فردا پسفرداست که امام سوم شیعیان که پنج ماه پیش از مدینه خارج شده بود تا به مکه برود، در حوالی کوفه با خلیفۀ جدید اعراب درگیر بشود. من اما چند سال است که نه به‌عنوان شیعۀ سیاسی نه به‌عنوان چپ سکولار، هیچ مزاحمتی برای امام شیعیان ندارم و تفسیر و توصیه هم نمی‌کنم که بیعت بکند یا نکند. به کوفه برود یا نرود. در کربلا تغییر مسیر بدهد یا بماند. حرکتش به کوفه برای تشکیل حکومت باشد، یا جهاد، امر به معروف، یا صرفاً برای حفظ خود و خانواده. واقعاً به ما چه مربوط است و چرا برای حل مسائل امروزمان از امام توقع داریم تا جان خود و خانواده‌اش را به خاطر بیندازد؟

بنابراین، چند سالی هست که به‌جای افتادن در دام زمان‌پریشی و قصه‌های صدر اسلام، مسائل خودم و جامعه‌ام را به نحو دیگری توصیف، تبیین و تجویز می‌کنم. شیعیان هم مختارند که بر سر خودشان بزنند یا استبداد یا دشمن متجاوز؛ بر اساس آموزه‌های دینی یا دستورات حکومت دینی‌شان مهاجران افغان را به حسینیه راه بدهند یا ندهند؛ در مسیر اخراج تا مرز افغانستان مثل سپاه یزید با لشکر اسرا عمل کنند یا مثل داستان حسین با لشکر حر؛ و... . اما بیرون از حلقۀ دیوانگان حسینیه و هر کجا که خواستند با مهاجر افغان، کرد و بلوچ، بهایی و چپ، زن و ترنس و... بدرفتاری کنند، از کسی مثل من سکوت نخواهند دید. یک سیلی حداقل چیزی است که از آنارشیست و آنتی‌فاشیست نوش جان خواهند کرد.
@RezaNassaji

فراخواندن غول دین از قوری قصه‌های روضه‌خوانان، شاید برای خطیبان و نویسندگان کاری آسان باشد تا آرزوهای انقلابیشان را برآورده کند، اما بازگرداندنش آسان نیست، چه تشیع صاحبان و مفسران رسمی دارد که آرزوهای خودشان را دارند.
شیعۀ هویت‌طلب که با کتاب‌سازی‌هایی چون «امام صادق مغز متفکر جهان شیعه» گمان می‌کرد افزون بر «دانش انقلاب» (که مجاهدین مارکسیست‌شده بابتش اسلام را کنار گذاشتند؛ با این تعبیر که «هر چه پوستین پارۀ اسلام را وصله‌های علمی زدیم، از جای دیگر پاره شد»)، تمامی علوم قدیم و جدید نزد علی، باقر و صادق موجود است، دیگر از موضع خودش کوتاه نخواهد آمد؛ همچنان که بلافاصله پس از انقلاب اسلامی‌شان با «برهان قاطع» مارکس را سر جایش نشاندند.
پیامد فراخواندن حسین ابن علی و علی ابن ابی‌طالب از قرن هفتم به قرن بیستم، برای ورود به منازعات طبقاتی، ضداستبدادی و ضداستعماری، فربه شدن تصویری است که پیشتر تنها به کار عزا و غذای عاشورا می‌آمد.
اما وقتی انحصار تفسیر رسمی رخ دهد، این تصویر اتساع‌یافته ناگاه منقبض و تهی می‌شود و تنها به درد عزاداری مردم با روضه‌خوانان مرتجع یا عزادارکردن مردم توسط حاکمان مستبد می‌خورد.
@RezaNassaji

در جست‌وجوی مردم زیر آوار ونزوئلا


در همان لحظات اولیۀ زلزله، به دوستی چپ‌گرا در ونزوئلا پیام می‌دهیم. می‌گوید سالم است و دور از محل زلزله. از او می‌پرسیم کاری برای زلزله‌دگان خواهد کرد؟ می‌گوید «اروپا قرارست کمک کند.» از او نمی‌پرسیم که درحالی‌که فرودگاه کاراکاس ویران شده، چطور کمک‌های اروپا قرار است برسند؛ بلکه باید بپرسیم در این ساعات حساس اولیۀ زلزله که مهم‌ترین اقدامات امدادی برای نجات باید انجام شوند، او و دوستان چپش چه خواهند کرد؟ آیا تشکیلات چپ محلی‌شان کمک جمع می‌کند یا برای امداد خواهند رفت؟ از لحن دوستمان مشخص است که چنین تشکیلاتی در کار نیست و امداد هم نخواهند بود.

درحالی که این روزها، در شبکه‌های اجتماعی بحث داغی میان راست‌گرایان و چپ‌گرایان درگرفته که ساختمان‌های ویران شده در دو زلزلۀ پیاپی ونزوئلا، ساختۀ دوران حاکمیت دولت چپ‌گرای‌ چاوز (۱۹۹۹-۲۰۱۵) و مادورو (۲۰۱۵-۲۰۲۶) بوده‌اند یا سرمایه‌داران راست‌‌گرا در دهۀ هشتاد و نود که سواحل توریستی ونزوئلا را بلعیدند، آنچه مورد غفلت هر دو طرف است، ویرانی بزرگ‌تری است که چاوز و مادورو بر سر چپ ونزوئلا و مردم ونزوئلا آورده‌اند. وقتی سندیکا و حزب همچون انتخابات و مجلس بی‌معنا شوند و در مناسبات غیردموکراتیک و فسادآمیز، خواهر و برادری به ریاست دو قوۀ مجریه و مقننه برسند، فرقی نمی‌کند به دیکتاتوری مادورو خدمت کنند یا با ترامپ تبانی کرده باشند، به هر حال، مردم هیچ‌کجا نیستند. (اگر یاد احمدی‌نژاد افتادید، تعجب نکنید؛ بعد از آبرویی که این عملۀ استبداد از عدالتخواهی برد، قرار بود عملۀ استعمار هم باشد و دلسی رودریگز ایران بشود.)

ماحصل حکومت طولانی و فراقانونی این دو (که با تغییر قانون اساسی برای تداوم چاوز در قدرت آغاز شد و آن را غیردموکراتیک و غیرمردمی ساخت و مقدمۀ فساد را فراهم آورد) چیزی جز قلب معنای سوسیالیسم نبود. تحریم‌های شدید آمریکا و تلاش‌های متعدد برای کودتا (که هنوز هم بیش از ۳۵.۵ میلیارد دلار ثروت‌ بلوکه‌شدۀ ونزوئلا را به آنان پس نداده است) هیچ‌کدام توجیهی برای بیرون راندن مردم از سیاست نمی‌شود، وقتی یک بار چاوز مردم را برای مقابله با کودتا به خیابان فراخواند (آپریل ۲۰۲۲) و پس از استفاده از مردم، آن‌ها را تنها به ستایشگرانی برای رأی دائم بدل ساخت و از سایر مسائل کنار گذاشت، طبیعی بود که در جریان کودتا علیه جانشینش مادورو (فوریه ۲۰۲۶) در خانه بنشینند و تماشا کنند.

دوست ما مدتی در ایران هم تحصیل کرده و مبارزۀ حکومت ایران با آمریکا را می‌ستاید، هر چند به‌‌عنوان زن از رفتار حکومت با زنان وحشت داشت و آن را تأیید نمی‌کرد. اما چیزی که باید از ایران یاد بگیرد، سبک زندگی چپ و روحیۀ اندک کنشگران چپی است که به‌جای مهملات آخوندپسند محور مقاومتی و ضدامپریالیستی، سعی می‌کنند عدالت و آزادی را با هم، برای مردم ایران و به‌وسیلۀ خود مردم ایران محقق کنند. کسانی به‌رغم منع هرگونه حزب و سندیکای چپ (و حتی گروه کتابخوانی در دانشگاه یا تلگرام که حکم حبس طولانی در پی خواهد داشت) نه فقط مقابل استعمار و استبداد می‌ایستند، که اولین نفرات برای نجات مردم در بلایای طبیعی هستند (با وجود آنکه همان اقدامات باعث دستگیری‌شان می‌شود) و حتی حاضرند در نجات محیط زیست جان خودش را فدا کنند. (بنگرید به کشته‌شدگان این سال‌ها در مقابله با آتش‌سوزی‌های عمدی جنگل‌های کردستان و این بار در خوزستان، که قربانی زیاده‌خواهی حکومت مرکزی و سرمایه‌داری محلی شدند.)

چپ وقتی معنا پیدا می‌کند که به سبک زندگی (و نه شعار) بدل شده باشد، و سبک زندگی به طبقۀ اجتماعی افراد برمی‌گردد، نه فلسفه‌ای که می‌بافد. پیداست که کسانی که به رنج فرودستان ایران توجهی ندارند، اما دولت ونزوئلا، کوبا، چین و... را می‌ستایند (که باید از ایشان پرسید «رفیق رودریگز»هایی که می‌ستودند و بر کنشگران گمنام ایران مرجح می‌دانستند، بالاخره قهرمان‌اند یا ضدقهرمان؟) نمی‌توانند چپ باشند.
در نهایت، قهرمان جامعه آدم‌های معمولی هستند که در دل فاجعه دست به کارهای فردی و تحریک جمعی می‌زنند؛ سازماندهی و آگاهی‌بخشی می‌کنند و نهادهایی را به وجود می‌آورند که از آنِ مردم هستند. همان کاری که زنان در زلزلۀ ۱۹۸۵ مکزیکوسیتی انجام دادند.

پی‌نوشت: بنگرید به روایت ربکا سولنیت از سازماندهی از پایین توسط زنان در زلزلۀ مکزیکوسیتی، در فصل سوم کتاب «ساختن بهشت در جهنم» (البته ترجمۀ منتشرشده فاجعه‌ای بدتر از خود زلزله است و باید منتظر ترجمۀ نیما م. اشرفی بود که پیشتر کتاب‌های دیگری از سولنیت را به فارسی برگردانده است.)
@RezaNassaji

اگر قرار باشد ملت ایران هم آیه‌ای از قرآن برای این جنازه بخوانند که هم وصف حال حاکم قدیم باشد هم حاکم جدید، آیۀ ۳۰ بقره کفایت خواهد کرد: «وقتى پروردگارت فرشتگان را فرمود كه من در زمين خليفه‌اى خواهم گماشت، گفتند: «آيا كسانى در زمين خواهى گماشت كه در آن فساد كنند و خون‌ها بريزند...؟!»...»
فرشتگان منتقد اما معتقد، همان اصلاحطلبان، محور مقاومتی‌ها، توده‌ای‌های قدیم و جدید و... هستند که انتظار داشتند پس از جنگ اول یا دوم، حکومت به سوی مردم بازگردد و صلح و اصلاح کند. اما قرار گرفتن آقازادۀ جوان به‌جای آقای پیر، تجدید احکام روسای انتصابی و تشدید قدرت نظامی‌ها، گواهی بر پوچ بودن این آرزوها و خیال‌هاست؛ همچنان که کل این ماجرا توهمات براندازان راستگرای سلطنت‌طلب و جنگ‌طلب را رسوا می‌کند که هر چه کردند به ضد خود بدل شد، بی‌آنکه مسئولیت حماقت و خیانت خود را بپذیرند.
ما اما آن شیاطین‌ایم که به خدا و خلقش سجده نمی‌کنیم؛ نه از این رو که عبادت خود را برتر از این آفریدۀ جدید می‌پنداریم، بلکه چون اهل عبادت به و اطاعت از هیچ خری نیستیم و برتری و سلطۀ هیچ‌کس را بر دیگری برنمی‌تابیم. نه خدا، نه ارباب؛ زنده باد آزادی، زنده باد برابری!
@RezaNassaji

انتقاد ما از محور مقاومت و چپ محور مقاومتی نه نفی مسئلۀ فلسطین، که نقد پاسخی به آن است که مقاومت را به مواضع دولت‌ها فرومی‌کاهد؛ با برجسته‌سازی مبارزه با امپریالیسم مبارزۀ طبقاتی را هیچ می‌انگارد؛ جنبش چپ را ذیل اسلامگرایان می‌برد؛ با ستایش جمهوری اسلامی (همچون چین و روسیه) استبداد و فاشیسم داخلی را انکار می‌کند؛ و...

اما وجه ایجابی توجه ما به مسئلۀ فلسطین چیست؟ جنبش چپ فلسطین نه تابع اسلامگرایان که پیشگام مبارزۀ رهایی‌بخش مردمی و دموکراتیک فلسطین بوده است و اگر امروز قافیه را به اسلامگرایان باخته، افزون بر موج بنیادگرایی در جهان پسافروپاشی شوروی، ناشی از تزریق درهم و ریال‌های نفتی قطر و جمهوری اسلامی به اسلامگرایان فلسطین و... و نیز دیگر حمایت‌های دولتی همچون ترکیه و سوریۀ سابق است.
همچنان که همکاری رژیم سازش کرانۀ باختری با اسرائیل برای حذف عناصر مستقل و محبوب چپ‌گرا همچون مروان برغوثی همپای انحصارطلبی حماس و حزب‌الله لبنان (که رهبران حزب کمونیست لبنان را به‌رغم همبستگی آنان در جنگ با اشغالگری اسرائیل، ترور کردند) همچون جمهوری اسلامی (که نیروهای چپ را به‌رغم همبستگی علیه آمریکا و حمایت علنی در جنگ تحمیلی، سرکوب کرد) مانع حضور صداهای مردمی و مستقل چپ است.

چپ اما می‌تواند ضدامپریالیست باشد، ولی زیر علم اسلامگرایان و دولت‌های حامی آنان نرود؛ ورنه حتی به کثافت توجیه طالبان و القاعده هم فروخواهد افتاد. این‌همه کتاب دربارۀ جنبش چپ فلسطین و حامیان مستقل و چپ‌گرای مقاومت فلسطین در جهان، که برخی از آن‌ها را به فارسی منتشر کرده‌ایم یا در دست انتشار داریم، برای فهم این مطلب کافی است.
@RezaNassaji

امروز، سالگرد ترور و مرگ قهرمانانۀ غَسّان کَنَفانی (Ghassan Kanafani)، شاعر، روزنامه‌نگار و نویسنده چپ‌گرای فلسطینی (زادۀ۸ آوریل ۱۹۳۶ در عکا و درگذشتۀ ۸ ژوئیه ۱۹۷۲ در بیروت) است.
او که بیشتر با آثار ادبی‌اش شناخته شده، همچنین از اعضای رهبری «جبهۀ مردمی / خلق برای آزادی فلسطین» (الجبهة الشعبیة لتحریر فلسطین) بود و از همین رو در سال ۱۹۷۲ در بیروت هدف موساد قرار گرفت و به قتل رسید.
ترجمۀ نخستین اثر سیاسی غسان کنفانی با عنوان «انقلاب ۱۹۳۶-۱۹۳۹ فلسطین» در نشر مردمنگار منتشر می‌شود.
این متن مشهور از غسان کنفانی با ترجمه پروانه قاسمیان، به ضمیمۀ مقالاتی از لوئیس برهونی و شارلوت کیتس به قلم احسان پورخیری و از زبان انگلیسی ترجمه شده است.

معرفی کتاب: انقلاب ۱۹۳۶-۱۹۳۹ فلسطین
معرفی نویسنده: غسان کنفانی
معرفی دیگر نویسندگان: لوئیس برهونی و شارلوت کیتس
معرفی مترجم: پروانه قاسمیان، احسان پورخیری
@MardomnegarPub

پینوکیوهای جمهوری اسلامی چگونه کره‌خرهای من‌وتو شدند؟


زیر تبلیغ جلسۀ نقد کتاب مردمنگاری اجاره‌نشینی نوشته: «چرا همۀ مهمان‌ها کمونیست هستند؟ چرا هیچ نفر از راست‌ها دعوت نشده‌اند؟»
در جواب اینکه کتاب در مجموعۀ «مردمنگاری زیست روزمره» در نشر مردمنگار منتشر شده و افرادی با گرایشات خاصی (شما بخوانید چپ)، دغدغۀ فرودستانی چون مستأجران، کارگران، بیکارشدگان و... را دارند، می‌گوید: «پیشفرض شما غلط است، این تفکرات جز بدبختی نداشته»
پاسخ محترمانه این است که وقتی به دغدغه‌ها و کتاب‌های حاصل از آن‌ها نگاه کنید، پیشفرض شما هم تصحیح می‌شود. محال است دوستان راست برای اجاره‌نشین، کارگر یدی و ذهنی، بیکارشدگان، بازنشستگان و دیگر اقشار فرودست جامعه دل بسوزانند و ساعت‌ها و روزها بینشان زندگی و مشاهده کنند، گفت‌وگوی همدلانه انجام دهند و کتاب مردمنگاری بنویسند.
اما پاسخ صریح‌تر این است که راست‌ها دغدغه‌ای برای فرودستان ندارند؛ از نظر آن‌ها قیمت‌ها دست خدا/بازار است؛ افزایش اجاره حق مالک است و مستأجر اگر ندارد، برود. (و بمیرد.)

پزشک مشهوری در توییتر هم از جوانی می‌گوید که از هزینۀ درمان ناراضی است و از عمویش شنیده در آمریکا درمان رایگان است! و وقتی می‌شنود که نیست، می‌گوید: «اگر شما چپ‌ها بگذارید، می‌شود!» (در حالی که آن پزشک اصلاً چپ نیست)
از این دست مشاهدات هر روزه پیش می‌آید؛ اینکه فرودست باشی و در عین حال عاشق راست و متنفر از چپ (چپی که نمی‌دانی چیست و چقدر هوادار توست) اتفاقی نیست که یک‌شبه رخ داده باشد.

جمهوری اسلامی که روی موج مذهبی‌های عامی و بیسواد (که فکر می‌کردند «کمو» یعنی خدا و «کمونیست» یعنی خدا نیست) و مذهبی‌های مهندس و مدرن‌ستیز (شاگردان مهندس بازرگان و آیت‌الله خمینی که خیال می‌کردند پاسخ تمام مسائل در قرآن، نهج‌البلاغه و رسالۀ مراجع هست و می‌شود با آن‌ها علوم انسانی غربی را باطل کرد؛ و لذا با انقلاب فرهنگی اول استادان و دانشجویان چپ را اخراج کردند و بعد دو سال بیهوده منتظر شدند مصباح یزدی و جوادی آملی روان‌شناسی و جامعه‌شناسی اسلامی بنویسند) سوار شد و شکل گرفت، طی پنج دهه فرصت داشت تا با نظام آموزشی و دستگاه‌های رسانه‌ایش احمق بپرورد.

اما در لحظه‌‌ای که این پوچ بودن محتوای نظام آموزشی و بنیان ایدئولوژیک آن آشکار شده بود، دیگران به دادش رسیدند. ابتدا ‌اصلاحطلبان امنیتی با رسانه‌های چپ‌ستیزی چون «مهرنامه» که سردبیر احمقش در یک سرمقاله هم مدعی بود «مارکسیسم یعنی اشتراک زنان» و هم به‌خاطر ترجمۀ بخشی از کتاب «بحران علوم اروپایی و پدیدارشناسی استعلایی» هوسرل در مجلۀ «ارغنون» به سردبیری اباذری و فرهادپور، نوشته بود: «از اسمش پیداست که این کتاب «ضد توسعه» است!»

و در نهایت، نوبت به تلویزیون من‌وتو رسید که هم اصولگرا و هم اصلاحطلب را کنار بگذارد و مجری‌های احمقش مدعی شوند که «سوسیالیسم یعنی حسادت» و «چپ هرگز نفهمید».
بدین‌ترتیب بود که پینوکیوهای ساده‌لوح تولید خانواده‌ها، نظام آموزشی و دستگاه رسانه‌ای جمهوری اسلامی بدل به کره‌خرهای بارکش شدند نه آدمیزاد. راست هرگز نفهمید؛ چه راست دیندار و چه راست بی‌دین.
@RezaNassaji

ترامپ و نتانیاهو چگونه غول شیعه را از چراغ جادو آزاد کردند


در میانۀ جنگ نوشته بودم: «آخوند شیعه موجود عجیبی است: ترجیح می‌دهد در جنگ با دشمن خارجی به‌شکلی تحقیرآمیز کشته شود، تا اینکه با مردمِ به‌قول خودش شیعه به‌نحوی آبرومندانه آشتی کند که برای خودش و مردمش کرامت و سلامت بماند. و تازه از این لجاجت با مردم بی‌سلاح و مرگ با سلاح سنگین دشمن حماسه‌ها هم خواهد ساخت.»

شاید به‌زعم بسیاری چون ما مرگ رهبر و خانواده‌اش با اولین شلیک‌های بیگانگان در محل اقامتشان مرگی سهل و بی‌اعتبار به نظر برسد، اما طرفدارانی که زندگی و کرامت مردمِ جز خود را به هیچ می‌گیرند، برعکس خواهند گفت: رهبر خلاف ادعای شما و جنگ قبلی زیر زمین پنهان نبود؛ خود و خانواده‌اش اولین قربانی بودند و کسی را سپر انسانی نکردند؛ مرگ (شهادت) را بر فرار و تسلیم ترجیح دادند؛ و... در یک کلام، مثل امام حسین بودند که خانواده‌اش را با خود برد و در معرض جنگ و اسارت برای هدفی بزرگ قرار داد.

ایدۀ شهادت در متن «کل یوم عاشورا و کل ارض کربلا» می‌تواند زمان اکنون را با زمان قدسی پیوند بزند؛ آن‌هم برای شیعه که اتوپیایش در گذشته است و اکنون با زحمت ۱۴۰۰ساله حکومتی ساخته‌اند و به هر قیمتی (خود تأکید می‌کنند؛ هر قیمتی) آن را حفظ خواهد کرد تا به حکومت جهانی و ابدی امام زمان متصل شود.

فیلم‌های تشییع جنازه در عراق را بنگرید؛ خاصه زمانی که آخرین و کوچک‌ترین تابوت وارد حرم می‌شود؛ زاری زنان گواه آن است که ذهن اسطوره‌ای شیعه که بلافاصله میان تابوت نوۀ چهارده‌ماهۀ رهبر پیشین و قنداق طفل شش‌ماهۀ امام حسین ارتباط برقرار می‌کند و حیات و ممات خود را در امتداد حیات و ممات قدیسین صدر اسلام می‌بیند.
«شهید جاوید» صالحی نجف‌آبادی، «حماسۀ حسینی» مطهری و «حسین وارث آدم» شریعتی مثل فیلمی کوتاه اجرا می‌شوند و جنگ‌های داخلی و خارجی پسا انقلاب اسلامی را تا منازعۀ حسین و یزید که هیچ، تا دعوای هابیل و قابیل می‌برند؛ قصیدۀ «مدارس آیات» دعبل خزاعی، زیارت عاشورا و زیارت وارث اسامی کشته‌شدگان و نشانی قبرهایشان را روایت می‌کند و بیت قبرهای بی‌نشان حس مظلومیت را مضاعف می‌کند.

ذهن اسطوره‌ای در مذهب شیعه با قصه‌ها بارور می‌شود و مرز تاریخ و قصه بی‌رنگ است: قیام‌های سادات شورشی و دیگر شیعیان پیرو امامان زیدی - که رقبای امامان محافظه‌کار شیعۀ دوازده‌امامی بوده‌اند - بر خلفای اموی و عباسی؛ قصه‌های عامه‌پسند «روضه‌الشهدا»ی واعظ کاشفی - به اعتراف خود او که بیش از قصه‌های ساختگی برای اشک گرفتن از مردم نیستند - و دیگر کتب فرق غلات شیعه؛ و حتی محتوای جعلی سریال «مختارنامه» درباب مختار ثقفی که هیچ التزامی به امام چهارم شیعیان نداشت و روایات فرقۀ کیسانیه که پیرو امامت محمد حنفیه بوده‌اند نه امام سجاد؛ و.... به تاریخ رسمی شیعۀ دوازده‌امامی افزوده می‌شوند.

اما تمام این قصه‌‌ها وقتی با حوادث امروز پیوند بخورند، به ایدئولوژی سیاسی مدعیان ولایت شیعه بدل می‌شوند و رانۀ عظیمی را آزاد می‌کنند که می‌تواند توجیهات محافظه‌کارانه برای سرکوب هر نوع رانۀ اصلاحگرایانه و نوگرایانه شود. توجیهات ایدئولوژیکی که با ایدئولوژی ناسیونالیسم و آنتی‌امپریالیسم هم به‌خوبی درمی‌آمیزد و هر آن چیزی را به حکومت استبدادی، ارتجاعی، استثماری حکومت روحانیون شیعه می‌دهد که تاکنون از دست داده‌اند.

بدین ترتیب، حماسه‌های عاشورایی بدل به ابزاری برای ری‌برندینگ حکومتی شد که هم عدالت و هم آزادی را سلب کرده است. البته ماجرا فراتر از قصه و روضه است: تقدیس حق داشتن «انرژی هسته‌ای» چونان حق مالکیت فاطمه زهرا بر «فدک» کم بود، حالا تقدیس هزینۀ حفظ تنگۀ هرمز همچون حفظ تنگۀ احد هم در کار است.

جرج بوش پسر با حمله به عراق، عملاً قدرت شیعیان سرکوب‌شده در زمان صدام را آزاد کرد و از آن زمان تاکنون عراق به ملک طلق جمهوری اسلامی بدل شده؛ اقدامات عربستان و متحدانش در یمن شیعیان زیدی را به متحد کامل ج.ا بدل ساخت؛ برساختن داعش در سوریه و عراق به افزایش قدرت حشدالشعبی و دخالت خارجی ج.ا در منطقه انجامید؛ و حالا، ترامپ و نتانیاهو هم با حملات به ایران همان چیزی را به ج.ا دادند که می‌خواست.

هر جنگ خارجی و دخالت مشابه (از جمله روی کار آوردن اسلامگرایان در مقابل نیروهای چپ، در انقلاب ایران و جنگ افغانستان با شوروی) نه غول براندازی برای برآوردن آرزوهای دول غربی، که غول اسطوره‌های تشیع را از چراغ جادو آزاد می‌کند که به این راحتی‌ها بازنمی‌گردد.
اینکه نهادهای شیعه‌پژوهشی آمریکا و اسرائیل راجع به شیعیان چه فکر می‌کنند و نهادهای امنیتی-نظامی چقدر از آنان مشاوره می‌گیرند، جای پرسش دارد؛ ورنه با شناخت آیین انتقام حسینی، نباید منتظر پیام رهبر جدید برای گرفتن انتقام می‌ماندند.
[امثال رضا پهلوی و احزاب کرد مسلح دلبسته به ترامپ، نتانیاهو و گراهام که اصلا در این محاسبات جایی ندارند.]
@RezaNassaji

توحش و تمدن

یان کرایب در نظریه‌های اجتماعی کلاسیک در شرح آرای دورکیم در باب مجازات می‌نویسد: «توجه به مجرم علامت تمدن است، و معنی ضمنی آن این است که صرف توجه به مجازات علامت جامعه‌های عقب‌مانده است.» (کرایب، ص. ۱۴۹)
در مملکتی که هر هفته خبر اعدام سیاسی - که قربانیان شهوت سیری‌ناپذیر خون‌خواری ضحاک‌ عمامه‌پوش هستند - می‌رسد و لابه‌لای اخبار هر روزه‌ی اعدام متهمان پرونده‌های مواد مخدر و قتل - که بسیاری از آنان قربانی شرایط اجتماعی‌ نابسامان‌‌اند؛ بدون اینکه بخت دادرسی عادلانه داشته باشند - گم می‌شود، سخن گفتن از تمدن‌سازی در عین عقبگرد هر روزه، یادآور سخنان وزیر گردشگری در باب عقب‌ماندگی کشور در زمینه‌ی مستراح‌سازی است.
با این‌همه، نشانه‌‌ای از پیشرفت اجتماعی در جامعه، به‌رغم پسرفت شتابان حاکمیت، دیده می‌شود؛ و آن حساسیت روزافزون به مساله‌ی اعدام - حتی اعدام متهمان پرونده‌های مواد مخدر و قتل - است.
این آگاهی کنونی و مخالفت گسترده با حکم غیرانسانی اعدام را مقایسه کنید با شهوت نخبگان سیاسی جامعه در اوان انقلاب در ستایش دادگاه‌های بدوی و اعدام‌های وحشیانه‌‌ی سیاسی سران حکومت سابق و نیز برخی مخالفان جمهوری اسلامی.
چرا که مواضع نشریات گروه‌های چپ همچون حزب توده و چریک‌های فدایی تا به‌اصطلاح لیبرال مسلمانی چون ابراهیم یزدی در مصاحبه‌ی معروف با رادیو بی‌بی‌سی جهانی در دفاع از اعدام‌های خلخالی مجنون و جانی، همگی مایه‌ی شرم بوده‌اند.
البته باید مخالفت جبهه ملی با حکم قصاص در لایحه‌ی در حال تصویب مجازات اسلامی و دعوت به تظاهرات ۲۵ خرداد ۱۳۶۰ را که منجر به صدور حکم ارتداد جبهه ملی شد، نقطه‌ی عطف و استثنایی بر قاعده‌ی توحش سیاسی توده و نخبه در نظر بگیریم.
@RezaNassaji

مطالب پیشین این کانال در باب «مجازات مرگ» و «سیاست اعدام» (اعم از اعدام حکومتی علیه انقلابیون و اعدام حکومتی‌ها در دوران پساانقلاب) را در اینجا فهرست خواهم کرد. با این موخره که اگر بابت این مطلب بازداشت شوم، بعید نیست که متهم به ترغیب خشونت و اعدام مقامات نظام شوم. و اگر بگویم که من مخالف اعدام و خواستار لغو مجازات مرگ هستم، اتهام مخالفت با حکم شرع مقدس هم به پرونده‌ام اضافه خواهد شد. (What the hell!) طبیعتاً احمق‌تر از اینند که تضاد این دو اتهام را بفهمند. حقیقتا وضع بامزه‌ای است هر دو سوی ماجرا. ولی Sheiß egal!


عدالت علیه عدالت
(دستگاه عدالت چگونه مردم را به مجرم اعدامی بدل می‌کند)
https://t.me/RezaNassaji/1241
کامنتی درباره‌‌ی لغو اعدام در فرانسه
https://t.me/RezaNassaji/1242
به بهانه‌ی مسئله‌ی اعدام در ایران
https://t.me/RezaNassaji/2004
درباره‌ی روبسپریسم و سیاست اعدام در انقلابیون
https://t.me/RezaNassaji/2665

ارزیابی شتاب‌زده از اعدام انقلابی
https://t.me/RezaNassaji/2576
انقلاب مرگ، انقلاب زندگی: درباره انقلاب اسلامی و انقلاب آینده
(این متن چند ماه قبل از شروع انقلاب ژینا منتشر شد)
https://t.me/RezaNassaji/2517
درباره‌ی خشونت انتقام‌جویانه‌ی معترضان خیابان
https://t.me/RezaNassaji/2661
گفت‌وگو با آدمکشان (درباره «چرخه‌ی خشونت»):
https://t.me/RezaNassaji/2741
درباره‌ی اعدام شیخ فضل‌الله در مشروطه
(مختصری در تاریخ صعود و نزول عمامه)
https://t.me/RezaNassaji/2694

پیشنهاداتی برای مقابله با ماشین اعدام حکومت
1. جنگ نیابتی با عوامل دستگاه اعدام
https://t.me/RezaNassaji/2795
2. اتاق تبلیغ اعدام را هدف بگیریم
https://t.me/RezaNassaji/2797
3. یک سفیر به ازای هر اعدامی
https://t.me/RezaNassaji/2798
4. به بانک‌ها پاتک تحریم بزنیم!
https://t.me/RezaNassaji/2799

پیروزی از آنِ زندگی است
علیه سیاست مرگ در جمهوری اسلامی و اپوزیسیون راست
 

هفت سامورایی کوروساوا با دیالوگی درخشان به پایان می‌رسد؛ جایی که یکی از دو سامورایی بازمانده از جنگ فاتحانه کنار دهقانان در مقابل راهزنان، به کار شادمانۀ دهقانان روی زمین (و همرزمشان که به آنان پیوسته) و به گور رفقای کشته‌شدۀ خودشان می‌نگرند و سامورایی پیر به جوان می‌گوید: «در نهایت، ما این جنگ را هم باختیم. پیروزی از آن این دهقان‌هاست.»
کسانی که روی زمین کار می‌کنند، چیزی می‌آفرینند، از زندگی و کار لذت می‌برند و به دیگران زندگی عرضه می‌دارند، پیروزند و سامورایی‌های سرگردان که کارشان کشتن و کشته‌شدن است، نصیبی از این زندگی توأم با مرگ نمی‌برند. کشاورزان هستند که معنی زمین، آب و آفتاب را می‌فهمند و این معانی فراتر از «راز سنگر و ستاره» است. تمام جنگ‌ها برای دست یافتن به منابع زمین و آب است؛ و جنگ به‌خودی خود ارزشی ندارد که مردن در آن داشته باشد. هدف به وسیله بدل نمی‌شود.

کسی که تنها به مقاومت و مبارزۀ کورکورانه می‌اندیشد و میل طبیعی مردم را به زندگی کردن درک نمی‌کند (چه این میل ویرانگر را با خودخواهی خود توجیه کند، چه آن را به پی‌جویی منافع جمع نسبت دهد)، عاقبت خودش را به کشتن خواهد داد و شاید دیگران را هم. کسی که شیوۀ معقول و معتدل زیستن نمی‌داند و ارزش آن را پاس نمی‌دارد، در میان کشتن و کشته شدن سرگردان خواهد ماند: اگر جنگ او را نکشد، خود از گرسنگی و پوچی خواهد مرد، بی‌آنکه بفهمد معنای غایی و ارزش الوهی در کار نبوده است، بلکه همه‌چیز همان درک ضرورت سهل اما ممتنع زیستن است؛ فراتر از «شستن یک بشقاب» در تعبیر سهراب، که «دشواری وظیفه» در بیان شاملو: «توانِ دوست‌داشتن و دوست‌داشته‌شدن / توانِ شنفتن / توانِ دیدن و گفتن / توانِ اندُهگین و شادمان‌شدن / توانِ خندیدن به وسعتِ دل، توانِ گریستن از سُویدای جان ...» که همانا خواستن زندگی باکرامت برای خود و دیگری است.

کسانی که هرگز نتوانسته‌اند دیگری را دوست داشته باشند و حق زیستن او را پاس بدارند، در حفظ زندگی خود و درک ضرورت پاسداری از آن هم عقیم خواهند ماند. چنانکه دیالوگ دیگری از همان فیلم می‌گوید که طبیعت جنگ این است: «با حمایت از دیگران، خود را هم حفظ خواهی کرد. اگر تنها به خودت بیندیشی، خودت را هم ویران خواهی کرد.» این همان معنای همکاری اجتماعی در ایدۀ «یاری متقابل، عامل تکامل» کروپتکین است که در مقابل منطق جنگ و رقابت تنازع بقا و تکامل داروینی قرار می‌گیرد.

میل کورکورانه به جنگ و مقاومت بی‌نهایت، نمود «رانۀ مرگ» (Thanatos) است که در مقابل «رانۀ زندگی» (Eros) قرار می‌گیرد و نتیجه‌ای جز نابودی برای روان فرد و نیز جامعه ندارد. چنین کسی اگر روزی فرصت زیستن در آزادی و صلح به دست آید، نمی‌تواند از آن لذت ببرد و ممکن است خودش یا دیگران را بکشد. شخصیت بروکس در رمان استیون کینگ و فیلم رستگاری در شائوشنگ، پیرمرد زندانی که پس از آزادی در پیری، نتوانست با آزادی کنار بیاید و خودکشی کرد، چیزی بیش از شخصیت داستانی و سینمایی است؛ همچون شخصیت‌‌های کهنه‌سرباز ویتنام در هالیوود که نمی‌توانند با زندگی و جامعه کنار بیایند.

اما در ایران هم مصادیقی واقعی از آن روحیات را می‌شد از همان زمان جنگ یافت که گروهی از رزمندگان در روزهای مرخصی از جبهه در خیابان‌ها دست به خشونت علیه زنان می‌زدند. رزمندگانی که پس از پایان جنگ، سرخورده از عدم توفیق «شهادت» خود که آمادۀ زندگی نبودند و می‌خواستند مثل شخصیت فیلم آژانس شیشه‌ای زندگی مردم عادی را به نام «شاهد»، گروگان بگیرند. کسانی که با پذیرش قطعنامه و زندگی در شهر کنار نیامدند و گروه وحشت (و نه تعبیر نادرست «گروه فشار») «انصار حزب‌الله» را تشکیل دادند تا مبادا مردم روزهای جنگ را فراموش کنند و از زندگی لذت ببرند، از همان قماش مرگ‌اندیش‌ هستند.
البته ریشۀ چنین جریانی به ماهیت «مرگ‌سالار، مذهب‌‌سالار و مردسالار» انقلاب اسلامی بازمی‌گشت که نزدیک به پنج دهه بعد، جریان «زندگی‌محور، آزادی‌محور و زن‌محور» جنبش ژینا در تقابل با آن شکل گرفت، هرچند جای خود را به جریان راست برانداز دحول «سلطنت‌طلبی، جنگ‌طلبی و مردسالاری» داد که با انقلاب اسلامی تفاوت ماهوی نداشت؛ اپوزیسیونی سلطنت‌طلب علیه رژیم اسلامی که همچون اپوزیسیون اسلامگرا علیه رژیم سلطنت، از همان ابتدا بوی مرگ برای تمام دیگری‌‌ها می‌داد و مرگ خودی و غیرخودی را در مقیاس وسیع در اعتراضات دی و جنگ چهل‌روزه دامن زد، بی‌آنگه گشایشی در زندگی مردم پدید آید و بی‌آنکه مسئولیت تحمیل این مرگ‌ها و تشدید رنج‌ها را بپذیرد.

همان‌طور که حکومت و طرفداران و ذی‌نفعانش که همیشه از مردم وظیفۀ شرکت در مقاومت و پذیرش هزینه‌های آن را، به بهای از دست رفتن تمامی کیفی زندگی، انتظار دارند، بی‌آنکه درکی از اولویت «زندگی» برای مردم داشته باشند،

[ادامه دارد]
@RezaNassaji

[ادامه]

مدعیان اپوزیسیون و طرفداران خارج‌نشینش که بی‌خبر از زندگی مردم عادی، و بلایی که بر اثر تحمیل و توجیه تحریم‌ها و جنگ بر سرشان آورده، انتظار دارد زیر بمباران سکوت کنند یا در حمایت از جنگ به خیابان بیایند تا کار یکسره شود.

اما مردم عادی نه چپ هستند نه راست، نه طرفدار تسلیم به آمریکا و نه تسلیم آخوند، بلکه می‌خواهند زندگی کنند و این اولین و مهم‌ترین حق تمام آن‌هاست که تمام حقوق دیگر ذیل آن و از طریق همان تعریف و محقق می‌شود. و در این میان، مردم طبقات فرودست، استحقاق بیشتری برای رسیدن به این تجربه از زندگی را دارند که تاکنون از آنان دریغ شده؛ البته اگر طبقۀ مسلط و ذی‌نفع از حکومت و نیز اپوزیسیون خارج‌نشین که هیچ نسبتی با این فرودستان ندارند، بگذارند.

حکومت مستقر که نتواند به مردم «کیفیت» واقعی از «زندگی» عرضه بدارد، محکوم است به شکست. اینکه چقدر طرفدار دارد، چقدر موشک و پهپاد و چقدر نفت یا اینکه چند پیامبر، امام و شهید را برای خود بسیج می‌کند، چندان تفاوتی در نتیجۀ ماجرا نخواهد کرد. چنانکه نیروی مخالف حکومت اگر نتواند «امید» واقعی به «زندگی» را به مردم عرضه بدارد، نیرویی است محکوم به شکست. اینکه چقدر سیاستمداران خارجی را برای خودش بسیج کند، چقدر موشک بر سر مردم بریزد و چقدر صندوق اعانه برای خود جمع‌آوری کند، و چقدر سلبریتی اینستاگرامی و ماهواره‌ای بسیج نماید، همگی بی‌اهمیت است.

مردم می‌خواهند زندگی کنند و این چیزی است که هر نیروی سیاسی و اجتماعی باید بدان توجه کند. تعریف از زندگی و امکانات تحقق آن، باید در اولویت هر برنامۀ اجتماعی و سیاسی باشد؛ وگرنه کاسبی حکومت با «خون شهدا» برای بازداشتن مردم از میل به زندگی یا کاسبی اپوزیسیون با «خون جاویدنام‌ها» جهت تحقیر و تخطئۀ میل مردم به زندگی دور از خطر جنگ و فشار تحریم، دو روی یک سکه است. چرا مردم باید برای مطالبۀ حق زندگی احساس بدهکاری به کسانی داشته باشند که خود عوامل اصلی فروکاست زندگی‌شان به رنج دائمی هستند؟

درک این مسائل بدیهی برای اپوزیسیون نوظهور راستگرای عمدتاً خارج‌نشین که سیاست را به شکل هیجانی و ناگهانی در فضای مجازی آغاز کرده و پیش برده، دشوارست، چرا که باید دانست که مبارزه طولانی و پرهزینه است و نمی‌توان انتظار داشت با توهم دو شب حضور خیابانی با دست خالی، یا توهم تسخیر شهر با چند گروه کوچک مسلح و بی‌برنامه، یا حتی مداخلۀ خارجی آن، مبارزه را تمام‌شده و کم‌هزینه فرض کرد.

اما تجارب تاریخی چپ، خاصه کنشگران چریکی خود که خود را نیروی آوانگارد و پیشمرگ تودۀ عادی مردم تلقی می‌کردند (استراتژی مبارزۀ مسلحانۀ اقلیتی از نیروهای چپ جامعه، بدیل استراتژی تحریک و سازماندهی تودۀ مردم بود) می‌تواند درس‌های جالبی پیش روی ما قرار دهد. چنانچه یکی از کنشگران چپ مائوئیست در سال‌های پیش و پس از انقلاب، در باب دگماتیسم در مبارزه به بهای ناچیز شمردن زندگی رزمندگان از جلال طالبانی، از رهبران آن‌زمان اپوزیسیون کرد عراق، نقل می‌کند: «شرایطی فراهم کنید که اگر رفیقی خسته شد بدون آنکه به تسلیم‌طلبی متهم شود، کنار بکشد. ما کردها برای این حالت بیان خاصی داریم. می‌گوییم "دانشتن"، یعنی می‌خواهد بنشیند. چرا چنین امکانی را از یکدیگر سلب می‌کنید؟ ما پیشمرگه‌ای داشته‌ایم که سال‌ها مبارزه کرده بود. وقتی خسته شد، پول و آذوقه‌اش را گرفت و رفت پیش زن و بچه‌اش. یکی دو سالی گذشت خودش بازمی‌گردد و اگر بازنگشت مانعی ندارد؛ انتخاب خودش است. شرایطی را فراهم سازید تا اگر بچه‌ها خسته شدند بتوانند بدون سرشکستگی کنار بکشند و اگر خواستند بتوانند به مبارزه بازگردند.» (شوکت: ۱۳۸۶، ۲۸۳)

فراتر از منع انتخاب میان زندگی دو مبارزه به خود کنشگران انقلابی، درک این مطلب اهمیت دارد که نباید مبارزۀ دائمی را به مردم تحمیل کرد و آنان را از زندگی، که نه بدیل مبارزه که خود هدف مبارزه است، بازداشت. چنانچه میرحسین موسوی، بیانیۀ شمارۀ ۱۳ خود گفته بود: «مبارزه امری مقدس است، ‌اما دائمی نیست. آنچه دائمی‌ است، زندگی است.» شاید برخی طرز تفکر موسوی را اصلاحطلبانه یا محافظه‌کارانه بخوانند، اما گذشت زمان نشان داد که او و همسرش با تحمل سال‌ها حصر خانگی و نیز رنج کشتن‌شدن خواهرزاده‌اش در خیابان، هزینۀ این مبارزه را شخصاً پرداختند، اما به مردم تحمیل نکردند.
با همین طرز فکر بود که او سیل جمعیت معترض خرداد ۱۳۸۸ را از افتادن به کام مرگ‌‌اندیشان بازداشت؛ حال آنکه مانع مشابهی برای جلوگیری از کشتار سیل مردم معترض دی ۱۴۰۴ وجود نداشت و همان کشته‌شدگان بدل به بهانه‌ای برای دخالت خارجی و مرگ‌های بیشتری شدند که نه براندازی، که سزارین حکومت اسلامی را در پی داشت.

اما آنچه در نهایت می‌تواند این سیستم مرگ‌اندیش و ماشین مرگ را از کار بیندازد، تفکری است که زندگی را در بستر عدالت و آزادی برای عموم ارج می‌نهد؛ بدین‌سان پیروزی از آن زندگی است.
@RezaNassaji

شاه هم کودتا می‌کند!


چند روز پیش که یون سوک یول، رئیس‌جمهور کرۀ جنوبی، اقدام به کودتا کرد، ذهن منِ ایرانی بلافاصله متوجه مسائلی در تاریخ و جامعۀ امروز ایران شد.
(اصولاً دیالکتیک ذهن من اینگونه است که از ایران به سمت خارج و از خارج به سمت ایران حرکت می‌کند؛ البته که من آنارشیست هستم و قیود محافظه‌کاران و ناسیونالیست‌ها را دربارۀ تمرکز بر وطن را نمی‌پذیرم.)

ماجرا این بود که رئیس‌جمهور برای حذف مخالفان دولت و با انتساب آنان به دشمن (کرۀ شمالی)، تصمیم به اعلام حکومت نظامی و محدودیت برای پارلمان گرفت. البته با ابتکار نمایندگان و رئیس پارلمان، آنها خود را به پارلمان رساندند و فرمان او را لغو کردند. همچنان که به‌زودی برای دومین بار جهت استیضاح او رأی‌گیری خواهد شد.
در این میان، نه فقط مخالفان به رهبری لی جائه میونگ، که هم‌حزبی‌های محافظه‌کار رئیس‌جمهور به‌خاطر این اقدام کودتایی از او روی برگردانده‌اند.

پس می‌توان گفت که رئیس‌جمهور، به‌عنوان بالاترین شخص کشور، اگر علیه نهاد پارلمان (و دیگر قوای مستقل) و قانون اساسی و با تکیه به نیروهای مسلح اقدامی کند، اقدامش مصداق کودتا خواهد بود.
اما بنگرید به ذهن ایرانی راستگرا. توجیه سلطنت‌طلب ایرانی دربارۀ کودتای ۲۸ مرداد شاه، این است: «آدم که علیه خودش کودتا نمی‌کنه!» گویی کودتا همواره اقدام نظامی شخص علیه شخص است.
پاسخ مناسب این است: شاه در قانون اساسی مشروطه در قیاس با نخست‌وزیر و مجلس اختیارات محدودی داشت؛ بدین معنا که سلطنت می‌کرد نه حکومت. اما محمدرضا پهلوی که پس از کودتای اولش در ۲۵ مرداد ۱۳۳۲ از کشور گریخته بود، سه روز بعد و با حمایت خارجی (آمریکا و بریتانیا) علیه نخست‌وزیر و قانون اساسی کودتا کرد و به‌مدت ۲۵ سال مستبد مطلقه شد.
قابل مقایسه با دوران ۱۲ سالۀ اول سلطنت او که اختیارات نخست‌وزیرانی چون قوام و مصدق به مراتب بیشتر بود و مجلس ارزش و اعتباری داشت.

اما مثال‌ها محدود به ایران نیستند. مهمترین مثال اقدام کودتایی شخص اول، کودتای لویی ناپلئون بناپارت به‌عنوان رئیس‌جمهور منتخب و پاسخگو در برابر پارلمان فرانسه برای تبدیل به ناپلئون سوم به‌عنوان پادشاه-امپراتور و دیکتاتور است.
توضیح اینکه، در پی انقلاب ۱۸۴۸ فرانسه، که به برکناری به‌دنبال لوئی فیلیپ، لغو نظام سلطنت و برقراری جمهوری دوم فرانسه انجامید، بناپارت با کسب ۷۴٫۲ درصد آرا در انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۰ دسامبر ۱۸۴۸ پیروز شد، اما با سوءاستفاده از اختلافات جمهوری‌خواهان، در ۲ دسامبر ۱۸۵۱ پارلمان را منحل کرد و از ۲ دسامبر ۱۸۵۲ خود را «ناپلئون سوم، امپراتور فرانسه» نامید.
پیشتر، ناپلئون بناپارت هم در کودتایی در نوامبر ۱۷۹۹، ابتدا خود را «کنسول اول جمهوری» و سپس، در سال ۱۸۰۴، امپراتور فرانسه نامیده بود تا دستاوردهای انقلاب کبیر و و جمهوری فرانسه بر باد رود.

به همین ترتیب، می‌توان به ایران بازگشت و تلاش ناکام رضاخان در مقام رئیس‌الوزرا (بالاترین مقام دولت در قانون مشروطه، در کنار مقام نمادین شاه) برای تبدیل نظام پادشاهی مشروطه به جمهوری به تقلید از آتاتورک را اقدامی بناپارتی خواند؛ زیرا تلاش داشت به رئیس‌جمهوری تبدیل شود که پاسخگوی مجلس نباشد. و به همین دلیل هم ناکام ماند، تا آنکه با تغییر غیرقانونی قانون اساسی و انتقال سلطنت از قاجار به مشروطه بدل به «رضاشاه» و مستبد مطلقه شد. تمام این دو اقدام را می‌شد کودتای نرم نامید، مگر آنکه مانند تودۀ عامی سلطنت‌طلبان ایران مدعی باشیم شخص اول علیه خودش کودتا نمی‌کند!

البته ماجرا محدود به تودۀ راستگرا و عامی سلطنت‌طلب نیست. حقوقدانی مذهبی مثل محسن برهانی هم در تفسیرش از وقایع ۲۸ مرداد، به صرف اختیار شاه برای برکناری نخست‌وزیر در زمان انحلال مجلس، آن را «کودتا» نمی‌داند. پاسخ اینجاست که او در دام شکل‌گرایی و تفسیر ظاهرگرایانه از قانون افتاده و عوارض اقدام شاه را درک نمی‌کند که از خلأ قانونی برای قبض روح قانون اساسی مشروطه جهت گذار کشور به استبداد مطلقه استفاده کرده است. همچنان که اگر مصدق پس از انحلال مجلس، مانع از برگزاری انتخاباتی دموکراتیک می‌شد و دیگر به مجلس پاسخگو نبود، بدل به دیکتاتور شده و «کودتا» کرده بود.
@RezaNassaji

«پس شمال حریم امنیت روس‌هاست و جنوب حریم امنیت انگلیس‌ها، غربش هم نمی‌دانم مال کجا، پس ما چکاره‌ایم؟ حریم امنیت ما کجاست؟ مال ما کجاست آخر؟ ... این حرف‌ها را نزنید آقا! خوب نیست. شما مملکت‌تان را حفظ بکنید. ... شما میهن‌پرست هستید.»

واکنش دکتر مصدق به پیشنهاد امتیاز نفت شمال شوروی و دفاع برخی (همچون احسان طبری) از آن با تعبیر «جنوب حریم امنیت انگلستان است و شمال حریم امنیت شوروی»
به روایت ایرج اسکندری، عضو وقت فراکسیون حزب توده در مجلس چهاردهم و دبیر کل بعدی حزب.

خاطرات ایرج اسکندری، به کوشش خسرو امیرخسروی و فریدون آذرنور، انتشارات اطلاعات، ص 191.
@RezaNassaji

یک سال پیش، اندکی پس از پایان جنگ دوازده‌روزه، نوشته بودم:
«بین چپ و راست؛ دارا و ندار؛ زن و مرد؛ مرکزنشین و حاشیه‌نشین؛ و... دعوای دیر و درازی است بر سر اینکه کدام حق اساسی‌ترست. اما اگر از شما بپرسند زیستن ذیل این حکومت کدام حق اساسی از شما را ضایع کرده، چه خواهید گفت؟
من: حق دوست داشتن. حتی آرزو داشتن.»

آن متن را هرگز منتشر نکردم، اما به آن باور داشتم. برای این حق بدیهی و ابتدایی هم مبارزه کرده بودم؛ و تا آن زمان ناکام بودم. چند روز بعد اما اتفاق متفاوتی در زندگی‌‌ام رخ داد و کسی را یافتم که حاضر بود در کنار من برای دستیابی به این حق مبارزه کند.

از آن روز تا امروز، جنگ دیگری و سرکوب دیگری را دیدیم که هنوز ادامه دارند؛ بی‌کار شدن و به ورشکستگی رسیدن کار کتاب را با هم تحمل کردیم؛ ولی هنوز همدیگر را داریم و دوست داریم.
در این مدت، فراز و فرودهایی مثل جنگی دوباره و دیرپاتر مانع از دستیابی به این حق نشده است. با هم مقاله می‌نویسم و ترجمه می‌کنیم؛ با هم کتاب می‌نویسیم و کتاب منتشر می‌کنیم؛ با هم بی‌کاری و بی‌پولی را تحمل می‌کنیم؛ با هم به خیابان می‌رویم و اعتراض می‌کنیم؛ و با هم رنج جنگ و تحریم خارجی و سرکوب و فساد داخلی را به دوش می‌کشیم.

سه ماه پیش، بدون هیچ‌گونه اخطار، احضار و ابلاغ قضایی، سیمکارت‌های من مسدود شدند و از ابتدایی‌ترین خدمات شهروندی مثل ارتباطات تلفنی و اینترنتی محروم شدم. اما همان روزها به او پیشنهاد ازدواج دادم و تا امروز که ده روز از ازدواج رسمی من می‌گذرد، هنوز شهروند مطرود و محروم از حقوق ابتدایی هستم که در بازجویی توسط مأمور لمپن و جاهل نهاد امنیتی، به او گفته‌اند نه فقط سیمکارت‌هایش مسدود می‌ماند که می‌توانند حساب‌های بانکی‌اش را ببندند. اما متهم هرگز ابراز پشیمانی نکرد و هیچ تعهدی را هم امضا نخواهد کرد.

ما هنوز اینجاییم و نرفته‌ایم. تسلیم استبداد دینی نمی‌شویم و ملتمس استعمار خارجی هم. تنها که بودم، هیچ از این‌ها نمی‌ترسیدم و مستأصل بیگانه‌ها نبودم؛ حالا که دیگر پشتم به کوه است.
@RezaNassaji

مغازلۀ ونزوئلا با اسرائیل و معضلۀ چپ نبودن محور مقاومتی


برای برخی این تصور وجود دارد که چپ اردوگاهی و محور مقاومتی به این دلیل استبداد داخلی و فساد اقتصادی را توجیه می‌کنند که دولت محبوبشان در مقابل آمریکا ایستاده است. اما اینان هنوز ماهیت فرقه‌گرایان سیاسی (فرقه به‌معنای کالت نه سکت) را نفهمیده‌اند. اگر دولتشان با آمریکا – و حتی اسرائیل – آشتی کند، باز هم آن‌ها آن دولت را ستایش خواهند کرد.
 
مصداق این ماجرا، رابطه با اسرائیل در آمریکای لاتین است. بیانیۀ اخیر گروهی از چپ اردوگاهی علیه عادی‌سازی رابطه با اسرائیل را بنگرید؛ انتقاد از دولت‌های راستگرای خاویر میلِی در آرژانتین، رودریگو پاس در بولیوی و آبلاردو دِلا اسپریا در کلمبیا. به این فهرست می‌توان دولت‌های جدید خوسه آنتونیو کاست در شیلی و کیکو فوجیموری در پرو را هم می‌توان اضافه کرد؛ اما اصل ماجرا – همان اصل ماجرایی که اردوگاهی و محوری کتمان می‌کنند - ونزوئلاست.
 
واقعیت این است که دولت‌های نامبرده در کشورهای نامبرده، چه راست نئولیبرال باشند چه راست فاشیست، دولت‌هایی منتخب و موقت در کشورهایی با حداقل‌‌هایی از بنیان‌های دموکراتیک – قانون اساسی دموکراتیک، استقلال قوا، احزاب آزاد، سندیکاهای آزاد، مطبوعات آزاد و... - هستند؛ با انتخابات آمده‌اند و با انتخابات هم می‌روند. (دولت راستگرای ژائیر بولسونارو در برزیل را به یاد بیاورید که در انتخابات ۲۰۱۸ جای چپ‌ها را گرفت و در انتخابات ۲۰۲۲ جایش را به چپ داد.)
 
اما آن چیزی که می‌ماند، فساد و استبداد دولت‌های غیردموکراتیکی مثل نیکلاس مادورو در ونزوئلا است که با انتخابات دستکاری شده یا دستکاری در قانون اساسی به قدرت رسیده‌اند و با همین فرایندها موقعیت خود را حفظ می‌کنند. (وقتی دو برادر و خواهر با چاپلوسی مادورو، معاون اول رئیس‌جمهور و رئیس مجلس سنا شده باشند، چه با ایران کار کنند، چه با آمریکا، فرقی نمی‌کند، استقلال قوا کشک است.) این دولت‌ها به‌رغم ادعای چپ به راست گردش می‌کنند و اگر برنامه‌های نئولیبرال را اجرا نکنند یا منابع کشور را به بیگانه نفروشند، دستکم منابع را با رانت و فساد استثمار خواهند کرد. و اتفاقاً نیروهای چپ را بابت مخالفت با این استثمارها سرکوب می‌کنند؛ همچنان که تودۀ مردم و ساختارهای دموکراتیک کشور را.
 
بنابراین، هیچ بعید نیست در فرایندی دموکراتیک، دولت بعدی آرژانتین، بولیوی، پرو، کلمبیا و... دوباره چپ باشد و با اسرائیل قطع رابطه کند، اما ونزوئلای مدعی انقلابی‌گری تا خرخره در راست فرو خواهد رفت و با اسرائیل بیش از پیش مغازله خواهد کرد. مثالش تلاش‌های اخیر باند فاسد حاکم خانواده‌های مادورو-رودریگز است که علی‌رغم کودتای مضحک آمریکا علیه شخص مادورو، همچنان حاکم هستند و نه فقط گوش به فرمان مارکو روبیو، وزیر خارجۀ آمریکا شده‌اند، که در تلاش برای تجدید رابطه با اسرائیل سر از پا نمی‌شناسند. (آن‌هم به بهانۀ کمک‌های امدادی اسرائیل در جریان زلزلۀ اخیر ونزوئلا؛ موضوعی که در کلمبیا هم تکرار شد.) چنانکه می‌بینیم در جلسه‌ای حاکمیتی با حضور مقامات اسرائیلی، پسر مادورو هم حضور دارد؛ آن‌هم با کلاه یهودی کیپا!
 
به هر روی، ونزوئلای ۲۰۲۶ برای ما مردم ایران جای جالبی است: براندازان راستگرا مدعی موفقیت براندازی آمریکا هستند و اجرای این الگوی در ایران را هم به‌عنوان تنها آلترناتیو به نیروهای چپ مبارز تحمیل می‌کنند.
محور مقاومتی‌ها مدعی تداوم خط مقاومت در برابر امپریالیسم آمریکا هستند. و محور مقاومت را به‌عنوان تنها راه مقاومت مقابل امپریالیسم به چپ‌های مبارز ایران تحمیل می‌کنند.
اما واقعیت چیست؟ واقعیت این است که هر دو بی‌نهایت احمق هستند:
در ونزوئلا خط مادورو ادامه دارد، اما این خط نه مقاومت که فساد و انحصارطلبی سیاسی-اقتصادی باندهای خانوادگی حاکم است.
در ونزوئلا براندازی و چرخش به راست رخ داده، اما قبل از نمایش مضحک دزدیدن مادورو، بلکه توسط خود مادورو و باند حاکمش، علیه نیروهای چپ مبارز (حتی چاوسیست‌های منتقد تقلب در انتخابات ۲۰۲۴).

نتیجه اینکه همان باند حاکم منابع نفتی و معدنی ونزوئلا را همچنان غارت می‌کنند؛ این بار با همکاری آمریکا و اسرائیل، نه ایران، چین و روسیه.
 @RezaNassaji

سخنی با راست ایرانی که هرگز نفهمید
 

ایرانی!
فرانسه فقط ۵ ماه میزبان خمینی بود. تا الان ۴۷ سال میزبان فرح پهلوی بوده و ۴۵ سال رجوی‌ها. ولی هیچ‌کدام نتوانستند کاری بکنند.
اتفاقا خمینی در سخنرانی علیه رجوی گفت: «دولتی که تروریست اعظم باید اسمش را گذاشت، برای اینکه هر چه تروریست است جمع می‌شود در فرانسه»
کارمای ۵۷ چه مزخرفی است؟

ایرانی!
اگر زیر بار توأمان فشار اقتصادی و سرکوب پلیسی خرد شده‌ای، اما با سرکوب پلیسی اعتراض اقتصادی دیگر مردم جهان همراهی کنی، نباید از بی‌تفاوتی دیگر مردم به سرکوب خودت تعجب کنی.
مخصوصاً اگر سرکوب پلیس را به‌عنوان «شورش مهاجران» توجیه کنی، درحالی‌که همان پلیس‌ها به‌عنوان مهاجر راهت ندهند.
 
ایرانی!
محصلان فرانسوی به سیاست نئولیبرالی کاهش بودجه آموزش و کمبود معلم معترض‌اند. دانشجویان، کارگران و جلیقه‌زردها هم بهشان پیوستند.
به‌جای فرافکنی اعتراضات به مهاجر و مسلمان، یاد بگیر آموزش رایگان حق همه است، حتی مهاجران؛ نگذار در مدارس دولتی از تو پول بگیرند، یقۀ محصل افغان را هم نگیر. به کالایی شدن آموزش و صنعت کنکور و... هم معترض باش.
 
ایرانی!
از دست کی عصبانی هستی که به معترضان فرانسوی فحش می‌دهی و سرکوبشان را توجیه می‌کنی؟ چرا فکر می‌کنی آن‌ها در مملکت خودشان به تو ظلم کرده‌اند؟
آن‌هایی که از دستشان می‌نالی، و سرکوبشان توسط پلیس فرانسه را «کارما» می‌‌دانی، کی‌اند؟ محصلان دبیرستانی؟ اتحادیه‌‌های دانشجویی فرانسه؟ جلیقه‌زردهای سرکوب‌شده که تریبون و تشکیلات ندارند؟ احزاب چپ فرانسه که هیچ‌یک از جلیقه‌زرد و محصل‌ها حمایت نکردند؟ یا سندیکاهای کارگری که نمایندگان یکی‌شان تا چند ماه پیش بابت تماس با فعالان سندیکاهای کارگری ایران، کنج زندان ج.ا بودند؟
 
ایرانی!
در گدایی توجه از جهان تصمیم بگیر:
تو مظلوم‌ترین ملت جهانی که همه - حتی محصلان فرانسوی معترض به کاهش بودجه آموزش و نداشتن معلم، که به همان دلیل نمی‌دانند ایران کجاست - باید به تو توجه کنند؛
یا مقتدرترین ملت تاریخ که همه باید بهش تعظیم کنند؟
یا نکند به تعبیر معظم‌له سابق، «مظلوم مقتدر» هستی؟
 
ایرانی!
مثل آخوند نباش که سطل آشغال را تقدیس می‌کند و به‌خاطر آتش زدنش شهروندان را اعدام می‌کند. اما برایش مهم نیست که هزاران نفر از سرِ فقر سر در سطل زباله ببرند!
اعتراض و حتی آتش زدن حق مردمی است که نتوانند حقشان را بگیرند. وقتی دولت و احزاب صدای مردم را نشنوند، شعله‌های آتش را خواهند دید.
فرانسوی‌ها در تاریخشان یاد گرفته‌اند با اعتراض و انقلاب حقشان را بگیرند، برای این حقوق هزینۀ سنگین هم داده‌اند و هزینۀ سنگینی هم به دولت‌ها تحمیل کرده‌اند که سوختن چند ساختمان دولتی هم بخشی از آن است، اما دستکم گدایی به کشور دیگری نمی‌کنند.
 
ایرانی!
از جنبش سوسک‌های هند، مستأجران اسپانیا، محصلان فرانسه و دیگر معترضان در ایتالیا، آلبانی و... بیاموز و با آن‌ها همبستگی کن.
تو حتی اسم جنبش سوسک‌های هند را هم نشنیده‌ای. معلوم است که نمی‌دانی دوست و دشمن تو کیست.
فرودستان جهان باید متحد هم شوند، نه اینکه پلیس و دولت‌های سرکوبگر را ستایش کنند.

ایرانی!
اگر در جنبش ژینا بر اساس شایعۀ ابلهانه منتظر دخالت سازمان ملل بودی، یا اگر بعدها به تأسی از پهلوی ابله، از ارتش امریکا و اسراییل گدایی تجاوز نظامی کردی، از مردم دیگر کشورها چه توقع داری؟
اگر هم ارتش‌ها و پلیس‌ها را ستودی و مردم معترض را تحقیر کردی، از سرکوب پلیس ج.ا گله‌مند نباش.
اگر راست هستی، به دولت‌ها و ارتش‌ها و پلیس‌ها التماس کن، اما دیگر از مردم و کنشگران و روشنفکران توقع نداشته باش. چپ‌ها می‌دانند که به قول مارکسیست‌ها «فرودستان جهان باید متحد شوند» و به قول آنارشیست‌ها «همۀ پلیس‌ها حرام‌زاده‌اند»
  @RezaNassaji

حکم تجدیدنظر برای پروندۀ سهیل عربی، زندانی باسابقه و کنشگر آنارشیست، را ببینید که بازجویانی که قضات را در مشت‌شان دارند، همۀ اتهامات ممکن را به بی‌ربطترین شکل ممکن برای او ردیف کرده‌اند. او که مترجم متون سیاسی و عکاسی باسابقه است، در پی زندان‌ها و غارت مکرر اموالش، به شغل پیک موتوری روی آورده، و در حالی بازداشت شده که مشغول دریافت سفارش جدید بوده. به او اتهامات بیهوده زده‌اند و چون نتوانسته‌اند ثابت کنند، به سوابق قبلی او استناد می‌کنند. مهم‌ترین اتهام او همکاری با نهادهای خیریۀ دارای مجوز در داخل و کمک به خانواده‌های بازداشت‌شدگان دی است.
این وضع کنشگران مستقلی است که در مقابل تجاوز آمریکا و اسرائیل به ایران ایستاده‌اند.

اینک توصیۀ من به مخالفان جنگ در داخل که جزو لیست مورد تأیید محور مقاومت در نهادهای امنیتی نیستند:
نوشتن علیه جنگ شما را هدف نفوذی‌های اسراییل در نهادهای امنیتی می‌کند؛ آنان مترصد کمترین انتقادی از نظام هستند جهت پرونده‌سازی محاربه، بغی و همکاری با اسراییل.
البته خود طرفداران جنگ و پهلوی امنیت دارند. حتی سیمکارت‌شان هم مسدود نمی‌شود و در تمام رسانه‌ها به ویدئوسازی به نفع آمریکا، اسرائیل و پهلوی مشغول‌اند و به مدافعان فلسطین، نیروهای چپ و دکتر مصدق هم لگد می‌زنند. آنها یا کبریت‌های بی‌خطر برای جمهوری اسلامی‌اند یا بخشی از عملیات جنگ روانی که نفوذی‌های اسرائیل پیش می‌برند. به هر حال جمهوری اسلامی می‌داند و راست‌هایی که می‌پرورد.

اگر جنگ دیگری باشد، من دیگر نخواهم نوشت. کما اینکه نمی‌توانم بنویسم؛ چون بازجوی زیر دیپلم قلچماقی در اطلاعات سپاه به این تشخیص رسیده که بدون طی هیچ روال اداری سیمکارت‌های مرا قطع و خودم را احضار و تهدید کند. بازجویی که معلوم نیست در واقع برای کدام نهاد امنیتی کدام کشور کار می‌کند! چون ناراحت است که چرا علیه سفیدشویی ساواک در سریالی نوشته‌ام که نهاد امنیتی جمهوری اسلامی ساخته.
اینک در رقابت استبداد آخوندی و استعمار آمریکا و اسرائیل، گور پدر هر دوی شما و نفوذی‌هایتان. ترجیح می‌دهم بیش از پیش علیه استبداد و ارتجاع شما بنویسم که برکشیدۀ رقابت‌های امپریالیستی است و حالا برای منافع شبه‌امپریالیستی خود در منطقه، از مردم فلسطین و... مایه می‌گذارد و می‌خواهد چپ را هم مصرف کند.
@RezaNassaji

پرسه در پُرسه‌ها

 
یک. فواد

در چنین جمعه‌ای فواد را خاک کردیم. فواد شمس، فرزند فاتح - یا به‌قول خودش «بابافاتح» - مرده بود و مادرش گریه می‌کرد که خیلی زود بود. بالای سر خاکش دیدم که دوست‌دخترش زهرا گریه می‌کرد. آن‌ها را با هم در جلسه‌ای دیده بودم که فواد برای معرفی یکی از کتاب‌های نشر ما در کافه‌کتاب رفیقش در کرج هماهنگ کرده بود. بعد، خودم را توی قبر دیدم و دیدم که دوست‌دخترم زهرا بالای سرم گریه می‌کند. چند روز و شب این تصویر را می‌دیدم و هنوز هم گاهی می‌بینم. خودم را کشته‌ام، چون دوست همه هستم و کسی دوست من نیست.
مثل فواد که دوست همه بود؛ ولی لابد هیچ‌کس دوستش نبود که خودش را کشت.
 
ظهر خاکش کردند. قبلش در غسالخانۀ بهشت سکینۀ کرج یک ساعتی منتظر ماندیم و چند بار اشتباهی دنبال جنازه‌های دیگران افتادیم. از دوستان چپش من بودم و فرشید که از زمان لیسانس علوم اجتماعی علامه رفیقش بوده. فرشید تند تند سیگار می‌کشید و من که سیگار نمی‌کشم، دزدکی اشک می‌ریختم.
سر خاک دو تا دیگر از دوستان فرشید آمدند و چهار نفر شدیم. آن‌قدری نبودیم که «سر اومد زمستون» بخوانیم. کسی یاری نکرد. کسی نبود که یاری کند. کسی از چپ‌ها نبود که یاری کند. آخرین دوستانش همه جوان‌های اصلاحطلب کرج بودند؛ جوان‌تر از او، کسانی که می‌توانستند کار سیاسی و تشکیلاتی را از او یاد بگیرند، اما همسن و همفکرش نبودند.
فواد دوست همه بود؛ ولی لابد هیچ‌ دوست همفکری نبود که خودش را کشت.


دو. دوباره فواد
سه. رضا
چهار. کارگر کتاب‌فروش
پنج. باز هم فواد
شش. اسی
هفت. علی
@SchreibenSchule

گذر زمانیان از مرزهای زمان
نگاهی به کارنامۀ دکتر مهدی زمانیان، مدرس و مترجمی که دیروز درگذشت


«اگر دلگرم شوم، کار را به انجام خواهم رساند.» آن روزها دلگرم نشد و امروز دل ما را شکست. این را وقتی نوشت که از او دربارۀ رمان کین‌توزی‌ها (Der Fall Glasenapp) اثر اشتفان هایم پرسیدم که سال‌ها پیش‌تر، وعدۀ ترجمۀ آن را داده بود. در این مدت، ترجمۀ سه نمایشنامه از او منتشر کردم، یک مجموعه شعر و یک مجموعه داستان. و قرار بود کارهای دیگر بشود که نشد...

آشنایی من با دکتر مهدی زمانیان به خواندن ترجمۀ زن خوب ایالت سچوان بازمی‌گشت که پی‌دی‌اف ترجمۀ قدیمی او را یک‌جرعه در قطار مشهد خواندم. وقتی سال‌ها بعد، در نشری مشغول به کار شدم و تصادفاً ایمیلی از او را دیدم که گله‌ای شاعرانه کرده بود که چرا ایمیل‌هایش را پاسخ نمی‌دهند، ذوق‌زده شدم که او را می‌شناسم و تازه برای مدیر آن نشر شرح دادم که او کیست و چه مترجم باسابقه‌ای است! که مترجم نوقلم نیست - که البته ای بسا آن نوقلم هم روزی صاحب‌قلم خواهد شد و باید حرمتش گذاشت - نباید برای چاپ کتاب از او پول بگیرند، بلکه می‌بایست او را بر سر بگذارند!

و شد آن که ترجمۀ مجموعه اشعارش را به دست گرفتم. متن اشعار آلمانی را که در طول سال‌ها گزینش و پزوهش کرده بود، برایم فرستاد و چند صباحی مشغول بودیم تا کار درآمد و از من گلایه‌ کرد که چرا نامم را از تشکر مقدمۀ متن برداشته‌ام. اما کار من وظیفه بود و در کنار نام‌های بزرگ، نام خود نهادن کاری است خُرد و نابخرد.

گاهی باز در ایمیل از اطالۀ کارها پیامک گله می‌کرد - به‌حق - و گاهی به‌سختی می‌توانستم چند کلمه‌ای تلفنی با این پیر دانا صحبت کنم، اما خوشبخت‌ام که با تمام امکانات ناچیزی که در آن ناشر در اختیار داشتم، کارهای بزرگی چون او را که در دو زبان استاد بود، به چاپ رساندم و شوربخت که نه آن نشر جایی برای من بود و نه زمانی برای او ماند تا آخرین اثر ناتمام را به انجام برساند.

افسوس که در سال‌های بعد که من از آن نشر کناره گرفتم، نه من و نه مترجم، نمی‌دانستیم کتاب‌های او چند بار تجدید چاپ شده‌اند و هر بار چند نسخه.


منتشر شده در روزنامۀ سازندگی امروز
متن کامل
@RezaNassaji