پایداریِ اراده‌ی عمومی و سادگیِ اداره‌ی کشور

تا زمانی که گروهی از افرادِ بشر که دور هم جمع شده‌اند، خود را مانند یک تن می‌دانند، دارای اراده‌ی واحدی هستند که فقط به‌بقا و آسایشِ عموم متوجه است. در این حال تمامِ فنرهایی که چرخِ مملکت را به‌کار می‌اندازد ساده و محکم است. طرزِ کار و فکرِ دولت کاملاً واضح بوده و منافعِ آن مبهم و متضاد نیست. اسبابِ سعادتِ عمومی آشکار بوده، با کمی شعور تمیز داده می‌شود، زیرا آرامش، اتحاد و مساوات، با پیچ‌وخم‌هایِ سیاست مباینت دارد.

کشوری که با این سادگی اداره می‌شود، احتیاج به‌قوانینِ زیاد ندارد. هر وقت به قانونِ تازه‌ای احتیاج پیدا می‌شود، عمومِ افراد لزومِ وضعِ آن را درک می‌نمایند. آن کسی که اول دفعه قانونی را پیشنهاد می‌نماید، فقط آنچه را که قبلاً همه حس کرده‌اند به‌زبان می‌آورد. موقعی که هر فرد اطمینان پیدا کرد دیگران هم برای انجامِ امرِ لازمی آماده هستند، به‌اجرایِ آن مصمم می‌شود و در این حال بدونِ بندوبست و سخن‌سرایی می‌توان آنچه را که عموم با آن موافق هستند، به‌صورتِ قانون درآورده به‌تصویب رسانید.

ولی موقعی که رابطه‌ی اجتماعی رو به‌سستی می‌گذارد و دولت ضعیف می‌شود، وقتی که منافعِ خصوصیِ افراد محسوس گشته، جامعه‌هایِ کوچک یعنی فرقِ مختلفه، جامعه‌ی بزرگ یعنی ملت را تحتِ تأثیر قرار می‌دهد، آن‌وقت است که منافعِ عمومی لطمه می‌بیند و مخالف پیدا می‌کند. دیگر در هیچ امری اتفاقِ آراء حاصل نمی‌شود، دیگر اراده‌ی عمومی اراده‌ی همه نیست. اراده‌ی عمومی (General Will) همواره ثابت و خالص است، لیکن تابعِ اراده‌هایِ دیگری می‌باشد که بر وی چیره شده است.


📘 قرارداد اجتماعی
✍🏻 ژان-ژاک روسو
↔️ علی‌اکبر مهتدی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

حاکمیتِ مردم و خطرِ نمایندگی

آن‌روزی که خدماتِ عمومی مهم‌ترین کارِ افراد شمرده نشود و مردم ترجیح دهند به‌عوضِ بدن، پولِ خود را وقفِ خدمت به‌ملت کنند، دولت نزدیک به‌اضمحلال است. در نتیجه‌ی کثرتِ تنبلی و فراوانیِ پول، هم سرباز گرد می‌آورند که روزی مملکت را تحتِ اسارتِ سربازان قرار دهند، و هم وکیل انتخاب می‌کنند که روزی کشور را بفروشد.

در یک دولتِ آزاد، افراد همه‌ی کار را با بازویِ خود انجام می‌دهند و با پول کسی را به‌جایِ خود نمی‌گیرند. هر چه دولت بهتر تشکیل شده باشد، در نظرِ افراد منافعِ عمومی بیشتر بر منافعِ خصوصی غلبه دارد، زیرا چون سعادتِ عمومی افزایش می‌یابد، سهمِ هر فردی از آن سعادت زیادتر می‌شود، و مردم کمتر به‌فکرِ خوشی‌هایِ خصوصی می‌افتند. در سیته‌ای (Cité) که خوب اداره می‌شود، افراد با رغبت به‌سویِ مجامعِ ملی می‌شتابند.

آن‌روزی که یک‌نفر بگوید کارهایِ دولت به‌من مربوط نیست، آن‌روز باید یقین کرد که دولت از بین رفته است. سرد شدنِ عشقِ وطن، غلبه‌ی منافعِ شخصی، سوءاستفاده‌هایِ حکومت سبب شد که برای مجامعِ ملی نماینده انتخاب کنند. همان قسمی که ملت نمی‌تواند حقِ حاکمیتِ (Sovereignty) خود را به‌دیگری واگذار کند، نمی‌تواند آن را به‌یک نماینده واگذار کند، زیرا حاکمیت عبارت است از اراده‌ی عمومی (General Will) و اراده‌ی عمومی نمی‌تواند نماینده داشته باشد. بنابر این کسانی که از طرفِ ملت وکیل می‌شوند، نماینده‌ی واقعیِ او نیستند، بلکه واسطه بین او و حکومت هستند. هر قانونی را که افرادِ ملت به‌شخصه به‌آن رأی نداده باشند، باطل است و قانون محسوب نمی‌گردد.


📘 قرارداد اجتماعی
✍🏻 ژان-ژاک روسو
↔️ علی‌اکبر مهتدی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

آزادی و محدودیت‌هایِ نمایندگی

فکرِ انتخابِ نمایندگان نسبتاً جدید است. در جمهوری‌هایِ قدیم و حتی در دوره‌ی پادشاهان، هیچ‌وقت ملت نماینده نداشت، بلکه کسی کلمه‌ی نماینده را نمی‌شناخت. خیلی تعجب‌آور است که با وجودِ اینکه در شهرِ رم، تریبن‌ها این‌قدر محترم و مقدس بودند، هرگز به‌فکر نیفتادند که اختیاراتِ ملت را غصب کنند و هیچ‌وقت جرئت نکردند خودسرانه و بدونِ مراجعه به‌آرایِ عمومی قانونی را بگذرانند.

جایی که حقوق و آزادیِ افراد اساسِ همه‌ی تشکیلات است، معایب و اشکالاتِ جزئی اهمیت ندارد. ملتِ عاقلِ رم در هر امری اعتدال را از نظر دور نمی‌داشت. قانون فقط اعلامِ اراده‌ی عمومی (General Will) است، ملت نمی‌تواند برای انجامِ وظایفِ تقنینیه‌ی خود نماینده داشته باشد. لیکن برای به‌کار انداختن قوه‌ی مجریه باید دارای نماینده باشد. از اینجا معلوم می‌شود که عده‌ی مللی که واقعاً دارای قوانین هستند، خیلی کم است.

شما مردمِ امروز غلام ندارید، اما خودتان غلام هستید و برای اینکه بندگانِ خود را آزاد کنید، مجبور شده‌اید آزادیِ خود را از دست بدهید. بنظر من این اقدام بیشتر علامتِ سست‌عنصری است تا رحم و مروت. به‌محض اینکه ملتی برای خود نماینده انتخاب کرد، دیگر آن ملت وجود ندارد. بعد از بحث و تحقیق در اطرافِ این موضوع، گمان نمی‌کنم که دیگر امروز هیئتِ حاکمه (Souverain) بتواند اختیاراتِ خود را محفوظ دارد، مگر اینکه سیته (Cité) کوچک باشد.


📘 قرارداد اجتماعی
✍🏻 ژان-ژاک روسو
↔️ علی‌اکبر مهتدی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

آزادیِ انسان و مشروعیتِ قراردادِ اجتماعی

انسان با وجودی که آزاد متولد می‌شود، در همه جایِ دنیا در قیدِ اسارت به‌سر می‌برد. چه بسا اشخاص که خود را مالک‌الرقابِ دیگران می‌دانند، در عینِ حال به‌مراتب از زیردستانِ خویش مقیدترند. چگونه این تغییر حاصل گشته؟ از جوابِ این سؤال می‌گذرم. چه چیز می‌تواند این رقیت و بندگیِ بشر را مشروع ساخته، بحق جلوه دهد؟ گمان می‌کنم بتوانم این پرسش را پاسخ دهم.

اگر فقط زور را با نتایجِ آن در نظر می‌گرفتم، می‌گفتم: هر وقت ملتی از رویِ ناچاری به‌زور تن داده، از مستبدین اطاعت می‌کند، بر او ایرادی نیست. و اگر همان ملت موقع را مقتضی دید که از زیرِ بارِ تعدی شانه خالی کند و زنجیرِ رقیت و بندگی را پاره نمود، اقدامِ او بسیار قابلِ ستایش و تمجید است. زیرا همان حقی را که آزادیِ او را گرفته بود، حقِ زور به‌کار برده، دوباره آزادی را به‌چنگ آورده است.

ولی تشکیلِ جامعه‌ها و اطاعت از یک حکومت فقط نتیجه‌ی زور نیست. نظمِ اجتماعی حقِ مقدسی است که پایه و اساسِ تمامِ حقوق محسوب می‌شود. معهذا این حق یک امرِ طبیعی و فطریِ بشر نیست، یعنی عرضی و تصنعی بوده، نتیجه‌ی بعضی قراردادها است. می‌خواهیم بدانیم این قراردادها کدامند؟

من در کشوری آزاد متولد شده، عضوِ یک هیئتِ حاکمه‌ی ملی (Souverain) هستم. هر قدر هم که دخالتِ من در کارهایِ ملت ناچیز باشد، چون حقِ رأی دادن دارم، تکلیفم اینست که از آن کارها مطلع باشم و در آن تتبع و تحقیق نمایم. هنگامی که در این مسائل بحث می‌کنم، می‌کوشم آنچه را حق اجازه می‌دهد با آنچه را نفعِ بشر ایجاب می‌کند وفق دهم، به‌طوری که جانبِ عدالت و منفعت هر دو رعایت شود.


📘 قرارداد اجتماعی
✍🏻 ژان-ژاک روسو
↔️ علی‌اکبر مهتدی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

قانون‌نویسی و تطبیق با شرایطِ محلی

تشکیلاتِ یک دولت وقتی حقیقتاً محکم و بادوام است که تمامِ مناسبات در نظر گرفته شود، یعنی در هر موضوعی احتیاجاتِ طبیعی و محلی همواره با قوانین تطبیق نماید، به‌قسمی که قوانین احتیاجاتِ طبیعی را مرتفع و نواقصِ موجوده را تکمیل کند. هر کشور دارای اسباب و عواملی مخصوص به‌خود است و قواعدِ عمومی را بر آن علل و احتیاجاتِ خصوصی منطبق نموده، قوانینی منحصر به‌خود وضع می‌کند.

مثلاً اگر خاکِ شما حاصل‌خیز نیست یا وسعتِ آن نسبت به‌شماره‌ی سکنه کم است، باید پیشه و هنر را توسعه دهید و محصولاتِ صنعتی را با خواروباری که موردِ نیاز است مبادله نمایید. برعکس، اگر دشت‌هایِ حاصل‌خیز و دامنه‌ها و صحراهایِ ثروتمندی را متصرفید که جمعیتِ زیاد ندارد، باید تمامِ کوششِ خود را برای توسعه‌ی کشاورزی به‌کار ببرید تا جمعیت زیاد شود، ولی از صنایع صرف‌نظر نمایید که سببِ تقلیلِ سکنه می‌شود.

اگر در سواحلِ وسیعِ پست و سهل‌الورود به‌سر می‌برید، کشتی‌هایِ زیاد به آب اندازید، در این صورت زندگانیِ با جاه و جلالی خواهید داشت، ولی چندان دوام نخواهد نمود. اگر سواحل‌تان سنگلاخ و صعب‌الوصول است، به‌صیدِ ماهی بسازید و به‌ همان تمدنِ ناقص اکتفا کنید، یقیناً زندگیِ آرام‌تر و سعادتمندتری خواهید داشت.

لیکن اگر قانون‌نویس مقصودِ اصلی و منظورِ واقعی را تشخیص ندهد و اصولی را در نظر بگیرد که با وضعیاتِ طبیعی و احتیاجاتِ محلی وفق ندهد، هرگز به‌مقصود نخواهد رسید و از زحماتِ خود نتیجه‌ای نخواهد گرفت. مثلاً اگر وضعیاتِ طبیعی متناسب با آزادی باشد و قوانین متمایل به‌استبداد، یا احتیاجاتِ محلی مستلزمِ ثروتِ زیاد باشد و قوانین متناسب با جمعیتِ زیاد، در این صورت قوانین به‌تدریج ضعیف می‌شود، تشکیلاتِ کشوری فاسد و مملکت مغشوش می‌گردد.


📘 قرارداد اجتماعی
✍🏻 ژان-ژاک روسو
↔️ علی‌اکبر مهتدی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

تحول انسان در زندگانیِ اجتماعی

بعد از آنکه انسان زندگانیِ طبیعی و حالتِ توحش را ترک نموده، واردِ زندگانیِ اجتماعی گردید، تغییراتِ بزرگی در وی تولید می‌شود. در رفتارِ او عدالت جانشینِ ظلم و تعدیِ غریزی می‌شود، و اعمالِ وی بر خلافِ سابق تابعِ قوانینِ اخلاقی می‌گردد. آن وقت تکلیف جایِ شهواتِ نفسانی و حق جایِ هوای و هوس را می‌گیرد. انسان که تا آن روز به‌فکرِ نفعِ خود بود، مجبور می‌شود مطابقِ اصولِ دیگری رفتار کند و قبل از متابعت از تمایلاتِ خود با عقل مشورت نماید.

راست است انسان در این زندگانیِ تازه از فوایدِ چندی که در حالتِ طبیعی برایش موجود بود محروم می‌شود، ولی در عوض منافعِ زیادی عایدِ وی می‌گردد: قوایش به‌کار می‌افتد و رشد می‌کند، افکارش توسعه می‌یابد، احساساتش پاک‌تر و لطیف‌تر و روحش بزرگ‌تر می‌شود، به‌قسمی که اگر گاه‌گاهی افراط و تفریط‌هایی که در زندگانیِ اجتماعی مرتکب می‌شود او را به‌درجه‌ای پست‌تر از اول تنزل نمی‌داد، جا داشت که همواره روزِ مبارکی را که زندگانیِ طبیعیِ او موقوف شده بود عید گیرد، و ساعتِ فرخنده‌ای را که حیوانی بی‌شعور را تبدیل به‌انسانی با فهم کرده بود تقدیس نماید.

با شرکت در قراردادِ اجتماعی (Social Contract) انسان آزادیِ طبیعیِ خود را از دست می‌دهد، یعنی از حقِ نامحدودِ تصرفِ هر چه را که می‌خواهد و می‌تواند محروم می‌شود. ولی در عوض آزادیِ اجتماعی و حقِ تملکِ آنچه را که متصرف است تحصیل می‌نماید. برای اینکه اهمیتِ این معاوضه و مبادله معلوم شود، باید بینِ آزادیِ طبیعی که فقط محدود به‌قوایِ هر فرد است و آزادیِ اجتماعی که با اراده‌ی عمومی (General Will) محدود می‌شود تفاوت گذارد.


📘 قرارداد اجتماعی
✍🏻 ژان-ژاک روسو
↔️ علی‌اکبر مهتدی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

آزادیِ اخلاقی و برتریِ آن

علاوه بر آنچه ذکر کردیم، باید برای زندگانیِ اجتماعی رجحانِ دیگری هم قائل شد و آن آزادیِ اخلاقی (Moral Liberty) است که تنها می‌تواند انسان را صاحبِ اختیارِ واقعیِ خود گرداند. اطاعتِ شهوات بزرگ‌ترین بندگی‌ها، و متابعتِ قانونی که انسان برای خود وضع کرده بهترین آزادی‌ها است. زیرا آزادیِ طبیعی عبارت است از اینکه انسان مختار باشد هر چه را که می‌خواهد و می‌تواند بکند. این آزادی ظاهراً حدی ندارد، اما در واقع به‌واسطه‌ی اشکالاتِ زندگانیِ طبیعی خیلی محدود می‌باشد. مفهومِ آزادیِ اجتماعی اینست که انسان هر کاری را که قانون اجازه می‌دهد بکند. این آزادی نسبتاً محدود است، ولی هیئتِ حاکمه‌ی عمومی (Souverain) استفاده‌ی کاملِ آن را برای ما تضمین می‌نماید.

این فشارِ مفید که هر فرد را مجبور به‌اطاعتِ اراده‌ی عمومی (General Will) می‌نماید، برای بقایِ آزادی لازم است. حتی همان کسی که فشار می‌بیند، آزادیِ خود را مرهون و مدیونِ همین فشار می‌یابد که هر آن تمامِ افراد را تهدید می‌کند. زندگانیِ اخلاقی کاملاً تابعِ زندگانیِ اجتماعی می‌باشد. قبل از قراردادِ اجتماعی (Social Contract) قوانینِ اخلاقی وجود ندارد و فقط غرائزِ حیوانی، شهواتِ نفسانی و خودخواهی بر انسان حکم‌فرما است، ولی بعد از عقدِ قرارداد، اصولِ اخلاق، عدالت، تکلیف، حق و تعقل در جامعه پدیدار می‌شود.


📘 قرارداد اجتماعی
✍🏻 ژان-ژاک روسو
↔️ علی‌اکبر مهتدی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

حقِ مالکیت و قراردادِ اجتماعی

هنگامی که هیئتِ اجتماعی تشکیل می‌یابد، هر یک از اعضاء خود را با کلیه‌ی نیرو و دارایی به‌آن هیئت واگذار می‌کند. فی‌الحقیقه دولت بر طبقِ قراردادِ اجتماعی (Social Contract) که اساسِ تمامِ حقوقِ او شمرده می‌شود، صاحب و مالکِ کلیه‌ی داراییِ اعضاء است. ولی نباید تصور کرد که متصرفاتِ افراد در نتیجه‌ی این انتقال تغییرِ ماهیت می‌دهد. درست است که چون نیرویِ هیئتِ حاکمه (Souverain) خیلی زیادتر از نیرویِ هر یک از افراد است، تصرفِ او با دوام‌تر است، ولی در عینِ حال برای بیگانگان مانند پیش غیرِ مشروع است.

حقِ اولین متصرف یا یدِ تصرف، اگرچه صحیح‌تر از زور به‌نظر می‌رسد، وقتی واقعاً حقِ مشروع (Legitimate Right) می‌شود که حقِ مالکیت (Property Right) برقرار شده باشد. بدیهی است هر انسان به‌طورِ طبیعی حق دارد آنچه را که محتاج است به‌دست آورد، لیکن آن سندِ رسمی و قطعی که او را مالکِ ملکِ معینی تشخیص می‌دهد، دستِ وی را از باقیِ املاک کوتاه می‌کند. حقِ اولین متصرف نامحدود نیست، بالاترین حدی که می‌توان برای آن قائل شد، احتیاج و کار است.

نمی‌شود گفت به‌محضِ اینکه کسی در زمینِ متعلق به‌عموم پای گذاشت، صاحبِ آن می‌شود. آن شخص یا آن ملت که سرزمینِ وسیعی را به‌زور تصرف نموده، باقیِ مردم را از آن محروم می‌سازد، غاصب است و مستحقِ مجازات، زیرا خوراک و مسکنی را که طبیعت به‌عموم بخشیده از آن‌ها می‌گیرد.


📘 قرارداد اجتماعی
✍🏻 ژان-ژاک روسو
↔️ علی‌اکبر مهتدی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

اراده‌ی عمومی و رأی‌گیری در جامعه

هر قدر توافقِ نظر در مجالسِ ملی بیشتر باشد، یعنی هر قدر آراء به اتفاق نزدیک‌تر باشد، غلبه‌ی اراده‌ی عمومی (General Will) زیادتر است. برعکس، مباحثاتِ طولانی، اختلافاتِ نظرِ نمایندگان و شلوغیِ مجلس نشانه‌ی پیروز شدنِ منافعِ خصوصی و علامتِ انحطاطِ دولت است. حتی هنگامی که تمامِ شهوات و تمایلاتِ خصوصی بر مردم غلبه دارد، اراده‌ی عمومی ثابت و پاک باقی می‌ماند. مردم قلباً اراده‌ی عمومی را می‌شناسند و می‌خواهند، ولی آن را تابعِ منافعِ خصوصی قرار می‌دهند.

هنگامی که مجلس از دو یا چندین طبقه‌ی مختلفِ ملت تشکیل می‌یابد، این حقیقت کمتر محسوس می‌گردد. فی‌الحقیقه حتی در روزهای پرجنجال و آشوب، هر وقت مراجعه به آراءِ عموم به‌آرامی انجام می‌گرفت، در پاسخِ موضوعِ معینی، همیشه اکثریتِ قریب به اتفاق حاصل می‌گشت. زیرا چون منافعِ افراد مشترک بود، ملت اراده‌ی واحدی داشت.

فقط یک قانون است که تصویبِ آن محتاج به رضایتِ عموم است و آن عبارت است از قراردادِ اجتماعی (Social Contract). مشارکتِ افراد در تشکیلِ یک جامعه باید از رویِ کمالِ میل و رغبت باشد. چون هر فرد آزاد و مختار بر نفسِ خود به‌دنیا می‌آید، هیچ‌کس نمی‌تواند او را بدونِ رضایتِ خودش تحتِ رقیت درآورد. اگر هنگامِ بستنِ پیمانِ اجتماعی مخالفینی پیدا شد، ضدیتِ آن‌ها پیمان را باطل نمی‌کند و فقط آن‌ها را از ورود در اجتماع مانع می‌گردد. اقامت در مملکت علامتِ راضی بودن از تشکیلاتِ آن است.


📘 قرارداد اجتماعی
✍🏻 ژان-ژاک روسو
↔️ علی‌اکبر مهتدی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

آزادی و اطاعت از اراده‌ی اکثریت

غیر از موردِ قراردادِ اولیه، تمامِ افراد تابعِ اراده‌ی اکثریت هستند. این اصل نتیجه‌ی قراردادِ اجتماعی (Social Contract) است. هر فردی از ملت به‌تمامِ قوانین، حتی به‌قوانینی که بر خلافِ میلِ او تصویب می‌شود، راضی است و حتی به‌قوانینی که هنگامِ ارتکابِ عملِ خلافی بر طبقِ آن مجازات می‌شود، تن در می‌دهد. اراده‌ی ثابتِ تمامِ افرادِ دولت، اراده‌ی عمومی (General Will) محسوب می‌شود و همین اراده است که آن‌ها را اعضاءِ هیئتِ حاکمه شناخته، آزاد دانسته است.

موقعی که قانونی را به‌مجمعِ ملت ارائه می‌دهند، از اعضاء نمی‌پرسند آیا این پیشنهاد را می‌پذیرند یا نه؟ بلکه سؤال می‌کنند آیا مطابقِ اراده‌ی عمومی، یعنی اراده‌ی همه‌ی آن‌ها هست یا خیر؟ هر کس رأی می‌دهد، نظریه‌ی خود را در آن موضوع اظهار می‌نماید و بعد از شماره‌ی آراء، اراده‌ی عمومی اعلام می‌گردد. موقعی که عقیده‌ای که بر خلافِ عقیده‌ی من است پیروز می‌گردد، فقط معلوم می‌شود که من اشتباه کرده بودم، یعنی آنچه را که اراده‌ی عمومی تصور می‌کردم، اراده‌ی عمومی نبود.

برای تعیینِ شماره‌ی آرائی که برای تصویبِ یک قانون لازم است، باید به‌وضعیت و احتیاجاتِ هیئتِ حاکمه (Souverain) توجه کرد. هر قدر موضوعِ مشورت مهم‌تر است، باید عده‌ی آرائی که برای تصویبِ آن لازم است، بیشتر به‌اتفاق نزدیک باشد. هر قدر موضوع فوری‌تر است، باید تفاوت بین آراءِ موافق و مخالف کمتر باشد.


📘 قرارداد اجتماعی
✍🏻 ژان-ژاک روسو
↔️ علی‌اکبر مهتدی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

مذهبِ کشوری و وحدتِ سیاسی

مردم در ابتدا غیر از خدایانِ پادشاهی نداشتند و غیر از تئوکراسی (Theocracy) حکومتی نمی‌شناختند. باید مدت‌ها طول بکشد تا انسان بتواند تصمیم بگیرد یکی از امثال و اقرانِ خود را به‌اربابی بپذیرد. چون انسان‌هایِ اولی در رأسِ هر اجتماعِ سیاسی یک خدا قرار می‌دادند، به‌تعدادِ ملل، خدا یافت می‌شد. دو ملت که نسبت به‌هم بیگانه و همیشه دشمن بودند، نتوانستند دیر زمانی به‌یک ارباب و صاحبِ اختیار اطاعت نمایند.

مذهبِ کشوری (Civil Religion) خدایانِ منحصر به‌خودِ کشور دارد و تشریفاتِ ظاهریِ آن بر طبقِ احکام و دستوراتِ معینی مرتب شده است. غیر از ملتی که به‌آن کیش معتقد است، همه‌کس را بیگانه و حتی کافر می‌داند. در این کشورها، حکومتِ دینی و دنیوی یکی است. تمامِ مذهب‌هایِ مللِ قدیم از این قبیل بوده است. در این قسم دولت‌ها که تئوکراسی هستند، غیر از حکومتِ پیشوا و امامی ندارند، و غیر از کشیشان زمامداری نمی‌شناسند.

عیبِ این قسم مذاهب این است که بر اساسِ دروغ نهاده شده، مردم را فریب می‌دهد و آن‌ها را زودباور و موهوم‌پرست بار می‌آورد. هر وقت می‌خواهد منحصراً در دنیا حکم‌فرما باشد، ظالم می‌شود. ملت خون‌خوار می‌گردد و ادیان و عقایدِ دیگر را به‌هیچ‌وجه تحمل نمی‌کند.

‎پایان


📘 قرارداد اجتماعی
✍🏻 ژان-ژاک روسو
↔️ علی‌اکبر مهتدی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

بردباری، کلید صلح در برابر تعصب مذهبی

برای ثابت کردن این موضوع که مسیحیان بایستی نسبت به یکدیگر بردبار (tolerant) بوده و سعه‌ی صدر داشته باشند، نیاز به هنری شاق و بزرگ و فصاحتی سنجیده نیست. ما قدمی فراتر می‌گذاریم و می‌گوییم که بایستی همه‌ی انسان‌ها را همانند برادر خود بنگریم. چه گفتید؟ برادر من یک ترک باشد؟ برادر من چینی باشد؟ یهودی؟ یک سیامی؟ بله، بدون شک و تردید. آیا ما جملگی فرزندان یک پدر و مخلوق خدایی یگانه نیستیم؟

این کره‌ی خاکی همانند کرات دیگر در عالم هستی نقطه‌ای بیش نیست و ما در این عظمت گم گشته‌ایم. این انسان با این قدوقواره‌ی محدود خود، قطعاً در این عالم موجودی محقر است. یکی از این موجودات ناچیز به چند نفر از همسایگانش در عربستان یا در جنوب آفریقا می‌گوید: به من گوش دهید، چون خدای همه‌ی جهان‌ها مرا آگاه ساخته است؛ نزدیک به نه‌صد میلیون مورچه‌ی کوچک چون ما در زمین زندگی می‌کند، اما تنها لانه‌ی مورچه‌ی من عزیز خداوند است و بقیه جملگی تا ابد مورد انزجار او هستند.

آن‌ها مرا بازداشت خواهند کرد و از من خواهند پرسید که کدام دیوانه‌ای چنین مزخرفاتی گفته است. من هم مجبور خواهم شد که به آن‌ها پاسخ دهم: خودتان گفته‌اید. البته بعد از آن تلاش خواهم کرد که آن‌ها را آرام کنم، هرچند این کار دشوار خواهد بود.

وقتی به عزای پادشاهی از سوئد، دانمارک، انگلیس یا پروس که مطرودشدگان کلیسا هستند می‌نشینیم، آیا چنین می‌گوییم که به عزای یک رانده‌شده‌ای که تا ابد در جهنم خواهد سوخت نشسته‌ایم؟ در اروپا امروزه چهل میلیون نفر که پیرو کلیسای روم نیستند زندگی می‌کنند. آیا به همه‌ی این چهل میلیون نفر می‌گوییم: آقا، از آنجا که شما بی‌تردید فردی لعنت‌شده هستید، من با شما نه می‌خواهم غذا بخورم، نه ارتباطی داشته باشم و نه صحبتی بنمایم؟

کدام سفیر فرانسه است که هنگامی که به حضور سلطان عثمانی برسد، در اعماق قلبش به خود بگوید: اعلیحضرت چون ختنه شده‌اند، بی‌تردید تا ابد در آتش دوزخ سوزانده خواهند شد؟ اگر این سفیر واقعاً به چنین امری معتقد باشد که سلطان عثمانی دشمن خونی خداوند است و مورد انتقام ذات اقدس الهی، آیا اصلاً می‌تواند با سلطان هم‌کلام شود؟ چگونه و با چه کسی می‌توانیم تجارت کنیم، به کدامین یک از وظایف مدنی‌مان می‌توانیم بپردازیم، اگر معتقد و قانع به این تفکر شده باشیم که با مطرودشدگان هم‌کلامیم؟

ای هواخواهان خداوند بخشنده، اگر قلبی ستمکاره داشتید، اگر با پرستش پروردگاری که تمامی قوانینش در این سخن خلاصه می‌شود که خداوند و هم‌نوعانتان را دوست داشته باشید، بار این آیین زلال و مقدس را با سفسطه‌ها و منازعات نامفهوم و غیرقابل‌فهم بسیار سنگین کردید. اگر عذاب ابدی را به غفلت از چند جمله و مراسم و مناسکی که ملت‌های دیگر نمی‌توانستند از آن آگاه باشند متصل کردید، من در حالی که بر سرنوشت نوع بشر می‌گریم، به شما می‌گویم خود را با من به روزی که همه‌ی انسان‌ها مورد قضاوت قرار خواهند گرفت همراه سازید.


📘 رساله‌ای در باب مدارا و بردباری
✍🏻 ولتر
↔️ احسان دستغیب
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

بردباری، راهی به سوی عدالت و انسانیت

کنستانتین امپراتور می‌توانست سرکردگان مباحثات مسموم و بیهوده را به دربار خود احضار نماید و از آن‌ها بپرسد که به چه حق و اختیاری دنیا را به آشوب کشیده‌اند. آیا شما عنوان خاندان الهیات را نزد خود دارید؟ در صورتی که به حق وفادار باشیم، در صورتی که اخلاق پسندیده و صفات نیکو را بپرورانیم و بر آن ممارست نماییم، از جدال بر سر اینکه مسیح خود کلام خدا است یا کلام خدا در او متجلی شده، چه چیز عایدتان می‌شود؟

این امپراتوری به بهای مکر و ظلم و بیدادگری حفظ شده است. من تقریباً همه‌ی نزدیکانم را کشته‌ام و اینک خود را سرزنش می‌کنم. می‌خواهم با برقراری آرامش و امنیت در امپراتوری روم، گناهان خود را پاک کنم. مانع و سد راهم برای تنها کاری که می‌توانم برای به دست فراموشی سپردن بیدادگری‌های گذشته‌ام انجام دهم، نشوید. یاری‌ام کنید تا دوران واپسین زندگی‌ام را در صلح (peace) سپری کنم.

اگر این دو به حد کافی عاقل بودند و درایت داشتند تا بفهمند که امپراتور درست می‌گوید، جهان مسیحیت به مدت سیصد سال در خون غوطه‌ور نمی‌شد. واقعاً چه امری احمقانه‌تر و ناگوارتر از این است که به مردم بگویند: دوستان من، این کافی نیست که بندگان وفاداری باشید، فرزندان گوش‌به‌فرمانی باشید، پدران آرام و نرمی باشید، همسایگان عادلی باشید، پرهیزگاری را تمام و کمال انجام دهید، دوستی را فزونی بخشید، قدرشناسی را ارج نهید و دل‌باخته‌ی عیسی مسیح باشید؛ بلکه بایستی بدانید که ما چگونه از ابدیت به وجود آمدیم و اگر توانایی تشخیص هم‌گوهری در ذات سه‌گانه را نداشته باشید، شما را محکوم می‌کنیم که تا ابد در آتش بسوزید و تا آن زمان فرارسد، خودمان شما را به کام مرگ خواهیم فرستاد.

از هر آیه‌ی مشاجره‌برانگیز، خشمی مسلح به سفسطه‌گری و شمشیر بیرون آمد که همه‌ی مردمان را بی‌رحم و دیوانه نمود. ضرر و زیانی که مغول‌های غارتگر، هرول‌ها، گوت‌ها و وندال‌ها زدند، به مراتب کمتر از مصائب برآمده از جنگ و جدال‌های مذهبی (religious conflicts) بود. بزرگ‌ترین مصیبتی که این اقوام به وجود آوردند، این بود که آن‌ها هم وارد این منازعات مرگ‌بار شدند.


📘 رساله‌ای در باب مدارا و بردباری
✍🏻 ولتر
↔️ احسان دستغیب
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

بی‌عدالتی قضایی، بلای جان انسانیت

قتل ژان کالاس در شهر تولوز که با شمشیر دستگاه عدالت (justice) همراه بود، در ۹ مارس ۱۷۶۲ روی داد. این رویداد از جمله وقایع منحصربه‌فردی است که استحقاق توجه نسل ما و نسل‌های بعدی را دارد. اگر پدر بی‌گناه خانواده‌ای به دستانی خطاکار، هیجان‌زده یا متعصب (fanatic) سپرده شود و اگر متهم مدافعی جز تقوای خویش نداشته باشد، فریاد مردم بلند خواهد شد و همه‌کس برای عاقبت خویشتن خواهد ترسید.

ژان کالاس، شصت‌وهشت‌ساله، بیش از چهل سال به شغل بازرگانی اهتمام ورزیده بود و همه‌ی کسانی که از او شناختی داشتند، از وی به‌عنوان پدری نیک یاد می‌کردند. او پروتستان بود و همسر و فرزندانش نیز پیرو همین مذهب بودند؛ به غیر از یکی‌شان که از دین برگشته و مرتد شده بود و از پدرش مقرری کوچکی دریافت می‌کرد. به نظر می‌آمد که ژان کالاس به قدری از تعصبات پوچی که تمام ارتباطات و پیوندهای جامعه را از هم می‌گسلاند به دور بود که لامذهب شدن و تغییر عقیده‌ی پسرش، لوئی کالاس، را پذیرفته و درعین‌حال به مدت سی سال در خانه‌اش خدمتکاری داشت که کاتولیکی مقید و حتی متعصب به حساب می‌آمد.

یکی از پسران ژان کالاس، به نام مارک آنتوان، مردی ادیب به شمار می‌آمد و معروف بود که روحیه‌ای پریشان، محزون و خشن دارد. این مرد جوان در ورود به کار موفق بازرگانی توفیقی نیافته بود و امکان وکیل شدن هم نداشت، چرا که راه‌یابی به این عرصه مستلزم در اختیار داشتن گواهی‌های مرتبط با مذهب کاتولیک بود. نتیجه اینکه تصمیم گرفت به زندگی خود خاتمه دهد. نهایتاً در یکی از روزهایی که پول‌هایش را در قمار باخته بود، تصمیم گرفت که همان روز کار را یکسره کند. دوست خانوادگی او، لوس، جوانی نوزده‌ساله، شب قبل از بوردو به تولوز برگشته و شام را در خانه‌ی کالاس‌ها صرف کرده بود. پس از صرف غذا، مارک آنتوان ناگاه غایب می‌شود. هنگامی که لوس قصد رفتن می‌کند، پیئر کالاس او را مشایعت کرده و به طبقه‌ی پایین خانه می‌روند و در آنجا مارک آنتوان را پیراهن به تن، بر سردری آویزان می‌یابند.

در این میان، تنی چند از افراد متعصب و تندخو در میان جماعت فریاد زدند که ژان کالاس پسرش را دار زده است. این فریادها در یک زمان ناگه فراگیر شد. برخی دیگر داد و بیداد کرده و افزودند که مقتول قرار بوده فردا رسماً تغییر مذهب دهد و از این رو خانواده‌اش به همراه لوس جوان، به واسطه‌ی تنفر از مذهب کاتولیک، او را خفه کرده‌اند. زمان زیادی نگذشت تا دیگر تردیدی در شهر باقی نماند که وقتی فرزندان پروتستان‌ها تغییر مذهب می‌دهند، والدینشان موظف‌اند آن‌ها را به قتل رسانند و این از واجبات مذهبشان است.

آقای داوید، دادستان تولوز، که از شایعات به وجد و هیجان آمده بود، فرصت را مغتنم یافت تا با فرایندی سریع و اعدامی فوری، خودی نشان دهد. دادرسی برخلاف قواعد و مقررات اجرا می‌شود. خانواده‌ی کالاس، خدمتکار کاتولیک و لوس به زنجیر کشیده شدند.


📘 رساله‌ای در باب مدارا و بردباری
✍🏻 ولتر
↔️ احسان دستغیب
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

شدت مجازات‌ها، نشانه‌ی ضعف عدالت

به نظر می‌رسد هنگامی که بحث خویشاوندکشی مطرح می‌گردد و در آن پدر یک خانواده به چنین عذابی مخوف سپرده می‌شود، بایستی در رأی و حکم قضایی اتفاق آراء وجود داشته باشد. چرا که واجب آن است که دلایلی که برای جرمی چنین غریب و معصیتی این‌گونه فرایندار آورده می‌شود، از چنان وضوح و صراحت مشهود و ملموسی برخوردار باشد که همگان بتوانند آن را بپذیرند. کم‌ترین شک و تردید در چنین قضیه‌ای کافی است تا لرزه بر تن آن قاضی‌ای بیندازد که حکم مرگی را می‌خواهد امضا کند.

ضعف خرد و کمبود و نارسایی در قوانینمان هر روزه ملموس است و محسوس. اما در کجا می‌توان بدبختی‌ای بیش‌تر از این متصور شد که برتری تنها یک رأی منجر به اعدام شکنجه‌وار یک شهروند شود؟ در آتن قدیم، پنجاه رأی فراتر از رأی نصف آراء لازم بود تا جرئت کنند حکم مرگی را اعلام کنند. چه نتیجه‌ای از این امر می‌توان گرفت؟ این‌که فقط می‌دانیم که یونانی‌ها خردمندتر و انسان‌تر از ما بودند.

به نظر محال می‌آمد که ژان کالاس، پیرمرد شصت‌وهشت‌ساله‌ای که از دیرباز پاهایی ضعیف و متورم داشت، به تنهایی قادر بوده باشد تا پسر بیست‌وهشت‌ساله‌اش که زور و نیرویی فراتر از معمول داشت را خفه کند. قطعاً او به کمک و یاری همسرش، پسرش پیئر کالاس، لوس و پیشخدمت خانه برای انجام این قتل نیاز داشته است. اما این فرضیه نیز مانند فرضیه‌ی قبلی یاوه و مضحک می‌نماید؛ از این رو که یک خدمتکار دگم کاتولیک چگونه می‌توانسته شاهد آن باشد که پروتستان‌ها جوانی پرورش‌یافته در دامنشان را به جرم آن‌که علاقه‌مند به مذهبی است که مذهب خود آن خدمتکار هم بوده، به قتل برسانند؟

واضح است که اگر پسرکشی‌ای می‌توانسته رخ داده باشد، همه‌ی متهمین به‌صورت یکسان محکوم هستند؛ چرا که آن‌ها یک لحظه هم از هم جدا نشده بودند. واضح بود که آن‌ها مقصر نیستند و بدیهی بود که پدر نیز به تنهایی نمی‌توانست مقصر جلوه کند. اما به رغم تمام این موارد، حکم اعدام (execution) با دستگاه چرخه منحصراً برای پدر صادر شد.

برهان و ملاکی که قضات برای این حکم داشتند، به همان اندازه غیرقابل‌تصور و غیرقابل‌فهم بود که باقی ماجرا چنین می‌نمود. قضات طرفدار این حکم، دیگران را مجاب کرده بودند که این پیرمرد نحیف و ناتوان، تاب این تعذیب را نخواهد داشت و زیر ضربه‌های جلاد، بر جنایت خود و همدستانش اعتراف خواهد کرد. اما هنگامی که آن پیرمرد زیر چرخه‌ی اعدام جان می‌سپرد، خداوند را بر بی‌گناهی خویش شاهد گرفت و برای قضات طلب آمرزش کرد و این‌گونه همه‌ی آن‌ها را متحیر و حیران نمود.


📘 رساله‌ای در باب مدارا و بردباری
✍🏻 ولتر
↔️ احسان دستغیب
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

دعوت به آزادیِ اندیشه و بیان

کدام سفیر فرانسه است که هنگامی که به حضور سلطان عثمانی برسد، در اعماق قلبش به خود بگوید اعلیحضرت چون ختنه‌شده‌اند، بی‌تردید تا ابد در آتش دوزخ سوزانده خواهند شد؟ اگر این سفیر واقعاً به چنین امری معتقد باشد که سلطان عثمانی دشمن خونی خداوند است و مورد انتقام ذات اقدس الهی، اصلاً می‌تواند با سلطان هم‌کلام شود؟ و دیگر لزومی دارد که به سوی آن دیار اعزام گردد؟ چگونه و با چه کسی می‌توانیم تجارت کنیم؟ به کدام‌یک از وظایف مدنی‌مان می‌توانیم بپردازیم اگر معتقد و قانع به این تفکر شده باشیم که با مطرودشدگان هم‌کلامیم؟

ای هواخواهان خداوند بخشنده، اگر قلبی ستمکاره داشتید، اگر با پرستش پروردگاری که تمامی قوانینش در این سخن خلاصه می‌شود که خداوند و هم‌نوعانتان را دوست داشته باشید، بار این آیین زلال و مقدس را با سفسطه‌ها و منازعات نامفهوم و غیرقابل‌فهم بسیار سنگین کردید و اگر آتش نفاق را هرازگاه با کلمه‌ای جدید یا گاه حتی با یک حرف جدید از الفبا برافروختید و اگر عذاب ابدی را به غفلت از چند جمله و مراسم و مناسکی که ملت‌های دیگر نمی‌توانستند از آن آگاه باشند متصل کردید، من در حالی که بر سرنوشت نوع بشر می‌گریم، به شما می‌گویم خود را با من به روزی که همه‌ی انسان‌ها مورد قضاوت قرار خواهند گرفت همراه سازید که در آن روز خداوند به هرکس بر اساس کارنامه‌ی اعمالش عوض خواهد داد.

من می‌بینم که تمام مردگان قرن‌های گذشته و زمان ما در محضر او حاضر شده‌اند. آیا شما اطمینان دارید که خالق ما و پدر ما به کنفوسیوس حکیم و پرهیزگار، به سُلن قانون‌گذار، به فیثاغورس، به زالوکوس، به سقراط، به افلاطون، به تراژان، به آنتونن مِلکوتی، به تیتوس و به امثال این‌ها که انوار نوع بشرند و الگوهای انسان‌ها هستند، بگوید که ای اهریمنان، بروید و تسلیم عذاب‌های بی‌پایان خود شوید، باشد که تعذیب‌تان چون من جاودانه شود؟

وقتی به عزای پادشاهی از سوئد، دانمارک، انگلیس یا پروس که مطرودشدگان کلیسا هستند می‌نشینیم، آیا چنین می‌گوییم که به عزای یک رانده‌شده‌ای که تا ابد در جهنم خواهد سوخت نشسته‌ایم؟ در اروپا امروزه چهل میلیون نفر که پیرو کلیسای روم نیستند زندگی می‌کنند. آیا به همه‌ی این چهل میلیون نفر می‌گوییم: آقا، از آنجا که شما بی‌تردید فردی لعنت‌شده هستید، من با شما نه می‌خواهم غذا بخورم، نه ارتباطی داشته باشم و نه صحبتی بنمایم؟


📘 رساله‌ای در باب مدارا و بردباری
✍🏻 ولتر
↔️ احسان دستغیب
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

ضرورت بردباری در برابر تفاوت‌های عقیدتی

برای ثابت کردن این موضوع که مسیحیان بایستی نسبت به یکدیگر بردبار (tolerant) بوده و سعه‌ی صدر داشته باشند، نیاز به هنری شاق و بزرگ و فصاحتی سنجیده نیست. من قدمی فراتر می‌گذارم و به شما می‌گویم که بایستی همه‌ی انسان‌ها را همانند برادر خود بنگریم. چه گفتید؟ برادر من یک ترک باشد؟ برادر من چینی باشد؟ یهودی؟ یک سیامی؟ بله، بدون شک و تردید. آیا ما جملگی فرزندان یک پدر و مخلوق خدایی یگانه نیستیم؟

اما این مردمان ما را تحقیر می‌کنند، به ما لقب بت‌پرست می‌دهند. خوب، من به آن‌ها می‌گویم که کاملاً در اشتباه‌اند. به نظرم من می‌توانم لجاجت متکبرانه‌ی یک امام‌جمعه‌ی مسلمانان یا یک روحانی بودایی را دچار شگفت‌زدگی نمایم، اگر با آن‌ها کم و بیش این‌چنین سخن بگویم: این کره‌ی خاکی، همانند گرات دیگر در عالم هستی، نقطه‌ای بیش نیست و ما در این عظمت گم گشته‌ایم. این انسان با این قدوقواره‌ی محدود خود، قطعاً در این عالم موجود محقری است. یکی از این موجودات ناچیز به چند نفر از همسایگانش در عربستان یا در جنوب آفریقا می‌گوید: به من گوش دهید، چون خدای همه‌ی جهان‌ها مرا آگاه ساخته است؛ نزدیک به نه‌صد میلیون مورچه‌ی کوچک چون ما در زمین زندگی می‌کند، اما تنها لانه‌ی مورچه‌ی من عزیز خداوند است و بقیه جملگی تا ابد مورد انزجار او هستند و این تنها لانه‌ی من است که سعادتمند می‌شود و مابقی جاودانه بیچاره خواهند بود.

آن‌ها مرا بازداشت خواهند کرد و از من خواهند پرسید که کدام دیوانه‌ای چنین مزخرفاتی گفته است؟ من هم مجبور خواهم شد که به آن‌ها پاسخ دهم: خودتان گفته‌اید. البته بعد از آن تلاش خواهم کرد که آن‌ها را آرام کنم، هرچند این کار دشوار خواهد بود.

اکنون سخنم با مسیحیان است و جرئت می‌کنم تا به یک دومنیکن مفتش عقاید بگویم: برادر من، شما می‌دانید که هر خطه‌ی ایتالیا گویش و لهجه‌ی خود را دارد و به هیچ‌وجه آن‌گونه که در ونیز و بِرگامو سخن می‌گویند، در فلورانس صحبت نمی‌کنند. فرهنگستان کروسکا زبانی را مشخص و مدون کرده است. لغت‌نامه‌ی این فرهنگستان مرجعی است که نبایستی از آن فاصله گرفت و دستور زبان بوئنماتی راهنمایی است بی‌خطا. اما واقعاً چنین می‌پندارید که کنسول فرهنگستان و در غیاب او بوئنماتی می‌توانند وجداناً زبان همه‌ی ونیزی‌ها و برگامی‌هایی که اصرار بر ادامه‌ی گویش و لهجه‌ی خود دارند را از بیخ ببرند؟


📘 رساله‌ای در باب مدارا و بردباری
✍🏻 ولتر
↔️ احسان دستغیب
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

دعایی برای آزادیِ عقیده و بردباری

اکنون دیگر روی سخنم با انسان‌ها نیست، بلکه با توست، ای خدای همه‌ی موجودات و همه‌ی افراد و همه‌ی ادوار. اگر به مخلوقات ضعیفی چون ما که گم‌گشته در بی‌کرانیم و ناچیز در کیهان و کهکشان‌ها، این رخصت داده شده تا جرئت کنیم و از تو چیزی بخواهیم، از تویی که همه‌چیز بخشیده‌ای و تویی که فرمان‌هایت همچنان که لیاقت خلل‌ناپذیر هم هستند، می‌خواهم که به خطاهای متصل به طبیعت ما به دیده‌ی ترحم و شفقت بنگری که مبادا لغزش‌های ما منجر به فلاکت ما شود. تو هرگز قلبی برای نفرت‌ورزیدن و دستی برای گشتن به ما نداده‌ای. چنان کن که به یکدیگر یاری رسانیم تا بار این زندگی رنج‌آور و گذرا را تاب بیاوریم و تحمل کنیم.

کاری کن که تفاوت‌های ناچیز در لباس‌هایی که بدن نحیف ما را می‌پوشاند، مغایرت‌هایی که بین رسوم و مقررات ناقص ما وجود دارد، اختلافاتی که بین عقاید احمقانه‌ی ما بروز می‌کند و تفاوت‌های میان وضعیت زندگی‌مان که به چشمان ما نابرابر و نزد تو برابر است و سایه‌ی تمام این تمایزهای بین این اتم‌های ناچیز که بشر نام گرفته، ابزار نفرت و ستمگری نشود.

خداوندا، چنان کن که کسانی که هنگام ظهر برای نیایش تو شمع روشن می‌کنند، نسبت به آن‌هایی که به آفتاب خورشید تو بسنده کرده‌اند، بردبار (tolerant) باشند و آن‌هایی که لباس خود را با چادری سفید می‌پوشانند تا بگویند که به تو عشق می‌ورزند، از کسانی که به همین منظور عبایی سیاه بر تن می‌کنند، منزجر نباشند و بدان‌سان باشد که عبادت تو با زبانی کهن یا با زبانی جدیدتر فرقی نکند و برابر تلقی شود.

و چنان باشد که افرادی که ملبس به رنگ قرمز و بنفش هستند و بر تکه‌ای زمین و گل‌ولای از این جهان مسلط شده‌اند و مقداری فلزات گرد‌شده در اختیار دارند که آن را ثروت و مکنت می‌نامند، بدون تفرعن و تکبر از آن لذت ببرند و بقیه به آن‌ها غبطه نخورند. چرا که تو نیک می‌دانی که در این پوچی‌ها نه چیزی برای غبطه خوردن وجود دارد و نه مایه‌ای برای تفرعن و نه مایه‌ای برای فخرفروشی پیدا می‌شود.

باشد که همه‌ی انسان‌ها به یاد داشته باشند که با یکدیگر برادرند و از سرکوب و ستمی که به روح و روان‌ها می‌افتد، بیزار باشند. اگر بلاهای برآمده از جنگ اجتناب‌ناپذیر است، پس در هنگام صلح از یکدیگر منزجر نباشیم و همدیگر را پاره نکنیم و از این لحظات و فرصت وجودمان بهره بریم و به هزار زبان گوناگون، از سیام تا کالیفرنیا، به شکرگزاری تو، خداوندی که این فرصت را در اختیار ما قرار دادی، بپردازیم.


📘 رساله‌ای در باب مدارا و بردباری
✍🏻 ولتر
↔️ احسان دستغیب
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

تعصب، دشمن آزادی و عدالت

تعصب چیست؟ تعصب (fanaticism) بیماری‌ای است که به عقل و خرد زیان می‌رساند، اما به‌ندرت به آن توجه می‌شود. به انسان تعصب‌زده نمی‌توان گفت که بیمار است، چون او در تب و تاب است و نمی‌شنود. اگر به او بگویید که بیمار است، تبش شدیدتر می‌شود و حالش بدتر می‌گردد. بیماری او از راه استدلال و منطق درمان‌پذیر نیست، زیرا عقلش بیمار است. تعصب مانند تب نوبه‌ای است که هر روز بدتر می‌شود و در نهایت به مرگ می‌انجامد.

آیا می‌توان تصور کرد که تعصب مذهبی از تعصب‌های دیگر زیان‌بارتر باشد؟ اگر این‌گونه نبود، چرا در شهر تولوز، در قرن هجدهم، که فلسفه و عقل در حال پیشرفت بود، ژان کالاس بی‌گناه را به چرخه‌ی اعدام سپردند؟ چرا این پیرمرد را به جرم قتل پسرش، که خودکشی کرده بود، محکوم کردند؟ چون او پروتستان بود و مردم شهر، گرفتار تعصب کور، او را دشمن دین پنداشتند. تعصب مذهبی، وقتی با خرافات درآمیزد، انسان را به جنایاتی وامی‌دارد که عقل سالم از آن بیزار است.

این تعصبات از کجا می‌آیند؟ از کسانی که خود را نگهبان دین می‌دانند، اما دین را به ابزاری برای قدرت تبدیل کرده‌اند. آن‌ها با فریادهایشان، مردم را به خشونت و ستم علیه دیگران تحریک می‌کنند. در تولوز، فریاد زدند که کالاس پسرش را کشته، چون او قصد داشت کاتولیک شود. این شایعه‌ی بی‌اساس، که ریشه در تعصب داشت، خانواده‌ای را نابود کرد. آیا این عدالت است؟ آیا این دین است؟

ما باید از خود بپرسیم: چرا به جای گفت‌وگو و استدلال، به سرکوب و خشونت روی می‌آوریم؟ اگر دین به ما نفرت و قتل بیاموزد، آیا این دین، دین خداوند است یا ساخته‌ی دست انسان‌های متعصب؟ عقل و انسانیت ما را به بردباری دعوت می‌کند، اما تعصب، این دشمن پنهان، راه را بر عدالت و آزادی می‌بندد.


📘 رساله‌ای در باب مدارا و بردباری
✍🏻 ولتر
↔️ احسان دستغیب
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

اقتدار پادشاهان و کشیشان، مانع آزادی

در گذشته، پادشاهان و کشیشان دست در دست هم، اقتدار مطلقه‌ای (absolutism) بر مردم داشتند. پادشاهان ادعا می‌کردند که از جانب خدا حکم می‌رانند، و کشیشان، با سوءاستفاده از دین، این ادعا را تأیید می‌کردند. این پیوند شوم، آزادیِ مردم را سلب کرد و آن‌ها را در بند خرافات و ستم نگه داشت. وقتی پادشاهان و کشیشان با هم متحد شوند، چه کسی جرئت می‌کند علیه بی‌عدالتی سخن بگوید؟

در فرانسه، این اقتدار منجر به فجایعی مانند لغو فرمان نانت شد. پروتستان‌ها از حقوقشان محروم شدند، تنها به این دلیل که با باورهای رسمی کلیسا هم‌رأی نبودند. آیا این عدالت است که به نام خدا، انسان‌ها را سرکوب کنیم؟ وقتی کشیشان و پادشاهان، دین را ابزار قدرت کنند، انسانیت قربانی می‌شود.

این اقتدار مطلقه، نه‌تنها آزادیِ عقیده را نابود کرد، بلکه اقتصاد و تجارت را نیز فلج نمود. پروتستان‌ها، که بسیاری‌شان بازرگانان و صنعت‌گران ماهری بودند، از فرانسه گریختند و سرمایه‌هایشان را با خود بردند. آیا این خردمندانه بود که به نام دین، کشور را از استعدادها و ثروتش محروم کنیم؟ عقل می‌گوید که آزادیِ عقیده، نه‌تنها حق انسان است، بلکه برای پیشرفت جامعه ضروری است.

ما باید از خود بپرسیم: آیا خداوند به پادشاهان و کشیشان اجازه داده که به نام او، انسان‌ها را سرکوب کنند؟ عقل و انسانیت ما را به این پاسخ می‌رساند که هیچ‌کس حق ندارد آزادیِ دیگران را به بهانه‌ی دین یا قدرت سلب کند. جامعه‌ای که در آن عقل و آزادی حاکم باشد، از ستم و خرافات آزاد خواهد شد.


📘 رساله‌ای در باب مدارا و بردباری
✍🏻 ولتر
↔️ احسان دستغیب
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader