سرمایه داری نمره قبولی می گیرد!

از 1988 تا 2008 درآمد واقعی تقریبا همه انسان ها در جهان افزایش داشته است. کم درآمدها بیشتر از همه رشد کرده اند!

کانال راهبرد
@RahbordChannel

مرکانتیلیسم ایرانی: چرا باید به "حمایت از تولید ملی" بدبین بود؟

حمایت از تولید ملی و استقلال اقتصادی و این دست شعارها به نظر عیب و ایرادی ندارد، وطن پرستی که بد نیست و به قول متشرعین حب وطن هم که از ایمان است. اما به ویژه دراین حوالی که ما زندگی می کنیم، به هرگونه شعار مبنی بر "استقلال" و "آنچه خود داریم" باید بدبین بود.

روی پا خود ایستادن بد نیست، ولی مشروط بر اینکه بدانیم اساسا پایی داریم و راه رفتن بلدیم. وقتی بلد نباشیم، ولی اصرار کنیم، کار خنده دار می شود. حکایت مستقل بودن در اینجا هم جز این نیست. در این یادداشت دنیای اقتصاد یک تجربه تاریخی در جهان اروپایی را مرور کرده ام که شاید بتوان از آن درسی هم برای ایران گرفت. در گذشته حمایت از تولید ملی و استقلال و مانند آن پیامدهای منفی کم نداشته است و در عمل به سود نورچشمی ها و اهل سیاست تمام شده است. "وابستگی" (البته اگر بفهمیم در مورد چه صحبت می کنیم) بد نیست، همه در پی برتری هستند، ولی این با یاغیگری و "استقلال" امثال کره شمالی حاصل نمی شود.

در این منطقه که ما زندگی می کنیم، انتخاب ها زیاد نیست، دنیا را نباید کارتون دید، خوب بود که گزینه ماندلا هم روی میز بود، ولی نیست. بین حسنی مبارک و آدم خواران اخوان باید یکی را برگزید و اولی با تمام وابستگی از دومی بهتر است. به عنوان یک نظر شخصی، صحبت تقی زاده ملعون! که از سر تا پا غربی شدن می گفت، بسیار واقع بین تر از کسی مثل علی شریعتی است که از بازگشت به خویشتن می گفت، بدون آنکه بفهمد اساسا این خویشتن چیست، والله اعلم 😊


لینک یادداشت دنیای اقتصاد:

http://goo.gl/pVJvCg

کانال راهبرد
@RahbordChannel

فقط با فهمیدن فجایع پیشین است که می توان جلوی وقوع فجایع آینده را گرفت (برگی از تاریخ)

سال 1932 ژورف استالین تصمیم گرفت درسی به دهقانان اوکراینی بدهد که هرگز فراموش نکنند، آنها نمی خواستند مزارع و احشام خود را به دولت "مردمی" شوروی واگذار کنند و سر ناسازگاری گذاشته بودند. چه معنی دارد وقتی "خیر جمعی" مطرح است، عده دنبال "مالکیت خصوصی" و "منفعت شخصی" باشند! گذشته از این گویا حال و هوای استقلال طلبی هم داشتند که گناهی نابخشودنی بود.

یک قحطی مصنوعی ایجاد کردند و جایی که انبار غله اروپا به حساب می آمد به روزی افتاد که تا روزی 28000 زن و مرد و کودک از گرسنگی جان می دادند. گفته اند در شرایطی که میلیون ها نفر اوکراینی و عمدتا در قفقاز شمالی تلف می شدند، حکومت شوروی همچنان غله را از اوکراین به جاهای دیگر صادر می کرد آنها می کاشتند، ولی حق استفاده از کاشته های خود را نداشتند. . کار به جایی رسید که پدران و مادران مجبور به خوردن کودکانشان شده بودند. این واقعه را هولودمور نامیده اند که بنا به روایت ها از بیش از یک میلیون تا 10 میلیون نفر در آن از بین رفتند.

این شمه ای از جنایت های یک رهبر مردمی! کمونیست بود، گولاک و سیبری بماند. کسانی می گویند اینها کمونیست بودند و سوسیالیسم چیزی متفاوتی است. فون میزس بزرگ نوشته است، اینکه میان سوسیالیسم و کمونیسم تفاوت می گذاریم مضحک است، به اصطلاح سوسیالیست ها به گفته خودشان مرجعی جز "مانیفست کمونیست" مارکس ندارند، در تحلیل نهایی این یکی به دیگری می رسد. وقتی به سرمایه داری ناسزا می گوییم، حواسمان باشد زیاد بی روغن سرخ نکنیم. شیاطین در کمین اند.

http://goo.gl/Z3zGrf

کانال راهبرد
@RahbordChannel

داستان ایران برای عربستان تکرار می شود؟

نوشته اند که بعد از 28 مرداد 32 اقتصاد ایران با توجه به کمک های ایالات متحده رشد خوبی را تجربه کرد، ولی سیاست های نادرست کار را به شدت خراب کرد، بودجه بالایی برای احداث چند سد هزینه شد، ولی از آنجا که پیش بینی زیرساخت و سیستم آبیاری مناسبی نشده بود، در عمل بدون استفاده ماند. با فشار آمریکا شاه نسل قدیم بوروکرات های دولتی را با جوان تر جایگزین کرد، آدم هایی تحصیل کرده در خارج از طبقه متوسط که بسیار هم توانمند بودند و تا زمانی که جنون شاهانه بعد از انفجار نفتی 52 گل نکرده بود، عملکرد بدی هم نداشتند.

گفته شده است که کشور رشد اقتصادی بسیاری خوبی داشت، ولی نابرابری هم در آن به شکل قابل ملاحظه افزایش یافته بود. اشاره کرده اند بین سال‌های 1346 و 1356 درصد خانواده‌های شهری که فقط در یک اتاق زندگی می‌کردند از 36 به 43 رسید! سوال این است چگونه می خواستند این نارضایتی ها و محرومیت ها را مدیریت کنند؟

یک سیستم پلیسی بسته با شاهی بلندپرواز و خودکامه زیاد نمی توانست کاری پیش ببرد، روشنفکران هم مخالف وضع موجود بودند و ژست های پدر تاجدار را برنمی تابیدند. کینگ آو کینگز (همان شاهنشاه خودمان) بیش از همه از چپ ها و همسایه شمالی می ترسید و قدرتگیری جریان مذهبی را که توان بسیج عمومی بالایی هم داشت نمی دید، حتی گفته شده است که برخی فیگورهای روشنفکر مذهبی را برای مبارزه با مارکسیسم تقویت می کرد، گویا مقالات علی شریعتی در نقد مارکسیسم به مدت دوماه در زمستان 54 در کیهان منتشر می شد و ساواک هم در جریان بود. کتاب دامگه حادثه خاطرات ثابتی رئیس ساواک را نخوانده ام، ولی بخش هایی از کتاب که اینجا و آنجا دیده ام حیرت انگیز است.

شاه خودکامه شاید نیت بدی هم نداشت، ولی زمانه زمانه شاهان نبود. او مرد بزرگی نبود و به قول داریوش همایون نتوانست در زندگی اش حتی یک تصمیم بزرگ بگیرد. اگر یک سال زودتر می مرد، اگر سیاست مشت آهنین را با شدت بیشتری پیش می برد، اگر دوره جنگ سرد نبود و ... شاید تاریخ متفاوت می شد.

به شباهت آن روزها و اوضاع کنونی عربستان فکر می کنم، نظام های شیخی-شاهی وقتی می خواهند اصلاح کنند کارشان ساده نیست، ولی عرب های صحرای حجاز شانس بزرگی آورده اند، مردم شان سودای "بهار عربی" ندارند، دشمنی به نام ایران هم دارند که می تواند عاملی وحدت بخش باشد. به قول عزیزی پیش بینی کار متخصصان فال قهوه است، باید نشست و گذر حوادث را دید.

https://goo.gl/Yxw3S6

کانال راهبرد
@RahbordChannel

در باب یک انتخاب جانکاه: "مردمی بودن" یا "کودتا"

"تا صبح سه نوزاد مرده بودند، با آغاز روز مشکل همیشگی کمبود آنتی بیوتیک، داروهای تزریقی و حتی غذا خود را نشان می دهد، بعد از آن برق شهر رفت و دستگاه اکسیژن رسانی از کار افتادند، پزشکان برای ساعت ها به صورت دستی سعی کردند اکسیژن را به ریه های نوزادان بیمار پمپ کنند. شب نرسیده 4 نوزاد دیگر هم از بین رفتند."

این توصیف ونزوئلاست که خطری جدی مردمش را تهدید می کند، می گویند رئیس جمهور وضعیت اضطراری اعلام کرده است و گفته است باید همه در کنار هم توطئه ها و تهدیدهای خارجی را خنثی کنند! البته چیز عجیبی نیست سرانجام پوپولیسم نفتی و "سوسیالیسم قرن بیست و یکمی" از پیشتر معلوم بود. زمان به قدرت رسیدن چاوز سال 1998 نفت حدود 77 درصد صادرات کشور بود و در سال 2013 حدود 96 درصد!

پوپولیسم نفتی تکلیفش روشن است: "مردمی بودن" خرج دارد و وقتی همه چیز را زیر سایه دولت می برید، مجبورید خرج محبوبیت تان و "خدمت به مردم" را از نفت در بیاورید. مشکلات را هم که بیگانگان و "امپریالیسم" ایجاد می کنند و شما همیشه مظلومید، جایی که قیمت نفت بالاست ولخرجی کنید، وقتی هم کار سخت شد، کافی است شعار مقاومت در برابر دشمن و لزوم ریاضت ملی بدهید. 😊

می شد حدس زد اگر در شیلی سالوادور النده سوسیالیست هم در قدرت مانده بود، دیر یا زود سرنوشتی مشابه ونزوئلا را شاهدش می بودیم، می گویند در مقام مقایسه درآمد واقعی ونزوئلا از دهه 70 چهارده درصد کوچکتر شده است و شیلی 216 درصد افزایش پیدا کرده است. بگذارید یک سوال دشوار بپرسم فرض کنید می توانستیم تاریخ را به عقب برگردانیم و وقایع را ساده کنیم و میان دو گزینه حق انتخاب داشته باشیم:

کدام را انتخاب می کردید آلنده محبوب و منتخب دموکراتیک در شیلی در قدرت می ماند و چند سال بعد نسخه شیلیایی فاجعه بالا را می دیدید یا چنانکه شد یک دیکتاتورمطلق العنان مانند پینوشه با همکاری سیا علیه او کودتا می کرد؟ دوست داشتم انتخاب ها بسیار گسترده از این بود، ولی گویا بسیاری اوقات کار دشوار است. حیف که دنیا کارتون نیست.

http://goo.gl/VDWPnQ
https://goo.gl/7i4ry4

کانال راهبرد
@RahbordChannel

شاهی که اقتصاد نمی دانست!

علینقی عالیخانی وزیر اقتصاد پهلوی دوم در گفتگوی با بی بی سی می گوید یکی از دلایل نارضایتی قبل از "شلوغی ها" این بود که دولت به پر و پای بازاریان پیچید و با کنترل قیمت ها مزاحم کارشان شده بود. گفته اند روزنامه های وقت، هرروز گزارش هایی از درگیری تجار و کنترل کنندگان قیمت منتشر می کردند.

وزیر کهنه کار پهلوی می گفت شاه درکی از مفهوم تورم نداشت، اعلی حضرت می گفت هرچقدر خریده اند، درصدی سود "منصفانه" روی آن بکشند و بفروشند، نمی پذیرفت که اقتصاد روال خودش را دارد و به حکم همایونی وابسته نیست. جایی دیگر به عنوان مصداق از تعیین قیمت سنجاق در جلسات دولت یاد کرده اند! کیهان بین الملل همان روزها نوشته بود نخست‌وزیر متعهد شده تا "در صورتی که اتاق اصناف ظرف یک ماه آینده نتواند قیمت‌ها را تعدیل کند، از شاهنشاه بخواهد که مجازات شدیدی از جمله اعدام برای سودجویان در نظر گرفته شود".

تورم یکی دو سال آخر بر نارضایتی ها افزوده بود، شاه که این اواخر به حرف کسی گوش نمی داد، احتمالا تصورش این بود که "سودجوها" نمی گذارند کشور به دروازه های تمدن برسد. با این حال کارهایی مثل کنترل قیمت ها که علی القاعده باید برای مردم دلپذیر باشد و محبوبیتی برای او ایجاد کند هم به کارش نیامد. او تورم را دوست نداشت و می خواست در صورت ضرورت ارتش را هم برای مبارزه با آن وارد میدان کند! (ونزوئلا اخیرا همین کار را کرد) با این همه حاضر نبود از مخارج دولتی اش (عمدتا نظامی) بکاهد و فکر می کرد با زور می شود "سودجوها" را ادب کرد.

اهل فن گفته اند فکرش فقط کمبود پول بود که احتمالا با درآمد نفت جبران می شد و کمبود منابع انسانی و زیرساخت ها و ... را نمی دید. در یک جلسه در واکنش به گزارشی از وضعیت بد اقتصادی گفته بود: "من به این صحبت‌ها و نظریات بیهوده عقیده ندارم. شما اقتصاددانان نمی‌دانید چه می‌گویید. ما به خوبی می‌دانیم که چه کار می‌کنیم و آیندهٔ روشنی برای مملکت می‌بینیم. شما باید این اراجیف را تمام کنید و در عوض به مسائل اساسی بپردازید."

شاید نیتش خیر بود، ولی باید در می یافت که اقتصاددانان اگرچه خیلی دوست داشتنی نیستند، حرف خیلی پرت هم نمی زنند. بد نیست شرط لازم سیاست ورزی در این مملکت پرخطر و بلاخیز را نه "قصد خدمت به مردم" بلکه "برخورداری از دانش اقتصاد" تعیین کنیم . 😊

پ.ن: دوستان ارجمند علاقه مند به مباحث اقتصادی و توسعه پیشنهاد می کنم کانال وزین اقتصاد اجتماعی را از دست ندهید:
http://telegram.me/social_economics

http://goo.gl/aG6elB

کانال راهبرد
@RahbordChannel

نابرابری شاهانه!

بگذارید به سال اول قرن بیستم یعنی صد وچند سال پیش برگردیم، گفته اند متوسط طول عمر ایرانی ها حدود 30 سال بوده است و جمعیت ایران حدود 8 میلیون، مقایسه کنید با اکنون که متوسط عمر نزدیک به 70 سال است و جمعیت 80 میلیون. در این سالها ایران فراز و فرود زیادی داشته است. دوره مدرن شدن ایران را باید از رضا شاه دنبال کرد، ولی به نظرم 20 سال بسیار جالب از بعد از قضایای 28 مرداد 32 تا انفجار نفتی 1353 داریم. اجازه دهید به یک مقوله مهم یعنی نابرابری تمرکز کنیم.

تا قبل از انفجار نفتی 1353 می شد رشد اقتصادی ایران را رضایت بخش دانست و حتی در بخش غیرنفتی هم رشد بالای 8 درصد را می شود دید، ولی چنانکه اهل فن مانند کوزنتس گفته اند در مراحل اولیه توسعه، نابرابری هم اجتناب ناپذیر است، ولی با گذشت زمان اوضاع بهتر می شود. اقتصاد ایران به شکل بی سابقه ای بزرگ شده بود، ولی آمار نشان می دهد در همان حدود (یعنی 1975 میلادی) میزان نابرابری در ایران در بالاترین میزان خود بود! بعد از آن بود که با پخش پول نفت این نابرابری کمی کاهش یافت. اما این چه پیامدی می توانست داشته باشد؟

وقتی در ازای رشد نابرابری در جامعه افزایش می یابد، باید کسانی هم باشند که این نابرابری را برای مردم توجیه کنند و با نوید دادن آینده "روشن" تفاوت ها را قابل تحمل کنند، شاه خودکامه باید زمان می خرید و از قضا همین را نداشت. غالب روشنفکران آن دوران منش استبدادی او را نمی پسندیدند، توجیه نابرابری بماند. ایدئولوژی غالب آن روزها چپ بود و ناله از تقسیم نادرست مواهب دنیا. این را بگذارید کنار اینکه شاه بعد از چند برابر شدن پول نفت، خزانه اش هم پر شد و جسارتش بیشتر. عمده مخالفان را سرکوب کرده بود، حزب رستاخیر راه انداخته بود و غربی ها را رهنمود می داد که نوع رابطه پدرانه او و مردمش را نمی فهمند و می گفت به وحشی های چشم آبی باج نمی دهد، حرف هایی که آگاهان می دانستند چقدر بی معناست.

کسی از نخبگان حاضر نبود بهای دفاع از یک خودکامه را بپردازد، حتی اگر نیتش خیر باشد. شاید اگر یک سالی زودتر می مرد یا سرکوب و مشت آهنین را با شدت ادامه می داد و زمان می خرید انقلاب رخ نمی داد، می دانید که دنیا بعد و قبل از شوروی خیلی تفاوت داشت. این روزها که مسئله نابرابری گویا برای ما هم پررنگ شده است، به نظرم باید این بخش از تاریخ را جدی تر خواند، والله اعلم. 😊
https://goo.gl/k9KNR5

کانال راهبرد
@RahbordChannel

چگونه از فلاکت اقتصادی خارج شویم؟

وضع ونزوئلا نیاز به توضیح ندارد، پیشتر از آن گفته ام، کشوری که کارش به بحران دستمال توالت برسد، تکلیفش روشن است. البته این تنها نمونه در تاریخ نیست و مشابه کم نبوده است، فرض کنید میزس زنده بود، پیشنهادهای بهبود احتمالی او را برای ونزوئلا ببینید:

1- اندیشه سوسیالیسم را بی خیال شوید و خودتان را از شر این طاعون رها کنید! (این یکی از همه مهمتر است)


2- واحد پول دیگری را جایگزین واحد فعلی (بولیوار) کنید، پولی که دیگر دزدان هم میلی به سرقت آن ندارند و قیمتش از دستمال توالت هم کمتر است، به درد همان مستراح می خورد. کسانی دلار آمریکا را به عنوان یک گزینه پیشنهاد کرده اند که با توجه به سابقه "امپریالیسم ستیزی" ونزوئلا بعید است بختی داشته باشد. یوآن گزینه بهتری است، چین سرمایه گذاری های گسترده ای در آنجا کرده است و بیشتر مقبول ونزوئلاست. (احتمالا فکر می کنند چین در کار استثمار نیست، بلکه برای آرمان های خلقی در ونزوئلا حضور دارد! جایی از قول ژیژک می خواندم رفتار چینی ها در آفریقا اگر از دوران استثمار اروپایی ها بدتر نباشد، بهتر نیست.)


3- خصوصی سازی گسترده در اقتصاد را پیش بگیرید و به بازار و بخش خصوصی اعتماد کنید، در بلندمدت مردم بسیار بهتر از آن دولت پترو- پوپولیست چاوزی می توانند رشد اقتصادی را محقق کنند.


4- تجارت آزاد را پیش بگیرید و محدودیت های صادرات و واردات را بردارید.

5- جلوی مداخله های دولت را بگیرید و آن را تمام کنید (مانند مداخله های فعلی در میزان تولید محصول و مصرف مواد اولیه در صنایع مختلف و مدیریت عرضه غذا)

البته پیش نیاز همه اینها یک زیرساخت حقوقی/قانونی برای تضمین حقوق مالکیت خصوصی است. کار اصلا ساده نیست، اینکه چطور این پیشنهادها اساسا فرصتی برای طرح بیابند خودش داستانی است، اجرا که جای خود دارد. باید نشست و دید چه کسی زنگوله را به گردن گربه می اندازد.

https://goo.gl/9kIkmB

کانال راهبرد
@RahbordChannel

تجارت نیست، صنعت نیست، ره نیست، امیدی جز به سردار سپه نیست!؟

رضا شاه پهلوی در دوران کوتاه سلطنتش تغییرات زیادی را در ایران به بار آورد و شاید بتوان ادعا کرد نخستین دولت سازی به معنای مدرن را او دنبال کرد، از موارد جزئی نظیر الزام نام خانوادگی برای همه افراد بگیرید تا دگرگونی های اساسی تر مانند دادگستری و دانشگاه. او با کودتا به قدرت رسید، ولی گویا چندان نامحبوب هم نبود و هرج و مرج اواخر دوره قاجار به حدی بود که ایرج میرزا شعر بالا را در وصفش بگوید. گفته اند روالی که وی پی گرفته بود ذیل عنوان "توسعه آمرانه" می گنجد.

عایدی او از پول نفت مثل پسرش زیاد نبود، برنامه توسعه مشخصی هم نداشته است و با نگاهی ملی گرایانه بعضی از تغییراتی که به نظر ضروری می آمد را دنبال کرده است. گفته اند تصویب قانون انحصار واردات و صادرات از جمله اقدامات وی بوده است که تجارت خارجی را در دست دولت قرار می داد و البته بعد از 2 سال مشخص شد نتیجه ای نداشته است. اما دولت حتی بعد از آن هم شرکت هایی را تاسیس کرد و بخش عمده ای از منابع حاصل از تجارت خارجی زیر کنترلش بود. با این حال گفته می شود تا قبل از تبعید عملکرد خوبی داشت، هرج و مرج از بین رفته بود و سرمایه گذاری نیز در کشور افزایش یافته بود. چنانکه می توان در کشوری مثل ایران انتظار داشت البته فساد غوغا می کرد.

از این بگذریم، امروز کتابی به چشمم خورد به نام "دیدن مثل دولت" اثر جیمز اسکات (نمی دانم ترجمه شده است یا نه). کتاب نقد همین رویکرد مهندسی اجتماعی و توسعه آمرانه بود. چندجایی هم اسم از پهلوی ها برده بود و با مرور تجربه های مختلف از روسیه و تانزانیا و چین نشان می داد که این رویکردهای امرانه به شکست انجامیده اند. با رویکرد نظری مشخص نشان می داد که اساسا برنامه ریزی دولتی کارایی ندارد و اگر مثل استالین و مائو میلیون ها ادم ها نمیرند، باز هم دردی دوا نمی کند.

با دیدن این کتاب، این سوال برایم بسیار پررنگ تر مطرح شد، درست است که توسعه آمرانه ره به جایی نمی برد، ولی مثلا در ایران دوران قاجار واقعا چه کار دیگری می شد کرد؟ روی کدام "مردم" و "نهادها" می خواستیم حساب باز کنیم؟ جایگزین چه بود؟ بار توسعه را چگونه می شد بر دوش "مردمی" عمدتا روستایی گذاشت که شپش از سروکولشان بالا می رفت؟ (دوستی فرزانه با اشاره به پهلوی اول و ترانه محسن نامجو نوشته بود: "می گویند مدرنیته را "اخلاق سگ" آورد، شما اگر می توانید با لبخند بیاورید!")

همین را می توانید برای وضع کنونی عربستان هم بپرسید، فرض کنید این برنامه 2030 نباشد یا شکست بخورد، چاره دیگری هم هست؟ روی "مردم" عربستان حساب کرده اید؟ آنها که ملت نیستند، مجمع القبایل اند، رهایشان کنید کثافت بنیادگرایی دنیا را بر می دارد و اگر همین نظم کنونی هم نباشد، به جای نفت، تروریست انتحاری به دنیا صادر می کنند.

می شود حکم کرد پس باید یک دولت خیرخواه دستکم در مراحل اولیه کار را پیش ببرد، ولی به نظرم این ساده سازی اوضاع است. سوال اساسی تر این است: آن "مردمی" که قرار است بار توسعه را بر دوش بکشند چگونه به وجود می آیند؟

https://goo.gl/k9KNR5
http://goo.gl/Kg8rBd


کانال راهبرد
@RahbordChannel

داستان اقتصاد دو ابرقدرت از آغاز تا انجام!

دهه 1980 به این طرف را از دست ندهید!

کانال راهبرد
@rahbordChannel

تلاش کنیم نام ایران در صفحه اول جراید جهان نیاید!

بنده خدایی دست شکسته از طبیب می پرسید: آقای دکتر، گچ دستم را باز کردم، می توانم ویولن بزنم؟ طبیب محترم گفت: بله، می توانی. آن عزیز گفت: چقدر خوب، چون قبلا نمی توانستم!

حکایت ما ایرانی ها و برجام است، در یادداشت به پیروی از محمد قائد پیشنهاد کرده ام سیاسیون هدفشان این باشد نام ایران در صفحه اول جراید دنیا نیاید، ماجراجویی چند ساله در مدت کوتاه درست نمی شود، در سرزمین آریایی اسلامی هم که اوضاع معلوم است. کار در این حوالی پیچیده تر از اینهاست.

لینک یادداشت دنیای اقتصاد:

http://donya-e-eqtesad.com/news/1054792



کانال راهبرد
@RahbordChannel

روانشناسی سیاسی ما ایرانیان!

روانشناسی سیاسی رشته ای است که روانشناسی اجتماعی و سیاست به هم می خورند، دو ترم این درس را در در دانشگاه تهران تدریس کرده ام، یک نظریه جالب در روانشناسی سیاسی "نظریه تصویر" است. در یادداشت دیروز دنیای اقتصاد هم اشاره ای به آن شده بود، ولی امکان چاپ همه توضیح ها نبود، بد نیست آن را ببینید، نقطه شروع جالبی است شاید بعد بیشتر از آن نوشتم:

در روانشناسی سیاسی، نظریه تصویر به زبان ساده می گوید ناظران بیرونی بر اساس برداشت از قابلیت های یک کشور، پیشینه و فرهنگ آن، نوع تصمیم گیری و نیت تصمیم گیرندگان اصلی تصویری را به آن کشور نسبت می دهند، تصویری که می تواند مطلوب یا نامطلوب یا ترکیبی از هردو باشد. غریب نیست اگر ادعا شود چنین تصویری مبنای عمل سرمایه گذاران خارجی هم هست.

یکی از این تصویرها " کشور یاغی" است؛ کشور غیرمتمدنی که توانمندی بالا و قدرت زیادی ندارد، تصمیم گیرانش عده ای معدود اند و هدفی جز آسیب زدن و تهدید دیگران ندارند. با چنین کشوری مذاکره و مراوده روا نیست، باید با مشت آهنین و اجبار سرجایش نشاند. کره شمالی از نخستین مثال هایی است که با شنیدن این توصیف ها به ذهن می آید، هرچند شعار آنها "استقلال" و "مبارزه با امپریالیسم و سرمایه داری" است. لازم به گفتن نیست که هیچ عاقلی در کشور یاغی سرمایه گذاری نمی کند.

یاغیگری همان تصویری نامطلوبی بود که با سو تدبیر برخی سیاسیون داخلی و البته تلاش رقبای منطقه ای از ایران ساخته شده بود؛ تصویری که با توافق با قدرت های جهانی تا اندازه ای ترک برداشت. اما تغییر برداشت ها نیازمند زمان است. برای بهبود ذهنیت ها باید هزینه و وقت صرف کرد. ایران می تواند تصویر یک کشور متمدن و قدرتمند را به نمایش بگذارد که همچون وزنه ای اثرگذار در تحولات نقش مثبت دارد، به نظر هم می رسد تنها کشوری است که قابلیت های نرم چنین نقشی را در خاورمیانه دارد.

بالاترین اولویت برای بهبود اوضاع اقتصاد و جذب سرمایه همین فاصله گرفتن حداکثری از تصویر "یاغی" است، نباید سیگنال های نادرست به دیگران داد و باید کوشید برداشت های پیشین زدوده شوند. این کار ساده ای نیست و مسیری پر پیچ و خم پیش روست، هنوز بسیاری کشورها منتظر نتایج انتخابات ریاست جمهوری ایالات متحده هستند و رفتار بسیاری از منتقدان داخلی نیز چندان پیش بینی پذیر نیست. گفته شده است که به دلایل سیاسی جلوی وام دهی بانک جهانی به ایران گرفته شده است، غریب نیست که رقبای سیاسی از نفوذ خود برای مهار طرف مقابل استفاده کنند، ولی به جای شکایت از تزویر دشمن باید کاری دیگر کرد و هوشمندانه راهی گشود.

http://goo.gl/xDCPB2
http://goo.gl/X52orZ

کانال راهبرد
@RahbordChannel

اصل جنس! برای آینده ایران نئولیبرالیسم مناسب است یا نه؟


در مملکت ما که مفاهیم سیاسی را به جای دشنام به کار می برند و برخی از مومنین تازه رنسانس کرده تصورشان اینست که نئولیبرالیسم نوعی فحش ناموسی است، دشوار بتوان به گفتگو فکر کرد. اما بحث داغی است که بالاخره "نئولیبرال باشیم یا نه!" شماره اخیر مهرنامه به این اختصاص داشت و حرف و حدیث ها را هم که در فضای رسانه ای می دانید. بنا به نظر برخی منتقدان، صندوق بین المللی پول و بانک جهانی از ابزارهای گسترش سلطه سرمایه داری جهانی هستند، این نوشته را از صندوق بین المللی پول در ارزیابی نئولیبرالیسم ببینید:

نئولیبرالیسم را کمتر به عنوان یک مفهوم دقیق اقتصادی می توان شناخت، با تمام ابهام و گستردگی، دو فرض بنیادین را می توان در آنها سراغ گرفت: 1) افزایش رقابت با مقررات زدایی و باز کردن بازارهای داخلی از جمله بازارهای ملی به روی رقبای خارجی 2) کاهش اندازه و نقش دولت از طریق خصوصی سازی و محدود کردن هزینه ها و بدهی های آن (دولت کوچک)

این دیدگاه از 1980 به این سو به عنوان رویکرد غالب در جهان دنبال شده است، نتایج مثبتی مثل "کاهش چشمگیر تعداد فقرا" و "انتقال دانش و تکنولوژی به کشورهای در حال توسعه" و "بهبود سطح خدمت رسانی در پی خصوصی سازی" را به همراه داشته است. اما گفته شده است در دو مورد از سیاست های نئولیبرال یعنی "آزادسازی بازارهای مالی" و دیگری "ریاضت اقتصادی (کنترل هزینه ها و بدهی های دولت)" باید هشیارتر عمل کرد و پیامدهای منفی را باید در نظر داشت. در پیوند با این دو نابرابری قضیه ای جدی است و گفته شده است که افزایش نابرابری حتی رشد پایدار آینده را هم متاثر می کند و باید برای آن چاره کرد.

آزادسازی بازارهای مالی جنبه های مثبتی دارد و کشورها می توانند از منابع مالی خارجی هم بهره بگیرند، این در بهترین شکل در سرمایه گذاری خارجی مستقیم (اف دی آی) محقق می شود، ولی در کنار آن باید دیگر موارد نظیر معاملات سفته بازانه و نوسان ناگهانی منابع مالی را هم در نظر داشت که می تواند به بحران های مالی بینجامد.

ریاضت اقتصادی هم برای برخی کشورها اجتناب ناپذیر است، ولی اجرای سفت و سخت آن برای همه کشورها به دلیل پیامدهای نامطلوب اقتصادی دستکم در کوتاه مدت مانند افزایش بیکاری و کاهش عرضه و تقاضا توصیه نمی شود. دولتهایی با شرایط مالی مناسب می توانند همچنان با مخارج بالا سر کنند. ناگفته پیداست که توجیه مخارج بالای کشورها همان بحث بازتوزیع و کاهش نابرابری میان شهروندانشان است.

هشدار: برادران و خواهران منتقد این نوشته به معنای "اعتراف نئولیبرالیست ها به شکست پروژه استعماری جهانی سازی" نیست، خواستید چیزی بنویسید یک بار اصل مقاله و مراجعش را بخوانید، بازار آزاد همچنان کارآترین سازوکار تخصیص منابع است. 😊

http://goo.gl/Xh0QsJ

کانال راهبرد
@RahbordChannel

تبار شناسی اقتصاد مقاومتی؟

تصادفی چشمم خورد به معرفی یک کتاب از طارق رمضان که از متفکران شناخته شده اسلامی است، سال 2005 در بخشی از کتاب گویا به مفهوم مقاومت اقتصادی اشاره کرده است که البته برای قضاوت بهتر باید کتاب را خواند، (به فارسی هم ترجمه شده است). طارق رمضان نوه حسن البنا بنیانگذار اخوان المسلمین است که نامش با سید قطب و دیگر پیشروان اسلام سیاسی گره خورده است.

گفته می شود که آیت الله خامنه ای هم در جوانی علاقه مند به این اندیشه ها بوده و حتی بخش هایی را ترجمه هم کرده اند، بدون آنکه بخواهم خط و ربط خاصی را بین آنها دنبال کنیم و کسی را به دیگری ربط دهیم (کاری ناصواب که که در ایران البته نان دارد) به نظرم فرض موجهی است که پیشینه وتبار اقتصاد مقاومتی را به عنوان نمود و بخشی از یک اندیشه گسترده تر چند دهه ای بفهمیم، اگر اقتصاد مقاومتی را در سیاقی سیاسی بفهمیم و فقط به جنبه های "اقتصادی" و کارایی نپردازیم، شاید نقطه شروع مطرح شدن آن را تحریم ها نباشد، باید چند دهه عقب تر رفت، والله اعلم

http://goo.gl/Q8UQhA

کانال راهبرد
@RahbordChannel

اقتصاد دین: در باب اثرات اقتصادی روزه

برخی کشورهای مسلمان از جمله ایران در ماه رمضان ساعات کاری را کم می کنند و هوای روزه داران را دارند، برای مثال در دوبی ساعت کار رسمی دو ساعت کمتر می شود و از ظهر تا ساعت سه هم کار در فضای باز ممنوع است. برای بررسی اثرات اقتصادی روزه و رمضان دو پژوهشگر داده های بیش از 60 سال را بررسی کرده اند.

کشورهای مختلف با توجه به نزدیکی و دوری از خط استوا شرایط متفاوتی را تجربه می کنند، زمان روزه داری در برخی کشورها مانند ترکیه نوسان بیشتری دارد (از 9 تا 15 ساعت) و در برخی دیگر مانند اندونزی کم و بیش ثابت است (حدود 12 ساعت). نشان داده شده است که روزه اثر منفی بر اقتصاد کشورهای مسلمان دارد (بر اساس سرانه تولید ناخالص داخلی یا حتی حجم کل اقتصاد) و این در ساعت های طولانی تر روزه داری بیشتر هم نمود دارد. آنها گفته اند هر یک ساعت روزه بیشتر به کاهش 0.7 درصدی تولید ناخالص داخلی می انجامد.

از آن سو نشان داده شده است که روزه گرفتن بر احساس خوشبختی شخصی مسلمانان اثر مثبت دارد، به زبان دیگر، در ماه رمضان “هرچند مسلمانان [به طور نسبی] فقیرتر می شوند، ولی احساس شادی بیشتری دارند”.

https://goo.gl/HwBfoc

کانال راهبرد
@RahbordChannel

چرا سرمایه داری بد نیست؟

در این نوشته که ترجمه ای آزاد از درسگفتارهای موسسه میزس است، به ایرادهای رایج سرمایه داری پاسخ داده شده است، متن خلاصه تر پیشتر در دنیای اقتصاد چاپ شده است، ولی این نسخه کاملتر به لطف سردبیر محترم سایت بورژوا در فضای مجازی انتشار می یابد.

به نظرم نوشته جالبی است، طولانی نیست، پیشنهاد می کنم حوصله کردید مطالعه فرمایید.

http://goo.gl/uaD2N4

کانال راهبرد
@RahbordChannel

در باب گلادیاتورهای اقتصاد!

زمانی چاوز فقید همتای ایرانی‌اش را «گلادیاتور نبرد با امپریالیسم» خوانده بود، برای آنکه معنای توصیف وی را بهتر دریابیم باید چند سالی به عقب برگردیم. او پیش‌تر گفته بود که فیلم «گلادیاتور» ریدلی اسکات را بسیار دوست دارد و طغیان یک برده علیه امپراتوری روم او را بسیار هیجان زده کرده است. او خود و همفکرانش را جنگجویانی می‌دانست که علیه امپراتوری ایالات متحده آمریکا به پا خاسته‌اند. کسانی گفته‌اند در مثل مناقشه نیست، ولی چاوز چندان شباهتی به آن گلادیاتور یاغی نداشت و یکی دیگر از شخصیت‌های آن فیلم بیشتر شبیه اوست؛ منظور کمودوس همان شاهزاده ناخلفی بود که با کشتن پدر فرهیخته‌اش مارکوس اولریوس به جای او نشست و با عوام فریبی در پی جلب محبوبیت بود، کشور را ورشکسته کرد و در پایان حتی مرگ گلادیاتور به دست او بود. ...


لینک یادداشت دنیای اقتصاد:

http://goo.gl/r6ZDQD

پ.ن: دوستان ارجمند، کانال ارزشمند "اقتصاد در گذر زمان" را از دست ندهید:

https://telegram.me/m_ali_mokhtari

کانال راهبرد
@RahbordChannel

فقرای مایه دار!

می گویند در اتحاد شوروی تصمیم گرفته شد که فیلم "خوشه های خشم" را به عنوان یک فیلم ضد سرمایه داری به نمایش بگذارند، فیلمی که بر اساس داستانی از جان اشتاینبک ساخته شده بود. داستان مصائب سفر خانواده فقیری است که در دهه 1930 و همان حال و هوای رکود اقتصادی در جستجوی زندگی بهتر به سمت کالیفرنیا سفر می کردند. آنها سوار ماشین شان می شوند و سفر پرخطرشان را آغاز می کنند.

هدف دولتی ها از نمایش فیلم احتمالا این بود که نشان دهند از سرمایه داری هم بخاری بلند نمی شود و خدا را شکر کنید که به جای سرمایه داران زالوصفت، زیر سایه حکومت مردمی سرخ زندگی می کنید. اما بعد از گذشت مدتی نمایش فیلم را قطع کردند. علت این بود که تماشاگران می پرسیدند مگر در سرزمین امپریالیسم و استثمار کارگران، فقرا می توانند ماشین شخصی داشته باشند!؟

اقتصاد بازار آزاد بیشتر به نفع فقراست، ثروتمندان همیشه آنقدر امکان مالی داشته اند که زندگی به آنها سخت نگذرد، اگر در حال حاضر در خانه بسیاری از فقرا می توانید تلویزیون و یخچال و مانند آن را ببینید (چیزهای که زمانی نه چندان دور نشان ثروت بود)، همه را باید ناشی از رقابت در اقتصاد بازار دانست. شاید بتوان این نقد را طرح کرد که در اقتصاد آزاد نابرابری میان انسان ها بیشتر شده، ولی عملکرد آن در کاهش فقر غیرقابل انکار است، جهان ما از هر زمان دیگر فقیر کمتری دارد!

https://goo.gl/B6A3M5

کانال راهبرد
@RahbordChannel

حقوق مدیران دولتی ایران زیاد است؟


قضاوت در این باره ساده نیست و تفاوت های اساسی میان کار دولت ها با بخش خصوصی کار مقایسه را بسیار دشوار می کند، معمول اینست که می گویند اگر در دولت پول کافی به مدیران کاربلد ندهیم، به بخش خصوصی می روند و توان کارشناسی دولت کم می شود، اگر هم بماند پولش را مستقیم از جیب ملت در می آورد و هزار فساد می کند. این البته نکته کوچکی نیست در این حوالی که ما زندگی می کنیم و شیر نفت دست دولت است، فرق می کند چه کسی پول را توزیع کند. یادم هست پیش از هیاهوی کنونی در مورد شهرداران تهران و غلامحسین کرباسچی هم این قبیل بحث ها زیاد بود.

از آن طرف کسانی هم به درستی می گویند معنی ندارد مدیر کاربلد را در دولت به بند بکشیم که به جای کار سازنده درگیر سیاست بازی و چانه زنی شود، بگذارید برود توانش را در جای درست به کار بگیرد. این حرف هم حرف حساب است.

گفتم ببینم در بلاد کفر چه خبر است، جستجویی کردم دیدم گزارشی در مورد مقایسه پرداختی به دولتی ها (فدرال) و بخش خصوصی در ایالات متحده آمریکا، مهد سرمایه داری، تهیه شده است که بسیار رهگشاست. مهمترین عامل در تفاوت میزان حقوق و مزایا را تحصیلات افراد دانسته اند.
دیده می شود که سرجمع دولتی ها 16 درصد بیشتر از بخش خصوصی دریافتی دارند که البته این در سطوح تحصیلات مختلف متفاوت است و همچنین نسبت اجزای دریافتی (حقوق و مزایا) نیز تفاوت زیادی را نشان می دهد. نمودار بعدی بهتر از هزار نوشته گویای واقعیت است. باز هم تاکید می کنم از نتیجه گیری های شتابزده پرهیز کنید.

http://goo.gl/4aD9zF

کانال راهبرد
@RahbordChannel

مقایسه پرداختی به دولتی ها (فدرال) و بخش خصوصی در ایالات متحده آمریکا.

کانال راهبرد
@RahbordChannel