به بن بست می رسد، این مفروضات را در تحلیل خویش به کار می برم:
بودن و زیستن من در دنیا، تأمین غذا و معاش و سرپناه، شرط لازم زندگی منست، نه شرط کافی. اولین وظیفه هر نظام اجتماعی عادلانه اینست که ضروریات انسانی را برای افراد تسهیل و فراهم کند. اما این شرط کافی نیست، اولا، رابطه ای ارگانیک بین کار و اشتغال و آنچه که می خورم و می پوشم و تفریحاتم-- و معنویت من وجود دارد. آدمی که تمام آمالش پول و پول و پول و لذت و لذت و لذت است، از معنویت تهی است. شاید بگویید که چه اشکالی دارد، اگر به کسی صدمه نمی زند؟ اما نکته همینست: او به خودش و به نوع بشر، و به همه انواع دیگر روی زمین صدمه می زند. برای اینکه هر انسانی سؤالی وجودشناختی دارد که از آگاهی ای ناگهانی و حیرت زا ناشی می شود: این آگاهی از بودن خویش است. چرا هستم، رنج و لذت می برم، و در وجدان خویش در جنگ ارزشها هستم، و می میرم؟ این سوال وجودشناختی به همان اندازه غذا مهم است، چنانکه در جامعه نسبتا مرفه آمریکا، هر روز بیش از ۱۱۵ نفر بر اثر استفاده بیش از اندازه از مواد مخدر و قرص های تسکین دهنده درد می میرند. از سال ۲۰۰۰ تا ۲۰۱۵، در صد خودکشی در آمریکا ۳۲٪ افزایش یافته است. این درصد تازه مرگ های ناشی از استفاده بیش از اندازه از مواد مخدر و اپیود را در بر نمی گیرد، که از سال ۲۰۱۵ تا ۲۰۱۶، ۲۱٪ افزایش یافته است. این وضعیت آنقدر وخیم است که دولت ترامپ اعلام وضعیت اضطراری کرده است.
بی دینی و ایدئولوژی سکولار (میگویم ایدئولوژی نه سیاست)، در تبیین وجودشناختی انسان، تنها بر اساس عقل بشری، بدون روی آوردن به بیش از ۴۰۰۰ سال تجربه مذهبی، به بن بست رسیده است. توجه کنید که خرد بشری ما را به سوی تجربه مذهبی رهنمون می کند، و تجربه مذهبی با عقل بشری قابل فهم میشود. این ها با هم متضاد نیستند. تضاد آنجا رخ می دهد که عقلی که حتی منطقا ثابت شده است قادر به بنیان گزاری خویش نیست (قضیه عدم کمال گودل و «تحقیقات فلسفی» و «درباره یقین» نوشته ویتگنشتاین که قبلا به آن اشاره کردم)، تلاش بی حاصل می کند که اعلام استقلال کند. «فاعل خوداستوارِ» فلسفه روشنگری غرب autonomous subject ، از یک دعوت معرفتی-سیاسی برای آزاداندیشی تبدیل به یک نخوت متافیزیکی شد و در تئوری و عمل شکست خورد.
تفکر غیر دینی یا ضد دینی، ریشه های عقلانی و اخلاقی خویش را نمی تواند به نحوی منسجم پایه گذاری کند و حاصل عملی این ناتوانی اینست که انگیزه زندگی را تقلیل داده و فرد را به سوی لذت گرایی (زمخت یا ظریف آن که «زیبایی شناسی وجود» aesthetic of existence نامیده می شود) کشانده است. نسبیت اخلاقی هم اکنون سکه رایج روز گشته است، که در عکس العمل به افراط و عدم تساهل استبداد اخلاقی، توجیه می شود. اینهمه در عمل به تقلیل وجدان انسان به شرائط اجتماعی-فرهنگی و پوچ گرایی ختم می شود. این دیدگاه پاسخی به سؤال وجود شناختی من ندارد: که چرا هستم، رنج و لذت می برم و می میرم؟ به عبارتی دیگر نمی توان سؤال معنای زندگی را به زیر فرش غفلت یا تصادف جارو کرد. همانطور که هایدگر بدرستی مشاهده کرده است: انسان موجودی است که وجودش برایش یک مسئله است.
Telegram
attach 📎
Forwarded from اتچ بات
تاملی فلسفی بر زندگیم در غرب
اسدالله رحمان زاده
قسمت دوازدهم:
طبیعت بشر و وجدان
سوال من درباره درک معنای زندگیم بر اساس دیدگاهی ماتریالیستی و خداناباور رابطه تنگاتنگی با درک از «وجدان» و «طبیعت بشر» دارد.
*آیا وجدان یک ساختار اجتماعی-تاریخی است؟ یا نه، وجدان در ذات بشر ریشه دارد؟
*آیا طبیعت بشر، آنطور که استیون پینکر معتقد است، بر اساس بیولوژی تکاملی و کارکرد ژن ها استوار است؟
*آیا طبیعت بشر همانطور که چامسکی باور دارد بر خلاقیت زبانشناسی زیستی linguistic biology انسان مبتنی است؟
*یا نه، فوکو و بطور کلی جریان مسلط فلسفه اروپایی (و به نوعی آمریکایی-انگلیسی تحلیلی به تبع هیوم) راست می گویند که انسان طبیعتی ندارد: انسان یک موجود فرهنگی-اجتماعی است. طبیعت انسان فرهنگ اوست.
در صورتی که طبیعت بشری من بر اساس ژن ها یا خلاقیت زبانی یا صرفا فرهنگ تاریخی من تعیین شده باشد، من چگونه درکی از وجدانم خواهم داشت؟ اگر فرزندم از من بپرسد که وجدان چیست و چرا باید از وجدانش تبعیت کند؟ من در جواب چه باید بگویم؟ اگر ژنها یا فرهنگ یا ساختار زبانشناسی زیستی من برای بقای خودم یا نوع بشر به من دیکته کنند که دست به قتل عام برخی از انسانها و یا به نابودی دستجمعی ۲۰٪ از انواع موجودات بر روی کره زمین بزنم—چنانکه بشر با خردی ابزارگرا هم اکنون به تخریب زمین بر خواسته است—وجدان من از این ویرانی پیروی خواهد کرد؟ اگر وجدان ترامپ به جدا کردن بچه های مهاجرین از پدر و مادرانشان و اخراج آنها از آمریکا اقدام می کند یا داعش مذهبی به قتل های دستجمعی می پردازد، این نشان این نیست که «وجدان» اصالتی از خود ندارد؟ آیا این نشان نمی دهد که ما نمی دانیم که طبیعت بشر چیست ویا اینکه طبیعت انسان در ذات خویش پدیده ای فرهنگی-اجتماعی است و هیچ جوهر جهانشمولی ندارد؟ هر کدام از این درک ها نوع عملکردی وجدانی و اخلاقی خاص خودش را در پی دارد و وقتی من درکی ماتریالیستی و خداناباور یا پٌست مدرنیست از طبیعت و وجدان بشر داشتم، آنچه را فهمیدم زندگی کرده و نتیجه آن را به شخصه تجربه کردم: من به بن بست رسیدم و متوجه شدم که به خودم، و به نوعی، به اطرافیانم صدمه زدم. من اثر عملی نظریات تئوریک مختلف در غرب را با گوشت و پوست خود آزمودم.
برای روشن کردن منظورم بطور خلاصه دو متفکر غربی و یک متفکر ایرانی را در نظر می گیرم: چامسکی مدرنیست و فوکوی پست مدرنیست را با بخشی از نظرات دکتر حکمت در کتاب «ایمان درمانی» اش مقایسه می کنم.
اسدالله رحمان زاده
قسمت دوازدهم:
طبیعت بشر و وجدان
سوال من درباره درک معنای زندگیم بر اساس دیدگاهی ماتریالیستی و خداناباور رابطه تنگاتنگی با درک از «وجدان» و «طبیعت بشر» دارد.
*آیا وجدان یک ساختار اجتماعی-تاریخی است؟ یا نه، وجدان در ذات بشر ریشه دارد؟
*آیا طبیعت بشر، آنطور که استیون پینکر معتقد است، بر اساس بیولوژی تکاملی و کارکرد ژن ها استوار است؟
*آیا طبیعت بشر همانطور که چامسکی باور دارد بر خلاقیت زبانشناسی زیستی linguistic biology انسان مبتنی است؟
*یا نه، فوکو و بطور کلی جریان مسلط فلسفه اروپایی (و به نوعی آمریکایی-انگلیسی تحلیلی به تبع هیوم) راست می گویند که انسان طبیعتی ندارد: انسان یک موجود فرهنگی-اجتماعی است. طبیعت انسان فرهنگ اوست.
در صورتی که طبیعت بشری من بر اساس ژن ها یا خلاقیت زبانی یا صرفا فرهنگ تاریخی من تعیین شده باشد، من چگونه درکی از وجدانم خواهم داشت؟ اگر فرزندم از من بپرسد که وجدان چیست و چرا باید از وجدانش تبعیت کند؟ من در جواب چه باید بگویم؟ اگر ژنها یا فرهنگ یا ساختار زبانشناسی زیستی من برای بقای خودم یا نوع بشر به من دیکته کنند که دست به قتل عام برخی از انسانها و یا به نابودی دستجمعی ۲۰٪ از انواع موجودات بر روی کره زمین بزنم—چنانکه بشر با خردی ابزارگرا هم اکنون به تخریب زمین بر خواسته است—وجدان من از این ویرانی پیروی خواهد کرد؟ اگر وجدان ترامپ به جدا کردن بچه های مهاجرین از پدر و مادرانشان و اخراج آنها از آمریکا اقدام می کند یا داعش مذهبی به قتل های دستجمعی می پردازد، این نشان این نیست که «وجدان» اصالتی از خود ندارد؟ آیا این نشان نمی دهد که ما نمی دانیم که طبیعت بشر چیست ویا اینکه طبیعت انسان در ذات خویش پدیده ای فرهنگی-اجتماعی است و هیچ جوهر جهانشمولی ندارد؟ هر کدام از این درک ها نوع عملکردی وجدانی و اخلاقی خاص خودش را در پی دارد و وقتی من درکی ماتریالیستی و خداناباور یا پٌست مدرنیست از طبیعت و وجدان بشر داشتم، آنچه را فهمیدم زندگی کرده و نتیجه آن را به شخصه تجربه کردم: من به بن بست رسیدم و متوجه شدم که به خودم، و به نوعی، به اطرافیانم صدمه زدم. من اثر عملی نظریات تئوریک مختلف در غرب را با گوشت و پوست خود آزمودم.
برای روشن کردن منظورم بطور خلاصه دو متفکر غربی و یک متفکر ایرانی را در نظر می گیرم: چامسکی مدرنیست و فوکوی پست مدرنیست را با بخشی از نظرات دکتر حکمت در کتاب «ایمان درمانی» اش مقایسه می کنم.
Telegram
attach 📎
Forwarded from اتچ بات
تاملی فلسفی بر زندگیم در غرب
اسدالله رحمان زاده
قسمت سیزدهم:
چامسکی معتقد است که بشر طبیعتی خلاق بر اساس زبانشناسی زیستی دارد. برای چامسکی این موضوع روشن است که فرد باید بر اساس قانون طلایی «با دیگران همانطور رفتار کن که میخواهی با تو رفتار شود» عمل کند. اگر از او بپرسی ریشه این حکم در کجاست؟ خواهد گفت که امر اخلاقی در ساز و کارزبانی- بیولوژیکی انسان ریشه دارد. پس بر خلاف پُست مدرنیست ها و نسبی گرایان فرهنگی و اخلاقی، او معتقد به اخلاقی جهانشمول است. هرچند او اذعان دارد که عمل خشونت بار، قتل و جنایت و کشتار، به همان اندازهِ اعمال شریف، شفقت، و دستیاری از دیگران در طبیعت بشر ریشه دارد. او معتقد به اختیار بشر در انتخاب خوب و بد مستتر در طبیعتش است و اینکه تاریخ جهتی پیش رونده به سمت «بهتر»شدن دارد. حال جنبه مثبت و منفی طبیعت بشر یعنی چه؟ و روند پیشرو تاریخ یعنی چه؟ اینها معضلاتی هستند که به عقیده من پاسخی نمی گیرند.
پس چامسکی چند پیش فرض دارد که اساسا از نظر عقلانی غیر قابل توجیه اند:
اینکه طبیعت بشری وجود دارد.
اینکه بشر اختیار دارد.
اینکه این طبیعت جنبه مثبت و منفی دارد.
اینکه تاریخ دارای جهتی پیش رونده است.
اینکه ما باید با جنبه های مثبت که رهایی بخشند همراهی و همخوانی کنیم.
چامسکی معتقد به دنیای درونی یا ذهنی انسانی است. این دنیای درونی از طبیعت خلاق انسان ریشه می گیرد که جهت اعمال و تصمیم های او را تعیین می کند. از مشخصه این دنیای درونی انسان اینست که بالنسبه آزاد است که جهت عمل خویش را انتخاب کند. این انتخاب ضرورتا بر اساس محدودیت های بشر است. در مقاله علم، ذهن و مرزهای ادراک، چامسکی این رویای روشنگری غرب را که ما عمدتاً قادریم "همه چیز" را بدانیم، مورد سوال قرار می دهد. ما نمی توانیم همه چیز را بدانیم، بخاطر محدودیت ذاتی ادراک بشر و رابطه بین گستره و محدودیت دانش، یعنی اینکه محدودیت شرط لازم گستره دانش است.
اسدالله رحمان زاده
قسمت سیزدهم:
چامسکی معتقد است که بشر طبیعتی خلاق بر اساس زبانشناسی زیستی دارد. برای چامسکی این موضوع روشن است که فرد باید بر اساس قانون طلایی «با دیگران همانطور رفتار کن که میخواهی با تو رفتار شود» عمل کند. اگر از او بپرسی ریشه این حکم در کجاست؟ خواهد گفت که امر اخلاقی در ساز و کارزبانی- بیولوژیکی انسان ریشه دارد. پس بر خلاف پُست مدرنیست ها و نسبی گرایان فرهنگی و اخلاقی، او معتقد به اخلاقی جهانشمول است. هرچند او اذعان دارد که عمل خشونت بار، قتل و جنایت و کشتار، به همان اندازهِ اعمال شریف، شفقت، و دستیاری از دیگران در طبیعت بشر ریشه دارد. او معتقد به اختیار بشر در انتخاب خوب و بد مستتر در طبیعتش است و اینکه تاریخ جهتی پیش رونده به سمت «بهتر»شدن دارد. حال جنبه مثبت و منفی طبیعت بشر یعنی چه؟ و روند پیشرو تاریخ یعنی چه؟ اینها معضلاتی هستند که به عقیده من پاسخی نمی گیرند.
پس چامسکی چند پیش فرض دارد که اساسا از نظر عقلانی غیر قابل توجیه اند:
اینکه طبیعت بشری وجود دارد.
اینکه بشر اختیار دارد.
اینکه این طبیعت جنبه مثبت و منفی دارد.
اینکه تاریخ دارای جهتی پیش رونده است.
اینکه ما باید با جنبه های مثبت که رهایی بخشند همراهی و همخوانی کنیم.
چامسکی معتقد به دنیای درونی یا ذهنی انسانی است. این دنیای درونی از طبیعت خلاق انسان ریشه می گیرد که جهت اعمال و تصمیم های او را تعیین می کند. از مشخصه این دنیای درونی انسان اینست که بالنسبه آزاد است که جهت عمل خویش را انتخاب کند. این انتخاب ضرورتا بر اساس محدودیت های بشر است. در مقاله علم، ذهن و مرزهای ادراک، چامسکی این رویای روشنگری غرب را که ما عمدتاً قادریم "همه چیز" را بدانیم، مورد سوال قرار می دهد. ما نمی توانیم همه چیز را بدانیم، بخاطر محدودیت ذاتی ادراک بشر و رابطه بین گستره و محدودیت دانش، یعنی اینکه محدودیت شرط لازم گستره دانش است.
Telegram
attach 📎
Forwarded from اتچ بات
تاملی فلسفی بر زندگیم در غرب
اسدالله رحمان زاده
قسمت چهاردهم:
چامسکی خداناباور است و معتقد که ریشه اخلاق در ساز و کار بیولوژیکی بشر است. حال ایشان با یک نوع برداشت از داروین که تأکیدش بر تنازع بقاست مخالفند و بیشتر با نظر کروپوتکین Kropotkin که تاکیدش بر همکاری متقابل در درون و بین انواع است موافقند. اما این چیزی را تغییر نمی دهد. چرا؟ برای اینکه طبق مفروضات خود ایشان «انسان اختیار دارد که جنگ و تنازع یا همکاری و شفقت را انتخاب کند.» سؤال اینست: چرا من باید این و نه آن دیگری را انتخاب کنم؟ برای اینکه ریشه هر دو بهر حال در بیولوژی من است و بیولوژی من هم هیچ انگیزه و معنا و جهتی غیر از بقای فرد یا نوع ندارد. من می فهمم که بهتر است خوب بود، اما ریشه عقلانی این «بهتر» و این «خوبی» در کجاست؟ اگر به من بگویی: تاریخ یا بیولوژی یا مبارزه طبقاتی، این به خودی خود به من درکی از خوبی نمی دهد و به همان نسبت به من یا فرزندم انگیزه ای برای از خود گذشتگی برای خوبی نمی دهد. البته چیزی در ما هست که ما را به سمت از خود گذشتگی می خواند، اما این تمایل می تواند به از خود گذشتگی برای هیتلر یا گاندی یا امام حسین یا ترامپ جهت یابد. سؤال اینست که اگر مقصد خوبی بقای فرد یا نوع است پس اخلاق نتیجه گرایی مانند جان استوارت میل این امر را جایز میشمارد که افردی برای مصلحت عمومی به مسلخ برده شوند یا به عنوان بلاگردان scapegoat نابود شوند. آین رند Ayn Rand، فیلسوف روسی که بسیاری از رهبران حزب جمهوریخواه آمریکا از او تبعیت می کنند، معتقد است که خود خواهی عقلانی Rational Egoism نوع بشر را هم نجات خواهد داد. چامسکی و بسیاری از دموکرات ها معتقدند کمک و یاری به دیگران، نوع دوستی و از خودگذشتگی altruism و حفظ و مراقبت از public goodsمصالح و منافع عمومی عمل اخلاقی است. اما آیا عقل فی نفسه میتواند خوبی و از خود گذشتگی را برای نوع بشر تبیین کند؟
این بحث مفصلی است و من فقط به یک جنبه کوچک از عدم توانایی عقل بشری در تبیین خوبی و از خودگذشتگی اخلاقی اشاره کردم.
فوکو بر خلاف چامسکی معتقد است که تنها اصل پیشینی «تاریخ» است و انسان هیچ ارزش و طبیعت ثابتی ندارد. همینطور جهت پیشرویی برای تاریخ وجود ندارد. فاعل انسانی افسانه ای بیش نیست و ما در بستر روابط قدرت و مبادلات و عملکرد گفتمان ودرک تاریخی معینی خلق می شویم.
سنت فلسفه انگلیسی-آمریکایی تحلیلی به نوع خود و فلسفه هاي خداناباور وجود شناختی نیچه ،سارتر، کامو و فوکو، خویشتن انسانی را به «نیروي آشوبناك نفی» صفر میکنند. این عمل پایه ایی ضـد «جوهري» (ضـد فطرت الهی)، نفس یا آگاهی انسـانی را به نوعی دگردیسـی، به شـکلی از عدم ثبات که با خودش هم هویت نیست، به نوعی شدن محض تبدیل میکند. تا اینجای قضیه، همانطور که گفتم این نفی طبیعت بشری عکس العملی به تفکر ایستای افلاطونی و مذهبی درباره نفس بشر است. اما همانطور که مکررا یادآوری کردم، در عکس العمل افراطی به این تفکر ایستا، این سنت فکری بند ناف بشر و اخلاق بشری را با هستی و جهان و سرچشمه وجود بریده، ما را به درون نیهیلیزم و لذت گرایی و زیبایی شناسی وجود پرت می کند. اساسا در این نفی طبیعت بشر، چیزی به عنوان دنیای درونی بشر وجود ندارد.
اسدالله رحمان زاده
قسمت چهاردهم:
چامسکی خداناباور است و معتقد که ریشه اخلاق در ساز و کار بیولوژیکی بشر است. حال ایشان با یک نوع برداشت از داروین که تأکیدش بر تنازع بقاست مخالفند و بیشتر با نظر کروپوتکین Kropotkin که تاکیدش بر همکاری متقابل در درون و بین انواع است موافقند. اما این چیزی را تغییر نمی دهد. چرا؟ برای اینکه طبق مفروضات خود ایشان «انسان اختیار دارد که جنگ و تنازع یا همکاری و شفقت را انتخاب کند.» سؤال اینست: چرا من باید این و نه آن دیگری را انتخاب کنم؟ برای اینکه ریشه هر دو بهر حال در بیولوژی من است و بیولوژی من هم هیچ انگیزه و معنا و جهتی غیر از بقای فرد یا نوع ندارد. من می فهمم که بهتر است خوب بود، اما ریشه عقلانی این «بهتر» و این «خوبی» در کجاست؟ اگر به من بگویی: تاریخ یا بیولوژی یا مبارزه طبقاتی، این به خودی خود به من درکی از خوبی نمی دهد و به همان نسبت به من یا فرزندم انگیزه ای برای از خود گذشتگی برای خوبی نمی دهد. البته چیزی در ما هست که ما را به سمت از خود گذشتگی می خواند، اما این تمایل می تواند به از خود گذشتگی برای هیتلر یا گاندی یا امام حسین یا ترامپ جهت یابد. سؤال اینست که اگر مقصد خوبی بقای فرد یا نوع است پس اخلاق نتیجه گرایی مانند جان استوارت میل این امر را جایز میشمارد که افردی برای مصلحت عمومی به مسلخ برده شوند یا به عنوان بلاگردان scapegoat نابود شوند. آین رند Ayn Rand، فیلسوف روسی که بسیاری از رهبران حزب جمهوریخواه آمریکا از او تبعیت می کنند، معتقد است که خود خواهی عقلانی Rational Egoism نوع بشر را هم نجات خواهد داد. چامسکی و بسیاری از دموکرات ها معتقدند کمک و یاری به دیگران، نوع دوستی و از خودگذشتگی altruism و حفظ و مراقبت از public goodsمصالح و منافع عمومی عمل اخلاقی است. اما آیا عقل فی نفسه میتواند خوبی و از خود گذشتگی را برای نوع بشر تبیین کند؟
این بحث مفصلی است و من فقط به یک جنبه کوچک از عدم توانایی عقل بشری در تبیین خوبی و از خودگذشتگی اخلاقی اشاره کردم.
فوکو بر خلاف چامسکی معتقد است که تنها اصل پیشینی «تاریخ» است و انسان هیچ ارزش و طبیعت ثابتی ندارد. همینطور جهت پیشرویی برای تاریخ وجود ندارد. فاعل انسانی افسانه ای بیش نیست و ما در بستر روابط قدرت و مبادلات و عملکرد گفتمان ودرک تاریخی معینی خلق می شویم.
سنت فلسفه انگلیسی-آمریکایی تحلیلی به نوع خود و فلسفه هاي خداناباور وجود شناختی نیچه ،سارتر، کامو و فوکو، خویشتن انسانی را به «نیروي آشوبناك نفی» صفر میکنند. این عمل پایه ایی ضـد «جوهري» (ضـد فطرت الهی)، نفس یا آگاهی انسـانی را به نوعی دگردیسـی، به شـکلی از عدم ثبات که با خودش هم هویت نیست، به نوعی شدن محض تبدیل میکند. تا اینجای قضیه، همانطور که گفتم این نفی طبیعت بشری عکس العملی به تفکر ایستای افلاطونی و مذهبی درباره نفس بشر است. اما همانطور که مکررا یادآوری کردم، در عکس العمل افراطی به این تفکر ایستا، این سنت فکری بند ناف بشر و اخلاق بشری را با هستی و جهان و سرچشمه وجود بریده، ما را به درون نیهیلیزم و لذت گرایی و زیبایی شناسی وجود پرت می کند. اساسا در این نفی طبیعت بشر، چیزی به عنوان دنیای درونی بشر وجود ندارد.
Telegram
attach 📎
Forwarded from اتچ بات
تاملی فلسفی بر زندگیم در غرب
اسدالله رحمان زاده
قسمت پانزدهم:
حکمت معتقد است که در مقابل اراده معطوف به قدرت نیچه ای، ما باید اراده معطوف به ایمان ادیان را جایگزین کنیم. اما این ایمان بنا به تفسیر حکمت دگماتیک نیست. این ایمان خطا و شبهه و نقد را نه تنها می پذیرد، بلکه جزء ضروری ایمان می داند. ایشان معتقدند که طبیعت بشر بر اساس شاکله شکل می گیرد که هم منفعل و هم فعال است و تمام خصوصیات وجودشناختی مانند آگاهی به هستی و سؤال درباره بودن و مرگ خویش را در بر دارد. همینطور این شاکله در دنباله روی از دانسته ها و امیال خویش مختار است. از این نقطه نظر، حکمت با چامسکی در مورد اینکه انسان اختیار دارد و فرق بین خوب و بد را می فهمد توافق دارد. اما بر خلاف چامسکی که نمی تواند توجیهی عقلانی و انگیزه بخش برای خیرخواهی و از خودگذشتگی بیان کند، حکمت ریشه شاکله را در ارتباط به منشأ هستی می بیند که فطرت الهی را شامل میشود، اما میتواند به خطا برود و منعطف است. مشخصه شاکله انسانی باز بودن آنست. در فلسفه حکمت این نکته ظریفی است. بر خلاف تفکر محدود مذهبی، که ایمان را امری بسته می داند. بر عکس، حکمت معتقد است که هر وقت شاکله دربِ خیال و دانسته هایش را می بندد و به جای شوق به دانستن، دانسته های تاریخی را بر وجود خویش حاکم می کند به راه خطای اخلاقی و وجودی می رود. از این نقطه نظر، حکمت با فوکو در رد روایت کلان metanarrative موافق است، و اینکه هیچ علم و حقیقت انسانی نمی تواند حقیقت طبیعت بشر را ابراز کند و آنان که این گشودگی شاکله را می بندند عملا اراده فرد را مسخ کرده و انبوه دانسته های گذرا را به عنوان طبیعت بشری جا می زنند و موجب اختلال روانی-اخلاقی فرد میشوند. از طرف دیگر، این گشودگی شاکله بی لنگر نیست که مانند کشتی ای مست و بدون جهت بر روی اقیانوس زندگی به هر طرف کشانده شود. لنگر این شاکله ایمان به غیب و خداست. اما این ایمان به غیب و خدا باید از درون خود شاکله سرچشمه گیرد (خودجوش) نه با فشار و اجبار از بیرون (دیگر جوش). هرچه که از درون خود شاکله سرچشمه نگیرد راهگشای عمل فرد نخواهد بود و موجب اختلال شاکله می شود. این همان در دین اجباری نیست قرآن است.
از طرف دیگر، حکمت معتقد است که فلسفه و علم فی ذاته نمی توانند به نیازهای شاکله انسان پاسخ گویند. برای اینکه شاکله بیش از عقل و غریزه و احساس و انفعلات است. شاکله اساسا به ابدیت و بی نهایت متصل است (روح خداوند در او دمیده شده است) و این اتصال هم منشأ فعالیت و خلاقیت اوست و هم موجب افراط و اسراف اوست. اینست که حکمت معتقد است شاکله انسان تعارضی بین شوق بی نهایت به دانستن و اراده بی نهایت به رشد و خواستن و از طرف دیگر «در دنیایی از جهل نامتناهی از مجهولات و ناشناخته ها دست و پا می زند.» (شاکله شناسی، ص ۷۱). از اینرو انسان مانند فرد کوری با عزمی الهی دائما در حال لغزش است و تلاش برای اینکه انسان را از هر خطایی برّی کنیم مخالف شاکله اوست و با این توقع نادرست موجب اختلال در ساز و کار شاکله می شویم. این نوع نگاه به طبیعت انسانی جای را برای اصل تساهل و گذشت باز می گذارد، بدون اینکه به نسبی گرایی اخلاقی و فرهنگی بیافتد که عملا معتقد است هیچ ملاکی برای حقیقت نیست جز اراده و میل فرد یا رای عامه مردم.
اسدالله رحمان زاده
قسمت پانزدهم:
حکمت معتقد است که در مقابل اراده معطوف به قدرت نیچه ای، ما باید اراده معطوف به ایمان ادیان را جایگزین کنیم. اما این ایمان بنا به تفسیر حکمت دگماتیک نیست. این ایمان خطا و شبهه و نقد را نه تنها می پذیرد، بلکه جزء ضروری ایمان می داند. ایشان معتقدند که طبیعت بشر بر اساس شاکله شکل می گیرد که هم منفعل و هم فعال است و تمام خصوصیات وجودشناختی مانند آگاهی به هستی و سؤال درباره بودن و مرگ خویش را در بر دارد. همینطور این شاکله در دنباله روی از دانسته ها و امیال خویش مختار است. از این نقطه نظر، حکمت با چامسکی در مورد اینکه انسان اختیار دارد و فرق بین خوب و بد را می فهمد توافق دارد. اما بر خلاف چامسکی که نمی تواند توجیهی عقلانی و انگیزه بخش برای خیرخواهی و از خودگذشتگی بیان کند، حکمت ریشه شاکله را در ارتباط به منشأ هستی می بیند که فطرت الهی را شامل میشود، اما میتواند به خطا برود و منعطف است. مشخصه شاکله انسانی باز بودن آنست. در فلسفه حکمت این نکته ظریفی است. بر خلاف تفکر محدود مذهبی، که ایمان را امری بسته می داند. بر عکس، حکمت معتقد است که هر وقت شاکله دربِ خیال و دانسته هایش را می بندد و به جای شوق به دانستن، دانسته های تاریخی را بر وجود خویش حاکم می کند به راه خطای اخلاقی و وجودی می رود. از این نقطه نظر، حکمت با فوکو در رد روایت کلان metanarrative موافق است، و اینکه هیچ علم و حقیقت انسانی نمی تواند حقیقت طبیعت بشر را ابراز کند و آنان که این گشودگی شاکله را می بندند عملا اراده فرد را مسخ کرده و انبوه دانسته های گذرا را به عنوان طبیعت بشری جا می زنند و موجب اختلال روانی-اخلاقی فرد میشوند. از طرف دیگر، این گشودگی شاکله بی لنگر نیست که مانند کشتی ای مست و بدون جهت بر روی اقیانوس زندگی به هر طرف کشانده شود. لنگر این شاکله ایمان به غیب و خداست. اما این ایمان به غیب و خدا باید از درون خود شاکله سرچشمه گیرد (خودجوش) نه با فشار و اجبار از بیرون (دیگر جوش). هرچه که از درون خود شاکله سرچشمه نگیرد راهگشای عمل فرد نخواهد بود و موجب اختلال شاکله می شود. این همان در دین اجباری نیست قرآن است.
از طرف دیگر، حکمت معتقد است که فلسفه و علم فی ذاته نمی توانند به نیازهای شاکله انسان پاسخ گویند. برای اینکه شاکله بیش از عقل و غریزه و احساس و انفعلات است. شاکله اساسا به ابدیت و بی نهایت متصل است (روح خداوند در او دمیده شده است) و این اتصال هم منشأ فعالیت و خلاقیت اوست و هم موجب افراط و اسراف اوست. اینست که حکمت معتقد است شاکله انسان تعارضی بین شوق بی نهایت به دانستن و اراده بی نهایت به رشد و خواستن و از طرف دیگر «در دنیایی از جهل نامتناهی از مجهولات و ناشناخته ها دست و پا می زند.» (شاکله شناسی، ص ۷۱). از اینرو انسان مانند فرد کوری با عزمی الهی دائما در حال لغزش است و تلاش برای اینکه انسان را از هر خطایی برّی کنیم مخالف شاکله اوست و با این توقع نادرست موجب اختلال در ساز و کار شاکله می شویم. این نوع نگاه به طبیعت انسانی جای را برای اصل تساهل و گذشت باز می گذارد، بدون اینکه به نسبی گرایی اخلاقی و فرهنگی بیافتد که عملا معتقد است هیچ ملاکی برای حقیقت نیست جز اراده و میل فرد یا رای عامه مردم.
Telegram
attach 📎
🔰 #درهم‌بودگی
🔰 حذف دوگانگی سوژه و ابژه
🔰 ما هم‌بوده زاده می‌شویم
🔰 هم‌بوده با گذشته، حال و آینده
🔰 عنکبوت‌ها خود خانه خود را می‌تنند
🔰 تارها را دریابیم
#امید_نادری
@PhilosophyCafe ♨️
🔰 حذف دوگانگی سوژه و ابژه
🔰 ما هم‌بوده زاده می‌شویم
🔰 هم‌بوده با گذشته، حال و آینده
🔰 عنکبوت‌ها خود خانه خود را می‌تنند
🔰 تارها را دریابیم
#امید_نادری
@PhilosophyCafe ♨️
فهم تداوم گفتگویی است که بر ما تقدم دارد و همواره از پیش شروع شده است.
🔰 #درآمدی‌به‌علم‌هرمنوتیک‌فلسفی
✍ #ژان_گروندن
🔁 #محمدسعید_حنایی‌کاشانی
📄 #صفحه‌ای: ۱۸۴
@PhilosophyCafe ♨️
🔰 #درآمدی‌به‌علم‌هرمنوتیک‌فلسفی
✍ #ژان_گروندن
🔁 #محمدسعید_حنایی‌کاشانی
📄 #صفحه‌ای: ۱۸۴
@PhilosophyCafe ♨️
مطلب بالا بحثی بین یک مسیحی و یک خداناباور مشهور, استیون پینکر, است. اگر شما خوب توجه کنید به بی بنیادی بحثهای استیون پینکر در مورد رهنمون عمل روزمره یا اخلاق و ارتباطش با "انسان گرایی" پی خواهید برد, بخصوص اگر مقاله مرا: "تأملی فلسفی بر زندگیم در غرب" را با کمی دقت خوانده باشید.🍀