توضیحی مفید درباره یک دشنام

این حوالی خیلی ها دوست دارند هواداران بازار آزاد را با دشنامی! به نام "نئولیبرال" بنوازند، نگارنده البته برای تمام اهالی ممالک محروسه ایران حق اظهار نظر قائل است، ولی پیشنهاد می کند به ویژه در بحث های جدی بیشتر روی واژه هایمان تامل کنیم.

این ترجمه آزاد من یکی از یادداشت های موسسه میزس است که تفاوت میان نئولیبرالیسم و لیبرتارین های مکتب اتریش را با زبانی ساده شرح می دهد و به لطف دوستان وبگاه بورژوا انتشار یافته است. اگر به "سرمایه داری" و "بازار آزاد" و "کارآفرینی" علاقه دارید و البته دغدغه "نابرابری گسترده"، "سودگرایی صرف"، "استثمار کارگران" و "سیطره مادیت بر تمام امور انسانی" را هم ندارید، خواندنش را از دست ندهید. 😊


https://goo.gl/0Bw09g


کانال راهبرد
@RahbordChannel

بیل و پیل

🌑پرویز ثابتی معاون امنیتی ساواک که شاه او را خوش نمی داشت، بسیار صریح بود و می گفت وظیفه من دادن اطلاعات و تحلیل امنیتی است نه چیزی که شاه خوشش بیاید. در کتاب دامگه حادثه می خواندم آذر 55 او در گزارشی به شاه هشدار می دهد که با توجه به حمایت ایران از رقیب کارتر و اظهارات وی در جریان مبارزات انتخاباتی، اگر مخالفان به این نتیجه برسند که شاه تحت فشار است، بعید نیست حوادثی رخ دهد که سقوط رژیم را در پی داشته باشد، شاه آن را جدی نگرفت.

🌓او بعد از آن هم باز پیشنهادهایی می دهد که البته راه به جایی نمی برد، تا نهایت در مرداد 1357 در گزارشی به شاه این موارد را پیشنهاد می کند: اعلام حکومت نظامی، انحلال مجلسین، اخراج خبرنگاران خارجی (به ویژه بی بی سی)، بستن هردو سفارت آمریکا و انگلستان، برخورد قاطع با روحانیت و دستگیری 1500 فعال سیاسی.

🌕کسانی می گویند انقلاب اجتناب ناپذیر بود و دیر و زود رخ می داد و کسانی هم معتقدند اقداماتی نظیر آنچه گفته شد می توانست در آن زمان روند آن را متوقف کند، اما چنانکه کسانی مانند دکتر رفیعی هم نوشته اند برای یک نظام سلطانی بدترین چیز این است که در دوران زبانه کشیدن آتش بحران سراغ فضای باز سیاسی و حقوق بشر و این قبیل تفنن جات برود. به سیاق شعر معروف "سرچشمه شاید گرفتن به بیل، چو پر شد نشاید گرفتن به پیل" شاید بتوان گفت یک نظام سیاسی خودکامه، فارغ از میزان نارضایتی عمومی، باید تلاش کند کار از آن حدی نگذرد که دیگر "پیل" هم به کارش نیاید.

پ.ن: تحلیلگری سیاسی در سازمان های امنیتی عجب شغل هیجان انگیزی است. 😊

https://goo.gl/bVgpHi

کانال راهبرد
@RahbordChannel

ایران چقدر "جهانی" است؟

جهانی شدن/جهانی سازی در یک تعریف ساده به معنای فرایند یکپارچه شدن کشورهای جهان با یکدیگر است، با پیشرفت فناوری کشورهای جهان می توانند با سهولت بیشتری منابع اقتصادی و فرهنگی را با یکدیگر تبادل کنند و انسان ها فراتر از مرزهای ملی به عنوان شهروندی جهانی تلقی شوند. کسانی البته این "جهانی شدن" را به معنای مثبتی به کار نمی برند.

اهل فن برای اندازه گیری این یکپارچگی هم شاخصی ابداع کرده اند که جهانی سازی را در سه جنبه اقتصادی، سیاسی و اجتماعی می سنجد، در آخرین رده بندی 2016 که در میان 207 قلمرو قانونی- جغرافیایی انجام گرفته است، چنانکه شاید انتظار داشته باشید کشورهای اروپایی مانند هلند، ایرلند، بلژیک و اتریش در صدر قرار دارند و به اصطلاح "جهانی تر" هستند. وضعیت و رتبه ایران نیز در این شاخص ارزیابی شده است:

رتبه جهان سازی اقتصادی: 158
رتبه جهان سازی سیاسی: 94
رتبه جهان سازی اجتماعی: 143
رتبه جهانی سازی کل: 154

https://goo.gl/YbkxB0

کانال راهبرد
@RahbordChannel

مقایسه ایران و حجاز از سال صفر!

ایران و عربستان از انفجار نفتی اول (1353) تاکنون چه پیشرفت هایی داشته اند؟ (متوسط عمر، بقای نوزادان، درآمد، خوراک، مدرسه و دموکراسی)

کانال راهبرد
@RahbordChannel

داستانی از اهالی اتریش

الف: باید روی دخانیات و سیگار زیاد مالیات بگیرند!
ب: چرا؟
الف: باعث می شود ملت کمتر سیگار بکشند.

الف: باید روی بنزین و سوخت هم مالیات بالا بگیرند!
ب: این دیگر چرا؟
الف: باعث می شود ملت سوخت کمتری مصرف کنند و هوا کمتر آلوده شود.

ب: آهان، فهمیدم، پس به این ترتیب اگر روی درآمد مردم هم زیاد مالیات بگیرند، باعث می شود ملت کمتر کار کنند ...
الف: نه، این یکی فرق می کند!
ب: 😳

کانال راهبرد
@RahbordChannel

زیاد جدی نگیریم!

🌑محمدرضا شاه فقید زمانی گفته بود، اگر در شاخ آفریقا میان سومالی و سودان هم جنگی در بگیرد، ما بی طرف نمی مانیم. اهالی سازمان امنیت به او گزارش داده بودند که کسانی می گویند "مثلا ما در شاخ آفریقا چه منافع ملی مشخصی داریم که باید دخالت کنیم". شاه اوقاتش تلخ شده بود و بد و بیراه به امنیتی ها گفته بود. بعد به او حالی کرده بودند که این حرف ما نیست، در محافل سیاسی تهران این را گفته اند. شاه هم جواب داده بود: محافل سیاسی تهران چه گ... هستند!؟

🌒گفته اند حتی از یکی دو سال قبل از شوک نفتی 1353 و چهار برابر شدن قیمت نفت هم شاه زیادی برای همه خط و نشان می کشید. در همان سال به انگلیسی ها در مصاحبه رسمی گفته بود که شما باید نحوه برخورد با مسائل را تغییر دهید و عوض شوید، خبرنگار پرسیده بود دقیقا چطور عوض شویم و شاه پاسخ داده بود انضباط و کار بیشتر! (ِیادتان هست پرزیدنت قبلی هم به همه دنیا درس کشورداری می داد؟). بعدها کیسینجر اوپکی ها را تهدید کرده بود یا نفت را ارزان کنید یا آماده در هم شکستن قیمت ها باشید! شاه هم گفته بود "چشم آبی ها باید از خواب خودپسندی بیدار شوند" و "هیچ کشوری قدرت حمله به ایران را ندارد".

🌓نگارنده این سطور اساسا زیاد گوشش به شعارهای اهالی سیاست مانند "استقلال" و "افزایش توان ملی" بدهکار نیست و بیشتر دنبال انگیزه بیان آنهاست. سوال این بود که چه شد از سال 1351 یکباره آتش شاه تند شد و یکباره خواست زیادی "مستقل" شود. از سال 1353 و چهار برابر شدن نفت باز علت روشن بود، ولی برای دو سال قبل از آن چه؟ کسانی این را به خروج بریتانیا از خلیج فارس در حدود 1351 ربط می دهند، ولی این به تنهایی قانع کننده نبود. تا اینکه دیدم در همین سال یک اتفاق اقتصادی جالب هم افتاده است. تا قبل از این تاریخ به مدت 12 سال قیمت نفت بشکه 1.79 دلار بود، ولی از آغاز سال جدید میلادی با یک جهش به حدود 3 دلار رسید! گفته می شود که خریدهای نظامی ایران در آن سال ها سر به 800 میلیون دلار زد.

🌔به بیان دیگر در دهه 1350 یک افزایش 70 درصدی و پس از آن 400 درصدی در قیمت نفت به وجود آمد. تجربه افزایش قیمت نفت سال های اخیر را هم که یادمان نرفته است. هرچه می گذرد بیشتر و بیشتر قانع می شوم که اگر در تحلیل رفتار سیاسی مملکت، عامل اقتصاد (بخوانید نفت!) را ندیده بگیریم، حرف جدی نمی توان زد. سیاست این مملکت چیزی جز سیاست نفتی (پتروپالیتیکز) نیست، بقیه حرف ها را جدی نگیرید!

🌕پ.ن: در همان سال های جهش 4 برابری نفت، سعودی ها پیام محرمانه به امریکایی داده بودند که برای شکست قیمت نفت، حاضرند تولید را نامحدود بالا ببرند مشروط بر اینکه امریکا شاه را مهار کند و تهدیدهای سیاسی علیه خانواده سلطنتی سعودی ها کاهش یابد! حرف روشن است ایران و عربستان چه قبل از انقلاب و چه بعد از آن با صد من سریش هم به هم نمی چسبیدند، اینکه سیاست درست در برخورد با صحرانشینان حجاز چیست، البته پرسش دشواری است.

https://goo.gl/1f8Z6y
کانال راهبرد
@RahbordChannel

در باب رستگاری ملل!

علینقی عالیخانی وزیر اقتصاد پهلوی دوم در خاطراتش می‌نویسد که با حاکم شارجه، از شیخ‌نشین‌های امارات متحده عربی، چند ملاقات داشته است. او شیخ را فردی خوشفکر توصیف می‌کند که آرزوهای زیادی در سر می‌پروراند؛ ولی از نبود منابع مالی کافی شکایت داشت. وزیر ایرانی به وی پیشنهاد داده بود که با توجه به امکان وجود نفت در آن منطقه آیا تمایل دارد که ایران به او کمک کند. شیخ گفته بود از خدا می‌خواهد که ایران کمکش کند و قول حمایت همه‌جانبه و واگذاری امتیاز نفت را داده بود که با بداقبالی ایرانی‌ها کار به سرانجام نرسید. از آن زمان تاکنون حدود 60 سال گذشته است، کشوری که زیر نظر انگلستان اداره می‌شد، در این سال‌ها تغییرات زیادی کرده است. اماراتی‌ها توانسته‌اند حتی در عرصه سیاسی بسیار فعال عمل کنند و گهگاه مانورهای سیاسی موثری هم بدهند و در معادلات خاورمیانه سهمی داشته باشند. علت را باید در قدرت اقتصادی آن کشور جست؛ آنها با 9 میلیون نفر جمعیت توانسته‌اند حجم اقتصادی نزدیک به ایران با چند برابر جمعیت داشته باشند. به نظر می‌رسد باید به این نسبت میان اقتصاد و دیپلماسی بیشتر تامل کرد.

در این یادداشت دنیای اقتصاد تلاش کرده ام پیوند اقتصاد و سیاست را کمی بیشتر باز کنم. حرف کلی اینست که شتر سواری دولا دولا نمی شود و هیاهوی نفت را در مملکت خیلی جدی نگیریم. واقعیت عبوس است و با تخیل کاری پیش نمی رود.

لینک یادداشت دنیای اقتصاد:
https://goo.gl/GOSpCi


کانال راهبرد
@RahbordCahnnel

درس یک تجربه ایرانی ناموفق؛ "فضای باز سیاسی" و "آشتی ملی"

🌑یکی از اهل فن گفته است در جایی مثل ایران شوخی است بخواهی در اقتصاد سیاست های ریاضتی پیش بگیری و همزمان دنبال فضای باز سیاسی باشی! تجربه چنین حماقتی را دو سه سالی پیش از انقلاب شاهد بودیم. جهش قیمت نفت در کشورهای نفتی در آغاز یک موهبت تلقی می شود، ولی به محض کاهش مصائب شروع می شود. ایرادات ساختاری اقتصاد، بعد از روغن کاری بیش از حد نفتی، حتی بیشتر از قبل خود را نشان خواهند داد.

🌒بعد از به قدرت رسیدن کارتر و فشار روی ایران برای باز کردن فضای سیاسی، شاه هم با توجه به ملاحظات دنیای دوقطبی آن روز کار را شل گرفت. شریف امامی را با شعار آشتی ملی سرکار می آورد، ساواک را محدود می کند و رئیس جدیدی به نام مقدم را برای آن برمی گزینند و صلیب سرخ برای بازدید از زندان ها و رصد حقوق بشر به ایران وارد می شود. پرویز ثابتی در خاطراتش می گوید بارها و بارها خطر امنیتی چنین اقداماتی را به شاه و دیگران تذکر داده است، نقل می کند که بعد از انقلاب اشرف از او دعوت به همکاری می کند و او ضمن رد درخواست پاسخ می دهد آن موقع که توپ و تفنگ و امکانات در اختیار من بود به حرفم گوش ندادید، الان چه انتظاری دارید؟ (جالب است یک بار اشرف پیش از انقلاب به طعنه به وی گفته بود شما خیلی راحت از استفاده از مسلسل بر علیه مخالفان صحبت می کنید)

🌓از شاه بیمار هم در آن زمان کاری بر نمی آمد، یکی از حاضران در مراسم رسمی تولد شاه می گوید، در سال 57 دیدم در چشم همه نگاه می کند و اثری از آن قدرت و انرژی که می شناختیم در وی نبود، پیشترها در چشم کسی نگاه نمی کرد، فاصله اش را حفظ می کرد و با ژستی شاهانه! ادای احترام ها را پاسخ می گفت. در مملکتی که یک سال هم نبود مخالفان مسلحی مثل فداییان و مجاهدین سرکوب شده بودند و باقی در زندان یا خارج از کشور بودند، شوخی است به یکباره بخواهید فضا را باز کنید و آب از آب تکان نخورد. در این نظام های خودکامه یکی از سخت ترین کارها اصلاح است، اصلاحات اول (ارضی) شاه البته ناموفق نبود و نوعی دستاورد سیاسی به حساب می آمد. در آن سال ها آخر بسیاری از چهره های اطراف او به فساد مشهور بودند که البته قاطعیتی برای مبارزه با آنها وجود نداشت، به او گفته بودند پدر جان اگر حکومت نظامی اعلام می کنی، باید تا ته کار بروی و لازم شد سفارت یانکی ها را هم تعطیل کنی که البته اراده چنین کاری را نداشت. قضیه بیل و پیل را هم پیشتر گفته ام.

🌔اما چه درسی برای امروز ایران می توان گرفت؟ یادم هست یکی از اهالی سیاست از چندسال پیش حرف از جراحی اقتصاد می زد، امروز هم بسیاری از لزوم دگرگونی ساختاری اقتصاد صحبت می کنند، حرفشان هم اینست که برای آنکه اقتصاد بسامان شود، دستکم برای زمانی محدود باید تن به درد داد و مردم سختی ها را تحمل کنند. در مملکتی که نارضایتی در آن کم نیست دیوانگی است بخواهی حرف از تفنن جاتی مثل "حقوق بشر" و "آزادی سیاسی" بزنی و همزمان به فکر تحول ساختاری اقتصاد باشی. به همین رو فکر می کنم وقتی کسی حرف از تحول و جراحی اقتصاد می زند، باید آن را به معنای بسته تر شدن سیاسی هم فهمید که البته کار درستی هم هست.

🌕اما یادمان نرود که این بسته نگاه داشتن فضا یک پروژه است که باید در زمان مناسب تمامش کرد، اقتصاد بازار و ثروت آفرینی نیازمند گشایش سیاسی و پا پس کشیدن دولت از عرصه های اجتماعی است، اگر "شرایط حساس کنونی" را زیاد ادامه دهیم، چیزی که از در بیرون کردیم از پنجره برمی گردد. این زمان مناسب باز کردن فضا بعد از آن تحول اقتصادی فوق الذکر از دشوارترین تصمیم های اهالی سیاست ایران خواهد بود. گاهی رها کردن یک سیاست در زمان درست حتی مهمتر از اجرای درست آن است.

https://goo.gl/3QKSXw
کانال راهبرد
@RahbordChannel

دنیا جای خطرناکی است؛ فروپاشی های آینده؟

گفته اند علم سیاست از قرار بیشتر سیاسی است تا علمی و از پس پیش بینی خیلی چیزها برنیامده است، انقلاب ایران، ظهورداعش، قضایای افغانستان و عراق و بسیاری چیزهای دیگر تا پیش از وقوع حتی نظر بسیاری از عالمان سیاست را جلب نکرده اند؛ کسانی می گویند اوضاع آرام کنونی بعضی کشورها را نباید دید و در آینده از قرار ثبات کنونی را نخواهند داشت، پیشگویی که کار متخصصان کار قهوه است، ولی چند تایی از آنها برای ما هم جالب است، به ویژه که پیشگو همان مایکل روبین معروف است که اسمش را در ایران هم زیاد می شنویم:


روسیه: خلا قدرت پس از پوتین، سو مدیریت و فساد گسترده و تغییر ترکیب جمعیتی به نفع مسلمانان را در کنار رشد بنیادگرایی اسلامی در نظر بگیرید؛ ستون خیمه قدرت (پوتین) برود، مصیبت بر سر همه فرود می آید؟

عربستان سعودی: تغییر استراتژی آمریکا در خاورمیانه، پایین آمدن قیمت نفت، جنگ های مستقیم و نیابتی و بحران جانشینی در خاندان سلطنتی به تنهایی کافی است که در پایداری آینده صحرای حجاز تردید کرد.

چین: رشد اقتصاد چین متوازن نبوده و در مناطق شهری و پیرامونی بیشتر از روستاها و درون کشور متمرکز بوده است، سیاست تک فرزندی هم آثار زیان بارش را به ویژه در دوران رکود نشان خواهد داد؛ گفته اند ایالات متحده بیشتر از رونق اقتصادی باید نگران رکود چین باشد، شاید چین هم به شکلی مشابه روسیه سیاست های نظامی گرایانه را پی بگیرد.
https://goo.gl/59giW6

کانال راهبرد
@RahbordChannel

در باب توسعه مملکت و تعداد دکاتیر

نگارنده به خاطر می آورد که در دولت قبل به یکباره تصمیم گرفته شد که تعداد دکاتیر! (همان دارندگان مدرک دکتری) مملکت چند برابر شود. استدلال هم این بود می خواهیم مملکت رو به جلو برود و ایران در علم هم جز میوه جات به حساب بیاید، پس باید بجنبیم. یادم هست یک بابایی که آن روزها در وزارتخانه مسئولیتی هم داشت به دانشگاه تهران آمده بود و می گفت نسبت تعداد دانشجو به استاد در همه جای دنیا در مقایسه با ایران بسیار بالاتر است و با توجه به نقشه علمی کشور و .... این افزایش درست ترین کار ممکن است.

بماند که آن روزها باید آمارها را خیلی با احتیاط می پذیرفتی، بعید بود راه درست این باشد که یکشبه بخواهی معجزه کنی و آن تحول علمی فوق الذکر را ایجاد کنی. اینکه همه چیز دانشگاه های ما در استانداردهای جهانی است و حالا فقط باید رقم ورودی ها را تغییر دهیم تا کلا بشویم شبیه "خارجه" البته بحث دیگری است. نتیجه آن سیاست البته الان روشن تر است، پیشترها بزرگواری می گفت باید موسسات آموزشی ما را دانشکاه! نامید و قبل از انجام آن سیاست هم جز معدودی استثنا اوضاعمان تعریفی نداشت، ولی بعد از آن شد شکر اندر شکر. کیفیت خروجی های آموزش عالی مملکت داستانی است پر ز آب چشم.

آن سیاست افزایش دانشجو البته از منطقی پیروی می کرد که هوادار کم ندارد: برای توسعه کشور باید آموزش عالی را گسترش داد. در این یادداشت دنیای اقتصاد با یادی از دوران پیش از انقلاب، به مرور مختصر چند پژوهش و تجربه چند کشور پرداخته ام و نتیجه گرفته ام که سرازیر کردن بی حساب عایدات نفت در آموزش عالی بهترین کار نبود!

لینک یادداشت دنیای اقتصاد:
https://goo.gl/ZYcqN8

کانال راهبرد
@RahbordChannel

رشد اقتصادی مردم را می کشد، شانس آوردیم!

🌑خیلی ها پذیرفته اند که رشد اقتصادی یک کشور باعث افزایش عمر متوسط (مورد انتظار) شهروندان آن می شود، به زبان ساده ثروت بیشتر به شادی و سلامت بیشتر هم می انجامد. این البته معقول به نظر می رسد، ولی شواهد تجربی آن را تایید نمی کند. در پژوهشی نشان داده اند که در زمان های رشد بالای اقتصادی امریکا تعداد کسانی که از بیماری می میرند بیشتر می شود و وقتی حرکت اقتصاد آهسته تر می شود، تعداد کاهش می یابد! چیزی که کاملا برخلاف تلقی رایج است.

🌒کسانی تصمیم گرفتند با بررسی دقیق داده های 32 کشور طی 200 سال راز معما را بگشایند، آنها گفته اند شواهد مناسبی وجود دارد که اگر رشد اقتصادی بالاتر از حد موردانتظار باشد، میزان مرگ و میر هم بالاتر از حد مورد انتظار است. اما قضیه چندان ساده نیست، در کشورهایی که کشاورزی فعالیت اصلی به حساب می آمد یا در مراحل آغازین صنعتی شدن بودند رابطه برعکس است. مشکل وقتی رخ می دهد که کشورها صنعتی شده اند و سهم زیادی از اقتصادشان بر مبنای تولید محصول و کارخانه پیش می رود.

🌓چنانکه شاید حدس زده باشید یک عامل می تواند آلودگی هوا باشد و در اقتصادهای صنعتی رشد بیشتر را می توان به نوعی همبسته با آلودگی بیشتر هم دانست، هرچند این وضعیت برای بعضی کشورها مانند ایالات متحده چندان مصداق ندارد، ولی برای بسیاری از کشورهای دیگر همچنان عامل قدرتمندی است. آلودگی هوا به ویژه روی نوزادان اثر مخربی دارد و می تواند احتمال مرگ آنها را بالا ببرد. از آن سو با رشد بیشتر می توان انتظار داشت میزان حوادث کاری، فشار روانی کار سنگین، توجه کمتر به سلامت شخصی، شیوع سبک زندگی ناسالم مانند پرخوری و مصرف بالای الکل هم بیشتر و بیشتر شود و حتی تعداد تصادف ها رانندگی هم افزایش یابد.

🌔پس یعنی بی خیال رشد اقتصادی شویم؟ نه، آنچه آمد همه قضیه نیست، در دراز مدت نرخ رشد و درآمد بالاتر به مردم امکان می دهد که بتوانند برای آموزش و سلامت خود بیشتر هزینه کنند و زندگی بهتری داشته باشند، یعنی در بلند مدت می تواند اثرات زیان بار رشد اقتصادی را خنثی کرد و به قول یکی از پژوهشگران "اگر در کوتاه مدت از آلودگی نمیری، عمر درازی خواهی داشت". نکته اینست رشد چیز بدی نیست، منتها باید جنبه های منفی اش را مدیریت کرد.

🌕بحث نابرابری هم البته هست، منافع رشد اقتصادی را عده معدودی احتمالا از نخبگان در کوتاه مدت می برند، ولی مصیبت های فوری آن بیش از همه بر سر متوسط ها می آید و به منافع آتی درازمدت شاید نرسند. اینکه چه باید کرد، بحث دیگری است، ولی بعید است مداخله بیشتر دولت به ویژه در جایی مثل مملکت ایرانی –اسلامی ما راهکار خوبی باشد، والله اعلم.

https://goo.gl/Rw5Pj7

کانال راهبرد
@RahbordChannel

چرا مصدقی نیستم؟

🌑 نقل کرده اند صد و اندی سال پیش بازرگانی بریتانیایی یعنی همان ویلیام ناکس دارسی معروف قراردادی با شاه قاجار بست تا در ایران به اکتشاف نفت بپردازد، قرار شد اگر نفتی پیدا شد 16 درصد از درآمد آن را به دولت فخیمه ایران بدهند و در صورت پیدا نشدن نفت هم زیانی متوجه ایران نمی شد. به بیان اهل بازار، ایرانی ها در سود شریک می شدند. کسانی به مرد بریتانیایی هشدار دادند که این مملکت صاحب ندارد و امنیتی در آن نیست و بهتر است بی خیال این سرمایه گذاری پرخطر شود. اما او علیرغم سختی ها کار خودش را پیش برد و شش هفت سالی هزینه کرد تا به نفت رسید (سال 1287).

🌒 برای تامین امنیت آن حوالی بریتانیایی ها از قبایل بختیاری و اعراب کمک گرفتند و به نوعی آنها نخستین پیمانکاران بخش خصوصی ایران در صنعت نفت به شمار می آمدند! گفته شده است که حدود 3 درصد از درآمد نفت را هم بابت تامین امنیت به آنها تعلق می گرفت و از این رو پول پرداختی به دولت ایران کمتر از آن 16 درصد توافق شده بود، آنها در جواب به اعتراض های دولتی ها می گفتند شما امنیت را تامین کنید تا پولش را به شما بدهیم، استعمار پیر البته به خوبی جنس درباری ها و دولت ایران را می شناخت و زیر آبی رفتن و فریب هم که بخشی از بازی آنها بود. این قضیه مشکل ساز بود و ایرانی ها تازه فهمیدند روی عجب گنجی راه می رفته اند، ولی پرداختی همچنان طبق قرارداد بود. در دوران رضا شاه که مملکت سامانی پیدا کرده بود، باز کار بالا گرفت، گفته اند او که امثال تیمورتاش، داور و فروغی را در اختیار داشت و پیش از این هم چندین بار دم اجنبی را چیده بود، این بار از روی خشم قرارداد را پاره کرد. کار به محافل بین المللی کشید تا در نهایت قراردادی دیگر (سال 1312) بسته شد.

🌓 این قرارداد تا 60 سال نفت را در اختیار کمپانی نفت ایران و انگلیس قرار می داد (32 سال بیشتر از قرارداد دارسی) و کسانی به همین دلیل آن را خیانت به منافع ملی دانسته اند. اما از این طرف در آن منطقه تحت نفوذ کمپانی نفت و انگلیس به حدود یک پنجم قبل کاهش می یافت، پرداختی سهم ایران دیگر نه مانند گذشته بر اساس سود، بلکه بر اساس میزان نفت استخراج نفت انجام می گرفت که به سود ایران بود و مهمتر از همه کمپانی ملزم شد نیروهای بومی را به کار بگمارد تا از این طریق دانش فنی و مدیریتی کار به ایران هم انتقال پیدا کند، گفته اند دانشکده صنعت نفت آبادان حاصل این قرارداد است.

🌔 در این قرارداد یک ماده 10 هم وجود داشته است که کمتر از آن گفته اند. دکتر میلانی می نویسد ایران نه تنها 20 درصد از منافع حاصل از نفت (رویالتی) را دریافت می کرد، بلکه به همین مقدار در سود کمپانی در جاهای دیگر جهان و همچنین شرکت های تابعه اش شریک می شد. بریتانیا البته این سهم را هیچگاه پرداخت نکرد. نفت 1329 ملی شد و آن قرادادهای قبلی همه بی اعتبار شد. گفته اند در سال های بعد از جنگ جهانی دوم این سود اخیر سر به میلیون ها دلار میزد و حتی میزان آن به مراتب بیشتر از درآمدهای حاصل از نفت ملی بود! البته می دانیم که بعدها مصدق حتی پیشنهادهای خوب یانکی ها برای مصالحه با "اینگیلیس" را نپذیرفت و مملکت نفتی داشت به کام شوروی می رفت که خوشبختانه "کودتا" مانع شد!

🌕 حضرت ماکیاولی یک ویژگی شهریار را "هنر" (ویرتو) وی می داند، "هنر" که مفهومی پیچیده است را شاید بتوان ترکیبی از خرد و فضیلت و درایت دانست. مصدق این "هنر" را نداشت، اینکه نفت را مسئله ناموسی تلقی کنی و فقط قراردادها را پاره کنی مهم نیست، مهم حفظ تدبیر و توجه به مصالح عالیه مملکت است. رضا شاه البته ایراد کم نداشت، مال جویی اش را بسیاری برجسته کرده اند، ولی دستکم "هنر" او چند پله بالاتر از آن شازده قجری خوش نیت بود. باور کنید وطن پرستی کافی نیست.

https://goo.gl/inAvgI
کانال راهبرد
@RahbordChannel

دولت مهرورزی "نئولیبرال" بود؟

دیده ام کسانی در این حوالی دوست دارند دولت های بعد از جنگ به این سو را با ناسزایی به نام "نئولیبرال" بنوازند، از جمله دولت مهرورزی را مثال بارز آن دانسته اند. حرف هم اینست از آنجا که این دولت یارانه انرژی را حذف کرده و خصوصی سازی را بی ترمز پیش برده است، پس بی برو برگرد "نئولیبرال" است. نگارنده هر چقدر در تعریف "نئولیبرال" و اوضاع مملکت می نگرد به این نتیجه می رسد که این عزیزان منتقد یا معنی "نئولیبرالیسم" را نمی دانند یا معنی "خصوصی سازی" و "کاهش یارانه ها" را و شاید هم هر سه را!

باری، در این یادداشت کوتاه دنیای اقتصاد به تعریف “نئولیبرالیسم” پرداخته ام و گذرا برخی ابعاد را اشاره کرده ام. دولت های نهم و دهم با صد من سریش هم به “نئولیبرالیسم” نمی چسبند، دولتی که بالغ بر چهل هزار و اندی میلیارد تومان خرج مسکن سازی می کند و در همه کار اقتصاد بنای دخالت دارد، همانقدر به “نئولیبرالیسم” ربط دارد که پنگوئن به کویر لوت. حرف اینست که فحش دادن ایرادی ندارد، مشروط بر اینکه معنای فحش هایمان را بدانیم. تردید نکنید ممکن نیست در رژیم سیاسی مملکت ما دولت نئولیبرال شکل بگیرد. برای فهم بهتر اوضاع مملکت به جای “نئولیبرالیسم” از این دیدگاه استفاده کنید: پوپولیسم نفتی (پترو پاپیولیزم).

لینک یادداشت دنیای اقتصاد:
goo.gl/5IIRYc

کانال راهبرد
@RahbordChannel

فاصله با "خوبای دنیا"

کارآمدی نهادها و مقررات کسب و کار در ایران چقدر است؟ (برای مثال عدد 75 به این معناست که کشور در مقایسه با برترین های جهان 25 درصد عقبتر است).

کانال راهبرد
@RahbordChannel

بیکاری یک پدیده "سیاسی" است؟

🌑اهل فن یکی از “اصول” اقتصاد کلان را این می دانند که تورم و بیکاری با هم رابطه عکس دارند؛ در سیاستگذاری اقتصادی یا باید به تورم بالا و بیکاری پایین تن داد یا تورم پایین و بیکاری بالا را پذیرفت و نمی توان هر دو را پایین نگاه داشت. دو اقتصاددان نامدار، فریدمن و فلپس، قضیه را دقیقتر بررسی کردند و نشان دادند این بده-بستان میان تورم و بیکاری یک پدیده کوتاه مدت است.

🌒توضیح منطق کار دشوار نیست، با افزایش عرضه پول (انبساط پولی) در کوتاه مدت هزینه نسبی نیروی کار کاهش می یابد و تعداد بیشتری به کار گمارده می شوند، در بلندمدت از آنجا که ملت تورم را در حساب و کتاب اقتصادی خود لحاظ می کنند، آن مزیت نسبی ارزانی نیروی کار هم از بین می رود و دوباره تعادل برقرار می شود. دو بزرگوار نتیجه گرفتند که بیکاری در نهایت به عوامل واقعی اقتصاد مانند بازار نیروی کار بستگی دارد و بیکاری مزمن را باید یک “پدیده سیاسی” دانست. اما یک لحظه صبر کنید! مگر “بلند مدت” چیزی جز زنجیره ای متوالی از “کوتاه مدت” هاست؟ چرا با تکرار سیاست های کوتاه مدت کار را پیش نبریم؟

🌓گفته اند انبساط پولی دو پیامد عمده دارد: افزایش نابرابری و نوسان های اقتصادی. اما چگونه این دو رخ می دهد؟ افزایش عرضه پول بیشتر به صورت اعتبار است و فرایند اعتباردهی در سیستم مالی جدید منابع را به صورت نامتناسب توزیع می کند؛ زیرا این اعتبارها به کسانی تعلق گیرد که ریسک کمتری (ثروت بیشتر و درآمد بالاتر) برای بازپرداخت دارند نه کم درآمدها. از این رو می توان انتظار داشت این پول بیشتر به دهک های بالایی تعلق می گیرد و وضع آنها را بهبود می بخشد. می توان انتظار داشت که این اثر خود را در ضریب جینی نشان دهد.

🌔از سویی دیگر، با افزایش عرضه می توان انتظار بالا رفتن قیمت ها و رونق موقت اقتصاد را داشت، ولی از آنجا که این ناشی از افزایش پس انداز حقیقی نیست، چنانکه نظریه چرخه های کسب و کار مکتب اتریش شرح می دهد دیر یا زود یک بحران و رکود در اقتصاد خود را نشان خواهد داد که آن را هم احتمالا با عرضه پول بیشتر پاسخ می دهند و این چرخه رونق و رکود باز تکرار و نوسان های اقتصادی بیشتر می شود.

🌕اهل سیاست می دانند که افزایش نابرابری و بحران اقتصادی یک بحران سیاسی و اجتماعی جدی هم هست. اینجاست که دولتی ها می فهمند باید دست به کار شوند. افزایش پرداخت های رفاهی و مالیات و وضع قانون و مقررات از چنین اقداماتی است. در حوزه نیروی کار هم حداقل دستمزد و قوانین حمایتی در دستور کار قرار می گیرد. با این شرایط انگیزه کافرما برای استخدام نیروی جدید کاهش می یابد و البته از آن سو بیکاران هم اگر پرداخت های رفاهی مانند مزایایی بیکاری و مانند آن را دریافت کنند بعید است انگیزه شان برای دنبال کار رفتن بیشتر شود! به زبان ساده، آنچه می خواستیم از در بیرون کنیم از پنجره برمی گردد و آن مداخله دولتی اول (انبساط پولی) مدام مداخله های دیگری را طلب می کند که البته کار را بدتر می کند. حل بحران های اقتصادی خیلی وقت ها نیازمند عزم سیاسی است، اینطور فکر نمی کنید؟

goo.gl/bbWTqa

کانال راهبرد
@RahbordChannel

جنگ آب رخ نخواهد داد!

🌕گفته اند که زمانی یکی از مشکلات اروپا این بود که اگر جمعیت به همین سرعت رشد کند و تعداد اسب ها و دیگر حیوانات مورد نیاز برای حمل و نقل و باربری افزایش یابد، با انبوه سرگین و پهن (به کسر پ!) آن حیوانات در خیابان ها و معابر چه کنند، از قرار کسانی می ترسیدند که خیابان ها زیر آن حجم از فراورده های حیوانی! دفن شوند. اما از آنجا که انسان موجود ابزارساز است، آینده نشان داد که این ترس موردی نداشت و تکنولوژی به کمک انسان امد.

🌕در مورد آب هم بحرانی به مراتب سخت تر و سهمگین تر پیش روی کشورهای این حوالی است، کسانی گفته اند درست است که سوء تدبیر درمورد آب کم نبوده است، ولی از قرار همه مصیبت را هم نمی توان به پای انسان ها نوشت و این یک روند طبیعی و اقلیمی است، باری، حرف اینست که برای آینده باید تدبیر کنید. دلایل برای بدبینی کم نیست، ولی می توان دید که امروزه بیش از هر زمان دیگری انسان ها دسترسی به آب سالم دارند، با آنکه سرانه منابع تجدیدپذیر بسیار کاهش یافته است، چه چیز باعث این شده است؟ پاسخ دشوار نیست: رشد اقتصادی و پیشرفت تکنولوژی!

🌕از آنجا که سه چهارم حجم زمین را آب فرا گرفته است، مشکل در واقع دسترسی به خود "آب" نیست، بلکه دسترسی به آب قابل شرب و مناسب کشاورزی است. در واقع مسئله بیشتر "مسئله انرژی و تکنولوژی مناسب و مقرون به صرفه" است. در کشورهای خاورمیانه برای شیرین کردن آب (نمک زدایی) نفت را می سوزانند (مستقیم و غیرمستقیم) و آب تحویل می گیرند، اما آلودگی محیط زیست پیامد آن است. گفته می شود این کشورها از منبع انرژی سالم تری که از قضا به وفور هم دارند به دلیل گران بودن استفاده نمی کنند: انرژی خورشیدی.

🌕اما خبر خوب اینکه در این زمینه پیشرفت شگرفی انجام گرفته است و قیمت انرژی خورشیدی از سال 1977 تا 2014 به میزان 99.5 درصد کاهش یافته است و پیشرفت های زیادی در زمینه دیگر حوزه های انرژی هم در راه است. در حوزه کشاورزی رویکرد "کشاورزی دقیق" برای مصرف بهینه آب به ویژه در اسرائیل پیشرفت خوبی داشته است و در مورد بهبود چشمگیر فناوری آب شیرین سازی هم که پیشتر نوشتم. البته باید نظر اهل فن را شنید، ولی شاید این بار هم معجزه تکنولوژی غربی های کافر ما را نجات دهد، والله اعلم.

goo.gl/ZWTIAL

کانال راهبرد
@RahbordChannel

داستان مس و نفت؛ نگران تمام شدن شان نباشید!

🌕از همان دوران انقلاب صنعتی همیشه این ترس با بشر بوده است که روزی منابع طبیعی زمین تمام خواهد شد، ولی گفته اند این را نباید جدی گرفت. در اوایل دهه 1960 کشیدن خط تلفن در شهرهای ایالات متحده آغاز می شد و در آن زمان تنها راه تبادل داده ها سیم های مسی بود، با گسترش استفاده از مس قیمت آن بالاتر رفت و حتی برخی نگران شدند که مس کافی برای همه شهرها نخواهیم داشت، اما قضیه به شکل دیگری رقم خورد.

🌕با بالا رفتن قیمت مس و سودآورتر شدن آن، تولیدکنندگان مس با اکتشاف بیشتر معادن تازه ای را کشف کردند، معادنی که پیشتر استخراج از آنها به صرفه نبود. همچنین عده ای هم به دنبال معرفی کالاهای جانشین رفتند و اختراع فیبر نوری هم دستاورد همین تلاش آنها بود و امروزه دیده می شود که فیبر نوری جای سیم مسی را گرفته است. اکنون ذخایر مس برای کاربردهای مهمتری به کار گرفته می شود و آن نگرانی های اولیه بسیار کمتر شده است.

🌕برای نفت هم روندی مشابه را شاهد بودیم؛ بعد از کشف در قرن 19 و سپس اختراع اتومبیل و افزایش کاربرد آن قیمت نفت بالا رفت و باز عده ای از تمام شدن آن صحبت کردند، ولی تحولات بعدی چیز دیگری را نشان داد؛ در 1882 آمار نشان می داد که فقط 95 میلیون بشکه نفت در زمین باقی مانده است و از آنجا که سالانه 25 میلیون بشکه نفت مصرف می شود، نفت سه چهار سالی بیشتر دوام نمی آورد. در 1919 حرف این بود که 20 سال نفت باقی مانده است. بیش از 30 سال بعد در 1950، آمار از 100 میلیارد بشکه نفت خبر می داد و این روند را تا 2008 پی بگیرید که حرف از 1.2 تریلیون بشکه نفت است. دلیلش هم روشن بود با بالا رفتن قیمت اکتشاف و استخراج منابع نفتی بیشتر معنا پیدا می کرد و از این سو نیز انرژی های جایگزین هم توسعه فراوانی پیدا کردند (مضمون کلی کتاب مناقشه اتمی دکتر رنانی، با تمام نقدها بر آن، چیزی جز این نیست).

🌕استدلال می کنند که اگر سازوکار قیمت های بازار و رقابت به درستی عمل کند و دولت ها با دستکاری آن، این بهترین منبع تصمیم گیری های اقتصادی را مخدوش نکنند و به بهانه های سیاسی، انحصارهای غیرضروری ایجاد نشود، خیلی جایی نگرانی نیست. انسان را اقتصاد بازار آزاد (سرمایه داری) نجات خواهد داد؟

https://goo.gl/bRpQRA

کانال راهبرد
@RahbordChannel

تهران مخوف!

پیرامون ما هستند کسانی که فکر می کنند در گذشته زندگی انسان بهتر از امروز بود، بماند که حتی امروزه هم تاریخ در جغرافیا در دسترس است و اگر کسی مشکلی با شیوه زندگی جدید دارد می تواند در جاهایی سر کند که هنوز به اندازه کافی امروزی نیستند. اما بد نیست نقبی به گذشته بزنیم، شادروان داریوش همایون در زندگی نامه اش به مطلبی خواندنی اشاره دارد:

[مدتی در بیمارستان شوروی که آن زمان از بهترین‌ها بود پایم را برق گذاشتند تا پاشنه‌ام سوخت و وضع بدتر شد. ناچار پاشنه‌ام را جراحی کردندو گوشت‌های سوخته را برداشتند "ولی داروی بیهوشی هنوز به ایران نرسیده بود یا در آن بیمارستان نمی‌دانستند". هنوز فریادهائی که کشیدم در گوشم است. آنها که پیوسته حسرت گذشته‌ها را می‌خورند و از سخت شدن زندگی در دنیای نوین می‌نالند به گفته ولتر در پاسخ لایب نیتز “ما در بهترین جهان ممکن زندگی می‌کنیم“ به سنگ کلیه دچار نشده‌اند. آن نخستین از سه جراحی بر پای چپم بود و تا عمل آخری در شش دهه بعد همه عمر با ناراحتی راه می‌رفتم. در سال‌های آخر هر گامم با درد همراه بود. کودکیم در بیماری‌های سخت گذشت که از نیش پشه و آلودگی آب و خوراک می‌آمد. آن سال‌هائی بود که در تهران به گفته وندل ویلکی، فرستاده ویژه روزولت، “در شمال شهر در جوی‌ها آب آغشته به کثافت جریان داشت و در جنوب کثافت آغشته به آب.“ ]

از قرار با تمام مشکلات اوضاع ما بسیار بهتر از گذشته است، در این حوالی نوستالژی گذشته خیلی رایج است و کار اهالی احساس و رمانتیسیسم سکه است، ولی آنها را جدی نگیرید. "ما در بهترین جهان ممکن زندگی می کنیم"!

کانال راهبرد
@RahbordChannel

در باب مزایای بی ترمز بودن!

🌕کسانی می گویند یکی از دلایل انقلاب 79 ایران این بود که سرعت تغییرات بسیار بالاتر از ظرفیت جامعه رفت، جامعه ای که باید اهسته و پیوسته پیش می رفت، به یکباره با پترودلار و میل شدید شاه بیمار به پیشرفت چنان ملتهب شد که نظام سیاسی آن واژگون شد. بسیاری بر این باورند که اساسا زیاد بی ترمز تغییر دادن اوضاع اجتماعی (مهندسی اجتماعی سریع) می تواند ثبات سیاسی را به خطر بیندازد.

🌕اقمار شوروی سابق هم در این باره نمونه های جالبی به شمار می آیند. بعد از فروپاشی بلوک شرق و در راستای گذار از سوسیالیسم به اقتصاد بازار برخی از کشورها رویکرد تدریجی را پی گرفتند (اصلاحات اقتصادی) و برخی دیگر هم به اصطلاح درگیر جراحی اقتصادی شدند و خواستند یکباره به حالت مطلوب برسند (انقلاب اقتصادی). اکنون فرصت مناسبی برای بررسی آنها پیش آمده است.

🌕بعد از گذشت 25 سال با بررسی شاخص هایی نظیر سرانه تولید ناخالص، توسعه انسانی، دموکراسی و حکومت قانون می توان دید که "برخلاف" تصور رایج اینجا بی ترمزها و جراح ها در وضعیت بهتری قرار دارند! حرف اهالی اصلاحات این بود که باید نهادها و بستر اجتماعی و قانونی لازم برای کارکرد درست اقتصاد ایجاد شود. کمتر کسی با این حرف درست مخالف است، ولی در عمل شاهد بودیم که این اصلاحات و زمینه سازی نهادی بیشتر به شکل گیری کارتل ها و نهادهای ناکارآمد انجامید. اهالی سیاست را بیشتر و بیشتر بهره مند از رانت کرد و نتایج خوب را به اندازه مورد انتظار محقق نکرد. از قرار سیاستمداران هوادار جراحی اقتصادی بیشتر به نهادسازی هم توجه نشان داده اند!

🌕حرف و حدیث در مورد مقایسه های تطبیقی کم نیست، ولی به نظرم این نکته قابل تاملی است. اقتصاد به ما می آموزد رفتار انسان ها بر اساس مشوق هاست. تا وقتی سازوکار تخصیص منابع و مشوق ها در اجتماع تغییر نکند، نمی توان انتظار تحولی جدی در آن داشت. توصیف و تجویز برای اوضاع ایران ساده نیست ، ولی می شود ادعا کرد شاخص تحول واقعی یک جامعه در واقع میزان تغییر در ساختار کلی توزیع منابع آنست. شاید گاهی حق با بی ترمزها و رادیکال ها باشد، والله اعلم.


https://goo.gl/GQnhKF

کانال راهبرد
@RahbordChannel

نیمی از مالیات ایالات متحده از بالاترین گروه درآمدی است، بیشترین میزان مالیات را ثروتمندان پرداخت می کنند.

کانال راهبرد
@RahbordChannel