طبیعت حکومت‌های سه‌گانه و قوانین تعلیم و تربیت در دموکراسی

سه نوع حکومت وجود دارد: جمهوری (Republic)، پادشاهی (Monarchy)، و استبدادی (Despotism). هر کس، حتی بدون دانش عمیق، می‌تواند این سه را از هم تفکیک کند. حکومت جمهوری آن است که ملت یا بخشی از آن حاکمیت را در دست دارد. حکومت پادشاهی توسط یک نفر اداره می‌شود، اما تحت قوانین ثابت و مشخص. حکومت استبدادی زمانی است که یک نفر بدون قانون و قاعده، تنها بر اساس هوی‌وهوس خود فرمان می‌راند. این‌ها طبیعت هر حکومت هستند.

قوانین تعلیم و تربیت باید با اصول هر حکومت هماهنگ باشد. این قوانین ما را برای عضویت در جامعه آماده می‌کنند و هر خانواده باید مطابق اصول جامعه بزرگ‌تر، یعنی ملت، اداره شود. در حکومت جمهوری، که بر فضیلت (Virtue) استوار است، تعلیم و تربیت باید حب وطن (Patriotism) و میانه‌روی (Moderation) را ترویج کند. فضیلت سیاسی در دموکراسی همان محبت به قانون و وطن است که افراد را به ترجیح منافع عمومی بر منافع شخصی وامی‌دارد. این محبت، فضائل خصوصی مانند ازخودگذشتگی را می‌آموزد و در دموکراسی‌ها، که حکومت به دست افراد سپرده شده، حیاتی است.

در دموکراسی (Democracy)، ملت هم فرمانروا و هم فرمانبردار است و این امر از طریق آرای ملت، که اراده‌ی آن‌هاست، محقق می‌شود. قوانین رأی‌گیری، اساس دموکراسی و قوانین اساسی آن هستند. در آتن، هر بیگانه‌ای که در مجمع رأی‌دهی شرکت می‌کرد، به مرگ محکوم می‌شد، زیرا حق حاکمیت ملت را غصب کرده بود. تعداد اعضای مجامع باید ثابت باشد تا مشخص شود که آیا کل ملت یا بخشی از آن نظر داده است. در روم، به دلیل نبود این قاعده، آشوب و زوال رخ داد. ملت باید تا حد ممکن خود امور را انجام دهد و آنچه نمی‌تواند را به نمایندگانش واگذار کند. این اصل دموکراسی است که ملت خود نمایندگانش را انتخاب کند، از جمله برای مجلس سنا که آن را هدایت می‌کند.

حب دموکراسی همان حب مساوات (Equality) و قناعت (Frugality) است. این محبت، جاه‌طلبی را به خدمت به وطن محدود می‌کند، نه به برتری بر دیگران. در آتن و روم، قوانین قناعت را ترویج می‌کردند تا ثروت زیاد مساوات را از بین نبرد. دموکراسی‌های خوب با برقراری قناعت خانوادگی، راه را برای هزینه‌های عمومی باز می‌کنند. ملت از امور ساده مانند انتخاب قاضی یا فرمانده نظامی آگاه است، زیرا به شایستگی و شهرت همشهریان خود توجه دارد.

نهادهای یونانی مانند قوانین لوکورگوس (Lycurgus) در اسپارت، تقوا و شجاعت را ترویج می‌کردند. این قوانین، دزدی را برای تربیت جوانان زبردست و مقاوم در جنگ مجاز می‌کردند، نه به معنای سرقت اموال، بلکه برای تأمین آذوقه و تقویت روحیه در شرایط سخت. این نهادها، با ترکیب عدالت و آزادی، اسپارت را به سوی ترقی سوق داد.


📘 روح‌القوانین
✍🏻 شارل دو مونتسکیو
↔️ علی‌اکبر مهتدی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

قوانین دموکراسی و نقش قرعه و مساوات

حکومت دموکراسی (Democracy) بر اصل مساوات (Equality) و قناعت (Frugality) استوار است. قانون‌گذاران بزرگ مانند سولون (Solon) و سرویوس تولیوس (Servius Tullius) با تقسیم ملت به طبقات، شایستگی خود را نشان دادند. دوام دموکراسی به این تقسیم‌بندی وابسته است. در روم، سرویوس ملت را به ۱۹۳ سنتوری و شش طبقه تقسیم کرد، با متمولین در طبقات بالا و فقرا در طبقات پایین، اما هر سنتوری تنها یک رأی داشت، که به نفع اغنیا بود. سولون در آتن، ملت را به چهار طبقه تقسیم کرد و تنها طبقات متمول را برای زمامداری شایسته دانست.

رأی با قرعه (Lottery) از طبیعت دموکراسی است، اما انتصاب از طبیعت اشرافی (Aristocracy). قرعه به همه امید خدمت به وطن می‌دهد و کسی را متأثر نمی‌کند. سولون در آتن، مشاغل نظامی را انتصابی و سناتورها و قضات را با قرعه انتخاب می‌کرد. قرعه باید از میان داوطلبان و با آزمایش قضات انجام شود تا شایستگی تضمین گردد. سیسرون (Cicero) معتقد بود رأی مخفی در اواخر جمهوری روم، به زوال آن کمک کرد. رأی علنی یک قانون اساسی دموکراسی است، زیرا اشخاص معتبر می‌توانند توده را هدایت کنند و از تندروی جلوگیری شود.

حب مساوات و قناعت از طریق قوانین ترویج می‌شود. در دموکراسی، ثروت زیاد مساوات را نابود می‌کند، لذا قوانین باید جلوی تجمع ثروت را بگیرند. دموکراسی‌های خوب قناعت خانوادگی را برقرار می‌کنند تا هزینه‌های عمومی تقویت شود. در آتن، قوانین مذهبی قناعت را برای پاکی در هدایا به خدایان ترویج می‌کردند. فضیلت در دموکراسی، محبت به وطن و قانون است که از طریق تربیت خانوادگی و اجتماعی منتقل می‌شود. اگر پدران این محبت را داشته باشند، به فرزندانشان منتقل می‌کنند؛ در غیر این صورت، تأثیرات خارجی آن را از بین می‌برد.

فساد دموکراسی وقتی آغاز می‌شود که روح مساوات از بین برود یا به افراط کشیده شود. اگر مساوات از بین برود، دموکراسی به اشرافی یا استبداد می‌انجامد. اگر به افراط برسد، ملت از اطاعت زمامداران سر باز می‌زند و خودسری حاکم می‌شود. روح مساوات حقیقی آن است که افراد هم فرمان دهند و هم اطاعت کنند. در سیراکوز (Syracuse)، مساوات مفرط به لجام‌گسیختگی یا فشار منجر شد و شهر را به هرج‌ومرج کشاند. فتوحات بزرگ، مانند پیروزی سالامیس (Salamis)، می‌تواند با ایجاد غرور، دموکراسی را فاسد کند.


📘 روح‌القوانین
✍🏻 شارل دو مونتسکیو
↔️ علی‌اکبر مهتدی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

اصول دموکراسی و نقش فضیلت در حفظ آن

فضیلت (Virtue) اصل اساسی دموکراسی (Democracy) است. در حکومت جمهوری، برخلاف مشروطه یا استبدادی، تقوا و فضیلت برای نظم جامعه ضروری است. فضیلت سیاسی همان حب وطن (Patriotism) و ترجیح منافع عمومی بر منافع شخصی است. این فضیلت، که در دموکراسی‌ها حیاتی است، از طریق تربیت خانوادگی و اجتماعی تقویت می‌شود. اگر تربیت، محبت به قانون و وطن را تلقین نکند، دموکراسی فاسد می‌شود.

وقتی فضیلت از بین برود، جاه‌طلبی و حرص جای آن را می‌گیرد. افراد دیگر قانون را دوست ندارند و برخلاف آن عمل می‌کنند. جمهوریت به لاشه‌ای تبدیل می‌شود که نیروی آن از چند زمامدار فاسد و لجام‌گسیختگی عمومی ناشی می‌شود. در قرن هفدهم انگلستان، نبود فضیلت مانع استقرار دموکراسی شد، زیرا مردم فاقد تقوا بودند. در روم، وقتی سولا (Sulla) خواست آزادی ببخشد، مردم به دلیل فقدان تقوا نتوانستند از آن بهره‌مند شوند.

نهادهای یونانی مانند قوانین لوکورگوس (Lycurgus) در اسپارت و کرت (Crete) فضیلت را تقویت می‌کردند. این قوانین، با ترکیب عدالت و آزادی، شجاعت و پاکدامنی را در اسپارت به امری عادی تبدیل کردند. لوکورگوس دزدی را برای تربیت جوانان مقاوم در جنگ مجاز کرد، نه برای هرج‌ومرج، بلکه برای تقویت استقامت و زبردستی. این نهادها اسپارت را به اوج ترقی رساند و در برابر دشمنان مقاوم کرد. در پاراگوئه (Paraguay)، مصلحان با ترکیب مذهب و شرافت، قوم وحشی را به سوی تواضع و کارهای بزرگ هدایت کردند.

فساد دموکراسی با از بین رفتن روح مساوات یا افراط در آن رخ می‌دهد. وقتی ملت از اطاعت زمامداران سر باز می‌زند یا خودسری می‌کند، تقوا از بین می‌رود و هرج‌ومرج حاکم می‌شود. سوگند در میان مردمان بافضیلت، مانند رومیان، نیروی عظیمی داشت. لیویوس (Livius) می‌گوید قسم در روم، مردم را بیش از هر چیز به قوانین پایبند می‌کرد. برای مثال، کوئینتوس سین‌سیناتوس (Quintus Cincinnatus) با سوگند، مردم را به جنگ فراخواند و حتی تهدیدات نمایندگان سنا نتوانست آن را بشکند.

دموکراسی در کشورهای کوچک بهتر دوام می‌آورد، زیرا منافع عمومی بهتر درک می‌شود و سوءاستفاده کمتر است. در آتن، جاه‌طلبی برای تسلط بر ملل آزاد، به جای تقویت اتحاد، دموکراسی را فاسد کرد.


📘 روح‌القوانین
✍🏻 شارل دو مونتسکیو
↔️ علی‌اکبر مهتدی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

اصول اشرافی و شرافت در پادشاهی

حکومت اشرافی (Aristocracy) زمانی است که قدرت در دست عده‌ای معدود است که قوانین را وضع و اجرا می‌کنند. توده در این حکومت مانند رعایا در برابر پادشاه است. رأی با قرعه در اشرافی مناسب نیست، زیرا به زیان آن منجر می‌شود. اعتدال (Moderation) روح این حکومت‌هاست، اما اعتدالی مبتنی بر تقوا، نه تنبلی. اشراف باید با تقوا، خود را با توده یا دست‌کم با یکدیگر برابر کنند.

فساد اشرافی وقتی رخ می‌دهد که اقتدار اعیان خودسرانه شود. اگر اشرافیت موروثی شود، اعتدال از بین می‌رود. تعداد کم اشراف، اقتدار را افزایش می‌دهد اما امنیت را کاهش می‌دهد؛ تعداد زیاد، قدرت را کم و امنیت را زیاد می‌کند، اما به تنبلی می‌انجامد. اشراف باید از عوامل خارجی بترسند تا محکم بمانند، مانند یونان که ترس از ایران آن را حفظ کرد. حکومت اشرافی در صورت فساد، به استبداد چندنفره تبدیل می‌شود، که در آن اشراف جمهوریت را میان خود حفظ می‌کنند، اما توده تحت استبداد قرار می‌گیرد.

شرافت (Honor) اصل حکومت مشروطه سلطنتی (Constitutional Monarchy) است. تعلیم و تربیت در این حکومت از اجتماع آغاز می‌شود، نه آموزشگاه، و مکتب شرافت مردم را هدایت می‌کند. شرافت اعمال را بر اساس زیبایی، بزرگی و خارق‌العادگی قضاوت می‌کند، نه نیکی یا معقولیت. این امر باعث می‌شود مغازله، حیله و چاپلوسی، اگر با عظمت و هوش همراه باشد، مجاز شود. اخلاق در مشروطه با اندکی صداقت مخلوط است، زیرا حقیقت‌گویی از جسارت و بی‌اعتنایی به قضاوت دیگران ناشی می‌شود، نه عشق به حقیقت.

ادب در مشروطه از دربار ریشه می‌گیرد و از میل به تشخص ناشی می‌شود. درباریان با غرور مصنوعی، ادب را به توده منتقل می‌کنند، اما این ادب از پاکی سرچشمه نمی‌گیرد، بلکه از تمایل به برتری است. شرافت به پادشاه اجازه نمی‌دهد کاری کند که شرافت مردم را سلب کند، زیرا در این صورت، مردم شایستگی خدمت به او را از دست می‌دهند. کریلون (Crillon) از کشتن دوک دوگیز (Duc de Guise) به دستور هانری سوم (Henry III) امتناع کرد، زیرا آن را بی‌غیرتی می‌دانست.

حکومت مشروطه وقتی فاسد می‌شود که پادشاه قوانین را نادیده بگیرد یا همه چیز را به خود منحصر کند. اگر پادشاه مشاغل را خودسرانه تغییر دهد یا مقامات را به افراد ناشایست بسپارد، شرافت از بین می‌رود و بندگی جای آن را می‌گیرد. قدرت بیش از حد پادشاه، امنیت او را کاهش می‌دهد.


📘 روح‌القوانین
✍🏻 شارل دو مونتسکیو
↔️ علی‌اکبر مهتدی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

اصول استبداد و نقش ترس

ترس (Fear) اصل حکومت استبدادی (Despotism) است. در این حکومت، تقوا لازم نیست و شرافت خطرناک است. قدرت نامحدود پادشاه هر جاه‌طلبی را خاموش می‌کند، زیرا اشخاص باارزش می‌توانند انقلاب ایجاد کنند. اطاعت بی‌اندازه در استبداد نیازمند جهل است، حتی در میان فرماندهان، زیرا مشورت و استدلال جایی ندارد و تنها اراده‌ی پادشاه حاکم است.

تعلیم و تربیت در استبداد، ترس را در دل‌ها جای می‌دهد و چند اصل مذهبی ساده را می‌آموزد. دانش در این حکومت خطرناک است و نتایج شوم دارد. تربیت در استبداد، افراد را به بندگی و ناجوانمردی سوق می‌دهد، زیرا هر فرمانده‌ای خود فرمانبردار است و هر ستمگری ستمکش. در استبداد، هر خانه مانند حکومتی جداگانه است و تربیت برای زندگی اجتماعی محدود است.

حکومت استبدادی ذاتاً فاسد است و تنها عوامل خارجی مانند آب‌وهوا یا مذهب می‌توانند آن را موقتاً مهار کنند. در چین، آب‌وهوا و کثرت جمعیت، استبداد را تعدیل کرده‌اند. افزایش جمعیت در چین، ظلم را تحت‌الشعاع قرار می‌دهد، اما قحطی و راهزنی نتیجه‌ی آن است. وقتی حکومتی بد عمل کند، اغتشاش ناگهانی رخ می‌دهد و رئیس راهزنان ممکن است به تخت سلطنت برسد. مذهب تنها مانع در برابر اراده‌ی پادشاه است، زیرا قوانین مذهبی از اصول عالی‌تر پیروی می‌کنند.

حکومت استبدادی در امپراتوری‌های بزرگ بهتر دوام می‌آورد، زیرا سرعت تصمیم‌گیری، فواصل شهرها را جبران می‌کند و حکام را از مسامحه بازمی‌دارد. استبداد بدون قاعده، با ظلم و درندگی ادامه می‌یابد، مگر اینکه عوامل خارجی آن را محدود کنند.


📘 روح‌القوانین
✍🏻 شارل دو مونتسکیو
↔️ علی‌اکبر مهتدی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

فساد اصول و ویژگی‌های طبیعی حکومت‌ها

فساد هر حکومتی با فساد اصول آن آغاز می‌شود. در دموکراسی (Democracy)، فساد وقتی رخ می‌دهد که روح مساوات (Equality) از بین برود یا به افراط کشیده شود. در حالت اول، به اشرافی یا استبداد منجر می‌شود؛ در حالت دوم، ملت از اطاعت زمامداران سر باز می‌زند و خودسری حاکم می‌شود. در سیراکوز (Syracuse)، مساوات مفرط به لجام‌گسیختگی یا فشار منجر شد و شهر را به هرج‌ومرج کشاند. فتوحات بزرگ، مانند سالامیس (Salamis)، با ایجاد غرور، دموکراسی را فاسد کرد، اما مارسی (Marseilles) با خردمندی اصول خود را حفظ کرد.

حکومت اشرافی (Aristocracy) وقتی فاسد می‌شود که اقتدار اشراف خودسرانه گردد. اگر اشرافیت موروثی شود، اعتدال از بین می‌رود و به استبداد چندنفره می‌انجامد. اشراف باید از عوامل خارجی بترسند تا محکم بمانند، مانند روم و کارتاژ (Carthage) که ترس از یکدیگر آن‌ها را حفظ کرد. حکومت پادشاهی (Monarchy) وقتی فاسد می‌شود که پادشاه قوانین را نادیده بگیرد یا همه چیز را به خود منحصر کند. در چین، سلسله‌های تسین (Tsing) و سوئی (Sui) به دلیل مداخله‌ی خودسرانه‌ی پادشاهان در امور، نابود شدند.

حکومت استبدادی (Despotism) ذاتاً فاسد است، زیرا ترس اساس آن است و تنها عوامل خارجی مانند مذهب یا آب‌وهوا آن را مهار می‌کنند. وقتی اصول سالم باشد، قوانین بد هم اثر خوب دارند، اما وقتی اصول فاسد شود، بهترین قوانین علیه دولت عمل می‌کنند. در کرت (Crete)، شورش‌های ظاهری برای حفظ قوانین بود و به زوال منجر نشد، زیرا حب وطن (Patriotism) قوی بود.

هر حکومتی ویژگی‌های طبیعی خود را دارد. جمهوریت برای کشورهای کوچک مناسب است، زیرا منافع عمومی بهتر درک می‌شود. حکومت مشروطه برای کشورهای متوسط بهتر است، زیرا در کشورهای بزرگ، رجال از قوانین دور می‌شوند و در کشورهای کوچک، به جمهوریت می‌انجامد. استبداد برای امپراتوری‌های بزرگ مناسب است، زیرا سرعت تصمیم‌گیری فواصل را جبران می‌کند. تغییر حدود کشور باید با تغییر روح حکومت همراه باشد تا اصول آن حفظ شود.


📘 روح‌القوانین
✍🏻 شارل دو مونتسکیو
↔️ علی‌اکبر مهتدی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

نقد استبداد و دفاع از اعتدال در دموکراسی

فضیلت در جمهوریت یک چیز خیلی ساده است و آن حب جمهوری است. این حسی است نه یک سلسله از اطلاعات، کوچک‌ترین اشخاص مانند بزرگ‌ترین رجال در کشور می‌توانند این حس را داشته باشند. وقتی به ملت دستورهای اخلاقی خوب داده شود، توده بیش از اشخاصی که آنان را رجال درستکار می‌نامند به این دستورها پایبند می‌شود. خیلی نادر است که فساد اخلاق از توده شروع شود، زیرا غالباً توده در اثر ناچیزی و کمی اطلاعات علاقه بیشتری نسبت به مقررات موجود احساس می‌کند. حب وطن موجب حسن اخلاق می‌شود و حسن اخلاق باعث حب وطن می‌گردد. هر قدر ما کمتر بتوانیم تمایلات خصوصی خود را انجام بدهیم، به همان اندازه بیشتر به تمایلات عمومی می‌پردازیم. حب دموکراسی همان حب برابری (Equality) و قناعت (Frugality) است. علاقه به مساوات در یک کشور دموکراسی جاه‌طلبی را به یک تمایل بخصوص و یک خوشبختی منحصربه‌فرد محدود می‌کند که انسان بیش از دیگران نسبت به هموطنان خود خدمات بزرگی انجام دهد. دموکراسی باید همیشه از دو افراط احتراز کند: یکی روح عدم مساوات که او را به طرف حکومت اشرافی و حاکمیت استبدادی (Despotism) سوق می‌دهد و دیگر روح مساوات مفرط که او را باز به طرف استبداد سخت می‌کشاند. وقتی روح مساوات به حد افراط برسد، ملت تصمیم می‌گیرد تمام کارها را خودش انجام دهد، می‌خواهد به جای قوه مقننه مشاوره کند، قضات را از حقوقشان محروم نماید، به جای قوه مجریه و زمامداران، قوانین را اجرا و امور را حل‌وفصل کند. در چنین وضعیتی دیگر تقوایی (Virtue) در جمهوریت باقی نخواهد ماند و فضیلتی وجود نخواهد داشت. روح مساوات حقیقی عبارت از این است که شخص در عین حال که به همنوعان خود فرمان می‌دهد از آن‌ها اطاعت کند.


📘 روح‌القوانین
✍🏻 شارل دو مونتسکیو
↔️ علی‌اکبر مهتدی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

نقد استبداد در پادشاهی و دفاع از اعتدال

حکومت مشروطه (Constitutional Monarchy) وقتی فاسد می‌شود که پادشاه به جای تبعیت از قوانین و رسوم جاریه تصور کند قدرت در برانداختن رسوم و قوانین است. وقتی اختیارات شهرداری‌ها و قوه قضائیه و سایر هیئت‌های زمامداری را از بین ببرند، حکومت پادشاهی فاسد می‌گردد. در دموکراسی کار به استبداد عمومی می‌کشد، در مشروطه سلطنتی منجر به استبداد (Despotism) و تسلط یک نفر می‌گردد. حکومت مشروطه وقتی تلف می‌شود که پادشاه همه چیز را برای خود بخواهد و منحصر به خود کند، دولت را به پایتخت و پایتخت را به دربار و دربار را به شخص خودش منحصر کند و بس. اساس حکومت مشروطه وقتی فاسد می‌شود که مقامات اولیه از لحاظ اطاعت نسبت به شاه وضعیت بندگی را پیدا کنند و احترامات بزرگان را در انظار ملت کم کرده و از بین ببرند و آنان را وسیله اقتدارات پست خودسرانه نمایند. حکومت مشروطه وقتی از بین می‌رود که پادشاه عدالت را مبدل به سخت‌گیری کند. اگر دولت از یک رژیم معتدل (Moderate Government) به رژیم معتدل دیگر مبدل شود، مثلاً از جمهوری به پادشاهی یا از پادشاهی به جمهوری تبدیل شود، چندان خطری نخواهد داشت، ولی خطر وقتی است که دولت از یک حکومت معتدل سقوط کند و به رژیم استبداد بیفتد. هنوز هم اغلب ملل اروپا تحت تأثیر حکومت اخلاق و رسوم زندگی می‌کنند، اما اگر به واسطه سوءاستفاده طولانی از اقتدار یا در اثر فتوحات، استبداد برقرار گردد، دیگر نه اخلاق و نه مقتضیات آب‌وهوا نمی‌تواند از این استبداد جلوگیری کند.


📘 روح‌القوانین
✍🏻 شارل دو مونتسکیو
↔️ علی‌اکبر مهتدی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

استبداد ذاتاً فاسد و نیاز به اعتدال

اساس حکومت استبدادی (Despotism) لاینقطع فاسد می‌شود، زیرا ذاتاً فاسد است. حکومت‌های دیگر به این جهت از بین می‌روند که حوادث خاصی اصول آن‌ها را نقض می‌کند، اما حکومت استبدادی به اقتضای عیب داخلی خود فاسد می‌شود مگر اینکه علل خارجی مانع از فساد او گردد. استبداد ادامه پیدا نمی‌کند مگر وقتی که اوضاع ناشی از مقتضیات زمان یا آب‌وهوا و مذهب یا وضع و قریحه آن را مجبور کنند که ترتیبی را مراعات نماید و تابع قاعده‌ای شود. در یک امپراتوری وسیع، شخصی که حکومت می‌کند باید دارای قدرت و اختیارات نامحدود باشد. سرعت اجرای تصمیمات باید جبران مسافت‌های بعید و فواصل شهرها را با یکدیگر بنماید تا حکام بترسند و در نقاط دوردست از مسامحه‌کاری جلوگیری شود. تربیت در حکومت استبدادی عبارت از این است که ترس (Fear) را در قلوب جایگیر نمایند و چند اصول مذهبی ساده به ذهن بسپارند، زیرا دانش در آنجاها خطرناک است و نتایج شوم در بر دارد. اطاعت بی‌اندازه مستلزم این است که شخص مطیع و جاهل باشد تا بتواند خوب اطاعت بکند و حتی باید فرمانده هم جاهل باشد، زیرا مشورت کردن و استدلال و تعقل و اظهار تردید در کارها موضوع ندارد، فقط خواستن است و بس. چیزی که به استبداد پیوست دیگر قوتی ندارد، استبداد بیهوده می‌خواهد در سایه فشار عوامل بدبختی خود را محدود کرده و تحت قیود درآورد، اما غافل از اینکه همین حدود و قیود سلاح‌های دیگری می‌شوند که استبداد را مدهش‌تر می‌نمایند.


📘 روح‌القوانین
✍🏻 شارل دو مونتسکیو
↔️ علی‌اکبر مهتدی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

آزادی سیاسی چیست و چگونه در دموکراسی معنا می‌یابد؟

آزادی سیاسی (Political Liberty) آن است که افراد آنچه را قانون اجازه می‌دهد انجام دهند و آنچه قانون منع کرده، مجبور به انجام آن نشوند. این تعریف، هسته‌ی اصلی آزادی در جامعه‌ای است که قوانین در آن حکمفرماست. آزادی سیاسی به معنای انجام هر کاری که دلخواه فرد است نیست، بلکه به معنای عمل در چارچوب قانون است. اگر فردی اعمالی را که قانون منع کرده انجام دهد، دیگر آزادی وجود نخواهد داشت، زیرا استقلال و آزادی با هم تفاوت دارند.

در دموکراسی (Democracy)، ظاهراً توده هر کاری که دلش می‌خواهد می‌کند، اما این تصور نادرست است. آزادی سیاسی در دموکراسی به معنای اطاعت از قوانین است، نه خودسری. مردم در دموکراسی‌ها گاهی اقتدار ملی را با آزادی اشتباه می‌گیرند و گمان می‌کنند آزادی یعنی انجام هر آنچه می‌خواهند. اما آزادی حقیقی در این است که انسان حق داشته باشد هر کاری را که قانون اجازه داده بکند و آنچه قانون منع کرده، مجبور به انجام آن نگردد.

مردم معانی مختلفی به کلمه‌ی آزادی (Liberty) داده‌اند. برخی آزادی را در خلع حاکمی می‌دانند که خودشان به او اختیار داده‌اند، در صورتی که او جابر شود. عده‌ای دیگر آزادی را در انتخاب کسی می‌دانند که باید مطیع او باشند. گروهی نیز آزادی را در داشتن حق حمل سلاح یا امتیازات خاص می‌بینند. برخی ملت‌ها حتی حفظ رسوم، مانند ریش بلند، را آزادی می‌پندارند. هر ملتی نام آزادی را به حکومتی داده که با عادات و تمایلاتش سازگار است. در جمهوریت (Republic)، معایب کمتر آشکار است و قوانین تأثیر بیشتری دارند تا مجریان، لذا مردم آزادی را در جمهوریت می‌دانند. در مشروطیت (Constitutional)، چون ملت ظاهراً مختار است، آزادی را خاص این نوع حکومت می‌پندارند.

آزادی سیاسی در حکومت‌های معتدل (Moderate Governments) یافت می‌شود، به شرط آنکه زمامداران از مقامات و مشاغل خود سوءاستفاده نکنند. تجربه نشان داده هر کس که زمام امور را در دست دارد، متمایل است از آن به نفع خود استفاده کند. اما ملت می‌تواند این سوءاستفاده را متوقف کند. برای جلوگیری از سوءاستفاده از اختیارات، باید سازمان دولت طوری باشد که قدرت، قدرت را مهار کند. این اصل، پایه‌ی حفظ آزادی سیاسی است.


📘 روح‌القوانین
✍🏻 شارل دو مونتسکیو
↔️ علی‌اکبر مهتدی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

تفکیک قوا، بنیان آزادی سیاسی در انگلستان

آزادی سیاسی (Political Liberty) در انگلستان از طریق تفکیک سه قوه‌ی مقننه، مجریه و قضائیه برقرار شده است. در این کشور، آزادی سیاسی نزد هر فرد به معنای آرامش خاطر ناشی از اطمینان به امنیت اوست. این امنیت از طریق سازمان حکومتی تأمین می‌شود که در آن یک فرد از فرد دیگر نمی‌ترسد. اگر قوه‌ی مقننه (Legislative Power)، قوه‌ی مجریه (Executive Power) و قوه‌ی قضائیه (Judicial Power) در دست یک نفر یا هیئت واحدی باشد، آزادی وجود نخواهد داشت.

در انگلستان، قوه‌ی مقننه قوانینی وضع می‌کند، آن‌ها را اصلاح یا الغا می‌نماید. قوه‌ی مجریه امور بین‌المللی را اداره کرده، امنیت خارجی را برقرار می‌سازد، جنگ و صلح را مدیریت می‌کند و سفرا را می‌پذیرد. قوه‌ی قضائیه اختلافات میان افراد را حل و جرائم را کیفر می‌دهد. اگر قوه‌ی مقننه و مجریه در دست یک نفر باشد، قوانین جابرانه وضع و اجرا می‌شود. اگر قوه‌ی قضائیه از این دو جدا نباشد، اختیار نسبت به زندگی و آزادی افراد خودسرانه خواهد بود.

قوه‌ی قضائیه نباید به یک هیئت دائمی سپرده شود، بلکه باید به افرادی که به طور موقت از میان توده انتخاب می‌شوند واگذار گردد. این افراد دادگاه‌هایی تشکیل می‌دهند که دوام آن‌ها به لزومشان بستگی دارد. در این صورت، قضاوت غیرمرئی است و مردم از قضاوت می‌ترسند، نه از شخص قاضی. در جنایات مهم، متهم باید بتواند قضات خود را انتخاب کند یا برخی را رد کند تا احساس نکند به دست کسانی افتاده که قصد اجحاف دارند.

قوه‌ی مقننه باید از دو هیئت تشکیل شود: یکی نمایندگان ملت و دیگری اشراف (Senate). هر هیئت منافع و نظریات جداگانه‌ای دارد. هیئت اشراف باید موروثی باشد تا امتیازات را بهتر حفظ کند، اما نباید قدرت وضع قوانین یا اخذ مالیات داشته باشد، بلکه فقط حق جلوگیری و تصویب قوانین را دارا باشد. قوه‌ی مجریه باید در دست پادشاه باشد، زیرا این قوه به عملیات فوری نیاز دارد و یک نفر بهتر از چند نفر آن را اداره می‌کند. اگر قوه‌ی مقننه برای مدت طولانی تعطیل شود، یا قوه‌ی مجریه مطلق‌العنان می‌شود یا هرج‌ومرج ایجاد می‌گردد.

تفکیک قوا و تعادل آن‌ها، آزادی را تضمین می‌کند. این سه قوه باید یکدیگر را تعدیل کنند تا از تندروی جلوگیری شود و به اتفاق پیش روند.


📘 روح‌القوانین
✍🏻 شارل دو مونتسکیو
↔️ علی‌اکبر مهتدی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

نقش نمایندگان و نظارت در حفظ آزادی سیاسی

آزادی سیاسی (Political Liberty) در انتخاب نمایندگان و نظارت بر قوای حکومتی نهفته است. در کشورهای بزرگ، چون توده نمی‌تواند مستقیماً در امور مشارکت کند، باید نمایندگان خود را انتخاب کند. اهالی هر محل باید نماینده‌ی خود را از میان خودشان انتخاب کنند، زیرا نیازهای محل خود را بهتر می‌شناسند. نمایندگان باید از میان اهل محل باشند، نه از کل ملت به طور عمومی، تا بتوانند در امور شور کنند، در حالی که آرای عمومی این قابلیت را ندارد.

همه‌ی افراد باید حق رأی برای انتخاب نماینده داشته باشند، مگر کسانی که به فساد اخلاق یا سفاهت مشهورند. در جمهوری‌های قدیم، عیب بزرگ این بود که ملت مستقیماً در تصمیمات عملی دخالت می‌کرد، اما از اجرای آن‌ها عاجز بود. ملت نباید رأساً در حکومت دخالت کند، مگر برای انتخاب نمایندگان. نمایندگان باید قوانین وضع کنند و بر اجرای صحیح آن‌ها نظارت داشته باشند، نه اینکه خود تصمیمات عملی را اجرا کنند.

قوه‌ی مقننه (Legislative Power) باید بر اعمال قوه‌ی مجریه (Executive Power) نظارت کند تا ببیند قوانین چگونه اجرا می‌شوند. اما این نظارت نباید به شخص اجراکننده یا رفتار او مربوط شود، زیرا شخص او باید مقدس باشد تا آزادی حفظ شود. اگر اجراکننده خطا کند، وزیران و مشاوران او که مسئولند باید مؤاخذه شوند. قوه‌ی مقننه باید دوره‌ای محدود داشته باشد تا در صورت فساد نمایندگان، ملت به هیئت بعدی امیدوار باشد. اگر دوره‌ی قانون‌گذاری نامحدود باشد، نمایندگان فاسد شده و ملت ناامید می‌گردد.

قوه‌ی مجریه باید حق جلوگیری از عملیات قوه‌ی مقننه را داشته باشد تا از استبداد این قوه جلوگیری شود. اما قوه‌ی مقننه نباید قوه‌ی مجریه را محدود کند، زیرا اجرای آن به طور طبیعی محدود است. نظارت سالانه‌ی قوه‌ی مقننه بر مالیات‌ها و نیروی نظامی ضروری است تا قوه‌ی مجریه نتواند ظلم کند. ارتش باید از عامه‌ی مردم تشکیل شود و تحت امر قوه‌ی مجریه باشد، نه قوه‌ی مقننه، تا از نظامی‌شدن حکومت جلوگیری شود.


📘 روح‌القوانین
✍🏻 شارل دو مونتسکیو
↔️ علی‌اکبر مهتدی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

خطرات جرم توهین به سلطنت و حفظ آزادی در برابر استبداد

جرم توهین به سلطنت (Lèse-Majesté) اگر مبهم تعریف شود، به استبداد (Despotism) منجر می‌شود. در قوانین چین، عدم احترام به امپراتور مستوجب اعدام است، اما چون توضیحی درباره‌ی مصادیق آن داده نشده، هر امری می‌تواند بهانه‌ای برای نابودی افراد و خانواده‌ها شود. برای مثال، دو نفر به دلیل نقل نادرست در روزنامه‌ی دربار یا نوشتن روی یادداشتی با مهر امپراتور اعدام شدند. وقتی جنایت توهین مبهم باشد، حکومت به استبداد تبدیل می‌شود.

در روم، قوانینی مانند قانون یولیوسی (Lex Julia) کسانی را که در احکام پادشاه تردید می‌کردند یا لیاقت انتخاب‌شدگان او را زیر سؤال می‌بردند، به جرم توهین تنبیه می‌کردند. این قوانین توسط وزرا و درباریان برای حفظ منافع خود وضع شده بود. سخنان بی‌محابا نباید به جرم توهین تعقیب شوند، مگر اینکه صراحتاً دلالت بر شروع جرم کنند. حرف به خودی خود جرم نیست و فقط وقتی با عمل جنایتکارانه همراه باشد، قابل مجازات است. اگر سخنان یا نوشته‌ها به تنهایی جرم تلقی شوند، نه تنها آزادی (Liberty) وجود ندارد، بلکه سایه‌ی آزادی هم باقی نمی‌ماند.

در جمهوریت (Republic)، تنبیه بیش از حد جرم توهین خطرناک است. وقتی جمهوری اشخاصی را که قصد سرنگونی آن را دارند نابود کرد، باید به سرعت انتقام‌ها و کیفرها را متوقف کند. باید عفو را بر تنبیه مقدم داشت و اموال تبعیدشدگان را بازگرداند تا جمهوریت به ستمگری تبدیل نشود. رومیان عاقل‌تر از یونانیان بودند و اطفال محکومان را کیفر نمی‌دادند. در مقابل، یونانیان گاهی خویشان محکومان را تبعید یا اعدام می‌کردند که به تزلزل جمهوریت منجر شد.

در حکومت مشروطه (Constitutional Monarchy)، پادشاه باید از جاسوسی و نامه‌های بی‌امضا پرهیز کند، زیرا این‌ها اعتماد ملت را سلب می‌کند. کسی که نگرانی و ترس و سوءظن داشته باشد و محتاج به جاسوسی شود، مانند بازیگری است که برای بازی کردن نقش خود وامانده است، ولی وقتی می‌بیند قوانین به طور کلی در نهایت استحکام و محترم می‌باشند، می‌تواند خود را در امان بداند، زیرا روش عمومی روش افراد را تأمین می‌کند. دلیل اینکه مردم شاه را دوست دارند این است که به او اطمینان می‌کنند و هر وقت وزیری تقاضایی را رد کند، مردم تصور می‌کند اگر خود شاه بود قبول می‌کرد. حتی در بلیات عمومی، شخص شاه را ابداً متهم نمی‌کنند و مردم تصور می‌نمایند که شاه از قضایا اطلاع ندارد یا اینکه اشخاص فاسد دور او را گرفته‌اند و به او بد فهمانده‌اند. توده می‌گوید اگر پادشاه می‌دانست این طور نمی‌شد. این کلمات مانند نوعی مناجات و دلیل اعتمادی است که ملت به پادشاه دارد. پس این کار برای پادشاهان خوب نیست که جاسوس تعیین کنند، زیرا وقتی که شخص نسبت به قوانین وفادار باشد، به وظایف خود نسبت به پادشاه عمل می‌کند. در عین حال، باید هر کس دست‌کم در خانه‌ی خود در پناه بوده و رفتارش در امان باشد تا وظایف خود را به خوبی انجام دهد. اخلاق پادشاه به آزادی کمک می‌کند؛ اگر او آزادی‌خواهان را دوست بدارد، اتباع آزادمنش خواهد داشت، اما اگر افراد پست را ترجیح دهد، غلامانی مطیع خواهد یافت.

‎پایان


📘 روح‌القوانین
✍🏻 شارل دو مونتسکیو
↔️ علی‌اکبر مهتدی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

پیمانِ اجتماعی، بنیانِ مشروعیتِ جامعه

فرض می‌کنیم مردم به‌جایی رسیده باشند که موانعی که در راه بقای ایشان به‌حالتِ طبیعی و بدوی یافت می‌شود بر قوایی که هر فرد برای باقی ماندن به‌مان حالتِ اولیه بکار می‌برد غلبه نماند. آن‌وقت دیگر ممکن نیست این حالتِ اولیه برقرار بماند و اگر نوعِ بشر وضعِ زندگی خود را تغییر ندهد بزودی معدوم خواهد شد. ولی مردم قادر نیستند نیروهای تازه ایجاد نمایند و فقط می‌توانند قوایِ موجوده را متحد نموده بکار برند. پس تنها وسیله‌ای که برای حفظ خود و غلبه بر موانع دارند اینست که دور هم گرد آمده نیروهای خود را یکی کنند. آنگاه این نیرویِ واحد را بوسیله یک اهرمِ تنها بکار انداخته متفقاً آنرا بر علیه مقاومت‌ها استعمال نمایند.

چنانچه گفتیم این نیرو که حاصلِ جمعِ نیروهایِ افراد است از اتحاد حاصل می‌شود. لیکن در اینجا به‌مشکلی بر می‌خوریم. فی‌الحقیقه نیرو و آزادیِ هر فرد اولین آلت و وسیله بقای اوست. آیا چگونه می‌تواند آنها را در این اتحاد بکار ببرد و در عین حال منافع خود را نیز حفظ نماید؟ می‌خواهیم یک قسم شرکتی تشکیل دهیم که با نیرویِ مشترکِ خود جان و مال هر یک از شرکاء را محافظت کند ولی هر کدام از شرکاء در عین اینکه با دیگران متحد است فقط از خویشتن اطاعت نماید و مانند پیش آزاد باشد.

قراردادِ اجتماعی (Social Contract) جواب این مسئله اساسی را می‌دهد. این قرارداد طوری تنظیم شده و شرایط آن به‌اندازه‌ای واضح و معین است که کوچک‌ترین تغییری آنرا باطل و بلا اثر خواهد کرد. با وجود اینکه شرایطِ مزبور هیچ‌وقت صریحاً اعلام نشده است در همه‌جا یکی است، در همه‌جا آنرا قبول دارند و بدون اینکه اسمش را ببرند آنرا به‌رسمیت می‌شناسند تا روزی که یک یا چند نفر قرارداد را پاره کنند. آنوقت هر یک از شرکاء حقوقِ اولیه خود را دوباره به‌چنگ می‌آورد و آزادیِ قراردادی را که برای تحصیل آن از آزادیِ طبیعی صرف‌نظر کرده بود از دست می‌دهد.

هر یک از شرکاء شخص خود را با کلیه حقوقِ خویش به‌شرکت واگذار می‌کند. در نتیجه چون هر فرد خود و هستیِ خود را می‌بخشد، وضعیتِ همه شرکاء مساوی است. و چون وضعیتِ همه مساوی‌ست هیچ‌کس به‌دشوار کردن وضعِ عمومی راضی نمی‌شود.


📘 قرارداد اجتماعی
✍🏻 ژان-ژاک روسو
↔️ علی‌اکبر مهتدی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

آزادی و برابری در قراردادِ اجتماعی

چون این بخشش بدون هیچ استثناء و قیدی انجام یافته است، اتحادی که برقرار می‌گردد تا آنجا که ممکن باشد کامل و بی‌نقص است و هیچ‌یک از شرکاء بر دیگران ادعایی نخواهد داشت. برعکس، اگر بعضی از شرکاء از واگذار کردن قسمتی از حقوقِ خود به‌شرکت مضایقه می‌نمودند، کار مشکل می‌شد. زیرا چون تمام شرکاء مساوی بودند و مافوقی هم وجود نداشت که بین این عده و دیگران قضاوت نماید، این چند نفر بهانه اینکه در بعضی امور مختارند، میل داشتند در تمام کارها مطلق‌العنان باشند. در این صورت وضعیتِ طبیعیِ اولیه باقی می‌ماند و شرکت به‌صورتِ بنگاهی بیدادگر و بی‌فایده درمی‌آمد.

بالاخره چون هر فردی خود را به‌عموم می‌بخشد، بنده هیچ‌کس نمی‌شود. و چون هر یک از شرکاء عین همان حقی را که به وی واگذار می‌کنیم به‌ما عطا می‌نماید، معادل آنچه را که از دست می‌دهیم از راه دیگر تحصیل می‌نماییم و برای حفظ آنچه که داریم نیرویِ بیشتری به‌دست می‌آوریم. بنابر این اگر حشو و زواید قراردادِ اجتماعی (Social Contract) را حذف کنیم، اصل ذیل باقی می‌ماند: هر یک از ما شخص خود و تمام تواناییِ خود را تحت فرمانِ اراده عمومی (General Will) به‌مشارکت می‌گذاریم و هر عضوِ شرکت را به‌عنوان جزء لاینفک کل در مجمع خود می‌پذیریم.

بمحض اینکه قرارداد منعقد گشت، هیئتِ اخلاقیِ واحدی تشکیل می‌یابد که جای فرداً فرد شرکاء را می‌گیرد. این هیئت که به‌شماره رأی‌دهندگانِ مجمع عضو دارد، شخصیت، وحدتِ زندگانی و اراده خود را از همین قرارداد می‌گیرد. این هیئتِ عمومی که از اتحادِ افراد تشکیل شده، در دنیایِ قدیم (یونان و روم) سیته (Cité) نامیده می‌شد و ما آنرا جمهوری (République) یا هیئتِ سیاسی می‌خوانیم.

اعضایِ این هیئت گاهی آنرا اِتا (État) می‌گویند، به‌مناسبتِ اینکه افرادِ آن از قوانین اطاعت می‌نمایند و زمانی سوورن (Souverain) می‌نامند، بواسطه اینکه وضع و اجرای قوانین می‌کند. لیکن همین اعضاء خود را به‌طورِ عموم پوپل (Peuple) می‌خوانند، به‌همدیگر گاهی سیتوئن (Citoyen) خطاب می‌کنند، از حیثِ اینکه در حکومت شرکت دارند، زمانی سوژه (Sujets) از حیثِ اینکه تابعِ قوانین هستند.


📘 قرارداد اجتماعی
✍🏻 ژان-ژاک روسو
↔️ علی‌اکبر مهتدی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

هیئتِ حاکمه و تعهداتِ اجتماعی

هر یک از شرکاء تعهدی نسبت به‌شرکت و شرکت تعهدی نسبت به‌شرکاء به‌گردن می‌گیرد. بدین طریق هر فرد باید به‌دو قسم تعهد عمل کند. اولاً چون عضوِ سوورن (Souverain) یعنی هیئتِ حاکمه است، نسبت به‌افرادِ هیئت متعهد شده است (مثلاً ملزم است قوانینی وضع نماید). ثانیاً چون عضوِ اِتا (État) یعنی دولت است، نسبت به‌هیئتِ حاکمه متعهد شده است (مثلاً ملزم است به‌قوانینِ مصوبه اطاعت کند). در هر حال مثل اینست که هر فرد با خودش قراردادی بسته باشد.

ممکن است بگویید هر یک از افراد می‌تواند تعهدی را که نسبت به‌هیئتِ حاکمه دارد لغو نماید، زیرا آن تعهد را با خود کرده است. جواب می‌دهیم این استدلال صحیح نیست. راست است هیچ‌کس مجبور نیست عهدی را که با خود کرده است وفا نماید، ولی اگر کسی نسبت به‌هیئتی که خود یکی از افرادِ آنست تعهدی نموده باشد، ملزم به‌انجامِ آنست، زیرا الغای تعهدش به‌سایر اعضایِ هیئت لطمه می‌زند. اما هیئتِ حاکمه یک قسم تعهدِ بیشتر به‌گردن نگرفته، آنهم نسبت به‌افراد است. و چون هیئتِ حاکمه مجموعه افراد است، هر وقت این مجموعه تصمیم گرفت تعهدی را لغو کند، مختار است.

خلاصه کلام، بر طبق قراردادِ اجتماعی (Social Contract) هیچ‌یک از افراد نمی‌تواند قوانینِ موضوعه را نقض نموده و از اطاعت به‌آن سرپیچی کند، ولی هیئتِ عمومی حق دارد هر قانونی را که صلاح بداند لغو نماید، حتی قوانینِ اساسی را. لیکن اگر هیئتِ عمومی با یکنفر خارجی تعهدی بکند، ملزم است آنرا انجام دهد، زیرا در این مورد هیئت به‌منزله فردی است که با دیگران پیمان بسته است.

وقتی که گروهی از مردم اجتماع کرده، هیئتی تشکیل دادند، اگر به‌یکی از اعضاء توهین یا لطمه وارد آید، مثل اینست که به‌تمام هیئت وارد آمده باشد و بالعکس، اگر به‌هیئت توهین شود، به‌لحاظِ لطمه‌رساندن، آنند اینست که فرداً فرد اعضاء توهین و لطمه دیده باشند. بدین طریق دو طرفِ متعاهد، افراد و هیئت، نه فقط برای انجامِ وظیفه، بلکه به‌جهتِ حفظِ منافع، مجبورند به‌هم کمک کنند.


📘 قرارداد اجتماعی
✍🏻 ژان-ژاک روسو
↔️ علی‌اکبر مهتدی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

اراده عمومی و آزادیِ اجتماعی

فی‌الحقیقه هر عضوِ هیئتِ عمومی یکنفر انسان است. بنا بر این ممکن است اراده خصوصیِ او با اراده عمومیِ (General Will) وی، یعنی اراده وی از حیثِ اینکه یکی از اعضایِ هیئتِ حاکمه است، مخالف باشد. یعنی نفعِ خصوصیِ وی با نفعِ عمومی وفق ندهد. ممکن است زندگانیِ شخصیِ او که مستقل است سبب شود تا آنچه را که به‌شرکت می‌پردازد یک مساعدتِ بلاعوض بشمارد. ممکن است تصور کند ضرری که از تأدیه نشدن حقِ هیئتِ حاکمه برای اعضاء حاصل می‌گردد، کمتر از خسارتی است که این پرداخت برای خودِ او در بردارد.

بالاخره ممکن است آن نیرویِ اخلاقی را که تشکیلِ دولت می‌دهد، امری موهوم فرض کند که ضرر زدن به‌آن گناه ندارد و آن وقت بخواهد از حقوقِ عضویتِ هیئتِ حاکمه استفاده کند، ولی وظایفِ رعیت را انجام ندهد. بدیهی است اگر افراد و رعایا به‌تکلیفِ خود عمل نکنند، مرتکب ظلمی بزرگ و گناهی عظیم شده‌اند که به‌تدریج هیئتِ حاکمه را نابود خواهد ساخت.

بنابراین به‌منظور اینکه قراردادِ اجتماعی (Social Contract) جز یک مشت جمله توخالی چیز دیگری نباشد، شرط زیر را که برای تقویتِ سایر شروط و تعهدات لازم است، به‌طورِ غیرمستقیم در آن گنجانیده‌اند: هیئتِ حاکمه حق دارد هر کس را که از اطاعتِ اراده عمومی (General Will) سرپیچی کند به‌عنف و اِجبار به‌فرمانبرداری نماید. فی‌الحقیقه شرطِ فوق بهترین عاملی است که آزادیِ عموم را تأمین می‌کند، زیرا این شرط است که هر فردی را به‌میهن می‌بخشد و او را از بندگیِ اشخاصِ متفرقه معاف می‌دارد. این شرط است که چرخ‌هایِ ماشینِ سیاسی را می‌گرداند و تعهداتِ اجتماعی را قطعی و مشروع می‌سازد.


📘 قرارداد اجتماعی
✍🏻 ژان-ژاک روسو
↔️ علی‌اکبر مهتدی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

اراده‌ی عمومی، بنیان عدالتِ اجتماعی

اراده‌ی عمومی (General Will) همواره مستقیم و درست بوده به‌نفعِ عمومی متمایل است. ولی نباید تصور کرد تصمیماتی که ملت پس از مشورت اتخاذ می‌کند همیشه صحیح باشد. انسان دائماً نفعِ خود را می‌خواهد ولی همیشه آن را تشخیص نمی‌دهد. یک ملت را نمی‌شود فریب داد ولی می‌توان او را فاسد نمود و آن‌وقت است که به‌نظر می‌آید متمایل به‌کارهای بد باشد.

اغلب بین اراده‌ی همه‌ی افراد و اراده‌ی عمومی تفاوتِ بسیار است. اراده‌ی عمومی فقط نفعِ مشترک را در نظر می‌گیرد. لیکن اراده‌ی همه نفعِ خصوصی را می‌خواهد و حاصلِ جمعِ اراده‌هایِ افراد است. حال اگر از این حاصلِ جمع منها و بعلاوه‌هایی که یکدیگر را خنثی می‌کنند حذف نمایید، آنچه باقی می‌ماند اراده‌ی عمومی است.

فرض کنیم که تمام افرادِ ملت کاملاً در موضوعی بصیر بوده، در موقعِ مشورت نیز با یکدیگر رابطه‌ای نداشتند. در این‌صورت حاصلِ جمعِ جبریِ اختلافاتِ کوچکِ آن‌ها همان اراده‌ی عمومی را تشکیل می‌داد و بر آن مشورت اثراتِ مفیدی مترتب می‌شد. لیکن معمولاً چنین نیست، زیرا در هنگامِ مشورت دسته‌بندی‌هایی می‌شود، اتحادیه‌هایِ کوچک به‌ضررِ اتحادیه‌ی بزرگ یعنی هیئتِ عمومی یا دولت تشکیل می‌یابد. اراده‌ی هر یک از این اتحادیه‌ها نسبت به‌اعضایِ آن اراده‌ی عمومی، ولی نسبت به‌دولت اراده‌ی خصوصی محسوب می‌شود.

بنابراین برای اینکه اراده‌ی عمومی به‌طورِ واضح اعلام گردد، لازم است در کشور اتحادیه‌ها و احزابی یافت نشود و هر یک از افراد آزادانه و مطابقِ عقیده‌ی خود رأی دهد. اگر احیاناً مملکتی از داشتنِ چنین اتحادیه‌هایی ناگزیر است، باید عده‌ی آن‌ها را زیاد نمود و مانع شد که هیچ‌کدام بر دیگران برتری یابد.


📘 قرارداد اجتماعی
✍🏻 ژان-ژاک روسو
↔️ علی‌اکبر مهتدی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

حدودِ قدرتِ هیئتِ حاکمه و آزادیِ افراد

دولت هیئتی است مجرد و معنوی، دارای شخصیتِ اخلاقی و زندگانی‌اش به‌اتحادِ تمامِ اعضا بستگی دارد. حال که مهم‌ترین علاقه‌ی او بقایِ خویش است، باید دارای قوه‌ی قهریه‌ای باشد تا مسلط به‌تمامِ افراد گردد و بتواند هر یک از قسمت‌هایِ مختلفه‌ی جامعه را به‌بهترین وجهی که ممکن است به‌کار وا‌دارد. همان قسم که طبیعت انسان را صاحبِ اختیارِ تمامِ اعضایِ خویش خلق کرده، همان قسم هم قراردادِ اجتماعی (Social Contract) هیئتِ حاکمه را صاحبِ اختیارِ مطلقِ تمامِ افراد گردانیده است و قدرتِ این هیئت است که تحتِ هدایتِ اراده‌ی عمومی (General Will) به‌کار افتاده، حقِ حاکمیت (Sovereignty) نامیده می‌شود.

لیکن علاوه بر هیئتِ حاکمه، باید افرادِ خصوصی که آن هیئت را تشکیل می‌دهند در نظر گرفت که طبیعتِ زندگانی و آزادیِ آن‌ها از هیئت مستقل است. قبول داریم که بر طبق قرارداد هر یک از افرادِ ملت آن مقدار از قدرت و دارایی و آزادیِ خود را به‌جامعه واگذار می‌کنند که محلِ احتیاجِ عموم باشد، لیکن باید اقرار نمود که فقط هیئتِ حاکمه حق دارد میزانِ این احتیاج را معین نماید.

هر وقت هیئتِ حاکمه درخواست کرد، رعیت باید تمام خدماتی که از دستِ وی برمی‌آید انجام دهد. اما از طرفِ دیگر، هیئتِ حاکمه نمی‌تواند باری بر مردم تحمیل کند که برای جامعه فایده نداشته باشد. حتی ممکن نیست چنین چیزی را بخواهد، زیرا در قانونِ عقل نیز مانند قانونِ طبیعت هیچ کاری بی‌سبب صورت نمی‌گیرد.

تعهداتی که ما را به‌هیئتِ اجتماعی مربوط می‌سازد، از این جهت الزامی است که طرفین را مقید می‌کند. و ماهیتِ تعهداتِ مزبور طوری است که هر وقت آن‌ها را انجام می‌دهیم، در ضمنِ اینکه برای دیگران کار می‌کنیم، به‌خویشتن نیز فایده می‌رسانیم.


📘 قرارداد اجتماعی
✍🏻 ژان-ژاک روسو
↔️ علی‌اکبر مهتدی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

عدالت و مساوات در اراده‌ی عمومی

از اینجا ثابت می‌شود که تساویِ حقوق و اصلِ عدالت که زاییده‌ی آنست، از برتری که هر کس برای خود قائل است، یا به‌عبارتِ دیگر از خودخواهی که طبیعیِ بشر است، پیدا شده. و نیز از اینجا معلوم می‌شود که اراده‌ی عمومی (General Will) وقتی معنیِ حقیقیِ خود را دارد که از طرفِ عموم صادر شود و شاملِ همه گردد. یعنی هر وقت اراده‌ی عمومی به‌سویِ موضوعِ فردی و خصوصی متمایل شود، راستی و درستیِ خود را از دست می‌دهد. زیرا در آن‌موقع آنچه را که از محیطِ او خارج است قضاوت می‌نماید و هیچ اصلِ صحیخی یافت نمی‌شود که او را به‌سمتِ عدالت و حقیقت راهنمایی کند.

هر وقت راجع به‌حقوقِ افراد اشکالی پیش می‌آید که حلِ آن به‌وسیله‌ی یک قراردادِ عمومی پیش‌بینی نشده باشد، آن موضوع به‌صورتی رافع بین مردم و هیئتِ حاکمه درمی‌آید. خیلی مضحک است که در این مورد به‌تصمیماتِ اراده‌ی عمومی مراجعه کنند، زیرا خودِ او طرفِ مرافعه بوده، در نظرِ طرفِ دیگر اراده‌ی خصوصی و بیگانه محسوب می‌شود. چون اراده‌ی خصوصی در این محاکمه هم قاضی است و هم مدعی، متمایل به‌تبعیض و ظلم می‌باشد و حتی ممکن است دچارِ اشتباه نیز بشود.

بنابراین ماهیتِ قرارداد طوری است که در مقابلِ اظهارِ قدرتِ هیئتِ حاکمه، یعنی در برابرِ هر عملی که واقعاً از طرفِ اراده‌ی عمومی سرمی‌زند، استفاده‌ای که افراد می‌برند یا تکالیفی که باید انجام بدهند برای همه مساوی است. به‌قسمی که هیئتِ حاکمه فقط عامه‌ی ملت را می‌شناسد و هیچ‌یک از افرادِ آن را تشخیص نمی‌دهد.


📘 قرارداد اجتماعی
✍🏻 ژان-ژاک روسو
↔️ علی‌اکبر مهتدی
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader