دو پتروسور با فاصله‌ی زمانی ۱۰۰ میلیون سال

هیچ پرنده‌ی مدرنی مانند پوزه‌منقاری دم استخوانی بلندی ندارد. چیزی که ما معمولاً دم پرنده می‌نامیم از پرهای بدون استخوان ساخته شده است، درحالی‌که دم واقعی دمچه‌ی ضخیم و کوتاه مرغ سوخاری است. اما کهن‌بال، فسیل معروف دوره‌ی ژوراسیک که احتمالاً اجداد همه‌ی پرندگان بوده، مانند بیش‌تر خزندگان، از جمله پوزه‌منقاری دم استخوانی بلندی داشت. احتمالاً از نظر آیرودینامیکی پایدار و به تعریف مینارد اسمیت غیرقابل مانور بود.

یکی از دلایلی که پرندگان باید مانورپذیر باشند، این است که آن‌ها اغلب در دسته‌های متراکم پرواز می‌کنند و مهم است که از برخورد با همراهان‌شان جلوگیری کنند. در مورد این‌که چرا آن‌ها دسته‌ای پرواز می‌کنند دلایل مختلفی وجود دارد. شاید مهم‌ترین آن‌ها ایمنی در تعداد باشد. پرندگان شکاری معمولاً تنها یک طعمه می‌گیرند و فاصله‌ی زیادی با یکدیگر دارند و قلمروهای شکار جداگانه‌ای را اشغال می‌کنند. هرچه دسته بزرگ‌تر باشد احتمال شکارشدن توسط شاهین یا عقاب محلی کم‌تر می‌شود. اثر «ایمنی در تعداد» به‌ویژه اگر بتوان خود را به‌جای کناره‌ی دسته در وسط دسته قرار داد به‌خوبی کار می‌کند. این مزیت در مورد پرورش ماهی و گله‌داری پستانداران نیز صدق می‌کند. چنین دسته‌هایی می‌توانند بسیار بزرگ و حتی شامل صدها هزار پرنده باشند و مطمئناً خطر برخوردشان با یکدیگر زیاد خواهد بود. دسته‌های زمستانی سارها با صدها هزار پرنده‌ی زمزمه‌کننده شاهکارهای دیدنی هماهنگی را به نمایش می‌گذارند. آن‌ها چرخ می‌زنند و بالا می‌روند، شیرجه می‌زنند و می‌چرخند، طوری هماهنگ که تقریباً انگار دسته‌ی غول‌پیکر یک ارگانیسم واحد است. این توهم با این واقعیت تقویت می‌شود که لبه‌های دسته کاملاً مشخص است. به‌نظر می‌رسد که فاقد جداافتادگانی است که نه در درون دسته و نه خارج از آن قرار دارند. پرندگان پس از رقص هوایی شگفت‌انگیزشان کاملاً ناگهانی مانند یک طوفان پرسروصدا به‌سمت محل اقامت شبانه‌ی خود می‌روند... بیشتر بخوانید

📓 بلندپروازی‌های خیال: سرپیچی از جاذبه باکمک طراحی و فرگشت
✍🏿 ریچارد داوکینز
🔛 ع. کاظمی

@Chekide_ha

سبک‌تر از هوا

هواپیماها، هلیکوپترها و گلایدرها، زنبورها و پروانه‌ها، پرستوها و عقاب‌ها، خفاش‌ها و پتروسورها به‌اصطلاح ماشین‌های پرنده‌ی سنگین‌تر از هوا هستند. بالن‌ها و کشتی‌های هوایی، ماشین‌هایی سبک‌تر از هوا هستند. همان‌طور که از نام آن‌ها پیداست، آن‌ها بدون هیچ تلاشی شناور می‌شوند و توسط گازهایی مانند هیدروژن یا هلیوم که سبک‌تر از هوا یا هوای گرم سبک‌تر از هوای سرد اطراف هستند در هوا می‌مانند. به‌طور دقیق‌تر، آن‌ها توسط هوای سنگین‌تری که در اطراف‌شان می‌ریزد، یعنی توسط اصل ارشمیدس، بالا می‌روند. تا آن‌جا که من می‌دانم، ماشین‌های پرنده‌ی سبک‌تر از هوا فقط به‌عنوان محصولات اختراع بشر وجود دارند. من هیچ بالن واقعی حیوانی‌ای نمی‌شناسم.

در تاریخ فناوری بشر، وسایل پرنده‌ی سبک‌تر از هوا از مدت‌ها قبل از آن‌هایی که سنگین‌تر از هوا هستند، ساخته شده‌اند. اولین پرواز انسانی در پاریس در سال ۱۷۸۳ انجام شد: بالن هوای گرمی که توسط برادران مون‌گلفیه ساخته شده بود. ژوزف-میشل مون‌گلفیه متوجه چیز عجیبی در خشک‌کردن لباس‌های شسته‌شده روی آتش شد. جیب‌های پرشده از هوای گرم لباس‌ها را به‌سمت سقف هل می‌دادند این امر الهام‌بخش ژوزف شد تا با برادر تاجر خود ژاک-اتین همکاری کند تا بالن‌های هوای گرم بسازند. آن‌ها مجموعه‌ای از بالن‌های خیلی بزرگ را ساختند و قبل از این‌که جان انسان‌ها را به‌خطر بیندازند با حیوانات مسافر آزمایش‌شان کردند. اولین پرواز انسان توسط مارکی دآرلند از طبقه‌ی اشراف، همراه با پیلتر دو روزیه بود. طبق یک گزارش دو روزیه دانشمند بود و هنگامی که بالن آتش گرفت او با کتش شعله‌های آتش را خاموش کرد.

تنها چند روز بعد، اولین پرواز انسانی با بالن هیدروژنی، آن هم از پاریس، انجام شد. این پرواز توسط پروفسور ژاک چارلز انجام شد که قانون چارلز بر انبساط گازها به نام او نام‌گذاری شده است. چارلز سوار ماشینی زیبا به‌شکل قایق شد که زیر بالنش آویزان بود. او چند کیلومتری حومه‌ی پاریس فرود آمد و دو دوک در حال تاخت‌وتاز با او روبه‌رو شدند. چارلز که از اولین پرواز خود راضی بود، بلافاصله دوباره بلند شد و به دوک شارتر قول داد که بازگردد. او به قولش وفا کرد و خوشبختانه این بالن هیدروژنی، آتش نگرفت، چون به‌معنی بدرودگفتن با بالن و هوانوردان بی‌باکش می‌بود. این بهره‌برداری‌های اولیه از بالن‌ها پرخطر بود و چندین تن از هوانوردان اولیه واقعاً جان خود را از دست دادند. خود دو روزیه به‌طرز غم‌انگیزی مرد که قابل پیش‌بینی بود. زمانی‌که با یک بالن ترکیبی با طراحی خودش حرکت کرد، یک بالن آتشی که زیر یک بالن هیدروژنی معلق بود. منظور من از «قابل پیش‌بینی» را متوجه شدید؟ بیشتر بخوانید

📓 بلندپروازی‌های خیال: سرپیچی از جاذبه باکمک طراحی و فرگشت
✍🏿 ریچارد داوکینز
🔛 ع. کاظمی

@Chekide_ha

طرح بالن ماهی هدایت‌پذیر

حد وسط فرگشتی بین بالن و کشتی هوایی؟

بالن‌ها برخلاف کشتی‌های هوایی، هدایت‌پذیری سختی دارند. کشتی‌های هوایی بالن‌های بزرگی هستند که کابینی در زیر آن‌ها آویزان است و ملخ‌هایی برای حرکت افقی دارند. شما هم می‌توانید آن‌ها را هدایت کنید. در طرح‌های اولیه‌ی بالن از دستگاه‌های فرمان مدل‌سازی‌شده از قایق‌ها، از جمله بادبان، سکان و پارو استفاده می‌شد. فکر می‌کنم آن‌ها اولین کشتی‌های هوایی بودند، اما با نگاه‌کردن به آن‌ها به هدایت‌پذیربودن‌شان شک می‌کنم.

در یک بالن ساده تنها چیزی که می‌توانید کنترل کنید ارتفاع است. می‌توانید سطحی را پیدا کنید که در آن باد در جهت دلخواه شما می‌وزد که روشی ریسکی برای هدایت است. برای افزایش ارتفاع در یک بالن هیدروژنی یا هلیومی، مقداری از وزنه‌ی تعادل (مانند شن) را که هوشمندانه با خود به سبد برده‌اید، بیرون می‌اندازید. در یک بالن هوای گرم مشعل پروپان را برای انفجار سریع روشن می‌کنید. برای کم‌کردن ارتفاع یک طناب می‌کشید تا دریچه‌ای را در بالای بالن باز کنید که مقداری از هوای داغ -یا بسته به نوع بالن، گاز را آزاد می‌کند. حساسیت بالن به تغییرات جزئی وزن تعجب‌آور است. هنگام استفاده از وزنه‌ی تعادل، برای دستیابی به ارتفاع باید مقدار کمی را به بیرون بیندازید، به این دلیل که بالن یک هواایست است و با هوایی که آن را احاطه کرده است در تعادل است. این به چه معناست؟

چگالی جو با افزایش ارتفاع کاهش می‌یابد، بنابراین، ارتفاعی بحرانی وجود دارد که در آن یک بالن در تعادل کامل است. اگر بالن کم‌تر از ارتفاع تعادل خود باشد، بالا می‌رود. اگر بالاتر از ارتفاع تعادل برود ارتفاعش کم خواهد شد. بیرون‌انداختن ماسه (یا روشن‌کردن مشعل دمنده) با تغییر ارتفاع «ترجیح» بالن -یعنی تعادل- اثر مطلوب دارد. در نمونه‌ای دیگر، بالن‌ها گاهی از یک وسیله‌ی ساده اما هوشمندانه برای تنظیم خودکار ارتفاع خود استفاده می‌کنند که فقط زمانی کار می‌کند که بالن نزدیک به زمین باشد. یک طناب بلند، «طناب کمکی» را از سبد بیرون بیاورید. وزن طناب هر چند ناچیز است ولی قابل توجه است. هنگامی که بالن پایین است، بیش‌تر طناب روی زمین است، بنابراین، وزن آن بخشی از وزن خالص وسیله نیست. اگر بالن بالا بیاید، قسمت بیش‌تری از طناب از زمین جدا شده و وزن آن بالن را کمی به‌سمت پایین می‌کشد. به‌این‌ترتیب، طناب کمکی به‌طور خودکار ارتفاع بالن را تنظیم می‌کند. به‌نظرم این شگفت‌انگیز است -شاید فکر کنید یک طناب برای ایجاد تفاوت بسیار سبک است- اما این فقط نشان می‌دهد که یک دستگاه سبک‌تر از هوا، یک هواایست چقدر حساس است. اندکی قبل از این‌که کشتی هوایی غول‌پیکر هیندنبورگ در آن روز وحشتناک در نیوجرسی در سال ۱۹۳۷ منفجر شود، ارتفاعش پایین‌تر از آن‌چه بود که باید می‌بود. فیلم نشان می‌دهد که خدمه دیوانه‌وار سعی می‌کنند با بیرون‌انداختن آب‌هایی که وزن تعادل بودند به ارتفاع بالاتری برسند، و به‌نظر می‌رسد که در مقایسه با اندازه‌ی خود هواپیما، آب زیادی نباشد. در اولین عبور بالن از کانال انگلیسی توسط ژان پیر بلانچارد در سال ۱۷۸۵ او و همراه آمریکایی‌اش مجبور شــدنـد بـه همان دلیل همه‌چیز را از ماشین قایق‌شکل زیبای خود از جمله حتی لباس‌هایشان را بیرون بریزند.

📓 بلندپروازی‌های خیال: سرپیچی از جاذبه باکمک طراحی و فرگشت
✍🏿 ریچارد داوکینز
🔛 ع. کاظمی

@Chekide_ha

مناره‌ی کلیسا

مشکل بالن‌ها این است که نمی‌توان آن‌ها را هدایت کرد. هرگز نمی‌توان فهمید که کجا قرار است فرود آیند بنابراین -همان‌طور که از تجربه‌ی شخصی در هنگام بالن‌سواری در حومه‌ی شهر آکسفورد می‌دانم- باید یک خدمه‌ی بازیابی در یک وسیله‌ی نقلیه شما را تعقیب کنند. بازگشت من به زمین در آن سفر آکسفوردشایر با وزش باد غیرمنتظره در آخرین لحظات همراه بود که ما را به طرفین برد و بعد از برخورد با یک پرچین و در دو زمین کشاورزی کشانده‌شدن سرانجام از سبد خارج شدیم. من ناخواسته بر روی زن جوان جذاب گروه فرود آمدم. یک استاد ژاپنی هم با ما در سبد بود که تسلط محدودی به زبان انگلیسی داشت. کشاورز صاحب مزرعه، درحالی‌که داشتیم لباس‌هایمان را تمیز می‌کردیم باعجله آمد. با هیجان پرسید: «از کجا آمده‌ای؟» این سؤالی بود که استاد قبلاً با آن برخورد کرده بود و پاسخش را می‌دانست. او بدون تردید پاسخ داد: «هو»، «از ژاپن!». در دوره‌ی خون‌سردتر آلیستر هاردی، آن‌ها مانند ما خدمه‌ی پشتیبان درون ماشین و تریلر نداشتند. بالن‌ها یک خط راه‌آهن مناسب را دنبال می‌کردند و در کنار آن فرود می‌آمدند. پس از گذاشتن بالن در کیسه‌ی برزنتی آن، قطار بعدی را با علامت‌دادن پرچم نگه می‌داشتند و قطاری که اجباراً توقف کرده بود آن‌ها را می‌برد.

به‌نظر می‌رسد که هیچ حیوان غیرانسانی، چیزی معادل بالن سبک‌تر از هوا را فرگشت نداده است. عنکبوت‌ها و کرم‌های پیله‌ساز کاری به نام «بالن‌سواری» انجام می‌دهند. به این کار «بادبادک‌سواری» هم گفته می‌شود که نام بهتری است، زیرا به سبک‌تر از هوابودن ارتباطی ندارد. عنکبوت رشته‌هایی از ابریشم را آزاد می‌کند که به‌عنوان نوعی بادبادک عمل می‌کند و با باد عنکبوت کوچک را به هوا می‌برد. برخی از عنکبوت‌ها صدها کیلومتر را در پلانکتون‌های هوایی طی می‌کنند. شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد عنکبوت‌های بالن‌سوار هنگام بلند‌شدن از میدان الکترواستاتیک زمین کمی بالاروی کسب می‌کنند. برای مشاهده‌ی الکتریسیته‌ی ساکن، یک تکه‌پلاستیک روی موهای خود بمالید. سپس متوجه خواهید شد که پلاستیک اجسام کوچکی مثل تکه‌های کوچک کاغذ را جذب می‌کند. الکتریسیته‌ی ساکن مغناطیس نیست، اگرچه کمی شبیه به آن است، بلکه نیروی الکتریکی ساکنی است که بعضی از بچه‌عنکبوت‌ها برای پرتاب خود به هوا از آن استفاده می‌کنند... بیشتر بخوانید

📓 بلندپروازی‌های خیال: سرپیچی از جاذبه باکمک طراحی و فرگشت
✍🏿 ریچارد داوکینز
🔛 ع. کاظمی

@Chekide_ha

‍ میدان دید ژرف هابل

این تصویر حاوی کهکشان‌هایی با سن اندازه و شکل‌های گوناگون است. برخی به ما بسیار نزدیکند و برخی خیلی دور. نزدیک‌ترین کهکشان‌ها که در عکس بزرگ‌تر و درخشان‌ترند دارای شکل‌های واضح‌تری (بیضوی یا مارپیچی) هستند و فاصله‌شان از ما حدود یک میلیارد سال نوری است. این‌ها به فاصله کوتاهی پس از انفجار بزرگ پدید آمده‌اند و لذا سنی در حدود ۱۲ میلیارد سال دارند. اما نقاط کوچک‌تر و قرمز رنگ و نامنظمی که نماینده کهکشان‌های دورترند بیشتر شایسته توجه‌اند. حدود ۱۰۰ کهکشان از این دست در تصویر دیده می‌شوند و این‌ها دورترین اجرام آسمانی قابل مشاهده‌اند. برخی از این گوی‌های قرمز نورانی خیلی بیشتر از ۱۲ میلیارد سال نوری از ما فاصله دارند و شاید نوری که از آن‌ها به ما می رسد کل ۱۳/۷۵ میلیارد سال نوری را که معادل عمر کیهان است در سفر بوده باشد.‌ دورترین کهکشانی که در این تصویر در سال ۲۰۱۰ شناسایی شد بیش از ۱۳ میلیارد سال نوری از ما فاصله دارد، بنابراین ما آن را در شرایطی می‌بینیم که تازه ۶۰۰,۰۰۰ سال از شروع عالم سپری شده؛ درک این پهنه‌های گسترده فضا و زمان دشوار است. حالا تصور کنید که تصویر این کهکشان‌های قدیمی تنها با برخورد چند فوتون نور به وجود آمده‌اند. وقتی آن‌ها سفر خود را آغاز کردند و از سطح سوزان ستاره‌های اولیه به بیرون پرتاب شدند هنوز زمین یا خورشیدی در کار نبود و فقط یک توده جنینی و درهم و آشفته از ستارگان جوان و غبار کیهانی وجود داشت که می‌بایست روزی به کهکشان راه شیری تبدیل می‌شد. وقتی این ذرات کوچک نور دو سوم مسیر خود را تا تلکسوپ هابل طی کردند یک توده چرخان سحابی میان ستاره ای در خود فروریخت تا به منظومه شمسی تبدیل شد. وقتی جوانه‌های نخستین حیات شکل گرفت، تقریباً به همین نزدیکی رسیده‌بودند و در قلب تپنده دنیایی که مقصدشان بود سیر می‌کردند که گونه ای از موجودات که بعدها تلسکوپ هابل را ساختند به وجود آمدند. داستانی که در متن این تصویر تلسکوپ هابل نهفته بسیار قدیمی و مفصل است. اما از یک تصویر چه نتیجه‌ای می‌توانیم بگیریم؟ پاسخ بستگی دارد به تفسیری که از رنگ‌های آن کهکشان دور به عمل می‌آوریم.

شگفتی‌های کیهان/ برایان کاکس و اندرو کوئن
ترجمه‌ی محمداسماعیل فلزی

بی‌وزنی

در ظاهر بی‌وزنی چیزی است که فقط توسط انسان‌ها مورد استفاده قرار گرفته است -انسان‌های دارای تکنولوژی پیشرفته. اگر شما یک فضانورد در ایستگاه فضایی بین‌المللی (ISS) بودید، از توهم فوق‌العاده‌ی پرواز لذت می‌بردید. این افراد خوش‌شانس اما بسیار کم، بیش‌تر از هر کسی به تحقق رویای لئوناردو نزدیک می‌شوند. در ایستگاه فضایی هیچ حسی از «بالا» یا «پایین» ندارید، هیچ سطحی از فضای زندگی کف یا سقف نیست، مانند یک روح شناور می‌شوید و وقتی شام می‌خورید (شاید از یک لوله‌ی خمیر دندان از آنجایی‌که غذا درون بشقاب شناور می‌شود) در کنار فرد دیگری که ممکن است هر کدام به‌نظر دیگری وارونه به‌نظر برسد. برای عبور از یک اتاق ایستگاه فضایی به اتاق دیگر پرواز می‌کنید و خود را با گیره‌هایی در هوا می‌کشید. اگر از جایی که موقتاً به‌عنوان زمین در نظر می‌گیرید هر چقدر هم که آرام بپرید تا «سقف» پرواز خواهید کرد و سرتان با آن برخورد خواهد کرد. اگر فضانوردان برای انجام تعمیر و نگهداری نیاز به بیرون‌رفتن داشته باشند باز هم آزادانه شناور می‌شوند و از ترس جدا‌شدن از فضاپیما باید به آن متصل باشند.

آن‌ها بدون زحمت مانند یک بادکنک یا مانند ماهی که کنترل کاملی بر بادکنک شناوری خود دارد حرکت می‌کنند. بااین‌حال، برخلاف ماهی، دلیل شناوربودن آن‌ها این نیست که چگالی آن‌ها با محیط اطراف یکسان است. محیط اطراف آن‌ها در داخل ایستگاه فضایی هوا است. در خارج از آن تقریباً خلأ است و آن‌ها بسیار متراکم‌تر از این دو هستند. پس چرا شناور می‌شوند؟ بیشتر بخوانید

📓 بلندپروازی‌های خیال: سرپیچی از جاذبه باکمک طراحی و فرگشت
✍🏿 ریچارد داوکینز
🔛 ع. کاظمی

@Chekide_ha

پلانکتون هوایی

ارتفاعات جوی قلمروی پلانکتون‌های هوایی است. جمعیت مختلطی که از تعداد زیادی دانه‌های گرده، هاگ‌ها، دانه‌های پرنده، حشرات ریزی مانند گونه‌های مختلف مگس پریسا و عنکبوت‌های مینیاتوری با چترهای کوچک ابریشم و بسیاری دیگر را در خود جای داده است. بسیاری از حیوانات کوچک دیگر به علاوه‌ی هاگ‌های گیاهی و قارچی، باکتری‌ها و ویروس‌ها نیز در آن‌جا وجود دارند. البته نام «پلانکتون» از دریا قرض گرفته شده است. لایه‌های سطحی دریا مثل دشتی موج‌دار و وسیع، سرشار از گیاهان میکروسکوپی، جلبک‌های سبز تک‌سلولی و باکتری‌هایی است که نور خورشید را برای فتوسنتز جذب کرده و در نتیجه نقطه‌ی شروع زنجیره‌ی غذایی را تشکیل می‌دهند. حیوانات میکروسکوپی قلمروی پلانکتون، جلبک‌ها را می‌خورند و آن‌ها هم توسط موجودات بزرگ‌تر خورده می‌شوند و این چرخه بزرگ‌تر می‌شود. موجودات پلانکتون درون دریا چیزی را انجام می‌دهند که مهاجرت عمودی نامیده می‌شود. آن‌ها در شب به اعماق فرود می‌آیند تا امنیت بیش‌تری داشته باشند و سپس در روز مهاجرت می‌کنند تا نور خورشید را که حیات به آن وابسته است جذب کنند.

👈🏻 من قبلاً از استاد قدیمی آکسفورد خود سر آلیستر هاردی در ارتباط با پرواز بالن به یاد ماندنی از لندن به آکسفورد یاد کرده‌ام. او بیش‌ترین تحقیقاتش را در مورد پلانکتون دریا انجام داده است. او ضبط‌کننده‌ی پلانکتون پیوسته را اختراع کرد. این دستگاه به پشت کشتی بکسل می‌شود و تمام کشتی‌ها می‌توانند آن را بکسل کنند، چون همه‌ی کشتی‌ها تحقیقاتی نیستند. این دستگاه شامل یک نوار ابریشم بسیار طولانی است که آرام از قرقره‌ها بیرون می‌آید. آب دریا از ابریشم عبور می‌کند و موجودات پلانکتون را به دام می‌اندازد. هنگامی که قرقره‌ی ابریشم مورد بررسی قرار می‌گیرد، می‌توان موقعیتی که هر موجود پلانکتونیک دریا در آن گرفتار شده است را محاسبه کرد -با دانستن سرعت و مسیر کشتی، البته به علاوه سرعت بیرون آمدن ابریشم از قرقره‌ها... بیشتر بخوانید

📓 بلندپروازی‌های خیال: سرپیچی از جاذبه باکمک طراحی و فرگشت
✍🏿 ریچارد داوکینز
🔛 ع. کاظمی

@Chekide_ha

«بال‌های» گیاهان

به استثنای چند مورد مانند ونوس مگس‌خوار و گیاه حساسی به نام گل قهروآشتی، گیاهان فاقد چیزی معادل ماهیچه هستند. گیاهان نمی‌توانند تحرک داشته باشند. با این‌حال گیاهان به پخش دانه‌های خود و تبادل گرده با سایر اعضای گونه‌ی خود نیاز شدیدی دارند. واسطه‌ی اصلی آن‌ها هوا است. اگر گیاهان دقیقاً در هوا پرواز نکنند با روش‌های غیرمستقیمی به معادل پرواز می‌رسند. بنابراین، آن‌ها در این کتاب شایسته‌ی داشتن یک فصل هستند.

گل خار، قاصدک و بسیاری از دانه‌های دیگر، به‌معنای واقعی کلمه در همه‌ی جهات پراکنده می‌شوند. آن‌ها از برخی از اصول پرواز استفاده می‌کنند که ما قبلاً با آن‌ها آشنا شده‌ایم. دانه‌ی قاصدک یا خار کوچک است و دارای یک چتر کوچک پردار است که سطح بزرگش آن را قادر می‌سازد تا در مسافت‌های طولانی شناور بماند. دانه‌های چنار حجیم‌تر هستند. یک بار دیگر هزینه-فایده داریم. دانه‌های بسیار ریز و سبک مانند دانه‌های قاصدک فاقد مواد مغذی هستند که بذر بزرگ‌تر را برای شروع خوب زندگی آماده می‌کند. چنارها به میان‌گیری متفاوتی می‌رسند. دانه‌ی آن‌ها کوچک نیست، بنابراین، دانه‌های کم‌تری تولید می‌شود: اضافه‌کردن غذا به دانه پرهزینه است. دانه‌ی چنار دارای بال بزرگ لازم برای حمل غذا است اما تا مسافتی نه‌چندان دور. درواقع، دقیقاً شبیه بال حشره است، اینطور نیست؟ البته تکان نمی‌خورد و در عوض توسط باد برده می‌شود و در حین پایین‌آمدن، مانند یک هلیکوپتر کوچک اسباب‌بازی می‌چرخد... بیشتر بخوانید

📓 بلندپروازی‌های خیال: سرپیچی از جاذبه باکمک طراحی و فرگشت
✍🏿 ریچارد داوکینز
🔛 ع. کاظمی

@Chekide_ha

«اوه چه حشره‌ای می‌تواند آن را بمکد؟»

مورد مشابه زیبایی از یک پروانه وجود دارد. در سال ۱۸۶۲، زمانی‌که چارلز داروین روی کتاب ارکیده‌اش کار می‌کرد، مردی به نام بیتمن نمونه‌هایی مانند «ارکیده‌ی ماداگاسکار Angraecum sesquipedale» را برای او فرستاد. «Sesquipedale» از یک کلمه‌ی لاتین به‌معنای به طول یک‌پاونیم گرفته شده است. این ارکیده دارای لوله‌ی شهد خارق‌العاده‌ای است که درواقع، می‌تواند به آن اندازه بلند باشد. داروین در نامه‌ای به دوستش جوزف هوکر گیاه‌شناس گفت: «عجب، چه حشره‌ای می‌تواند آن را بمکد؟» سپس پیش‌بینی جسورانه‌ای کرد که جایی در ماداگاسکار باید پروانه‌ای وجود داشته باشد که زبانش آن‌قدر دراز باشد که بتواند به اعماق لوله برسد. داروین در سال ۱۸۸۲ درگذشت. بیست‌وپنج سال بعد، حشره‌شناسی در ماداگاسکار یک زیرگونه‌ی محلی از شب‌پره‌ی آفریقایی به نام «Xanthopan morganii» را کشف کرد. زبان این پروانه می‌تواند به ۳۰ سانتی‌متر برسد که پیروزمندانه پیش‌بینی داروین را تأیید می‌کند و نام زیرگونه‌اش را توجیه می‌کند: «پیش‌بینی Preedicta»

بعضی از گل‌ها، به‌ویژه ارکیده‌ها تلاش‌های زیادی انجام می‌دهند تا حشرات را برای گرده‌افشانی اغوا کنند. بله منظورم اغوا‌کردن است. ارکیده‌های زنبورعسل شبیه زنبورها هستند و گونه‌های مختلف‌شان شبیه گونه‌های مختلف زنبورعسل‌اند. زنبورهای نر در تلاش برای جفت‌گیری با گل فریب می‌خوردند. گرده در طول تلاش‌های زنبور به او می‌چسبد و به ارکیده‌ی بعدی که زنبور سعی می‌کند با آن جفت‌گیری کند منتقل می‌شود. ارکیده‌ها فقط چشم‌ها را فریب نمی‌دهند. برخی از آن‌ها «فرومون» را هم شبیه‌سازی می‌کنند؛ ماده‌ای شیمیایی با بوی قوی که حشرات ماده توسط آن نرها را اغوا می‌کنند تا با آن‌ها جفت‌گیری کنند. ارکیده‌های دیگر مگس‌ها و زنبورهای بی‌عسل را شبیه‌سازی می‌کنند. ارکیده‌های شبیه‌ساز حشره شهد نمی‌سازند. برخلاف گل‌های دیگر که برای گرده‌افشان‌هایشان هزینه می‌کنند، این ارکیده‌های اغواگر حشرات را فریب می‌دهند و خدمات رایگان دریافت می‌کنند... بیشتر بخوانید

📓 بلندپروازی‌های خیال: سرپیچی از جاذبه باکمک طراحی و فرگشت
✍🏿 ریچارد داوکینز
🔛 ع. کاظمی

@Chekide_ha

تفاوت بین دستگاه‌های فرگشت‌یافته و طراحی‌شده

هنگامی که مهندسان به طراحی جدیدی فکر می‌کنند، می‌توانند با یک تخته‌ی طراحی تمیز از نو شروع کنند. سر فرانک ویتل (یکی از افرادی که اختراع موتور جت به آن‌ها نسبت داده شده است) مجبور نبود موتور ملخی موجود را برداشته و آن را در مراحل کوچک، پیچ‌به‌پیچ و پرچ‌به‌پرچ تغییر دهد. تصور کنید اگر ویتل مجبور می‌شد یک موتور ملخی را گام‌به‌گام و تدریجی اصلاح کند، اولین موتور جت چه آشفته‌بازاری می‌شد. اما نه، او از نو با یک ایده‌ی کاملاً جدید و یک برگه‌ی خالی روی تخته‌ی طراحی کار خود را شروع کرد. فرگشت این‌طور کار نمی‌کند. فرگشت محکوم به اصلاح گام‌به‌گام طرح‌های قبلی است و تغییر در طول مسیر باید حداقل به‌اندازه‌ی کافی برای تولیدمثل بقا پیدا کند... بیشتر بخوانید

📓 بلندپروازی‌های خیال: سرپیچی از جاذبه باکمک طراحی و فرگشت
✍🏿 ریچارد داوکینز
🔛 ع. کاظمی

@Chekide_ha

بال ناقص چه کاربردی دارد؟

هنوز هم هستند عده‌ای که با وجود شواهد فراوان در تائید فرگشت، اعتقادی به آن ندارند. آن‌ها می‌خواهند باور کنند که بال‌های پرنده و خفاش مانند بال‌های هواپیما، حاصل طراحی خلاقانه‌ی حساب‌شده‌ای توسط نوعی مهندس ارشد ماوراءطبیعی است. به آن‌ها خلقت‌گرا می‌گویند. آن‌ها را در دانشگاه‌های درخور پیدا نخواهید کرد. اما بسیاری از آن‌ها در محافل کم‌تر تحصیل‌کردگان یافت می‌شوند.

یکی از استدلال‌های موردعلاقه‌ی خلقت‌گرایان بر روی نکته‌ای تمرکز می‌کند: فرگشت باید به‌جای رفتن مستقیم به‌سمت بهترین راه‌حل مشکل به‌تدریج با تغییر گام‌به‌گام با سرهم‌بندی آن‌چه در حال حاضر وجود دارد، کار کند. درباره‌ی بال‌ها، طوری‌که خلقت‌گرایان دوست دارند آن را زیر سوال ببرند، موضوع این فصل است: «بال ناقص چه کاربردی دارد؟» بله، آن‌ها می‌گویند یک بال تمام‌عیار خیلـی هـم خـوب است. اما یک حیوان بال‌دار باید از یک حیوان بدون بال فرگشت یابد. چرا مراحل میانی: یک‌دهم بال، یک‌چهارم بال، یک نیمه‌بال یا سه‌چهارم بال خوب هستند؟ آیا نیایـی کـه بـال ناقص دارد اگر نه به‌طور مرگ‌بار حداقل احمقانه به زمین برخورد نمی‌کند؟ در فرگشت هر پله از نردبان به‌سمت بال مناسب باید بهتر از پله قبلی باشد. بهبود تدریجی باید وجود داشته باشد. تمام حیوانات میانی با بال‌های جزئی باید زنده می‌ماندند و بهتر از رقبای با بال‌های جزئی کمی کوچک‌تر بقا می‌یافتند. یقیناً خلقت‌گرایان می‌گویند واسطه‌ها شکست خواهند خورد. مطمئناً پیشرفت تدریجی وجود ندارد. «بال ناقص چه کاربردی دارد»؟ بیشتر بخوانید

📓 بلندپروازی‌های خیال: سرپیچی از جاذبه باکمک طراحی و فرگشت
✍🏿 ریچارد داوکینز
🔛 ع. کاظمی

@Chekide_ha

این حیوان یک پرنده است؟ یک خزنده است؟ برای کسی مهم است؟

پرندگان از خزندگانی که از قبل پردار بودند و روی پاهای عقبی‌شان می‌دویدند فرگشت یافتند. اجداد آن‌ها دایناسورهایی بودند که با تیرانوسوروس ترسناک معروف خویشاوند بودند. همان‌طور که در شترمرغ‌های امروزی می‌بینیم، دویدن روی دو پا می‌تواند بسیار سریع باشد. حال، هنگامی‌که باسرعت روی پاهای عقبی خود بدوید اندام‌های جلویی برخلاف پستانداران مستقیماً درگیر نیستند. اما شاید بتوانند از راه دیگری کمک کنند. ورزشکاران هنگام دویدن بازوهای خود را به‌شدت به جلو و عقب تکان می‌دهند. شترمرغ‌ها که از جانوران خشک‌زی سریع هستند از «بازو»ی خود (یا می‌توانید آن‌ها را بال‌های کوتاه بنامید، زیرا هنوز همــان بال‌هایی هستند که از اجداد پرنده‌شان به ارث رسیده‌اند) برای تعادل استفاده می‌کنند؛ مخصوصاً هنگام چرخش.

شاید خزندگانی که با سرعت روی پاهای عقب خود می‌دویدند، می‌توانستند با جهش‌های متقاطع در حین دویدن، مثل پرنده‌ماهی در آب، کارآمدتر بدوند. پرها که در اصل برای عایق حرارتی بودن فرگشت یافته بودند، می‌توانستند به همان روشی که برای دم پرپشت سنجاب‌ها گفتم به جهش کمک کنند. مخصوصاً پرهای روی دم و بازوها، پرش را به همان روش بال‌پوست در حال رشد، طولانی می‌کرند. بازوهایی که با هدف تعادل دراز شده بودند، به‌ویژه در این‌جا مفید بودند و می‌توانستند به بال‌هایی ابتدایی تبدیل شوند که هنوز پرواز واقعی را امکان پذیر نمی‌کردند اما باعث طولانی‌تر‌شدن جهش‌ها می‌شدند. این استدلال مشابه استدلال دامنه‌ی پیوسته‌ی فواصل شاخه‌های درختان است. هر چقدر هم که خزنده بتواند بدون بازوهای پردار بپرد، می‌تواند با باز‌کردن آن‌ها کمی جلوتر بپرد. همان‌طور که قبلاً دیدیم طاووس‌ها و قرقاول‌ها پرنده‌های خوبی نیستند. آن‌ها معمولاً بلافاصله پس از برخاستن از زمین به زمین بازمی‌گردند. پروازهای طاووس چیزی بیش‌تر از پرش‌های طولانی‌مدت اســت که می‌تواند آن‌ها را از خطر نجات دهد. مانند‌زمانی که یک پرنده‌ماهی به‌طور موقت به هوا می‌رود تا از ماهی تن تعقیب‌کننده‌اش فرار کند. با گذشت نسل‌ها همواره جهش‌های فرار طولانی‌تری وجود می‌داشت که از سطحی همواره بزرگ‌تر از بازوی پردار استفاده می‌کرد و در پروازهای واقعی با طول نامحدود به اوج می‌رسید... بیشتر بخوانید

📓 بلندپروازی‌های خیال: سرپیچی از جاذبه باکمک طراحی و فرگشت
✍🏿 ریچارد داوکینز
🔛 ع. کاظمی

@Chekide_ha

میل به جهان بیرون: فراتر از پرواز

من کتاب را با این سؤال شروع کردم که آیا -مثل من- تابه‌حال رویای پرواز مثل یک پرنده را داشتی یا خیر. اما اکنون در پایان این سوال را دارم که آیا رویای ترک زمین و پرواز تا مریخ را در سر می‌پرورانی؟ یا شاید یکی از قمرهای مشتری؟ یا زحل؟ وقتی جوان بودم آن رویا متعلق به داستان‌های علمی-تخیلی بود. من عاشق شخصیت کامیک استریپی به نام «خلبان بی‌باک» بودم. او خلبانی از آینده بود. او و دیگبی، دستیارش در لانکاشر وارد فضاپیمای خود می‌شدند، جوی‌استیک را می‌گرفتند و به‌سمت مشتری پرواز می‌کردند.

امروزه می‌دانیم که سفر به مشتری به این سادگی‌ها هم نیست. چندین سال طول می‌کشد تا به آن‌جا برسیم و پروژه‌ای عظیم و مشارکتی شامل صدها مهندس و دانشمند است. مدارها از قبل محاسبه می‌شوند و برنامه‌ای پیچیده از تیرکمان‌های گرانشی در اطراف سیارات دیگر در طول مسیر برنامه‌ریزی می‌شود. حتی سفر به مریخ ماه‌ها طول می‌کشد. اما این یک احتمال واقعی است. فضاپیماهای بدون سرنشین قبلاً این کار را انجام داده‌اند. ایلان ماسک نه‌تنها می‌خواهد موشک‌های خود را به مریخ بفرستد، بلکه می‌خواهد در آن‌جا یک مستعمره ایجاد کند و دلیل مهمی هم برای این کار دارد... بیشتر بخوانید

📓 بلندپروازی‌های خیال: سرپیچی از جاذبه باکمک طراحی و فرگشت
✍🏿 ریچارد داوکینز
🔛 ع. کاظمی

🔚

@Chekide_ha

انسان‌ها چی هستن؟

‌بزرگ‌شدن کار سختیه. نه‌تنها برای تو و دوست‌هات، بلکه برای همه، از جمله حیوون‌ها. توله‌شیر‌ها برای بزرگ‌شدن نیاز دارن که یاد بگیرن چطور بدوئن و گورخر‌ها رو شکار کنن. بچه‌دلفین باید یاد بگیره چطور شنا کنه و ماهی بگیره. بچه‌عقاب نیاز داره یاد بگیره چطور پرواز کنه و لونه بسازه؛ و هیچ‌کدوم از این کار‌ها آسون نیستن.

ولی بزرگ‌شدن برای انسان‌‌ها حتی سخت‌تر هم هست. چون ما نمی‌دونیم نیاز داریم چی رو یاد بگیریم. شیر‌ها می‌دوئن و گورخر شکار می‌کنن، دلفین‌‌ها شنا می‌کنن و ماهی شکار می‌کنن، عقاب‌‌ها پرواز می‌کنن و لونه می‌سازن –انسان‌‌ها چی‌کار می‌کنن؟

وقتی بزرگ شدی، شاید بتونی یه ماشین مسابقه‌ای رو سریع‌تر از سرعت شیر برونی. شاید ناخدای کشتی‌ای بشی که می‌تونه بیشتر از مسیر شنای هر دلفینی بتونه بره. ممکنه خلبان هواپیمایی بشی که می‌تونه بالاتر از هر عقابی پرواز کنه. شاید میلیون‌‌ها کار دیگه رو انجام بدی که حیوون‌‌ها به‌سختی می‌تونن حتی تصورشون کنن. مثل اختراع بازی کامپیوتری، کشف دارویی جدید، هدایت یه سفر اکتشافی به مریخ یا تموم روز رو تو خونه نشستن و تلویزیون دیدن. انسان‌‌ها گزینه‌های زیادی دارن! به همین دلیل هم انسان‌بودن گیج‌کننده‌ست.

ولی مهم نیست که آخرش چه کاری رو انجام می‌دی، خوبه که بدونی اصلاً چرا انسان‌‌ها این‌همه گزینه دارن. به‌خاطر این‌که ما تو سیاره‌ی زمین حکمرانی می‌کنیم.

زمانی سیاره‌ی زمین رو حیوون‌‌های زیاد دیگه‌ای اداره می‌کردن. شیرها، خرس‌‌ها و فیل‌‌ها تو خشکی حکمرانی می‌کردن. دلفین‌ها، وال‌‌ها و کوسه‌‌ها حاکمان دریا بودن. عقاب‌ها، جغد‌ها و کرکرس‌ها پادشاهان آسمون بودن. ولی حالا ما انسان‌‌ها همه‌چیز رو اداره می‌کنیم: امپراتور خشکی، دریا و آسمونیم. هر جایی که با ماشین‌هامون، کشتی‌هامون و هواپیما‌هامون می‌ریم، شیرها، دلفین‌‌ها و عقاب‌‌ها باید بکشن کنار –خیلی زود! حیوون‌‌ها نمی‌تونن ما رو از ساختن جاده تو جنگل‌هاشون متوقف کنن. اون‌ها نمی‌تونن ما رو از ساختن سد روی رودخونه‌هاشون و از آلوده‌کردن اقیانوس‌ها و آسمون متوقف کنن.

درواقع، حالا ما انسان‌‌ها انقدر قدرتمندیم که سرنوشت تمام حیوون‌‌های دیگه به ما بستگی داره. تنها دلیلی که شیرها، دلفین‌‌ها و عقاب‌‌ها هنوز وجود دارن به‌خاطر اینه که ما این اجازه رو به‌شون دادیم. اگر انسان‌‌ها بخوان از دست همه‌ی شیرها، دلفین‌‌ها و عقاب‌‌های دنیا خلاص بشن، تا سال دیگه می‌تونیم انجامش بدیم.

این قدرت خیلی زیادیه و می‌تونه تو راه‌های درست یا غلط استفاده بشه. برای انسان خوب بودن، نیاز داری بفهمی که چه قدرتی داری و باهاش چی‌کار کنی.

و برای این کار، نیاز داری که بدونی اصلاً چطوری این قدرت رو کسب کردیم.

ما انسان‌‌ها مثل شیر‌ها قوی نیستیم. مثل دلفین‌‌ها نمی‌تونیم شنا کنیم و قطعاً هم بال نداریم! پس چطوری به حکمرانی سیاره‌ی زمین رسیدیم؟ جواب این سوال یکی از عجیب‌ترین داستان‌هاییه که قراره تو عمرت بشنوی.

و این یه داستان واقعیه.

📓 ما توقف‌ناپذیرها: چطور انسان‌ها کره‌ی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha

ما یه زمانی سرکش بودیم

داستان ما تو میلیون‌‌ها سال پیش شروع می‌شه. اون‌موقع انسان‌‌ها فقط یه حیوون عادی بودن. مردم تو خونه‌ها زندگی نمی‌کردن؛ به مدرسه یا سرکار نمی‌رفتن. ماشین، کامپیوتر یا سوپرمارکت هم نداشتن. اون‌‌ها تو طبیعت زندگی می‌کردن. از درخت‌‌ها بالا می‌رفتن که میوه بچینن. بو می‌کشیدن و دنبال قارچ می‌گشتن و مار، قورباغه و کرم می‌خوردن.

حیوون‌‌های دیگه -مثل زرافه‌ها، گورخر‌ها و بابون‌ها- از انسان‌‌ها نمی‌ترسیدن و به‌شون زیاد توجه نمی‌کردن. هیچ‌کسی تصور نمی‌کرد که روزی انسان‌‌ها به ماه برن، بمب اتم بسازن و کتاب بنویسن؛ مثل همینی که الان داری می‌خونی.

اولش انسان‌‌ها حتی نمی‌دونستن چطوری ابزار درست کنن. گاهی از سنگ برای شکستن گردو استفاده می‌کردن ولی تیر و کمون، نیزه یا چاقویی نداشتن. انسان‌ها حیوون‌‌های نسبتاً ضعیفی بودن و موقعی که یه شیر یا خرسی می‌اومد، انسان‌‌ها باید فرار می‌کردن –خیلی زود!... بیشتر بخونین

📓 ما توقف‌ناپذیرها: چطور انسان‌ها کره‌ی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha

غذا‌های پختنی مغز‌های بزرگ دارن

انقدر انسان‌‌ها آتیش رو دیدن تا تونستن بفهمنش. اون‌‌ها متوجه شدن با این‌که آتیش بی‌رحم و رام‌نشدنیه ولی از یه سری قوانین تبعیت می‌کنه. اون‌‌ها می‌تونستن با آتیش فراتر از یه دوست باشن. چوب درازی رو به‌سمت درختی که می‌سوخت بردن و وقتی نوک چوب آتیش گرفت دوباره برگردوندنش عقب. حالا اون‌‌ها روی چوبشون آتیش داشتن. آتیش نمی‌سوزوندتشون ولی اون‌‌ها می‌تونستن هر چیزی رو که با چوبشون لمس می‌کنن رو به آتیش بکشن. این خیلی مفید بود! اون‌‌ها می‌تونستن آتیش رو از جایی به جای دیگه ببرن تا گرم بمونن و شیر‌ها رو بترسونن.

ولی هنوز یه مشکل بزرگ وجود داشت: مردم نمی‌دونستن چطور آتیش روشن کنن.

منتظر رعدوبرق موندن می‌تونست خیلی خسته‌کننده باشه. می‌تونستی یه سال نزدیک یه درختی بشینی –ولی رعدوبرق به درخت نزنه و اگر یه شیر دنبالت می‌کرد نمی‌تونستی حتی دو ثانیه کنار درخت منتظر بمونی.

همین الان آتیش لازم داری!

بالاخره انسان‌‌ها فهمیدن که چطور این مشکل رو حل کنن. یه راه برای درست‌کردن آتیش این بود که یه سنگ چخماق رو بزنن به یه سنگ دیگه به اسم سنگ آتش‌زنه بزنن. اگر سنگ آتش‌زنه رو خیلی محکم می‌زدی جرقه تولید می‌کرد و اگر جرقه رو به‌سمت برگ‌های خشک می‌گرفتی، گاهی اوقات آتیش می‌گرفتن و می‌سوختن.

یه راه دیگه این بود که یه قسمت بزرگی از چوب خشک رو پیدا کنی، یه حفره داخلش ایجاد کنی و برگ‌های خشک رو داخل حفره بریزی. بعدش یه طرف شاخه‌ی کوچیکی رو تیز کنی و داخل حفره قرار بدی و برای دو دقیقه خیلی سریع بین دست‌هات بچرخونیش... بیشتر بخونین

📓 ما توقف‌ناپذیرها: چطور انسان‌ها کره‌ی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha

گونه‌های مختلف انسان

امروز مردم تو سرتاسر دنیا شاید متفاوت به‌نظر بیان و با زبون‌‌های مختلف صحبت کنن، ولی ما درواقع همه یه‌جوریم. چه به چین بری یا ایتالیا، به گرینلند یا آفریقای جنوبی، یه گونه از انسان‌‌ها رو همه‌جا می‌بینی.

البته تفاوت‌هایی تو رنگ پوست و رنگ مو بین –مثلاً– چینی‌ها، ایتالیایی‌ها، گرینلندی‌‌ها و مردم آفریقای جنوبی وجود دارده ولی زیر پوستمون همه‌ی ما بدن‌های مشابه، مغز‌های مشابه و توانایی‌‌های مشابهی داریم. چینی‌‌ها می‌تونن ایتالیایی یاد بگیرن، گرینلندی‌‌ها می‌تونن با مردم آفریقای جنوبی فوتبال بازی کنن و همه می‌تونن با هم‌دیگه فضاپیما درست کنن.

خیلی عجیبه که تنها یه گونه از انسان روی کره‌ی زمین هست. بالاخره تو هر کشوری گونه‌های مختلفی از مورچه‌ها، مارها، یا خرس‌‌ها وجود دارن. تو گرینلند یخی خرس‌‌های قطبی زندگی می‌کنن؛ تو کوه‌های کانادا خرس‌‌های گریزلی؛ تو جنگل‌های رومانی خرس‌‌های قهو‌ه‌ای و تو جنگل‌‌های بامبوی چین خرس‌‌های پاندا. پس چرا فقط یه گونه‌ی انسان تو این مکان‌‌ها زندگی می‌کنه؟

خب برای مدت خیلی زیادی سیاره‌ی ما درواقع خونه‌ی گونه‌های زیادی از انسان بود. تو جا‌های مختلف زمین، انسان‌‌ها مجبور بودن با حیوون‌ها، گیاه‌‌ها و اقلیم‌های مختلفی سروکار داشته باشن. بعضی از انسان‌‌ها تو کوه‌های بلند با برف زیاد زندگی می‌کردن و بعضی تو سواحل استوایی با آفتاب زیاد. بعضی‌‌ها تو کویر ساکن شدن و بعضی تو باتلاق‌‌ها و برای بیشتر از یه میلیون سال، با سازگارشدن با شرایط خاص هر منطقه، به‌تدریج تفاوتشون بیشتر و بیشتر شد –درست مثل خرس‌ها.

پس چرا الان همه‌ی انسان‌‌ها از یه گونه هستن؟ چه اتفاقی برای بقیه افتاد؟ فاجعه‌ی وحشتناکی اون‌‌ها رو کشت و فقط گونه‌ی ما انسان‌‌ها باقی موند. این فاجعه چی بود؟ این راز بزرگیه که مردم دوست ندارن درباره‌ش حرف بزنن. خیلی زود درباره‌ش حرف می‌زنیم ولی اول بیا چند تا از گونه‌های دیگه‌ی انسان رو که زمانی تو قسمت‌‌های مختلف زمین زندگی می‌کردن بشناسیم.

📓 ما توقف‌ناپذیرها: چطور انسان‌ها کره‌ی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha

جزیره‌ی انسان‌‌های کوچیک

بیا تور خانوادگی‌مون رو از جزیره‌ی کوچیک فلورس تو اندونزی امروزی شروع کنیم. حدود یه میلیون سال پیش، سطح آب دریا تو جزیره‌ی فلورس پایین بود. خیلی از جاهایی که امروز از آب پوشیده شده اون‌موقع خشکی بود. پس فلورس خیلی به سرزمین اصلی نزدیک بود. بعضی از انسان‌‌های کنجکاو و بعضی از حیوون‌‌ها مثل فیل، فهمیدن که رفتن به جزیره براشون راحته. ولی وقتی سطح دریا بالا اومد نمی‌تونستن به سرزمین اصلی برگردن و توی جزیره‌ی فلورس گیر افتادن.

فلورس جزیره‌ی کوچیکیه، پس چیز زیادی برای خوردن تو اونجا وجود نداشت. بزرگ‌ترین انسان‌‌ها و بزرگ‌ترین فیل‌‌ها که به غذای زیادی نیاز داشتن زودتر مردن. کوچیک‌تر‌ها که غذای کم‌تری نیاز داشتن زنده موندن. وقتی زن کوچیکی با مرد کوچیکی بچه‌دار می‌شدن، بچه‌های کوچیک‌تر از خودشون داشتن. البته همه‌ی بچه‌ها دقیقاً هم‌اندازه‌ی هم‌دیگه نبودن – بعضی‌‌ها کوچیک بودن بعضی‌‌ها حتی کوچیک‌تر. چون هنوز غذای زیادی وجود نداشت، بازهم اون‌هایی که کوچیک‌تر بودن زنده موندن و این‌طوری شد که نسل‌به‌نسل، هم انسان‌‌ها و هم فیل‌های جزیره‌ی فلورس کوچیک‌تر و کوچیک‌تر شدن. فلورسین‌های بزرگسال، بلندتر از یه متر نبودن و وزنشون حدود بیست‌وپنج کیلو بود. ولی بلد بودن که چطور از ابزار استفاده کنن و حتی فیل‌های کوچیک رو شکار کنن... بیشتر بخونین

📓 ما توقف‌ناپذیرها: چطور انسان‌ها کره‌ی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha

خانواده‌ی انسان

در حالی‌که انسان‌‌های ساکن جزیره‌ی فلورس کوچیک می‌شدن، گونه‌ی دیگه‌ای از انسان تو اروپا و قسمت‌‌های زیادی از آسیا داشت فرگشت پیدا می‌کرد. اون بخش‌‌ها خیلی سرد بودن و اون انسان‌‌ها با اقلیم سرد سازگار شدن. دانشمند‌ها به‌شون می‌گن انسان‌‌های دره‌ی نئاندرتال، یا نئاندرتال‌ها، چون اولین شواهد وجودداشتن اون‌‌ها تو یه غار تو دره‌ی نئاندر آلمان کشف شد. نئاندرتال‌ها تقریباً هم‌قد ما بودن، ولی سنگین‌تر و خیلی قوی‌تر از ما بودن. مغزهاشون هم از مغز‌های ما بزرگ‌تر بود.

نئاندرتال‌‌ها با مغز‌های بزرگشون چیکار کردن؟ اون‌‌ها ماشین یا هواپیما نساختن، کتاب هم ننوشتن. ولی ابزار و جواهرات و احتمالاً خیلی چیز‌های دیگه ساختن. شاید حتی از ما بهتر صدای پرنده‌‌ها رو می‌شناختن یا حیوون‌‌ها رو ردیابی می‌کردن –یا می‌رقصیدن و رویاپردازی می‌کردن. شاید... و شاید هم نه. ما نمی‌دونیم.

چیز‌های زیادی هستن که درباره‌ی گذشته نمی‌دونیم و اگر چیزی رو نمی‌دونیم، همیشه بهترین چیز اینه که بگیم: «من نمی‌دونم». گفتن: «من نمی‌دونم» خیلی مهم هستش. و اولین قدمه، چون فقط بعد از این‌که به ندونستن چیزی اعتراف کردی می‌تونی برای رسیدن به جواب تحقیق کنی. اگر ادعا کنی که همه‌چیز رو می‌دونی، چرا به خودت زحمت بدی؟

تو سال ۲۰۰۸ باستان‌شناس‌ها کشف غیرمنتظره‌ی دیگه‌ای داشتن. درحال کاوش غار دنیسووا تو سیبری، اون‌‌ها یه بخشی از استخوون انگشت انسان باستانی رو پیدا کردن که متعلق به انگشت‌کوچیکه‌ی یه دختر جوون بود که حدود ۵۰٬۰۰۰ سال پیش زندگی می‌کرد.

وقتی باستان‌شناس‌ها استخوون رو از نزدیک بررسی و آزمایش کردن، فهمیدن که اون دختر متعلق به یکی از گونه‌های ناشناخته‌ی انسانی بود که قبلاً زندگی می‌کردن. اون یه نئاندرتال یا یه فلورنسین کوچیک نبود و از ما هم متفاوت‌تر بود. باستان‌شناس‌ها اسم اون دختر و بستگانش رو دنیسووایی‌ها گذاشتن، به اسم غاری که استخوون انگشت اونجا پیدا شده بود... بیشتر بخونین

📓 ما توقف‌ناپذیرها: چطور انسان‌ها کره‌ی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha

تو کدوم گونه از انسان هستی؟

ولی یه گونه از انسان باستانی بود که ما خیلی در موردش می‌دونیم. اون‌‌ها نیاکان ما بودن که هزاران سال قبل زندگی می‌کردن. زمانی که انسان‌‌های کوچیک تو جزیره‌ی فلورس بودن؛ نئاندرتال‌‌ها تو اروپا زندگی می‌کردن و دنیسووایی‌ها دوروبر غارهای سیبری بودن، نیاکان ما اغلب تو آفریقا زندگی می‌کردن.

دانشمند‌ها به نیاکان ما می‌گن انسان خردمند یا Homo Sapiens و به‌طور خلاصه خردمند. به‌خاطر این‌که اون‌‌ها تو جزیره‌ی خردمند زندگی می‌کردن؟ نه اصلاً! کلمه‌های «هومو Homo» و «سِیپیِنز Sapiens» لاتین هستن. لاتین یه زبان قدیمیه که افراد کمی امروز باهاش صحبت می‌کنن و چون زبان قدیمی و پیچید‌ه‌ای هستش تقریباً مثل جادو به‌نظر می‌آد. پس وقتی دانشمند‌ها می‌خوان چیزی رو خیلی مهم جلوه بدن، یه اسم لاتین براش انتخاب می‌کنن. اون‌‌ها برای بیماری‌ها، داروها، گیاهان و حیوون‌ها هم اسم لاتین انتخاب می‌کنن.

مثلاً دانشمندی که می‌خواد درباره‌ی گربه‌‌ها حرف بزنه و خیلی جدی باشه، نمی‌تونه بگه گربه؛ می‌گه «فلیس کاتوس Felis Catus»، که تو زبان لاتین به‌معنی گربه‌ی حیله‌گر هستش. و به موش می‌گه «موس موسکولوس Mus Musculus» که تو زبان لاتین به‌معنی «موش موشی» هستش. اگر تو یه کتاب بخونی که «گربه‌ی حیله‌گر موش موشی شکار می‌کند.» شاید فکر کنی که داستان بچه‌کوچولوهاست. ولی اگر تو یه کتابی بخونی که «فلیس کاتوس، موس موکولوس شکار می‌کند.» به‌احتمال زیاد فکر می‌کنی که کتاب علمی مهمی باشه.

تمام گونه‌های مختلف انسان هم اسم‌‌های شیک لاتین خودشون رو دارن. وقتی دانشمند‌ها درباره‌ی نئاندرتال‌‌ها صحبت می‌کنن و می‌خوان جدی باشن، نمی‌گن نئاندرتال‌ها، می‌گن «هومو نئاندرتالنسیس Homo Neanderthalensis» تو زبان لاتین «هومو Homo» یعنی «انسان» و «نئاندرتالنسیس Neanderthalensis» یعنی «از دره‌ی نئاندر»، پس کنار هم معنی «انسان‌‌های دره‌ی نئاندر» رو می‌دن. وقتی که دانشمند‌ها درباره‌ی انسان‌‌های کوچیک فلورس حرف می‌زنن، قطعاً به‌شون انسان‌‌های کوچیک نمی‌گن. این‌طوری خیلی ساده می‌شه! به‌جاش، به اون‌‌ها می‌گن «هومو فلورسیِنسیس Homo Floresiensis» که به‌معنی «انسان‌‌های جزیره‌ی فلورس» هستش.

وقتی دانشمند‌ها داشتن برای گونه‌ی ما اسم انتخاب می‌کردن معلومه که به ما اسم لاتین خوب و قابل احترامی دادن - Homo Sapiens. ولی معنی این کلمه چیه؟ خب، تو زبان لاتین، کلمه‌ی «Sapiens» یعنی خردمند (یا دقیق‌تر بخوایم بگیم می‌شه: خردورز «مترجم»)؛ پس «Sapiens Homo» یعنی «انسان خردمند».

ما تصمیم گرفتیم اسم خودمون رو بذاریم «انسان‌‌های خردمند» که خیلی هم متواضعانه نیست. مخصوصاً از اونجایی‌که واضح نیست ما انسان‌‌های خردمند از بقیه‌ی انسان‌‌ها خردمندتر بودیم یا نه. ولی همینه دیگه، خردمند اسم ماست. تو یه انسان خردمندی و همه‌ی دوست‌هات و آشناهات و فامیل‌هاتون هم انسان خردمندن. تمام انسان‌هایی که امروز روی کره‌ی زمین زندگی می‌کنن انسان خردمند هستن –آلمانی‌‌ها خردمندن، نیجریه‌ای‌ها خردمندن، کره‌ای‌ها و برزیلی‌‌ها هم خردمندن.

📓 ما توقف‌ناپذیرها: چطور انسان‌ها کره‌ی زمین رو تصرف کردن؟
✍🏿 یووال نوح هراری
🔛 ع. کاظمی
@Chekide_ha