علم و امید (٢)

علم تجربی بسیار متفاوت از یک ابزار همه‌جانبه برای رسیدن به شناخت است. تنها می‏شود گفت بهترین چیزی است که در دست داریم. از این جهت و نیز بسیاری جهات دیگر همانند دموکراسی است. علم به‌خودی‌خود نمی‌تواند بایستگی کنش‌های انسان را تعیین کند اما بی‌تردید می‌تواند روشنی‌بخشِ کنش‌هایِ انسان باشد و پیامد‌هایِ احتمالی گزینشِ مسیر‌هایِ جایگزین را برایمان آشکار کند.

تفکر علمی شیوه‌ای خلاقانه و منسجم است. عاملِ اصلیِ کارآمد بودنِ آن نیز همین است. علم ما را دعوت می‌کند که پذیرای حقایق باشیم. حتی با وجود تمام ناسازگاری‌هایی که پیش‌فرض‌هایمان با حقایق دارند، به ما گوشزد می‌کند که فرضیه‌های گوناگون را در ذهنمان داشته باشیم و ببینیم کدام‌یک با واقعیت سازگارتر است. علم تجربی ما را وادار می‌کند میانِ پذیرفتنِ با آغوشِ بازِ ایده‌هایِ نوین، هرچند بدعت‌آمیز و دور از ذهن و بررسی موشکافانه و تردیدانگارانه‌ی همه‌چیز -خواه ایده‌‌ای نوین باشد خواه معرفتی ریشه‌دار- تعادلی ظریف برقرار کنیم. این نوع نگرش ابزاری اساسی برای یک جامعه دموکراتیک در یک دوره‌ی گذار است.

یکی از دلایل کارآمد بودن علم این است که در تار و پود آن، سازوکار اصلاح خطاها شکل گرفته است. عده‌ای ممکن است آن را اغراق‌آمیز بدانند اما در نظر من هرگاه خود را مورد انتقاد قرار دهیم و هرگاه اندیشه‌های خود را با واقعیت‌های دنیای بیرون ارزیابی کنیم، در حقیقت در حال به‌کارگیری روش علمی هستیم. هرگاه خودکامه باشیم و سنجشگرانه اندیشی را رها کنیم و آرزوها را از واقعیت‌ها بازنشناسیم، در حقیقت به‌سوی شبه‌علم و به قلمروی خرافات کشیده می‌شویم.

هرگاه در یک پژوهش علمی داده‌هایی هرچند ناچیز ارائه شود، یک شاخص خطای اندازه‌گیری نیز با آن همراه می‌شود -‌یک یادآوری ساده اما همیشگی که هیچ دانشی بی‌نقص نیست. این کار یک مقیاس‌بندی است تا نشان دهیم چه اندازه به‌درستی آنچه گمان مى‌کنیم مى‌دانیم، اطمینان مى‌کنیم . هرچه شاخص خطا کوچک‌تر باشد به همان اندازه، دقت دانش تجربی نیز بیشتر است و به هراندازه که شاخص خطا بزرگ‌تر باشد عدم قطعیت دانش تجربی بیشتر است. جز در قلمرو ریاضیات محض، هیچ دانشی قطعیتِ تام ندارد (هرچند که بسیاری از گزاره‌ها و فرضیه‌ها بی‌تردید نادرست‌اند).

افزون بر این‌ها دانشمندان ماهیت حقیقی تلاش‌هایشان را برای شناخت جهان با دقت مشخص می‌کنند -از فرضیه‌ها و گمانه‌زنی‌های آزمودنی گرفته تا قوانین طبیعت که پیوسته و روشمند از راه‌های گوناگون درستی آن‌ها بررسی می‌شود-. حتی قوانین حاکم بر طبیعت نیز همیشه و همه‌جا قطعیت ندارند. همیشه می‏شود شرایطی را تصور کرد که انسان تاکنون آن‌ها را آزمایش نکرده است. برای نمونه درون سیاه‌چاله‌ها، درون الکترون‌ها (ابعاد کوچک قابل مقایسه با ابعاد الکترون) یا در شرایط نزدیک به سرعت نور -‌حتی قوانینی که گمان می‌کنیم بر طبیعت حاکم هستند درهم می‌شکنند و هر چند در شرایط عادی برقرار باشند، در شرایط یادشده نیاز به بازنگری یا افزایش دقت دارند.

انسان‌ها ممکن است خواستار قطعیت مطلق و باورهای جزمی باشند. ممکن است این قطعیت آن‌ها را خشنود کند. ممکن است مانند پیروان متعصب ادیان وانمود کنند که به آن دست‌یافته‌اند؛ اما تاریخ علم تجربی -که تاکنون موفق‌ترین و مطمئن‌ترین سرچشمه‌ی دانش دست‌یافتنی برای انسان بوده است- به ما می‌آموزد در خوش‌بینانه‌ترین حالت تنها چیزی که می‌توانیم به آن امیدوار باشیم، پیشروی اندک‌اندک و دنباله‌دار در دانسته‌ها و درس گرفتن از خطاها است. رهیافتی مجانبی و تقریبی که برای درک هستی به کار گرفته مى‌شود اما با وجود این شرط که یقین مطلق همواره ما را گمراه می‌کند.

ما همواره دچار خطا خواهیم شد. چیزی که هر نسلی باید به آن امیدوار باشد، کاستن هرچند اندک از این شاخص خطاها و افزودن به بدنه‌ی داده‌هایی است که به این شاخص خطاها مربوط می‌شوند. شاخص خطا یک ابزار فراگیر، روشن و خودتشخیص برای ارزیابی دانش ماست. شما بیشتر شاخص خطا را در آرا و باورهای مردم می‌بینید (برای نمونه، یک عدم قطعیت مثبت یا منفی سه‌درصدی). جامعه‌ای را تصور کنید که در هر سخنرانی جلسات کنگره، در هر آگهی بازرگانی یا در هر منبر و سخنرانی یک شاخص خطا یا چیزی مانند آن داشته باشد.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

علم و امید (٣)

یکی از برجسته‌ترین فرمان‌های مبتنی بر علم این است که «به استدلال‌های آن‌ها که قدرت را در دست دارند بی‌اعتماد باشید.» (البته باید گفت دانشمندان که نخبگان جامعه‌ی خود هستند و بنابراین بخشی از سلسله مراتب قدرت به‌حساب مى‌آیند، همواره از این فرمان پیروی نمی‌کنند.) با نگاه به گذشته آشکار شده است که بسیاری از این استدلال‌ها، خطاهای دردناکی به بار آورده است. فرمانروایان نیز باید همانند دیگران درستی نظر‌شان را به اثبات برسانند. این آزادی علم است که گهگاه به نپذیرفتن دانسته‌های مرسوم و متداول می‌انجامد. این ویژگی علم آن را برای آموزه‌های مبتنی بر باورهای جزمی که کمتر انتقادپذیر باشند خطرناک می‌سازد.

هرچند انسان عادت دارد جهان را در راستای خواسته‌ها و آرزو‌های شخصی‌ خود تفسیر کند اما علم تلاش مى‌کند تا دریابد جهان در حقیقتِ امر چگونه کار مى‌کند. ازاین‌رو در بسیاری از موارد ممکن است یافته‌های آن بی‌درنگ قابل درک یا مایه‌ی خرسندی نباشد. بازسازی ساختمان ذهن بر اساس آن‌ها ممکن است اندکی زمان‌بر باشد. بخش زیادی از علوم بسیار ساده‌اند. اگر در بخشی از آن با پیچیدگی روبه‌رو مى‌شویم بیشتر به این دلیل است که جهان پیچیده است -یا به این دلیل که ما انسان‌ها پیچیده‌ایم. هنگامی‌که به دلیل سختی در علم با احساس کهتری از آن روی برمی‌گردانیم (یا به علت آموزش نادرست، خود را دست‌‌کم مى‌گیریم) در حقیقت از زیر بار پذیرش مسئولیت آینده‌مان شانه خالی می‌کنیم. ما خود را از این شایستگی محروم می‌کنیم و خودباوریِ ما درهم می‌شکند.

اما هنگامی‌که دشواری‌ها را پشت سر بگذاریم و دستاوردها و روش علم را دریابیم و به کار گیریم، خشنودی ژرفی احساس می‌کنیم. این در مورد همه‌ی ما به‌ویژه در مورد کودکان درست است. کودکانی که با شوق دانستن به دنیا می‌آیند و می‌فهمند باید در آینده‌ای زندگی کنند که با علم شکل می‌گیرد اما بسیاری از آن‌ها در دوره‌ی رشد فکری خود به این باور مى‌رسند که علم در محدوده‌ی درک آن‌ها نیست یا آن‌ها برای درک علم ساخته نشده‌اند. من بر پایه‌ی تجربه‌های شخصی‌ام که هم از جایگاه آموزش علم به دیگران و هم از جایگاه یک فراگیرنده‌ی علم سرچشمه مى‌گیرند، مى‌دانم که تا چه اندازه سرورانگیز است هنگامی‌که چیزی را درمی‌یابیم تیرگی کنار می‌رود و گزاره‌های نامفهوم ناگهان معنا‌دار مى‌شوند؛ درمی‌یابیم همه‌ی این شور و غوغاها برای چیست؛ هنگامی‌که شگفت‌انگیز‌ترین چیز‌ها برایمان آشکار مى‌شوند.

آنجا که گذر علم به بررسی طبیعت برسد، همواره آن را پرشکوه و شگفت‌انگیز درمی‌یابد. فرایند فهمیدن، سرور پیوستن و یگانگی با کیهانِ شکوهمند است حتی اگر این دانش بسیار اندک باشد. چهره‌ی کلی ساخته‌شده از علم در سراسر دنیا آن را به چیزی ورای ملیت، نژاد و ذهن تبدیل مى‌کند.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

علم و امید (۴)

درک علم ممکن است دشوار باشد. ممکن است باورهایی را که گرامی می‌داریم به چالش بکشد. وقتی‌که فرآورده‌های علم در دسترس سیاستمداران یا سرمایه‌داران قرار مى‌گیرد، ممکن است به ساختن سلاح‌های کشتار همگانی یا ویرانی محیط‌زیست بیانجامد اما می‏شود یک‌چیز را در مورد آن به زبان آورد. علم فقط ابزار را فراهم می‌کند.

همه‌ی شاخه‌های علم توانایی پیش‌بینی آینده را ندارند (مانند دیرینه‌شناسی ) اما بیشتر شاخه‌های آن می‌توانند این کار را با دقت شگفت‌انگیزی انجام دهند. اگر شما می‌خواهید بدانید خورشیدگرفتگی بعدی چه هنگام رخ خواهد داد، می‌توانید از جادوگرها یا متصوفه یاری بگیرید اما با کمک علم بی‌تردید بسیار موفق‌تر خواهید بود. دانشمندان به شما خواهند گفت که در چه موقعیتی بر روی کره‌ی زمین قرار بگیرید و در چه زمانی آنجا باشید و اینکه آیا این خورشیدگرفتگی پاره‌ای، کلی و یا حلقوی است. آن‌ها مى‌توانند خورشیدگرفتگی را تا هزار سال بعد با گفتن ساعت و دقیقه‌ی آن پیش‌بینی کنند. برای از بین بردن آنمی پیشرفته، فرد مى‌تواند به سراغ یک جادوگر برود تا طلسم را باطل کند یا اینکه ویتامین ب.۱۲ را مصرف کند. همچنین برای نجات فرزند خود از فلج اطفال می‏شود دست به دامان دعا شد یا اینکه واکسن تزریق کرد. اگر علاقه‌مند به تعیین جنسیت فرزند زاده‌نشده‌ی خود هستید، می‌توانید از حرکت یک آونگ کمک بگیرید (در حرکت متوالی به چپ و راست، فرزند پسر و در حرکت به‌ پیش و پس فرزند دختر خواهد بود یا شاید هم برعکس آن) اما به‌طور میانگین از هر دو تکرار تنها یکی درست خواهد بود (کاملاً تصادفی) اما اگر به دنبال نتیجه‌ی دقیق‌تری هستید (چیزی معادل ۹۹ درصد درستی) آمنیوسنتز (وارد کردن سوزن به رحم برای نمونه‌برداری از مایع آمنیوتیک جهت تشخیص بیماری یا تعیین جنسیت جنین) و سونوگرافی را امتحان کنید. روش علمی را امتحان کنید.

به این بیندیشید که چه بسیار ادیانی هستند که با پیشگویی در پی تایید حقانیت خود هستند و چه بسیار مردمانی که با استناد بر این پیشگویی‌ها، هرچند مبهم و بی‌سروته، به پاسداری و پشتیبانی از باورهایشان مى‌پردازند. بااین‌حال آیا تاکنون مذهبی وجود داشته است که پیش‌بینی‌هایش به‌دقت و ماندگاری علم بوده باشد؟ هیچ مذهبی روی این سیاره وجود ندارد که بتواند در پیشگاه شک‌گرایان متعهد، رخدادهای آینده را به شکلی دقیق و تکرارپذیر پیش‌بینی کند. هیچ‌کدام از رسم و بنیان‌های انسانی به گرد پای راه و روش علمی نمی‌رسد.

آیا کار ما نیایش در محراب علم است؟ آیا جایگزینی مذهب با آیین دیگر هم‌ارز آن است؟ از دیدگاه من اصلاً این‌طور نیست. دلیلی که باعث می‌شود من از کارایی علم دفاع کنم، مشاهده‌ی مستقیم کارآمدی علم است. اگر چیز دیگری کارآمدتر از علم وجود داشت، از آن چیزِ دیگر پشتیبانی مى‌کردم. آیا علم خود را از نقد فیلسوفانه جدا مى‌کند؟ آیا خود را مالک انحصاری حقیقت می‌داند؟ دوباره به خورشیدگرفتگی هزار سال بعد بیندیشید. به سراغ آموزه‌های فراوانی که می‌شناسید بروید، پیش‌بینی‌هایشان را از آینده در نظر بگیرید، اینکه کدام‌یک از آن‌ها مبهم و کدام‌یک دقیق است و اینکه کدامشان -با توجه به جایزالخطا بودن انسان- بر سازوکار تصحیح خطاها بنا شده است. این حقیقت را نیز در نظر بگیرید که هیچ‌کدام از این آموزه‌ها از کاستی‌ها مبرا نیستند. اکنون به‌سادگی می‌توانید یکی از آن‌ها را که در مقایسه‌ای عادلانه (در تقابل با احساس) بهترین کارایی را داشته باشد برگزینید. اگر آموزه‌های گوناگونی در چند زمینه‌ی مستقل و جدا از هم بهترین بودند، شما مجازید که چندین مورد را برگزینید، البته درصورتی‌که با یکدیگر سازگار باشند. به دور از ستایش بیهوده، با این روش بت‌های دروغین را از حقایق راستین بازمی‌‏شناسیم.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

علم و امید (۵)

هیچ پرسش ممنوعی در علم وجود ندارد و هیچ موضوعی برای رسیدگی و پژوهش آن‌چنان ظریف و حساس نیست. هیچ‌چیز بی‌اندازه مقدس نیست که مورد نقد قرار نگیرد. آغوشِ بازِ آن به ایده‌های نو همراه با دقت موشکافانه و تردیدپذیری در همه‌ی این ایده‌ها، همچون الک گندم را از پوسته‌اش جدا مى‌کند. هیچ فرقی نمی‌کند که فرد چه اندازه باهوش، شناخته‌شده یا پرآوازه باشد. باید ادعای خود را در مقابل نقد کارشناس مصمم اثبات کند. تعدد‌گرایی و گوناگونی ایده‌ها و نقد و بررسی ستودنی است. هر یک از نظرهای گوناگون برای برتری یافتن بر دیگری به پیکاری سخت می‌روند.

فرایندهای علمی ممکن است آشفته و بی‌قاعده به نظر برسند و تا حدودی هم این‌طور است. اگر شما فقط جنبه‌های روزمره‌ی علم را در نظر بگیرید، چنین درمى‌یابید که دانشمندان حیطه‌ی احساسات، هویت و ماهیت بشری را مى‌پیمایند اما جنبه‌ی دیگری از این موضوع وجود دارد که موردتوجه ناآشنایان به علم قرار می‌گیرد و آن پذیرش و حتی استقبال از نقد و سنجشگری است. گرچه برای کارآموزان دانشمند، تشویق‌های گرم و الهام‌بخش اساتید وجود دارد اما از سوی دیگر در آزمون‌های شفاهی دکترا با پرسش‌هایی ویرانگر به دانشجوی بی‌نوا می‌تازند. این پرسش‌ها از سوی همان اساتیدی است که سرنوشت دانشجو را در دست دارند. طبیعی است که دانشجویان نگران باشند و کیست که نگران نباشد؟ درست است که دانشجویان سال‌ها برای این مرحله آماده مى‌شوند اما این را می‌دانند که در این لحظه‌ی سرنوشت‌ساز باید به پرسش‌هایی که کارشناسان مطرح مى‌کنند پاسخ دهند؛ بنابراین باید عادت‌های مفید‏اندیشیدن را در مرحله‌ی آمادگی برای دفاع از رساله‌ی خود نیز تمرین کنند. آن‌ها باید پرسش‌ها را پیش‌بینی کنند و از خود بپرسند که کارشناسان در کجای پایان‌نامه ممکن است کاستی‌هایی بیابند و بهتر است آن را پیش از هر فرد دیگری شناسایی کنم.

فرض کنید در یک جلسه‌ی علمی بحث‌برانگیزی نشسته‌اید. قانون مباحثه‌ی دانشگاه چنان است که پیش از بیان پرسش‌های چالش‌برانگیزِ ویران‌کننده و دیدگاه شنوندگان، به سخنران سی ثانیه فرصت مى‌دهند تا صحبت کند. یک گزارش نوشتاری برای یک ژورنال علمی فرستاده شده است تا در صورت امکان انتشار یابد. قراردادهایی لحاظ شده است. پس از فرستادن، سردبیر آن را به داوری ناشناس می‌دهد که کار اصلی‌اش بررسی این است که آیا نویسنده کار نادرستی انجام داده است؟ آیا چیزی آن‌چنان جالب در این نوشته وجود دارد که ارزش انتشار را داشته باشد؟ کاستی‌های این مقاله چیست؟ آیا فرد دیگری پیش‌تر نتیجه‌ی اصلی آن را به دست آورده است؟ آیا استدلال‌های آن کافی است؟ یا مقاله باید بعد از اثبات دگرباره‌ی آنچه نویسنده تنها گمانه‌زنی کرده است، پذیرفته شود؟ این فرد ناشناس است. نویسنده نمی‌داند منتقد او کیست. این‌ها چشمداشت‌های روزمره‌ی یک جامعه‌ی علمی است.

چرا این رویه را پیش می‌گیریم؟ آیا دوست داریم مورد انتقاد قرار گیریم؟ نه نه! دانشمندان از آن لذت هم می‌برند. هر دانشمندی به ایده‌ها و یافته‌هایش وابستگی روانی دارد. بااین‌حال شما به منتقدان پاسخی نمی‌دهید؛ (می‌گویید) یک لحظه دست نگه ‌دارید؛ ایده‌ی بسیار خوبی است؛ به‌راستی آن را می‌پسندم؛ به شما هم که آسیبی نمی‌رساند؛ پس خواهش می‌کنم آن را به حال خود رها کنید؛ اما در حقیقت تنها بخش سخت و قاعده‌ی اصلی آن این است که اگر ایده‌های شما به‌درستی کار نکنند، شما باید آن‌ها را کنار بگذارید. سلول‌های مغزی‌تان را برای آنچه به‌درستی کار نمی‌کند هدر ندهید. آن‌ها را به ایده‌های تازه‌ای بسپارید که داده‌ها را بهتر توضیح می‌دهند. فیزیکدان انگلیسی مایکل فارادی [ما را] از یک تمایل و وسوسه‌ی نیرومند آگاه مى‌کند:
«در جست‌وجو برای یافتن آنچه همسو با امیالمان است و نادیده گرفتن آنچه ناهم‌سو با امیالمان باشد. ما آنچه را که با آرزوهایمان هماهنگ است می‌پذیریم و آنچه را که با آن‌ها ناسازگار باشد رد مى‌کنیم. درحالی‌که عقل سلیم کاملاً برعکس آن را طلب می‌کند.»

انتقادهای موجه لطفی در حق شماست.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

علم و امید (۶)

برخی از مردم سرسپردگی به علم تجربی را خودبینانه می‌دانند؛ به‌ویژه هنگامی‌که درون‌مایه‌ی آن با باورهای ریشه‌دار پیشینیانشان ناسازگار باشد یا هنگامی‌که به معرفی مفاهیمی نا‌آشنا می‌پردازد که به نظر می‌رسد با عقل سلیم سازگار نیست. همچون زلزله‌ای ویرانگر که زمین زیر پایمان را می‌لرزاند، باورهایی را که با آن‏ها خو گرفته‌ایم به چالش می‌کشد و آموزه‌هایی را که با تکیه‌بر آن‌ها رشد کرده‌ایم تکان می‌دهد. این، می‌تواند بسیار آزاردهنده باشد. با وجود این من ادعا می‌کنم که فروتنی بخشی از روحیه‌ی علمی است. دانشمندان بر آن نیستند که نیاز و خواسته‌‌شان را به طبیعت تحمیل کنند، بلکه به جای آن با فروتنی طبیعت را کندوکاو مى‌کنند و آنچه را که می‌یابند ارج می‌نهند. ما مى‌دانیم که دانشمندان بزرگ هم دچار گمراهی شده‌اند و از کاستی‌های انسان آگاهیم. ما بر راستی‌آزمایی مستقل از خاستگاه ایده‌ها و تایید (تا حد ممکن دقیق) عددیِ اصولِ پیشنهادی پافشاری می‌کنیم. پیوسته در حال ترغیب، به چالش کشیدن، یافتن کاستی‌ها یا اصلاح اندک خطاهای به‌جامانده، پیشنهاد ایده‌های جایگزین (که به همان اندازه در توضیح پدیده کارآمد باشند) و بهبود کج‌روی‌ها هستیم. برترین جوایزمان را به افرادی می‌دهیم که به‌صورت متقاعد‌کننده‌ای باورهای پیشین را ابطال کنند.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

علم و امید (٧)

نسبیت عام بی‌تردید برای طبیعت در سطح کوانتومی توصیف نامناسبی است اما اگر این را در نظر نگیریم، حتی اگر نسبیت عام همه‌جا و همیشه برقرار باشد، چه راه بهتری را برای رسیدن به اطمینان خاطر سراغ داریم جز تلاشی موزون بر یافتن محدودیت‌ها و مشکلات آن؟

این یکی از دلایلی است که با اطمینان نمی‌توانم جوامع مذهبی را الهام‌بخش بدانم. کدام رهبر مذهبی ادیان بزرگ تاکنون اعتراف کرده است که باورهای آن‌ها ممکن است بدون خطا نباشد و نهادی را برای تحقیق ناکارآمدی قوانین و فقه آن مذهب پایه‌گذاری کرده باشد؟ جدای از آزمودن در تجربیات روزمره، چه کسی به‌طور نظام‌مند شرایطی را که آداب و آموزه‌های سنتیِ مذهبی ناکارآمد هستند می‌آزماید؟ (این امکان وجود دارد که ببینیم اخلاق و فقهی که در دوران پدرسالاری و حکومت مذهب یا قرون وسطی به‌خوبی چاره‌ساز بودند، در دنیای متفاوت امروز چندان کارآمد نیستند). کدام موعظه‌گر حتی با محاسبات سرانگشتی، اندکی فرض وجود خدا را آزموده است؟ نهاد‌های مذهبی به کدام منتقد مذهب جایزه‌ای اهدا کرده‌اند؟ (یا هم‌ارز با آن، منتقدین نظام اجتماعی و اقتصادی از نهادی که منتقد آن هستند؟).

علم آن‌گونه که ان درویان بیان می‌کند، همیشه در گوش ما می‌خواند: «به خاطر داشته باش تو تازه با این موضوع آشنا شده‌ای. ممکن است در اشتباه باشی و پیش از این هم اشتباه کرده‌ای.» اما چیزی در مذهب به من نشان دهید که به همان اندازه فروتنانه باشد. می‌گویند متن کتاب مقدس از آسمان نازل شده است -عبارتی که می‌تواند معناهای گوناگونی داشته باشد؛ اما چه می‌شود اگر این فرض ساده را بپذیریم که توسط انسان خطاکار نوشته شده است؟ معجزه‌ها توسط شاهدان گزارش‌شده‌اند اما چه می‌شود اگر فرض کنیم که آمیزه‌ای از فریبکاری، حالت‌های ناآشنای خودآگاهی، درک نادرست از پدیده‌های طبیعی یا بیماری‌های روانی باشند؟ هیچ مذهب معاصر یا آیین نوینی آن‌گونه که علم برای ما آشکار کرده است دنیا را پرشکوه، بزرگ، پرظرافت و معماگونه به تصویر نمی‌کشد. این واقعیت که بخش بسیار ناچیزی از یافته‌های دانشِ نوین توسط متن مقدس پیش‌بینی‌شده‌اند مرا در مورد آسمانی بودن آن به شک وا‌می‌دارد.

خب البته ممکن است من در اشتباه باشم.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

علم و امید (٨)

دانشمندان هرگاه که ممکن باشد آزمایش می‌کنند. اینکه کدام آزمایش‌ها را انجام دهند به این بستگی دارد که کدام نظریه در حال حاضر برتری داشته باشد. دانشمندان می‌خواهند این نظریه‌ها را تا مرزهای اعتبارشان بررسی کنند. آن‌ها به آنچه به‌طور شهودی درست به نظر می‌رسد اعتماد ندارند. اینکه زمین تخت است یا اجسام سنگین نسبت به اجسام سبک سریع‌تر به زمین می‌رسند، روزگاری بدیهی به نظر می‌رسیدند. اینکه زالوهای خون‌آشام بسیاری از بیماری‌ها را درمان می‌کنند روزی یک حقیقت به شمار می‌آمد. برخی انسان‌ها را به حکم الهی و شرعی برده‌ی دیگری می‌دانستند و آن را حقیقتی آشکار می‌پنداشتند. وجود محلی به‌عنوان مرکز جهان و قرار گرفتن زمین در این نقطه‌ی متعالی، روزگاری امر بدیهی به شمار می‌آمد. اینکه مبنای مطلق برای سکون (در مقایسه با حرکت) وجود دارد در گذشته بدیهی پنداشته می‌شد. حقیقت ممکن است شگفت و دور از خِرَد باشد یا با باورهای پذیرفته‌شده‌ی ما ناسازگار باشد. آزمایش، راهی برای روشن کردن این حقیقت است.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

علم و امید (٩)

چند دهه‌ی پیش در یک مهمانی شام، از رابرت وود فیزیکدان درخواست شد در پاسخ به یک سخنرانی (پس از نوشیدن پیمانه‌ی باده) پیرامون فیزیک و متافیزیک چیزی به نشانه‌ی تایید بگوید. منظور از متافیزیک چیزی شبیه به فلسفه بود یا حقایقی که می‌توان تنها با اندیشیدن در مورد آن به پاسخ رسید و حتی ممکن است شبه‌علم را هم در برگیرد. وود در این چند خط چنین پاسخ داد: «فیزیکدانی فرضیه‌ای در ذهن دارد. هرچه بیشتر به آن می‌اندیشد، بیشتر معنا پیدا می‌کند. او نوشته‌ها و کتب علمی را زیر و رو می‌کند. هرچه بیشتر پژوهش می‌کند فرضیه‌اش امیدوارکننده‌تر می‌شود؛ بنابراین با آمادگی کامل به آزمایشگاه می‌رود و آزمایشی را برای آزمودن ایده‌اش طرح‌ریزی می‌کند. آزمایش او پرزحمت است. احتمالات بسیاری لحاظ شده است. دقت اندازه‌گیری بهبود بخشیده شده است و شاخص خطا کاهش داده شده است. او اجازه می‌دهد واقعیت در آزمایش به هر شکل که ممکن است خود را بنمایاند و تنها به چیزی که از آزمایش برمی‌آید وفادار است. بعد از تمام این کارها، با وجود همه‌ی آزمایش‌های محتاطانه، ایده‌اش بی‌ارزش به نظر می‌رسد. پس فیزیکدان آن را کنار می‌گذارد، ذهنش را از به‌هم‌ریختگی این ناکامی آزاد می‌کند و سراغ ایده‌ی دیگری می‌رود.»

وود درحالی‌که پیمانه‌اش را بالا می‌بُرد این‌گونه نتیجه‌گیری کرد: «تفاوت بین فیزیک و متافیزیک در این نیست که پیشه‌وران یکی باهوش‌تر از دیگری هستند، تفاوتشان در این است که متافیزیک آزمایشگاه ندارد.»

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

علم و امید (١٠)

با وجود به کارگیری‌های نابه‌جای علم، علم به منزله‌ی جاده‌ای برای رهایی از تنگدستی و عقب‌ماندگی در جوامع نوظهور به شمار می‏رود. به‌کارگیری علم سبب می‌شود که اقتصاد ملی و تمدن جهانی به جنبش درآید. بسیاری از جوامع این موضوع را درک می‌کنند و به همین دلیل است که بیشتر دانش‌آموختگان رشته‌های علوم و مهندسی در مدارس تحصیلات تکمیلی آمریکا -که همچنان از بهترین مدارس جهان هستند- از کشورهای دیگر می‌آیند. در نتیجه چیزی که گهگاه ایالات‌متحده از درک آن ناتوان می‌ماند این است که رها کردن علم و دانش، خود مسیری رو به تنگدستی و عقب‌ماندگی است.

علم ما را از خطرات فناوری‌هایی که دنیا را دگرگون ساخته‌اند، به‌ویژه محیط سیاره‌ای که در آن زندگی می‌کنیم، آگاه مى‌سازد. علم مانند زنگ هشدار اضطراری است که زودهنگام عمل می‌کند.

علم به ما ژرف‌ترین مسائل طبیعت، زندگی، سیاره‌ی ما و جهان را می‌آموزد. برای نخستین بار در تاریخ انسان، می‏شود به درک واقعی از این مسائل دست یابیم. این مسائل و اهمیت آن‌ها در همه‌ی فرهنگ‌های روی زمین همواره ارج نهاده می‌شوند. همه‌ی ما از شنیدن چنین پرسش‌های ارزشمندی مو به تنمان سیخ می‌شود. در درازمدت، بزرگ‌ترین هدیه‌ی علم به انسان که در هیچ شاخه‌ی دیگری از دانش انسانی نمی‌گنجد آموزش چیزهایی است که به درک جایگاه‌مان در کاینات کمک می‌کند. اینکه چه کسی هستیم و کجا و در چه دوره‌ای به سر می‌بریم.

دستاوردها و آرمان‌های علم و دموکراسی هم‌سو و در بسیاری از موارد جدا‌یی‌ناپذیر است. در سده های ششم و هفتم پیش از میلاد و در یونان باستان علم همگام با دموکراسی رشد کرد. علم به همه‌ی افرادی که رنج‌های فراوانی برای یادگیری‌اش به دوش می‌کشند برتری می‌بخشد (اگرچه بیشتر افراد را به‌طور سازمان‌یافته از رسیدن به این برتری بازداشته‌اند)؛ با تبادل آزادانه‌ی ایده‌ها و داده‌ها و در حقیقت با پایبندی به این ویژگی‌ها رشد می‌کند و با پنهان‌کاری و پوشیدن اطلاعات ناسازگار است. علم هیچ برتری یا ارزشی را حمل نمی‌کند. علم و دموکراسی هردو نظرات نامتعارف و گفت‌وگوهای پرشوری را برمی‌انگیزانند و هردو دلایل کافی، استدلال و استاندارد سخت‌گیرانه‌ای از شواهد را مطالبه مى‌کنند. علم دست کسانی که وانمود به دانستن پاسخ بسیاری از پرسش‌ها می‏کنند را رو می‌کند. علم سپری در برابر صوفی‌گری، خرافه‌پرستی و به کار بردن مذهب در جای نادرست آن است. اگر در ارزش‌های علم روراست باشیم، هرگاه به ما دروغی بگویند و هرگاه قربانی فریبکاری شویم می‌تواند به ما در شناسایی حقیقت کمک کند. علم‌ در بحبوحه‌ی یادگیری برای خطاهایمان اصلاحیه فراهم مى‌کند. هرچه زبان، قوانین و روش‌های علمی فراگیر‌تر باشند، برای پاسداشت آنچه توماس جفرسون و همفکرانش در ذهن می‌پروراندند بخت بیشتری خواهیم داشت؛ اما از سوی دیگر دموکراسی می‌تواند از طریق فراورده‌های علم از میان رود، حتی آسان‌تر از آنچه عوام‌فریبان دوران پیش-صنعتی رویای آن را در سر می‌پروراندند.

یافتن حقیقت همچون یافتنِ ناگهانیِ ذره‌ای کاه بر اقیانوسی عظیم، متلاطم و فریبنده، نیازمند هوشیاری، فداکاری و دلاوری است؛ اما اگر این شیوه‌های بی‌مانندِ اندیشیدن را تمرین نکنیم، نمی‌‏شود امیدوار باشیم که راهگشای مناسبی برای مشکلات جدی ‌پیش رویمان بیابیم و با خطر تبدیل‌شدن به ملتی ابله مواجهیم. جهانی از ابلهان که آماده برای چپاول به دست افراد فریبکاری است که پیرامون ما پرسه می‌زنند.

یک موجود فرازمینی فرضی که برای نخستین بار پایش به کره‌ی زمین برسد -با بررسی موشکافانه‌ی آنچه در تلویزیون، رادیو، فیلم‌ها، روزنامه‌ها، مجلات، کتاب‌های تصویری و بسیاری کتاب‌های دیگر برای کودکانمان نمایش مى‌دهیم- ممکن است فوراً چنین نتیجه‌گیری کند که ما می‌خواهیم به آن‌ها کشتار، تجاوز، خشونت، خرافه‌پرستی، ساده‌لوحی و مصرف‌گرایی را آموزش دهیم. ما همچنان پافشاری می‌کنیم تا جایی که با تکرار و استمرار ما بسیاری از کودکانمان سرانجام این پیام شوم را دریافت می‌کنند. چه جامعه‌ای می‌توانستیم بسازیم اگر به‌جای آن علم و حس امیدواری را به کودکانمان آموزش می‌دادیم.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

بیگانگان (١)

ویرایشی از کتابی که نخستین بار خواندم مزین به کلام برنارد. ام. باراچ ، تاجر و مشاور رئیس‌جمهور بود که به باور خویش خواندن کتاب مکای، او را از هدر دادن میلیون‌ها دلار سرمایه، نجات داده است.

تاریخچه‌ای طولانی بر ادعای بی‌اساس درمان بیماری با نیروی مغناطیسی وجود داشت. برای نمونه، پاراکلیتوس با یک آهنربا بیماری را از بدن انسان خارج و آن را در زمین تخلیه کرد؛ اما شخصیت کلیدی، فرنز مزمر بود. پس از سردرگمی‌های بسیار دریافتم که واژه‌ای برگرفته از نام مزمر، در معنای چیزی مانند هیپنوتیزم به کار می‌رود؛ اما اطلاعات مقدماتی‌ من در مورد مزمر از مکای به دست آمد. این پزشک اهل وین می‌پنداشت موقعیت سیارات می‌تواند بر سلامتی انسان‌ها تأثیر بگذارد و شگفت‌انگیزی الکتریسیته و مغناطیس، توجه او را برانگیخته بود. او در جشن انقلاب برای خاندانِ سلطنتیِ در حالِ زوالِ فرانسه چیزهایی فراهم کرد. آن‌ها در یک اتاق تاریک، گرد هم آمدند، مزمر که لباس ابریشمی با نشان طلایی به تن و چوب‌دستی سفیدی در دست داشت، مهرهای ویژه را بر جام‌های حاوی اسیدسولفوریک رقیق فرو برد. مغناطیس‌گر (شخصی که در این فرایند، واسطه‌ی انتقال نیروی مغناطیسی بود) و مرد جوانی که دستیارش بود به چشم‌های بیماران خیره شدند و اندام آن‌ها را پاک کردند. آن‌ها به میله‌های آهنی که از محلول بیرون می‌آمدند چنگ می‌زدند و یا دستان یکدیگر را در دست هم حلقه می‌کردند؛ با حالتی شبیه به جنون که از یکی به دیگری سرایت کرد، نجیب‌زادگان -به‌ویژه زنان جوان‌- که در دو سوی او قرار داشتند شفا پیدا کردند.

مزمر، غوغایی به‌پا کرد. او نام این نیرو را «مغناطیس حیوانی» نامید؛ اما این موضوع به کامِ پزشکانِ عادی و تجارت آن‌ها خوش نیامد، بنابراین، پزشکان فرانسوی بر پادشاه لویی شانزدهم فشار آوردند که او را تنبیه کند. آنان مدعی شدند که مزمر تهدیدی برای بهداشت و سلامت همگانی است. آکادمی علوم فرانسه، کمیته‌ای به خدمت گماشت که در میان اعضای آن شیمیدانِ پیشگام، آنتونی لاوازیه و دیپلماتِ آمریکایی و کارشناس الکتریسیته، بنجامین فرانکلین به چشم می‌خورد. آن‌ها یک آزمایش کنترل‌شده واضح ترتیب دادند: وقتی اثر مغناطیسی بدون آگاهی بیمار انجام می‌شد، هیچ اثری از درمان مشاهده نمی‌شد. کمیته به این نتیجه رسید که درمان، درصورتی‌که به‌راستی بتوانیم اسم آن را درمان بگذاریم، تنها در ذهن بینندگان وجود دارد. مزمر و پیروان او اعتنایی نکردند. یکی از آن‌ها بعدها گفت که برای اثربخشی این درمان لازم است که ذهن و نیت شما این‌گونه باشد:

هر آنچه از دانش فیزیک در ذهن دارید کنار بگذارید… تمام ایرادهایی را که ممکن است وارد بدانید از ذهن خود پاک کنید… در طول مدت شش هفته استدلال را کنار بگذارید… ذهن خود را با شکیبایی آماده‌ی پذیرش کنید؛ تمام تجربیات پیشین خود را انکار کنید و به استدلال و منطق گوش نکنید.

البته نکته‌ی نهایی: «هرگز این مراسم را در حضور یک انسان پرسشگر اجرا نکنید.»

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

بیگانگان (٢)

از دوران کودکی‌ به موضوع زندگی فرازمینی علاقه‌مند بودم، حتی پیش از آنکه چیزی در مورد بشقاب‌پرنده‌ها شنیده باشم. این علاقه برای مدت طولانی پس از کاهش اشتیاق اولیه‌ام به موضوع یوفوها در من به جا‌ ماند - هنگامی‌که با شیوه‌ی سخت‌گیرانه‌ای به نام روش علمی آشنا شدم: درستی هر چیز به وجود شواهد بستگی دارد و موضوعی با این درجه از اهمیت باید شواهدی داشته باشد که مو لای درزش نرود. هراندازه تمایل ما به حقیقت داشتن امری بیشتر باشد، به همان اندازه باید دقت و وسواسمان افزایش پیدا کند. تائید هیچ‌کس به‌تنهایی کافی نیست. انسان‌ها ممکن است در اشتباه باشند، ممکن است سربه‌سرمان بگذارند. مردم حقیقت را برای پول و شهرت تحریف می‌کنند. گهگاه چیزی را که می‌بینند به‌درستی نمی‌فهمند. حتی گاهی چیزهایی می‌بینند که درواقعیت وجود ندارند.

اساساً تمام موارد رویارویی با یوفو‌ها نقل‌قولی از اشخاص مدعی است. یوفو‌ها به شکل‌های گوناگونِ متحرک و یا شناور در هوا، مانند دیسک، سیگار، استوانه‌ای یا کروی توصیف شده‌اند. حرکت آرام یا همراه با سر و صدا، با خروجی دودمانند و یا بدون هیچ خروجی، نورهای چشمک‌زن یا درخشش یکنواخت نقره‌گون یا مانند شب‌نما. مشاهدات ناسازگار و گوناگون نشان می‌دهد آن‌ها هیچ سرچشمه‌ی مشترکی ندارند و تنها کارایی عبارت‌هایی همچون یوفو‌ یا «بشقاب پرنده» درآمیختن دسته‌ای از پدیده‌های نامرتبط به هم و پیچیده کردن موضوع است.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

جهان در تسخیر اهریمن

در آغاز دهه‌ی ۱۹۶۰، استدلال من این بود که داستان‌های یوفوها بیشتر برای ارضای عطش مذهبی ساخته‌شده‌اند. در دوره‌ای كه علم، پیروی بی‌چون‌وچرا از اديان کهن را به چالش کشیده است، جایگزینی برای فرضيه‌ی خدا پيشنهاد می‌شود که به زیر چتر علم درآمده است، قدرت فراوان آن‌ها به‌وسیله‌ی اصطلاح‌های به‌ظاهر علمی‌ توضيح داده می‌شوند، خدايان و اهریمنان دوران کهن از آسمان می‌آیند تا ما را تسخیر کنند، بصیرت پیامبر‌گونه را به ما پیشکش کنند و ما را با چشم‌انداز آینده‌ی روشن‌تری وسوسه نمایند: مذهبِ پررمز و رازِ عصرِ فضا در حال شکل‌گیری است.

اسطوره‌شناس، توماس.‌ ای. بولارد در سال ۱۹۸۹ نوشت:
به نظر می‌رسد گزارش‌های آدم‌ربایی فضایی‌ها همان بازنویسیِ داستان‌های رویارویی با چیزهایِ فراطبیعی در آموزه‌های پیشینیان است که در آن نقش کلیدی فضایی‌ها جایگزین نقش موجودات آسمانی شده است.

او به این نتیجه می‌رسد:
شاید علم دست اشباح و جادوگرها را از باورهایمان کوتاه کرده باشد، اما این جای خالی، بی‌درنگ با موجودات بیگانه‌ای پر شده است که همان کارایی را دارند. تنها، ظاهر این فرازمینی‌ها چیز تازه‌ای است. تمام ترس‌ها و هیجان‌های روانی برخاسته از آن‌ها به‌سادگی به همان جایگاه پیشین خود بازگشته‌اند که مانند گذشته در قلمروی افسانه‌ها هستند، به همان شکل که شب‌هنگام همه‌چیز اسرار‌آمیز می‌شود.

آیا ممکن است مردم همیشه و همه‌جا، گاه و بی‌گاه، توهم‌های آشکار و واقعی را، بیشتر با درون‌مایه‌ی جنسی، درمورد ربوده شدن به دست موجودات ناشناخته و دارای توانایی تله‌پاتی که از آسمان می‌آیند تجربه کنند، موجوداتی که از میان دیوار می‌گذرند و جزییاتشان برگرفته از ویژگی‌های فرهنگی و روحیه‌ و طرز فکر حاکم بر جامعه هستند؟ آن‌هایی که چنین چیزی را خودشان تجربه نکرده‌اند، آن را تکان‌دهنده و تااندازه‌ای آشنا می‌دانند؛ آن‌ها هم داستان را نقل می‌کنند. به‌زودی این داستان‌ جایگاهی برای خود می‌یابد الهام‌بخش دیگرانی می‌شود که سعی می‌کنند توهم‌ها و تصورهای خود را بفهمند و به قلمروی اسطوره‌ها و افسانه‌های عامیانه وارد می‌شود. رابطه‌ی میان درون‌مایه‌ی توهم‌های خود‌ به خودی در لوبِ گیجگاهی و ابرانگاره‌ی فرازمینی‌هایِ آدم‌ربا با چنین فرضیه‌ای سازگار است.

شاید هرگاه باور مشترک این باشد که خدایان از آسمان به زمین می‌آیند، توهم‌هایمان در مورد خدایان است؛ هنگامی‌که همه‌ی ما با اهریمن‌ها آشنا باشیم توهم‌ها در مورد اهریمن‌های نر (اینکوبی) و ماده (ساکوبی) است؛ هرگاه جن و پری به شکل گسترده پذیرفته شوند آن‌ها را می‌بینیم؛ در دوران ماورا‌پنداری و روح باوری با ارواح روبه‌رو می‌شویم و هرگاه افسانه‌های قدیمی رنگ می‌بازند و ما احتمال وجود موجوداتِ فرازمینی را در ذهن خود می‌پرورانیم، تصویرپردازی در خیالاتمان به سمت موجودات فرازمینی می‌گراید.

قطعه‌های شعر یا زبان‌های خارجی، تصاویر و رویدادهایی که به چشم خود دیده‌ایم، داستان‌هایی که در کودکی پی‌درپی شنیده‌ایم، می‌توانند چندین دهه بعد در حافظه بازیابی شوند، بی‌آنکه یادمان باشد آن‌ها چگونه به ذهنمان رسیده‌اند. هرمان ملویل در داستان موبی دیک می‌گوید: در تبی سوزان، انسان‌هایی ناآگاهانه، به زبان‌های باستانی صحبت کرده‌اند و... پس از فاش شدن راز آن، همواره کاشف به عمل می‌آید که در دوران فراموش‌شده‌ی کودکی، آن زبان باستانی در گوششان زمزمه شده است. در زندگی روزمره‌ی خویش، ناآگاهانه و ناخواسته هنجارهای فرهنگی را به کار می‌بریم گویی سرچشمه‌ی آن‌ها در ذهن خودمان است.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

تفاوت میان الهام راستین و الهام دروغین

چرا مردم باید داستان‌هایی در مورد آدم‌ربایی فضایی‌ها از خود بسازند؟ چرا مردم باید در برنامه‌های زنده‌ی تلویزیونی ظاهر شوند که در آن مهمانان برنامه ازلحاظ جنسی تحقیر می‌شوند -هیجان دیوانه‌وار کنونی که در برنامه‌های پوچ تلویزیونی آمریکا دیده می‌شود؟ اینکه بفهمید بیگانگان شما را ربوده‌اند دست‌ِکم زندگیتان را از یکنواختی درمی‌آورد. توجه همنوع، درمانگر‌ان و یا حتی رسانه‌ها را به خود جلب می‌کنید. نوعی حس کشف، سرخوشی و سرور در آن وجود دارد. در قدم بعد قرار است چه چیزی را به یاد آورید؟ اندک‌اندک باور می‌کنید شما پیش‌قراول یا حتی بخشی از یک رویداد بااهمیت بوده‌اید که قرار است ادامه یابد. دلتان نمی‌خواهد درمانگرتان را ناامید کنید. شما تائید او را می‌جویید. گمان می‌کنم پاداشی روانی در آن وجود دارد که بیمار خود را ربوده‌شده بداند.

با هدف مقایسه‌ی بهتر، حالتی را در نظر بگیرید که یک کالای تجاری دست‌کاری شده باشد، در این مورد، آن حس شگفت‌انگیزی که در مورد یوفوها و فرازمینی‌های آدم‌ربا وجود دارد چندان مشهود نیست: شخصی ادعا می‌کند که یک سرنگ را در یک قوطی نوشیدنی غیرالکلی پرطرفدار یافته است. قابل‌فهم است که این موضوع ناراحت‌کننده باشد. در اخبار، روزنامه‌ها و به‌ویژه در تلویزیون گزارش می‌شود. به سرعت موجی از گزارش‌های مشابه در کل کشور منتشر می‌شود؛ اما سخت می‌توان فهمید که در کارخانه چه طور سرنگ سر از قوطی نوشیدنی درمی‌آورد و در هیچ‌یک از گزارش‌ها در هنگام باز کردن قوطی دست‌نخورده و یافتن سرنگ، شاهدی حضور ندارد.

اندک‌اندک، شواهد گردآوری‌شده و معلوم می‌شود این تنها نوعی کالای جعلی است که از روی کالای اصلی ساخته شده است. مردم فقط وانمود کرده‌ بودند که در قوطی‌هایشان سرنگ یافته‌اند. چرا باید کسی چنین کند؟ انگیزه‌ی آن‌ها چه می‌تو‌اند باشد؟ برخی از روان‌پزشکان انگیزه‌های اصلی را حرص و آز (آن‌ها از سازندگان کالا، درخواست خسارت می‌کنند)، جلب‌توجه عموم و یا نشان دادن خود به‌عنوان قربانی، عنوان می‌کنند. توجه داشته باشید که هیچ درمانگری به سرنگ درون قوطی‌ها توجهی نشان نمی‌دهد تا بیمار خود را، مستقیم یا غیر‌مستقیم وادار کند که آن را در رسانه‌ها بیان کند؛ و البته برای کسی که کالاها را جعل می‌کند و همچنین، برای ادعای دروغین ناسالم بودن کالا جریمه‌های هنگفتی در نظر گرفته شده است. برعکس، درمانگرهایی هستند که ربوده‌شدگان را تشویق می‌کنند که داستان‌های خود را در مقیاس گسترده به مردم بگویند و هیچ جریمه‌ی قانونی برای ادعای دروغین آن‌ها، درباره‌ی اینکه توسط یوفوها ربوده‌شده‌اند وجود ندارد. دلیل شما برای پیوستن به این موج هرچه باشد، به این فکر کنید که چقدر رضایت‌بخش‌تر است که دیگران را متقاعد کنید موجوداتی برتر شما را در جهت اهداف مرموز خودشان انتخاب کرده‌اند تا آنکه مثلاً برحسب‌تصادف سرنگی را در قوطی کوکاکولای خود یافته باشید.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

درمان

هراندازه بیشتر گزارش‌های فرازمینی‌های آدم‌ربا را بررسی می‌کنم، مانستگی بیشتری به گزارش‌های «خاطره‌های بازسازی‌شده» از آزار جنسی در کودکی می‌یابم؛ و همچنین دسته‌ی سومی از گزارش‌های مرتبط با این دو پدیده وجود دارد، «خاطره‌ها»ی سرکوب‌شده‌ی آزار در مراسم شیطان‌پرستان -‌که گفته می‌شود شکنجه‌های جنسی، مدفوع خواری ، نوزادکشی و آدم‌خواری در آن‌ها وجود دارد. در یک نظرسنجی از دو هزار و هفت‌صد عضو انجمن روان‌شناسی آمریکا، دوازده درصد پاسخ دادند بیمارانی داشته‌اند که در مراسم شیطان‌پرستان به آن‌ها آزار رسانده‌اند (درحالی‌که سی درصد از آنان مواردی از آزار زیر پرچم مذهب را گزارش داده‌اند.) در همین چند سال‌ گذشته در ایالات‌متحده سالانه نزدیک به ده هزار مورد گزارش شده است. بسیاری از افرادی که خطر آیین‌های شیطانی را گوشزد می‌کنند، ازجمله مأموران اجرای قانون که گویا همایش‌هایی با این موضوع را هم برگزار می‌کنند، بنیادگرایان مسیحی از آب درآمده‌اند؛ آموزه‌هایشان آشکارا به یک شیطان واقعی نیاز دارد که با زندگی روزانه‌ی انسان سر و کار داشته باشد؛ ارتباط زیبایی با این پند حکیمانه دارد که می‌گوید: «اگر شیطانی نباشد، خدایی هم وجود ندارد .»

گویا حماقت فراگیر پلیس در این موضوع مشکل‌ساز است. در اینجا گزیده‌هایی از تحلیل لنینگ کارشناس اف. بی. آی را در قالب تجربه‌ای تلخ می‌خوانید؛ این گزیده‌ها برگرفته از «شیطان نهفته و جنایت مبتنی بر آیین » است که در شماره‌ی اکتبر سال ۱۹۸۹ در مجله‌ی حرفه‌ای رئیس پلیس منتشر شده است:
تقریباً هر گفتمانی از شیطان‌پرستی و جادوگری، دربرگیرنده‌ی برداشت‌ها و گمانه‌هایی در راستای باورهایِ مذهبیِ شنوندگان است. این منطق و استدلال نیست بلکه ایمان است که باورهای مذهبی بسیاری از مردم را تعیین می‌کند؛ بنابراین، برخی از مأموران قانون که ازلحاظ شک‌گرایی، میانه‌رو هستند اطلاعاتی را که در این کنفرانس‌ها ارائه می‌شود بدون ارزیابی انتقادی یا به پرسش گرفتن منابع آن‌ها، می‌پذیرند… برای برخی از مردم، شیطان‌پرستی، هر دستگاهِ اعتقادیِ مذهبیِ دیگری غیر از باورهای خودشان است.

سپس، لنینگ از دستگاه‌های اعتقادیِ نشانگرِ شیطان‌پرستی که خود در چنین کنفرانس‌هایی شنیده است فهرست بلندبالایی می‌آورد. این فهرست دربرگیرنده‌ی مذهبِ کاتولیکِ رومی، کلیساهای ارتدوکس، اسلام، بودا، هندوییسم، مورمونیسم ، موسیقی راک اند رول ، احضار روح، طالع‌بینی و همچنین تمام آموزه‌هایِ دورانِ نو است. آیا این، آغازِ دورانِ ساحره‌کشی را به یادتان نمی‌آورد؟ او ادامه می‌دهد:
در نظامِ باورِ فردیِ یک مأمور مجریِ قانون، مسیحیت ممکن است نیک و شیطان‌پرستی پلید باشد. بااین‌حال، از دیدگاه قانون اساسی، هر دو یکسان هستند. این موضوع مهمی است اما درک آن برای بسیاری از مجریان قانون دشوار است. آن‌ها برای پاسداری از قانون کیفری، حقوق می‌گیرند نَه قاعده‌ی ده فرمانیِ مذهبی… واقعیت این است که جرم و کودک‌آزاری، بیشتر به دست کورباوران و به نام خداوند، عیسی مسیح و محمد صورت گرفته است تا اینکه به نام شیطان صورت گرفته باشد. بسیاری از مردم این اظهارنظر را نمی‌پسندند، اما شمار اندکی به‌درستی می‌توانند به آن ایراد بگیرند.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

فن ظریف شناسایی چرندیات (١)

در علم، پژوهش را با نتایج آزمایش‌ها، داده‌ها، مشاهده‌ها، اندازه‌گیری و «واقعیت‌های پیشین» آغاز می‌کنیم. اگر بتوانیم، دسته‌ای از فرضیه‌ها را پیشنهاد می‌کنیم و هرکدام از این فرضیه‌ها را با واقعیت‌ها و مشاهده‌ها می‌سنجیم. دانشمندان در طی دوره‌های آموزشی به ابزار شناسایی چرندیات مجهز می‌شوند. هرگاه ایده‌‌ی تازه‌‌ای برای آزمودن معرفی شود این مجموعه از ابزارها را بیرون می‌آورند. آن ایده‌ای را که از سنجه‌ی این ابزارها سربلند بیرون آید، هرچند گذرا و آزمایشی باشد با آغوش باز می‌پذیرند. اگر به‌راستی بخواهید و تصمیم گرفته باشید اسیر چرندیات نشوید حتی در مواردی که پذیرفتن آن دلتان را خوش کند، راهکارهای پیشگیرانه‌ای وجود دارد که می‌توانید انجام دهید؛ روش‌های آزموده‌شده و مشتری‌پسندی وجود دارد. این مجموعه شامل چیست؟ ابزارهایی برای سنجشگرانه‌اندیشی.

راه‌های ارائه یا شناسایی استدلال درست، چیزی است که تفکر انتقادی یا سنجشگرانه‌اندیشی ما را به آن رهنمون می‌کند، همچنین، راه را برای تشخیص استدلال مغالطه‌آمیز یا فریبکارانه که به همان اندازه مهم است، هموار می‌کند. پرسش این نیست که آیا نتیجه‌ای که از زنجیره‌ی برهان‌ها بیرون می‌آید می‌پسندیم یا خیر، بلکه پرسش این است که آیا نتیجه‌ی به‌دست‌آمده به‌راستی از فرض‌های اولیه و نقطه‌ی آغاز استدلال پیروی می‌کند و اینکه آیا این فرض‌ها درست هستند؟ این مجموعه‌ی ابزارها شامل راهکارهای زیر هستند:

- همواره باید بتوانید از راه‌های مستقل از هم درستی واقعیت‌ها را بررسی و تائید کنید.
- جلسه‌ی گفت‌وگو و بررسی بر روی شواهد را با گستره‌ای فراگیر از کارشناس‌ها تشکیل دهید.
- استدلال از «جایگاه سلطه‌گری» ارزش بسیار ناچیزی دارد، «دست‌اندرکاران قدرت» در گذشته دچار اشتباه شده‌اند، در آینده نیز بازهم دچار اشتباه خواهند شد. شاید بهتر باشد که بگوییم در علم تجربی هیچ‌گونه «جایگاه مقدسی» وجود ندارد. در بهترین حالت، کارشناس وجود دارد.
- بیش از یک فرضیه را بررسی کنید. اگر واقعیتی قرار است توضیح داده شود، تمام حالت‌های گوناگونی را که ممکن است آن را توضیح دهد در نظر بگیرید. سپس، آزمون‌هایی را طراحی کنید که می‌تواند هرکدام از آن توضیح‌ها را ابطال کند. چیزی که باقی می‌ماند، یعنی آن فرضیه‌ای که در این انتخاب داروینی از بین «فرضیه‌های کارآمد» زنده می‌ماند، نسبت به نخستین ایده‌ای که با تمایلات شما جور درمی‌آید با احتمال بیشتری ممکن است درست باشد.
- سعی کنید به یک فرضیه فقط به این دلیل که شما آن را مطرح کرده‌اید دل‌بسته نشوید. هر فرضیه‌ای فقط یک مسیر گذرا در راه رسیدن به حقیقت است. از خود بپرسید چرا باید چنین ایده‌ای را دوست داشته باشید. آن ایده را با جایگزین‌هایش بدون پیش‌داوری بسنجید. ببینید آیا می‌توانید برهانی در رد آن بیابید. اگر شما این کار را نکنید دیگران خواهند کرد.
- اندازه‌گیری کنید. اگر چیزی که می‌خواهید توصیف کنید سنجه‌ای برای اندازه‌گیری داشته باشد، یا عددی برای شناسایی آن وجود داشته باشد راحت‌تر می‌توانید آن را بین فرضیه‌های گوناگون با هم مقایسه کنید. آنچه به‌صورت مبهم و کیفی بیان شده باشد می‌تواند معانی گوناگونی داشته باشد. بدیهی است که حقایقی را در امور مبهم و کیفی می‌توان یافت و این بر ماست که آن‌ها را بیابیم، اما یافتن این حقایق، کار به‌مراتب دشوارتری است.
اگر استدلال‌ها به شکل زنجیره‌وار به هم مرتبط شده باشند، نه‌فقط بخشی از آن زنجیره بلکه همه‌ی بخش‌های آن باید درست باشد (ازجمله پیش‌فرض‌ها).
- تیغ اوکام. این قاعده‌ی سرانگشتیِ مناسب به ما می‌گوید وقتی دو فرضیه برای توضیح مشاهده‌ها و داده‌های یکسان وجود داشته باشند، آن فرضیه‌ای را که ساده‌تر باشد (پیش‌فرض‌ها و تبصره‌های کمتری داشته باشد) برمی‌گزینیم.
- همواره از خود بپرسید که آیا فرضیه، دستِ‌کم در اصول، ابطال‌پذیر است یا خیر. فرضیه‌هایی که آزمودنی و ابطال‌شدنی نباشند ارزش چندانی ندارند. فرض کنید تمام هستی و آنچه در آن است یک ذره‌ی بنیادی مانند الکترون باشد که در پهنه‌ی بسیار گسترده‌تری از کیهان‌ها باشد؛ اما اگر نتوان هیچ اطلاعاتی را خارج از دنیایمان به دست آورد، آیا این ایده قابل رد کردن است؟ باید بتوانید درستی فرض‌ها را بررسی کنید. سرسخت‌ترین شکاکان هم باید بتوانند استدلال شما را گام‌به‌گام دنبال کنند، آزمایش شما را به همان‌ ترتیب بازآفرینی کنند و ببینند آیا همان نتایج به دست می‌آید یا خیر.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

فن ظریف شناسایی چرندیات (٢)

تکیه بر آزمایش‌هایی که با دقت طراحی‌شده‌اند بسیار کلیدی است. ما با اندیشیدن محض چیز چندانی نمی‌آموزیم. بسنده کردن به نخستین توضیحی که به ذهنمان می‌رسد بسیار وسوسه‌انگیز است. وجود یک توضیح، بهتر از هیچ است؛ اما چه می‌شود اگر بتوانیم چندین توضیحِ قابلِ پذیرشِ دیگر هم بنا کنیم؟ چگونه تعیین می‌کنیم کدام‌یک بهتر است؟ ما تعیین‌کننده نیستیم بلکه اجازه می‌دهیم نتیجه‌ی آزمایش آن را برگزیند. فرانسیس بیکن برهانی برجسته پیش می‌نهد:
تکیه بر استدلال به‌تنهایی برایِ کشفِ حقیقتِ موضوعات تازه کفایت نمی‌کند چراکه لطافت و ظرافت طبیعت همواره فراتر از لطافت و باریک‌اندیشی هر استدلالی است.

آزمایش کنترل‌شده، اساسی‌ترین راهکار است. برای نمونه، اگر ادعا شود داروی جدیدی در بیست درصد از موارد توانسته است یک بیماری را درمان کند، آنگاه باید مطمئن شویم گروه کنترل که قرص شکر را به‌جای داروی جدید مصرف می‌کند و گمان می‌کند داروی اصلی است مثل گروه اولی در بیست درصد موارد بهبود خود به خودی را تجربه نکند.

متغیر‌ها باید جداسازی شوند. فرض کنید بیمار شده‌اید و می‌خواهند شما را هم‌زمان به دو روش درمان کنند هم از راه طب سوزنی و هم از راه خوراندن ۵۰ میلی‌گرم مکلیزین . پس از مدتی درمی‌یابید که ناخوشی شما از بین رفته است. کدام‌یک سبب بهبودی شما شده است؟ دستبند طب سوزنی یا قرص؟ در صورتی می‌توانید به این پرسش پاسخ دهید که بار دیگر که بیمار شدید یکی را به‌تنهایی بیازمایید. اکنون فرض کنید چندان به علم تجربی پایبند نیستید تا بخواهید دوباره بیمار شوید. پس متغیر‌ها را جداسازی نمی‌کنید. آنچه را که به دنبالش بودید به دست آورده‌اید؛ پس ممکن است بگویید دانشِ بیشتر در ازای تحمل ناخوشی نمی‌ارزد.

در بیشتر موارد، آزمایش باید «دو سو کور » انجام شود تا افرادی که در پی یافته‌ی موردنظرشان هستند ناخواسته قضاوتشان را در ارزیابی نتایج دست‌کاری نکنند. برای نمونه، در آزمونِ کارآمدیِ دارویِ تازه، پزشکانی که تشخیص خواهند داد کدام بیمار از نشانه‌های بیماری رها شده است، نباید بدانند کدام‌یک از آن‌ها داروی تازه را دریافت کرده است. این آگاهی ممکن است حتی ناآگاهانه بر قضاوت آن‌ها تأثیر بگذارد. به‌جای آن، فهرستی از بیمارانی که نشانه‌های بیماری در آن‌ها از بین رفته است با فهرست بیمارانی که داروی تازه را دریافت کرده‌اند سنجیده می‌شود، به شرطی که هرکدام از فهرست‌ها جداگانه تهیه شده باشد. در آن صورت، می‌توانید بگویید چه نوع همبستگی آماری وجود دارد؛ و یا هنگامی‌که در اداره‌های پلیس صفی از متهمان برای شناسایی یا تشخیص چهره تشکیل می‌شود افسر مسئول نباید بداند متهم اصلی کیست تا خواسته یا نا‌خواسته بر قضاوت شهود تأثیر نگذارد.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

فن ظریف شناسایی چرندیات (٣)

افزون بر آموزشِ روشِ ارزیابیِ ادعاهایِ مبتنی بر دانش، هر بسته‌ی شناساییِ چرندیاتِ مناسب باید به ما بیاموزد چه‌کارهایی را انجام ندهیم. [به‌این‌ترتیب] ما را یاری می‌دهد تا رایج‌ترین مغالطه‌های خطر‌آفرین و لفاظی‌های پوچ را بشناسیم. نمونه‌های بسیار خوبی را می‌توان در مذهب و سیاست یافت، چراکه مبلغین آن‌ها اغلب می‌خواهند برای نشان دادن سازگاری دو گزاره‌ی ناسازگار با هم بهانه‌تراشی کنند. برخی از این مغالطه‌ها در ادامه آورده شده‌اند:

- حمله‌ی شخص (Ad hominem)
- استدلال از جایگاه سلطه‌گری (Argument from authority)
- استدلالِ مبتنی بر پیامدهای ناگوار (Argument from adverse consequences)
- توسل به نادانی (Appeal to ignorance)
- دعوی ویژه (Special pleading)
- مصادره‌ی به مطلوب (Begging the question) یا پنداشت پرسش (assuming the answer)
- مشاهده‌های گزینشی (Observational selection) یا شمارش موقعیت‌های سازگار (enumeration of favourable circumstances)
- آمارگیری از موارد اندک (Statistics of small numbers)
- کژفهمی از مفهوم آمار (Misunderstanding of the nature of statistics)
- ناسازگاری (Inconsistency)
- نتیجه این نیست (Non sequitur)
- علت دانستنِ مقدم (Post hoc, ergo propter hoc)
- پرسش پوچ (Meaningless question)
- طرد شق میانی (Excluded middle) یا دوگانگی نادرست (false dichotomy)
- بلندمدت در مقابل کوتاه‌مدت (Short-term v. long-term)
- شیب لغزنده (Slippery slope)
- اشتباه گرفتن همبستگی و رابطه‌ی سببی (Confusion of correlation and causation)
- انسان پوشالی (Straw man)
- کتمان حقیقت (Suppressed evidence) یا پاره‌حقیقت‌گویی (half-truths)
- سخن دوپهلو (Weasel words)

آگاهی از وجود این مغالطات منطقی، بسته‌ی شناسایی چرندیاتِ ما را تکمیل می‌کند. بسته‌ی شناسایی چرندیات هم مانند هر ابزار دیگری، ممکن است نابجا، یا در زمینه‌های نادرست بکار رود؛ یا حتی به جایگزینی برای اندیشیدن تبدیل شود؛ اما اگر خردمندانه به کار گرفته شود، دستِ‌کم در سنجش و ارزیابی استدلال‌هایمان پیش از آنکه آن‌ها را برای دیگران بازگو کنیم تفاوت بسیاری ایجاد می‌کند.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

غرق در واقعیت (١)

آزمایش برخی از ادعاها دشوار است -برای نمونه، اگر جست‌وجوی تجربی برای یافتن روح یا برنتوساروس به جایی نرسد، به معنای آن نیست که وجود ندارند. عدم وجود گواه، گواهی بر عدم وجود نیست. آزمودن بسیاری از ادعاهای دیگر آسان است -برای نمونه، یادگیری کرم‌های پهن از راه خوردن دیگر کرم‌ها، یا این ادعا که جمعیت باکتری‌های در معرض آنتی‌بیوتیک یا بشقابی از آگار (نوعی گیاه) با خواندن دعا افزایش می‌یابد (با باکتری‌هایی که در گروه کنترل قرار دارند و دعایی برایشان نمی‌خوانند مقایسه می‌شوند). بخشی از ادعاها نیز -برای نمونه، ماشین‌های همیشه در حال حرکت- می‌توانند توسط دانش ما از قوانین فیزیک رد شوند. جز این مواردی که می‌دانیم نادرست هستند، پیش از بررسی شواهد نمی‌توانیم بدانیم چه ادعاهایی نادرست هستند؛ هرازچندگاه چیزهای شگفت‌انگیزتری به بدنه‌ی علم تجربی افزوده می‌شود.

پرسش کلیدی همیشه یکسان است: آیا شواهد چشمگیری وجود دارد (که از درستی ادعا پشتیبانی کند)؟ بی‌تردید، بار اثبات ادعا بر دوش افرادی است که این ادعاها را به‌پیش می‌نهند. بسیاری از مخالفان، آشکارا بر این پافشاری می‌کنند که شک‌گرایی، باری بر دوش ما است و علم حقیقی بدون شک‌گرایی پویا‌تر است. شاید آن‌ها نیمه‌ی راه را به‌درستی بپیمایند اما پیمودن نیمه‌ی راه، ما را به فرجام نمی‌رساند.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

غرق در واقعیت (٢)

سوزان بلکمور ، پژوهشگر پدیده‌های فراطبیعی، گام‌هایی که او را آهسته‌آهسته به خوی شک‌گرایی رهنمون کرده است چنین توصیف می‌کند:
یک مادر و دختر اسکاتلندی ادعا کردند که می‌توانند تصویرهایی از درون مغز یکدیگر دریافت کنند. آن‌ها برای آزمون کنترل‌شده، کارت‌های بازی را انتخاب کردند، چون همان چیزی بود که در خانه به کار می‌گرفتند. به آن‌ها اجازه دادم آزمایش در اتاقی که دلشان می‌خواهد انجام شود و اطمینان یافتم که فرد «دریافت‌کننده‌ی» کارت از هیچ روش شناخته‌شده‌ای نتواند کارت‌ها را ببیند؛ آن‌ها شکست خوردند، نتوانستند نتیجه‌ای بهتر از پیش‌بینی تصادفی به دست آورند و بسیار ناامید شدند. آن‌ها با تمام وجود باور داشتند که می‌توانند این کار را انجام دهند و چیزی که من دریافتم آن بود که گرایش به یک باور، چه آسان می‌تواند به فریب خویشتن بیانجامد.

همچنین، تجربه‌ی مشابهی در مورد دوزرها به دست آوردم؛ کودکانی که ادعا می‌شود می‌توانند با نیروی فکر، اجسام را تکان دهند و همچنین افراد دیگری که می‌گفتند نیروی تله‌پاتی دارند. همه‌ی آن‌ها شکست خوردند. حتی همین الان یک عدد پنج‌رقمی، یک واژه و یک جسم در آشپزخانه‌ام نگه داشته‌ام. یک مرد جوان این اجسام و مکان آن‌ها را برگزیده است. او قرار است آن‌ها را با خارج شدن از بدنش ببیند. آن‌ها به مدت سه سال آنجا بوده‌اند (گرچه پیوسته آن‌ها را تغییر داده‌ام)، اما او تاکنون موفق نشده است آن‌ها را ببیند.

تله‌پاتی در معنای دقیق، احساس چیزی از فاصله‌ی دور است درست مانند واژه‌ی تلفن که به معنای شنیدن از راه دور یا تلویزیون که دیدن از راه دور است. این واژه دربرگیرنده‌ی ارتباط نه از راه فکر بلکه از راه احساس و عواطف است. نزدیک به یک‌چهارم از آمریکایی‌ها تصور می‌کنند چیزی مانند تله‌پاتی را تجربه کرده‌اند. انسان‌هایی که یکدیگر را به‌خوبی می‌شناسند، باهم زندگی می‌کنند و از عواطف، سلیقه‌ها و طرز فکر یکدیگر شناخت کافی دارند کم‌وبیش می‌توانند پیش‌بینی کنند که دیگری قرار است چه بگوید؛ در حقیقت، همان حواس پنج‌گانه‌ی شناخته‌شده در کنار ویژگی‌های انسانی مانند همدلی، احساس و هوش هستند که هماهنگ کار می‌کنند. شاید این ترکیب مانند حسی فراتر به نظر برسد، اما این چیزی نیست که واژه‌ی تله‌پاتی برتابد. اگر روزی چیزی مانند تله‌پاتی با آزمایش اثبات شود به نظر من باید سرچشمه‌ای فیزیکی داشته باشد -شاید جریان‌های الکتریکی درون مغز. شبه‌علم چه درست و چه نادرست نام‌گذاری شود، به‌هیچ‌روی چیزی شبیه به فراطبیعت نیست، چراکه فراطبیعت طبق تعریف چیزی است که به شکلی شگفت، خارج از طبیعت باشد.

بخت بسیار ناچیزی وجود دارد که روزی داده‌هایِ تجربیِ دقیقی بر برخی از این ادعاهای ماورای طبیعت مهر تائید بزند؛ اما ساده‌انگارانه است که حتی یکی از آن‌ها را بدون گواه نیرومندی بپذیریم. همچون اژدهای نادیدنی در گاراژ، بهتر آن است که در مورد ادعاهایی که نه توجیه مناسبی دارند و نه رد شده‌اند، شکیبایی پیشه کنیم، تاب پذیرش نادانسته‌ها را در خود پرورش دهیم و منتظر بمانیم -یا بهتر است بگویم به جست‌و‌جو بپردازیم- تا شواهد پشتیبانی‌کننده یا ابطال‌کننده به دستمان برسد.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha

غرق در واقعیت (٣)

بسیاری از دانشمندان گمان می‌کنند که وظیفه‌ای ندارند فریبکاری‌های شبه‌علمی را برملا کنند، چه برسد به اینکه با شوق فراوان بخواهند خویشتن را از گمراهی بازدارند. آن‌ها حتی مایل نیستند که این کار را به‌خوبی فراگیرند. دانشمندان به گلاویز شدن با مادر طبیعت که سرسختانه با آن‌ها می‌جنگد و شاید رازهایش را برخلاف میلش برای آنان برملا کند، خو گرفته‌اند؛ اما آن‌ها، اغلب برای رویارویی با افراد بی‌شرافتی که به‌ پیشه‌ی «پارانرمال» مشغول‌اند آمادگی کافی ندارند. از سوی دیگر، تردستان در گمراهی و فریبِ مخاطبانشان زبردست‌اند. آن‌ها به یکی از حرفه‌های بی‌شمار -مانند نقش بازی کردن، آگهی بازرگانی، آیین و رسوم اداری و سیاست- مشغول‌اند که در آن یک شنونده‌ی ساده‌انگار ممکن است به اشتباه تصور کند به همان اندازه که دروغ‌گویی به جامعه نابخشودنی است دروغ گفتن مصلحتی هم ناپذیرفتنی است. بسیاری از تردستان وانمود می‌کنند که فریبی در کارشان نیست و این سرنخ را به بیننده می‌دهند که نیرویی جادویی را از سرچشمه‌ای ناشناخته به دست آورده‌اند و به‌تازگی هم برخی ادعا می‌کنند این موهبت را از فضایی‌ها دریافت کرده‌اند. برخی با دانش خود تلاش می‌کنند پرده از کار شارلاتان‌ها بردارند و از اعتبار آن‌ها بکاهند. دزدی را برای به دام انداختن دزدی دیگر، به خدمت گماشته‌اند.

شمار اندکی از آن‌ها مانند «رندی شگفت‌انگیز» با انگیزه‌ی فراوان به مبارزه با این چالش بزرگ برخاسته‌اند، او خودش را بی‌پرده انسانی خشمگین توصیف می‌کند. او نه به دلیل زندگی در روزگار پر از کهنه‌پرستیِ عرفان و خرافات، بلکه بیشتر به این دلیل خشمگین است که پذیرش نابخردانه‌ی عرفان و خرافات، می‌تواند به فریب، خواری و حتی کشته شدن انسان‌ها بیانجامد؛ مانند بسیاری دیگر از ما او هم کاستی‌هایی دارد: گاهی، رندی، شکیبایی و فروتنی کافی ندارد و با انسان‌های ناآگاهی که زمینه‌ی پذیرش حماقت را دارند همدردی نمی‌کند. او پیوسته برای اجراها و سخنرانی‌هایش پول دریافت می‌کند اما آن پول مبلغ ناچیزی است در مقایسه با مقداری که می‌توانست در ازای اعتراف به ماورایی بودن یا فرازمینی بودن سرچشمه‌ی توانایی‌هایش نصیبش شود (براساس نظرسنجی‌ها، بسیاری از احضارکنندگان کارکشته در سراسر جهان به واقعی بودن پدیده‌های ماورایی باور دارند.) رندی با تواناییِ خود در تردستی، دست افراد بسیاری را رو کرده است: آن‌هایی را که ادعا می‌کنند از فاصله‌ی دور می‌توانند بر جریان رخدادها آگاهی یابند، مدعیان تله‌پاتی، شفادهنده‌های روحانی و بسیاری دیگر که مردم را گمراه می‌کنند. او از نیرنگ ساده‌ای پرده برداشت که برخی از مدعیان ماورایی قاشق خم‌کن از آن بهره گرفتند تا فیزیکدانان برجسته را متقاعد کنند که با نوعی پدیده‌ی فیزیکی تازه روبه‌رو هستند. دانشمندان بسیاری او را می‌شناسند و پاداش بورسیه‌ی تحصیلی موسسه‌ی مک آرتور را (که نابغه نامیده می‌شود) دریافت کرده است. یک منتقد، تحت عنوان «غرق درواقعیت» او را نکوهش کرده است.‌ ای‌کاش می‌توانستیم همین گزاره را برای توصیف دیگر افراد این کشور و گونه‌ی انسان به کار بریم.

📓 جهان در تسخیر اهریمن: علم نوری در ظلمت
✍🏿 کارل سیگن
🔛 رضا شعبانی

@Chekide_ha