سخن آخر [ماهی درونی شما]

باوجود داشتن مسئولیت پدری دو فرزند خردسال، به‌تازگی زمان زیادی را در باغ‌وحش‌ها، موزه‌ها و آکواریوم‌ها گذرانده‌ام. مشاهده‌گر‌بودن برای من تجربه‌ای شگرف است؛ من با چنین محیط‌هایی دهه‌ها درگیر بودم، کارکردن در کلکسیون‌های موزه و حتی همیاری برای آماده‌سازی نمایشگاه‌ها در مناسبات، همه جزو فعالیت‌های من محسوب می‌شد. در طول سفرهای کوتاه خانوادگی متوجه می‌شدم که این تعطیلات تا چه اندازه می‌تواند باعث شود که با مشاهده‌ی زیبایی و بی‌همتایی جهان پیرامون‌مان و البته بدن خودمان، از خود بی‌خود شوم. من درباره‌ی تاریخ چندین میلیون‌ساله و جهان عجیب باستان تدریس می‌کنم و می‌نویسم و معمولاً علایق گسسته و تحلیلی دارم. امروز در حال تجربه‌ی علم با فرزندانم در مکان‌هایی هستم که عشقم به آن را برای نخستین‌بار در آن‌جا کشف کردم.

مدتی پیش، لحظه‌ی غریبی را با پسرم در موزه‌ی علم و صنعت شیکاگو تجربه کردم. ما در طول سه سال گذشته، به‌علت عشق او به قطارها و وجود یک مدل بسیار بزرگ از راه آهن در مرکز موزه، به‌طور منظم به آن‌جا می‌رفتیم. من ساعات بی‌شماری را برای دنبال‌کردن مدل لوکوموتیوها در سفر کوتاه‌شان از شیکاگو به سیاتل در این نمایشگاه صرف کردم. بعد از چندین ملاقات هفتگی از این آرامگاه، قطار من و ناتانائیل به‌سمت گوشه‌ای از موزه که در طول ماجراجویی‌های‌مان آن را از دست داده بودیم، به راه افتادیم. در پشت موزه، در مرکز فضایی هنری کرون، مدلی از سیاره‌ها از سقف آویزان بود و لباس‌های فضانوردی در جعبه‌ها، در کنار خاطرات دیگر برنامه‌های فضایی دهه ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰ قرار گرفته بود. من تصور می‌کردم که در پشت موزه چیزهای بی‌اهمیتی باید باشد که ارزش به‌نمایش درآوردن در جلوی موزه را ندارند. در بخشی، یک کپسول فضایی صدمه‌دیده قرار داشت که می‌توانستید در اطراف آن راه رفته و به درون آن بنگرید. چیز چندان مهمی به‌نظر نمی‌آمد و خیلی کوچک‌تر و ساده‌تر از آن بود که خاص به‌نظر برسد. اما یک پلاکارد کاملاً رسمی داشت و من مجبور شدم چندین‌بار آن را بخوانم تا متوجه شوم که اتاق فرمان اصلی آپولو ۸ بود. همان فضاپیمای اصلی حامل جیمز لاول (James Lovell)، فرانک بورمان (Frank Borman) و ویلیام آندرس (William Anders) در نخستین سفر انسان به ماه. فضاپیما سپس آن‌ها را به زمین بازگرداند. این همان فضاپیمایی بود که من مسیرش را در طول تعطیلات کریسمس، زمانی‌که دانشجوی سال سوم بودم تعقیب کردم و حالا یعنی ۳۸ سال بعد، همراه با پسرم آن‌جا بودم و به فضاپیمای واقعی نگاه می‌کردم. البته که فضاپیما خرد شده بود و می‌توانستم شکاف‌ها و جاهای سوختگی این سفر و صدمات ناشی از ورود به جو زمین را در آن مشاهده کنم. ناتانائیل، کاملاً بی‌علاقه به‌نظر می‌رسید، بنابراین می‌خواستم با جلب توجه او، شروع به توضیح درباره‌ی آپولو ۸ کنم اما اصلاً قادر به صحبت نبودم. صدایم از هیجان گرفته بود، طوری‌که به‌سختی می‌توانستم یک کلمه به زبان بیاورم. بعد از چند دقیقه بر خود مسلط شدم و با خونسردی داستان سفر انسان به ماه را برای او بازگو کردم... بیشتر بخوانید

📓 ماهی درونی شما: سفری به تاریخ ۳/۵ میلیاردساله‌ی بدن انسان
✍🏿 نیل شوبین
🔛 نیلوفر فشنگ‌ساز

@Chekide_ha

نکات تکمیلی به چاپ‌های پیشین [ماهی درونی شما]

به‌علت نداشتن تجربه‌ی کافی برای حضور در شمالگان، گمان می‌کردم چون آن‌جا مکانی به دور از زنگ تلفن، اینترنت و دیگران نشانه‌های تمدن مدرن است، به من آرامشی وصف‌ناپذیر دست خواهد داد، تا این‌که کتاب ماهی درونی شما به‌صورت رسمی منتشر شد. متأسفانه این مکان راهی برای برهم‌زدن تمام نقشه‌ها دارد! ما در تابستان ۲۰۰۸، با امید به یافتن اطلاعات تازه‌ای از تیکتالیک و دنیای پیرامونش، به جنوب جزیره‌ی الزمیر بازگشتیم. من، تد و فاریش، انواع نقشه‌ها را برای بررسی این مناطق فسیلی و جست‌وجو برای باقی فسیل‌ها در حوالی یک فلات ادامه دادیم. برای انجام این امور، ما آذوقه‌ی مورد نیازمان را حتی تا آخرین بسته‌ی آب‌نبات محاسبه کردیم و برآورد مصرف سوخت خود را برای کل تابستان در اختیار داشتیم و تاریخ‌های جابه‌جایی کمپ را برای انجام هرچه بهتر پژوهش‌های خود محاسبه کردیم.

اما حالا، من در حال نوشتن این کتاب، در قلب کولاک قطبی در ۱۹ ژوئیه هستم. خیمه‌ی من کمابیش زیر لایه‌ای از برف نمناک مدفون شده، درحالی‌که باد خشک شمالگان هم به دیواره‌ی نایلونی آن فشار می‌آورد. برف می‌تواند به‌راحتی عملیات ما را با شکست مواجه کند و واقعاً یافتن فسیل‌ها را ناممکن کند. حتی از آن هم بدتر، ممکن است مجبور شویم که انتقال کمپ خود را برای یافتن فسیلی که از سال ۲۰۰۴ در برنامه‌مان بود و هربار به‌علتی به تعویق می‌افتاد، بازهم به تعویق بیندازیم. من الان به یاد جمله‌ای که مربی مهد کودک پسرم به‌کار می‌بست افتادم که به‌درستی با وقتی‌که خوراک دانشمندان باسابقه در شمالگان به پایان می‌رسید هماهنگ بود و آن جمله این بود: «شما بدون ناامیدی، آن‌چه را که می‌خواستید به‌دست آوردید»... بیشتر بخوانید

📓 ماهی درونی شما: سفری به تاریخ ۳/۵ میلیاردساله‌ی بدن انسان
✍🏿 نیل شوبین
🔛 نیلوفر فشنگ‌ساز

🔚

@Chekide_ha

تعریف دموکراسی

تعاریف نسبتاً متنوعی از دموکراسی از یونان باستان تا امروز وجود داشته است؛ ولی جوهر همه‌ی این تعاریف آن است که مردم مرجع نهایی قدرت باشند. بنابراین، ساده‌ترین تعریف دموکراسی عبارت است از: حکومت مردم بر خودشان.

در یک جامعه‌ی دموکراتیک، مردم در تصمیم‌هایی که بر همه‌ی آنان اثر می‌گذارد مشارکت دارند. البته مشارکت مردم در اداره‌ی اجتماع می‌تواند به‌صورت مستقیم یا غیرمستقیم، یعنی از طریق نمایندگان مردم باشد. دموکراسی در مقابل حکومت‌هایی قرار می‌گیرد که در آن‌ها حق حکومت به بعضی از مردم مثل پادشاه، نظامیان، طبقه‌ی اشراف یا روحانیون اختصاص یافته است. در دموکراسی، حکومت حق تمامی افراد یک جامعه است بدون توجه به ثروت، جنسیت، نژاد و مذهب. کسی بر دیگران از نظر حق حکومت ارجحیت ندارد.

رضایت مردم از حکومت‌کنندگان برای دموکراتیک بودن یک حکومت کافی نیست. در طول تاریخ بسیار اتفاق افتاده است که مردم از پادشاه یا دیکتاتور حاکم راضی بوده‌اند؛ مثلاً مردم شوروی، استالین را در حد پرستش قبول و دوست داشتند. همچنین مردم آلمان هیتلر را به‌همین نحو قبول داشتند. مردم به‌راحتی جان خویش را برای این رهبران فدا می‌کردند. اما شکی نیست که این حکومت‌ها دموکراتیک نبودند. البته رضایت مردم نتیجه‌ی طبیعی حکومت دموکراتیک است، چون حکومت از خود منشاء گرفته و خواست مردم را اجرا می‌کند. اما رضایت در انواع دیگر حکومت نیز ممکن است وجود داشته باشد. بنابراین، شرط ضروری دموکراتیک بودن یک حکومت مشارکت واقعی مردم در تصمیم‌گیری‌های کشور است.

دموکراسی تنها مربوط به حکومت نیست. دموکراسی در همه‌ی انواع اجتماعات انسانی قابل اجراست، مثل اجتماع اصناف مختلف یا اتحادیه‌های کارگری. یعنی اجتماعات مختلف موجود در یک کشور نیز ممکن است به‌طریق دموکراتیک اداره شوند. یعنی تصمیم‌ها با مشارکت اعضا گرفته شود.
نکته‌ی دیگر این‌که دموکراسی مفهومی نسبی است. یعنی دموکراسی می‌تواند دارای درجات و عمق‌های مختلف باشد. کمیت و کیفیت مشارکت مردم درجه‌ی یک دموکراسی را تعیین می‌کند، که می‌تواند ضعیف، متوسط و یا عالی باشد. ولی حداقل لازم برای دموکراتیک بودن یک حکومت آن است که مردم بتوانند تمام ارکان یک حکومت را از طریق انتخابات و بدون استفاده از زور تغییر دهند.

با توجه به محبوبیت دموکراسی، بسیاری از حکومت‌های استبدادی از نوعی نمایش دموکراسی برای فریب مردم استفاده می‌کنند، در حالی‌که حاکمان اصلی حکومت به هیچ عنوان قابل تغییر نیستند. نمونه‌ی این نوع حکومت‌ها، جمهوری اسلامی ایران است که از نوعی نمایش دموکراسی دائماً استفاده می‌کند؛ در حالی‌که رهبران اصلی نظام بیش از ۳۰ سال است که تغییری نکرده‌اند و مردم واقعاً در حکومت هیچ نقشی ندارند.

📘 دموکراسی: آزادی، عدالت، اخلاق
✍🏻 دکتر سُها
📚 گروه کتابخوانی علمی
@SciBookReader

پیش‌فرض‌های دموکراسی
۱- حقوق بشر

در گذشته پیوسته از تکالیف بشر صحبت می‌شد. مثل تکلیف فرد در مقابل پدر و مادر، معلم، خان، پادشاه و روحانی. مردم همیشه در معرض دستور و باید و نباید بودند و حقوق فراوانی مختص اربابان بود. یکی از بزرگ‌ترین پیشرفت‌های انسانی بشر در قرن بیستم به رسمیت شناختن حقوق بشر و تلاش برای کاربرد آن‌ها در جوامع مختلف است. تکالیف فرد در مقابل خداوند بستگی به اعتقادات فردی دارد و امری است بین فرد و خدایش. اما فرد در مقابل جامعه‌ای تکلیف دارد که آن جامعه حقوق او را تأمین کند. چنان‌چه در ماده‌ی ۲۹ اعلامیه‌ی جهانی حقوق بشر آمده است "هر فردی فقط در برابر آن جامعه‌ای وظایفی به عهده دارد که رشد آزادانه و همه‌جانبه‌ی او را ممکن سازد".

منبع نوشتاری حقوق بشر اعلامیه‌ی جهانی حقوق بشر است که در سال ١٩٤٨ در مجمع عمومی سازمان ملل به تصویب رسید. دو میثاق بین‌المللی دیگر نیز در سال ١٩٦٦ به تصویب رسیدند که بر اساس اعلامیه‌ی جهانی حقوق بشر تنظیم شده‌اند و بسط بعضی از حقوق بشرند. یکی میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی و دومی میثاق بین‌المللی حقوق اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی.

اما چه رابطه‌ای بین حقوق بشر و دموکراسی وجود دارد؟ حقوق بشر جوهر دموکراسی است. دموکراسی به‌عنوان یکی از حقوق انسان‌ها در اصل ۲۱ اعلامیه‌ی جهانی حقوق بشر و در اصل ۲۵ میثاق بین‌المللی حقوق مدنی و سیاسی به رسمیت شناخته شده است... بیشتر بخوانید

📘 دموکراسی: آزادی، عدالت، اخلاق
✍🏻 دکتر سُها
📚 گروه کتابخوانی علمی
@SciBookReader

پیکان زمان
ما از آینده خاطراتی نداریم ما آینده را پیشگویی می‌کنیم. لیکن پیشگویی‌ها با خاطرات فرق دارد. آن‌ها ماحصل رویدادها نیستند و رابطه‌ای با نوعی ثبت گزارش آنچه در آینده اتفاق می‌افتد ندارند. احتمالاً آنچه از گذشته می‌دانيم در مقایسه با آنچه از آینده می‌دانيم بدیهی‌ترین و مهم‌ترین فرقی است که پیکان زمان در زندگی روزمره‌ی‌مان آن را برای ما مشخص می‌کند. اختلاف بدیهی دیگر میان گذشته و آینده این است که ما پیر می‌شویم ما جوان به دنیا می‌آییم و با گذشت زمان رشد می‌کنیم. نه تنها مردم بلکه حیوانات دیگر، و همچنین اشیای فیزیکی نیز پیر می‌شوند.

برگشت ناپذیری
شکستن تخم مرغ و هم‌زدن آن (افزایش‌دادن آنتروپی) مثالی است از پیکان زمان در عمل. مثال‌های دیگر عبارت‌اند از قطعه یخی را در آب بگذاریم و منتظر بمانیم تا آب شود، در عطر را باز کنیم تا رایحه‌ی آن در اتاق بپیچد یا شیشه ای را بشکنیم. ویژگی مشترک میان این مثال‌ها برگشت ناپذیری است. رویدادی در یک جهت از زمان اتفاق افتاده‌است که به سادگی اتفاق می‌افتد، لیکن در جهت دیگر هرگز، یا اگر اتفاق بیفتد با تلاش ما اتفاق می‌افتد و خود به خود رخ نمی‌دهد. رویدادها در یک جهت از زمان رخ می‌دهند و به خودی خود به عقب رخ نمی‌دهند. تا جایی که ما می‌دانيم، این اختلاف میانِ رفتن از گذشته به آینده، همه جایی است. این ویژگی رابطه‌ای با زیست‌شناسی ما ندارد، بلکه از ویژگی‌های سازوکار جهان هستی است. گذشته را که با آینده مقایسه می‌کنیم در واقع پیکان زمان را به کار می‌بریم. این که ما گذشته را به یاد داریم، اما آینده را نه چنان برای ما آشکار است و چنان در جهان ما نهادینه است که ما به طور خودکار گذشته را از آینده تمیز می‌دهیم.
زمان می‌تواند در جهانی که پیکان ندارد وجود داشته باشد و زمان خود پیکان نیست پیکان از ویژگی‌های ماده مثلاً تخم مرغ شیشه رایحه عطر در بطری است. این مواد هستند که همیشه در جهت یکسانی از زمان تحول می‌یابند که از گذشته به آینده است. پیکان زمان پیکان ماده‌ای است که با گذشت زمان تحول می‌یابد. ،بنابراین این زمان نیست بلکه ماده است که نیاز داریم آن را درک کنیم حرکت ذرات و اشیاء در جهان هستی است که ما باید درک کنیم.

اسرار فیزیک مدرن: زمان
شون کارول
ترجمه: جمیل آریایی

پیش‌فرض‌های دموکراسی
۲- افراد بشر عاقل و قادر به تشخیص مصلحت خویش هستند

پیش‌فرض دوم دموکراسی این است که مردم یک جامعه عاقل و قادر به تشخیص منافع و مصالح خویش هستند و بنابراین خود آنان باید بر خودشان حکومت کنند. این ویژگی، خصلت ذاتی انسان است و گزاره‌ای بدیهی است و به همین دلیل شاید گمان شود که نیازی به ذکر آن نیست. اما به این نکته باید توجه داشت که پیش‌فرض حکومت‌های غیردموکراتیک این است که توده‌ی مردم مثل کودکان صغیرند و قادر به تشخیص مصالح فردی و اجتماعی خویش نیستند و تنها یک فرد (رهبر) یا افراد معدودی از این توانایی برخوردارند. بنابراین، یک فرد یا افراد معدود به جای و برای کل جامعه تصمیم می‌گیرند. به همین دلیل است که در حکومت جمهوری اسلامی، رهبر ولی مردم به حساب می‌آید، مثل صغیرانی که نیاز به ولی و قیم دارند.

در یک حکومت دموکراتیک حداقل در اکثر موارد، تشخیص مصلحت عامه صحیح‌تر و کامل‌تر خواهد بود نسبت به یک حکومت غیردموکراتیک چون بر خلاف حکومت‌های استبدادی، در دموکراسی عقول فراوانی در تشخیص مصلحت دخالت دارند. توضیح این‌که منظور از پیروی از عقل چیست کار ساده‌ای نیست اما برای یک دموکراسی لازم است که افراد حداقل دارای چهار توانایی باشند:

اول، توانایی تشخیص مصلحت یعنی این‌که درباره‌ی هر موضوع سیاسی یا اجتماعی، افراد قادر باشند که راه‌حل نافع‌تر یا اخلاقی‌تر را بشناسند.

توانایی دوم این است که افراد قادر به ایجاد قواعد و قوانینی برای اجرا باشند. این توانایی، یعنی قدرت قانونگذاری، گرچه به نظر ساده می‌رسد اما جالب است که تقریباً در کل دوره‌ی حیات بشری چنین توانایی را برای افراد بشر قائل نبودند. حاکمان دیکتاتور، خود را رای قانون به حساب می‌آوردند و روحانیون نیز قانونگذار را خداوند دانستند و قانونگذاری بشری را کفر و بدعت به حساب می‌آوردند. چنان‌چه روحانیون مخالف مشروطه مثل شیخ فضل‌الله نوری همین نظر را داشتند.

سومین توانایی عقلانی لازم برای دموکراسی این است که افراد قادر باشند قوانین را در عمل به‌کار برند. این توانایی هم به ظاهر پیش پا افتاده به نظر می‌رسد. اما باید دقت کرد که فرق است بین این‌که مردم قادر باشند قوانین را بر مصادیق آن تطبیق کنند و به عمل درآورند و این‌که مردم توسط شلاق حاکمان مثل گوسفندی نافهم به اجرای قانون واداشته شوند. حالت اول لازمه‌ی دموکراسی است و دومی خاصیت دیکتاتوری.

چهارمین توانایی عقلانی لازم برای دموکراسی این است که افراد جامعه قادر به ارتباط فکری با هم و مباحثه‌ی معقول و منطقی با یکدیگر باشند. تنها با این توانایی است که امکان ابداع قوانین واحد توسط افراد جامعه امکان‌پذیر است. برای هر مسئله‌ی اجتماعی راه‌حل‌های مختلف توسط افراد مختلف ارائه می‌شود و تنها با مباحثه‌ی معقول و منطقی است که بهترین راه‌حل‌ها یا قوانین برگزیده می‌شوند.

در مجموع، لازمه‌ی یک حکومت دموکراتیک این است که مردم قادر به تشخیص مسئله و موضوع باشند و برای حل مسئله، راه‌حل‌هایی ارائه کنند و این راه‌حل‌ها را مورد بحث منطقی قرار دهند تا بهترین اصل یا راه‌حل را استخراج کنند و سپس خود مردم به‌طور فعال در به‌کارگیری اصول و قوانین مشارکت کنند. گمان نشود که توانایی عقلی و تشخیص مصلحت امری ثابت و مساوی در تمام افراد و در طول زندگی است. این توانایی‌ها بستگی به عوامل متعددی دارند از جمله تحصیلات، محیط فرهنگی و وسائل ارتباط جمعی. اگر قرار باشد دموکراسی موفق شود لازم است که استعدادهای عقلی پرورش یابند و کامل‌تر گردند. جالب است که زمینه‌های رشد عقلانی در دموکراسی بهتر فراهم می‌شود. یعنی دموکراسی، عقلانیت لازم برای دموکراسی را تقویت می‌کند. چون در محیط دموکراسی است که در دوره‌ی تحصیلات به افراد قدرت نقادی و خلاقیت فکری آموزش داده می‌شود و در محیط دموکراسی است که شرایط فرهنگی لازم برای تبادل افکار و بحث آزاد فراهم می‌شود و در دموکراسی است که وسائل ارتباط جمعی مثل مطبوعات و رادیو تلویزیون شرایط انتقال و تبادل و نقادی آزاد افکار را فراهم می‌کنند. بنابراین، این خطای فاحشی است که به بهانه‌ی عدم رشد کافی عقلانی، مردم ایجاد دموکراسی را به تأخیر بیندازیم چون تا دموکراسی ایجاد نشود شرایط عقلانی آن به خوبی رشد و تکامل نمی‌یابند. به تعبیر دیگر، دموکراسی شرایط و زمینه‌های دموکراسی را تقویت می‌کند... بیشتر بخوانید

📘 دموکراسی: آزادی، عدالت، اخلاق
✍🏻 دکتر سُها
📚 گروه کتابخوانی علمی
@SciBookReader

پیش‌فرض‌های دموکراسی
٣- بشر خیراندیش است

یکی از پیش‌فرض‌های دیگر دموکراسی خیراندیش بودن انسان است. یعنی بشر تمایل عمومی به‌سمت خیر و خوبی دارد و در اکثر مواقع هر تصمیمی می‌گیرد، گمان دارد که به خیر و نفع اوست. به تعبیر دیگر، گرچه انسان‌ها شرارت هم می‌کنند، اما شرارت ویژگی ذاتی انسان نیست. همه‌ی ما به‌راحتی درک می‌کنیم که انسان در تصمیم‌هایی که برای خود، خانواده و یا جامعه می‌گیرد، حداقل گمان خیر دارد. برای مثال، اکثر قریب به اتفاق افراد بشر به‌دنبال این نیستند که دزدی را در جامعه گسترش دهند، بلکه عمدتاً مخالف دزدی، بی‌عدالتی، بی‌عفتی و ظلم هستند. جالب است که اگر انسان خیراندیش هم نباشد، چون در دموکراسی منافع همگان در نظر گرفته می‌شود، میزان شر بودن تصمیم کم‌تر از تصمیمی است که توسط یک دیکتاتور اتخاذ می‌شود. مثلاً اگر مردم حاکم باشند، اجازه نخواهند داد که فرد یا گروهی اختلاس یا از قدرت سوء‌استفاده کنند. مردم حداقل برای دفاع از منافع خودشان هم که باشد با آن مخالفت می‌کنند.

📘 دموکراسی: آزادی، عدالت، اخلاق
✍🏻 دکتر سُها
📚 گروه کتابخوانی علمی
@SciBookReader

پیش‌فرض‌های دموکراسی
۴- وجود اجتماع

بدیهی است که اساسی‌ترین پیش‌فرض دموکراسی وجود اجتماع است. باید جامعه‌ای از افراد دارای ارتباطات و علایق مشترک باشند تا دموکراسی در آن به اجرا درآید. اجتماع دموکراتیک می‌تواند از کوچک‌ترین واحد اجتماعی یعنی خانواده تا بزرگ‌ترین اجتماع یعنی جامعه‌ی جهانی باشد.

اجتماعات به دو دسته قابل تقسیم‌اند: اجتماعات سیاسی مثل کشور، استان و شهر و اجتماعات غیرسیاسی مثل خانواده و اجتماعات مذهبی. در هر دو نوع جامعه امکان اجرای دموکراسی وجود دارد. مهم‌ترین اجتماع سیاسی، ملت است که شامل افرادی است که در محدوده‌ی جغرافیایی خاص با مرزهای معین زندگی می‌کنند. عضویت در یک اجتماع سیاسی را شهروندی (citizenship) می‌گویند. شهروند کسی است که مطابق قانون به عضویت کامل یک اجتماع سیاسی پذیرفته شده باشد. به‌طور طبیعی هر فرد در کشوری که متولد شده است، شهروند آن کشور محسوب می‌شود. هر فرد ارتباط قانونی و عاطفی گسترده‌ای با وطن خویش دارد. شهروندی به یک فرد هویت و شخصیت سیاسی می‌دهد. اگر فردی عضو یک جامعه‌ی دموکراتیک باشد، این شهروندی برای وی اهمیت و ارزش بالایی دارد، چون خود را در تعیین سرنوشت جامعه مؤثر می‌داند. عکس شهروندی در یک جامعه‌ی دیکتاتوری موجب تحقیر شخصیت فرد می‌شود. فرد خود را مطیع و مجبور و تا حدودی شبیه برده می‌بیند چون برتر دانستن فرد یا افرادی (مستبدان حاکم) ملازم با تحقیر دیگران (مردم) است.

در یک جامعه‌ی دموکراتیک لازم است که شهروندان به‌طور عمیق و آگاهانه خود را جزو یک جامعه‌ی واحد بدانند و حفظ یکپارچگی جامعه برایشان از اهمیت فوق‌العاده برخوردار باشد. تنها در این صورت است که اقلیت می‌تواند به حکومت اکثریت تن در دهد و اکثریت حقوق اقلیت را تضییع نکند. اگر وحدت صوری یا اجباری در جامعه‌ای وجود داشته باشد، دموکراسی از پایداری کافی برخوردار نخواهد بود، چون اقلیت‌های موجود در جامعه از هر فرصتی برای جدایی استفاده می‌کنند. این امر به‌خوبی در مورد جمهوری‌های شوروی سابق صادق است. هنگامی‌که وحدت زورمدارانه‌ی جامعه با سقوط کمونیسم تمام شد، جامعه‌ی شوروی متلاشی شد.

در جامعه‌ی دموکراتیک نوعی وحدت در کثرت وجود دارد. یعنی علی‌رغم این‌که تمامی افراد دارای شخصیت مستقل و دارای آزادی عقیده و نظر هستند و علی‌رغم این‌که انواع گروه‌ها و احزاب با نظرات مختلف در جامعه وجود دارند، همگی خود را جزو اجتماع واحدی به‌حساب می‌آورند و سعی می‌کنند اختلافات را با روند دموکراتیک و صلح‌آمیز حل کنند. کنار گذاشتن اقلیت‌ها از مشارکت در اداره‌ی اجتماع، منجر به نابودی دموکراسی می‌شود و جامعه را از استفاده از توانمندی‌های اقلیت محروم می‌کند. بنابراین لازمه‌ی دموکراسی وجود اجتماعی است فراگیر، خودآگاه و متحد.

📘 دموکراسی: آزادی، عدالت، اخلاق
✍🏻 دکتر سُها
📚 گروه کتابخوانی علمی
@SciBookReader

ارکان دموکراسی

یک نظام دموکراتیک دارای چهار رکن یا عنصر اساسی است:

۱- انتخابات آزاد و عادلانه
۲- دولت شفاف و پاسخگو
۳- رعایت حقوق مدنی و سیاسی
۴- وجود جامعه‌ی دموکراتیک

انتخابات ابزار مشارکت مردم در امور حکومت است و موجب می‌شود که دولت ناگزیر از پاسخ‌گویی و شفافیت باشد. در یک نظام دموکراتیک، چون مردم صاحبان اصلی حکومت‌اند، باید کارهای دولت از شفافیت کافی برخوردار باشد؛ یعنی به‌جز موارد استثنائی باید اعمال دولت از طریق رسانه‌ها در اختیار مردم قرار گیرد و پنهان‌کاری باید به موارد استثنائی مثل جنگ محدود گردد و آن‌هم باید به اطلاع نمایندگان مردم رسانده شود. همچنین در یک جامعه‌ی دموکراتیک باید حقوق بشر و دیگر حقوق اجتماعی و سیاسی تمامی افراد توسط قانون تدوین شده باشد و راهکارهای عملی تحقق آنان تعیین شده باشد. تنها با برخورداری از حقوق اساسی است که مشارکت فرد در اداره‌ی امور اجتماع امکان‌پذیر است. همچنین وجود جامعه‌ی دموکراتیک یا مدنی شرط اساسی تحقق و بقای دموکراسی است. مردم باید از حقوق اساسی خویش آگاه باشند، از توانایی و مسئولیت مشارکت در امور جمعی برخوردار باشند و دموکراسی باید تا حد امکان در تمامی سطوح از خانواده تا دولت به‌کار گرفته شود.

📘 دموکراسی: آزادی، عدالت، اخلاق
✍🏻 دکتر سُها
📚 گروه کتابخوانی علمی
@SciBookReader

رکن اول دموکراسی: انتخابات آزاد و عادلانه

در جوامع بسیار کوچک مثل یک روستا امکان دموکراسی مستقیم وجود دارد، یعنی تک‌تک افراد می‌توانند مستقیماً در تصمیم‌گیری‌های مربوط به اداره‌ی جامعه مشارکت کنند. اما در جوامع بزرگ امروزی با میلیون‌ها جمعیت، دیگر امکان دموکراسی مستقیم نیست و شهروندان ناچارند افرادی را به‌عنوان نمایندگان خود برگزینند که آن نمایندگان بر طبق ضوابط مشخص و برای دوره‌ی زمانی معین به‌جای موکلانشان تصمیم بگیرند. مجموعه‌ی نمایندگان را به‌طور کلی پارلمان یا مجلس شورا می‌نامند. انتخابات مهم‌ترین ابزار دموکراسی است که توسط آن مردم به‌صورت غیرمستقیم بر خودشان حکومت می‌کنند. تمام اختیارات نمایندگان از مردم سرچشمه می‌گیرد و نمایندگان اختیاراتی فراتر از آن‌چه توسط مردم به آنان واگذار شده است ندارند. معمولاً به نمایندگان حق قانون‌گذاری اعطا می‌شود ولی برای تکالیف اجرائی، جامعه رئیس‌جمهور را به‌عنوان رئیس حکومت برمی‌گزیند. همچنین نه نمایندگان و نه رئیس‌جمهور حق قضاوت دارند. بنابراین مردم بر اساس ضوابط مشخص (که توسط قانون اساسی مورد تأیید مردم مشخص می‌شود) بخش‌هایی از اختیارات خود را به نمایندگان یا رئیس‌جمهور واگذار می‌کنند و بعضی از اختیارات مردم اصلاً واگذار نمی‌شود. مثلاً اموری که نیاز به رفراندوم (همه‌پرسی) دارد صرفاً در اختیار مردم است.

واگذاری اختیارات مردم به نمایندگانشان برای دوره‌ی زمانی مشخص است، مثلاً ۴-۶ سال. منصب دولتی مادام‌العمر و یا نمایندگی مادام‌العمر با دموکراسی ناسازگار است چون در آن‌صورت مردم حق حکومتی خویش را از دست می‌دهند. علاوه بر آن، حق نظارتی مردم نیز از بین می‌رود چون ابزار نمایندگی، مهم‌ترین ابزار برای نظارت مردم بر حکومت است. به‌طور ساده، وقتی افراد برای مدت محدودی انتخاب شوند، پیوسته مواظب خواهند بود که موکلانشان (مردم) را از خودشان نرنجانند و در چهارچوب قانون وکالت عمل کنند. مهم‌تر آن‌که مردم کسی را که مناسب نیافتند برای دفعه‌ی بعد انتخاب نمی‌کنند. این مهم‌ترین ابزار برای نظارت و کنترل حکومت توسط مردم است. نمایندگی مادام‌العمر و یا ریاست‌جمهوری مادام‌العمر، هم حق حکومتی مردم را ضایع می‌کند و هم قدرت نظارت مردم را از بین می‌برد.

نکته‌ی دیگر این‌که با تغییر مستمر مردم، لازم است که نمایندگی دارای زمان معین باشد. مردم از دو جهت اساسی تغییر می‌کنند. اول: با گذر زمان نظرات مردم تغییر می‌کند و لازم است که مردم این امکان را داشته باشند که نمایندگانی را که بهتر با نظراتشان سازگارند انتخاب کنند. مثلاً ممکن است امروز، مردم یک نفر را نماینده‌ی نظراتشان بدانند ولی با گذشت چند سال نظر مردم عوض شود و فرد دیگری را نماینده‌ی نظرات خود بدانند. در چنین مواردی اگر نماینده یا رئیس‌جمهور به‌طور مادام‌العمر انتخاب شده باشند، در حقیقت اصل نمایندگی از بین رفته است چون نماینده‌ی قبلی با گذشت چند سال دیگر نماینده‌ی نظرات مردم نیست. مردم از یک جهت دیگر هم تغییر می‌کنند و آن تغییر واقعی مردم است. مرتباً عده‌ای می‌میرند و جوانان جدیدی حق رأی پیدا می‌کنند. یعنی بافت مردم مرتباً تغییر می‌کند و مردم امروز همان مردم ده سال قبل نیستند و طبعاً با تغییر مردم، باید حق انتخاب مردم به‌طور ادواری تجدید شود که این امر فقط با محدود بودن مدت ریاست‌جمهوری و نمایندگی امکان‌پذیر است. یکی از معایب مهم مادام‌العمر بودن پست‌های حکومتی این است که پست مادام‌العمر زمینه‌ساز لانه‌سازی فسادهای سیاسی، اداری و مالی است. توضیح این‌که دموکراسی خاصیت اصلاح مستمر و ذاتی دارد. چون مقامات اصلی دولتی برای مدتی معین انتخاب می‌شوند، می‌دانند که با تعویض رئیس حکومت و مجلس، اعمالشان زیر ذره‌بین دولت جدید قرار می‌گیرد و حتی اعمال محرمانه‌شان آشکار می‌شود و در صورت نادرست بودن، مورد بازخواست مردم و قوه‌ی قضائیه قرار می‌گیرند. بنابراین مسئولین حداقل از کارهائی که پیگرد قانونی دارد پرهیز می‌کنند. اما اگر ریاست مادام‌العمر باشد، هم خود او و هم اطرافیانش خود را از چنین بازخواستی مصون می‌دانند. بنابراین انواع فساد در رهبر حکومت و اطرافیانش رشد می‌کند. بنابر آن‌چه گفته شد، رهبری مادام‌العمر و یا نمایندگی مادام‌العمر در دموکراسی جائی ندارد و مادام‌العمر بودن پست سیاسی و یا رهبری، مشخصه‌ی نظام‌های دیکتاتوری است.

📘 دموکراسی: آزادی، عدالت، اخلاق
✍🏻 دکتر سُها
📚 گروه کتابخوانی علمی
@SciBookReader

رکن اول دموکراسی: انتخابات آزاد و عادلانه
- مفهوم نمایندگی یا حق وکالت

با توجه به این‌که همه‌ی قدرت یک نماینده برخاسته از مردم است، آیا نماینده باید نظرات خود را اعمال کند و یا معرف نظرات رأی‌دهندگان باشد و یا نماینده باید مصالح عمومی مملکت را در تصمیم‌گیری‌ها مقدم بدارد؟ قبل از پرداختن به این سؤال لازم است یکی از مزایای مهم نمایندگی را ذکر کنیم. نمایندگی موجب می‌شود که اداره‌ی امور کشور در دست افرادی قرار گیرد که از خود مردم داناتر و روشن‌اندیش‌ترند. واضح است که با پیچیدگی دنیای امروز، ممکن نیست که همگان از علم و توانایی یکسانی برای اداره‌ی امور جامعه برخوردار باشند. در نظام نمایندگی، مردم سعی می‌کنند بهترین‌ها را از نظر آگاهی سیاسی، توانایی و اخلاقی برگزینند. طبعاً حکومت در دست بهترین‌های مردم قرار می‌گیرد که از نظر درک مصلحت و شجاعت، برتر از توده‌ی مردم‌اند. البته همیشه چنین اتفاق نمی‌افتد ولی لااقل در اکثر موارد چنین است.

نمایندگان انتخاب شده‌اند که با جمع‌آوری اطلاعات و بررسی و کارشناسی لازم، خواسته‌های مردم و مصالح عمومی را دنبال کنند. نماینده باید نظرات کارشناسانه‌ای را ارائه دهد که مستدل و متکی به علم باشد. طبعاً مردم انتظار ندارند که سخنان نماینده کلمه‌به‌کلمه شبیه حرف‌های مردم باشد اما انتظار دارند که سلوک عمومی نماینده در پارلمان، نمایانگر خواسته‌های انتخاب‌کنندگان باشد و نمایندگان به خواسته‌های خام مردم اعتدال بخشند. از طرف دیگر، گرچه یک نماینده توسط مردم یک ناحیه‌ی جغرافیائی خاص انتخاب می‌شود، اما عملاً یک نماینده فقط نماینده‌ی کسانی که به وی رأی داده‌اند نیست، بلکه نماینده‌ی کل ملت است، و مجلس به‌عنوان یک عصاره‌ی کوچک از یک ملت بزرگ است.

بنابر آن‌چه گفته شد، سه ویژگی اساسی در نمایندگی وجود دارد. اول: نماینده تمام قدرتش را از مردم می‌گیرد، بنابراین انتظار می‌رود نمایانگر نظرات رأی‌دهندگان باشد. دوم: نماینده باید نظرات کارشناسی شده و متکی بر اطلاعات و دانش ارائه کند. سوم: یک نماینده، نماینده‌ی کل یک ملت است، بنابراین انتظار می‌رود از نظراتی پشتیبانی کند که منافع عمومی ملت را در بر دارد.

در اکثر قریب به اتفاق موارد، بین منافع یا خواسته‌هائی که از این سه ویژگی سرچشمه می‌گیرند، تضادی نیست. یعنی منافع محلی و منافع ملی و خواسته‌های کارشناسی شده در یک راستا هستند. چون اول امری که بر اساس اطلاعات و یا ضوابط علمی کارشناسی شده باشد، منافع همه‌ی مردم را در بر دارد. به همین دلیل است که مدیریت علمی در همه‌ی جوامع دموکراتیک مرتباً در حال پیشرفت است و بیش‌تر تصمیمات حکومتی از هر نوع با استفاده از اطلاعات و روش‌های علمی اتخاذ می‌شود. مثلاً هنگامی‌که بر اساس دانش پزشکی مشخص شد که فلان دارو باید مجوز تولید بگیرد یا از گردونه‌ی تولید خارج شود، طبعاً به نفع همگان است. اصولاً بهترین و صحیح‌ترین تصمیمات آن‌هایی هستند که متکی به یافته‌های علمی در آن زمینه باشند و واضح است با پویائی دانش، تصمیمات مدیریتی هم پویا و متکامل خواهند بود.

دلیل دوم عدم تضاد بین خواسته‌های کارشناسی، محلی و ملی آن است که معمولاً هر آن‌چه به منفعت یا مصلحت یک ملت است، به نفع و مصلحت جزئی از یک ملت هم هست. منافع عام یک کشور، منافع خاص قطعات جغرافیائی یا نژادی و دینی آن کشور نیز هست. مثلاً هر تصمیمی که در جهت رشد اقتصادی و یا علمی و یا حفظ امنیت عمومی برای کل ملت گرفته می‌شود، برای تمامی اجزای یک ملت هم مفید است.

دلیل سوم برای هماهنگی خواسته‌های سه‌گانه‌ی فوق آن است که مردم یک جامعه‌ی دموکراتیک باید به اندازه‌ای هشیار و آگاه باشند که این اصل را بفهمند که مصالح آنان در گرو حفظ مصالح ملی است، و در خواسته‌های خویش منافع ملی را در نظر بگیرند. اگر واقعاً مردم هر منافع و مصالح محلی و قومی را بر منافع و مصالح ملی اولویت دهند، اصل دموکراسی و اصل ملیت در معرض خطر قرار می‌گیرد. قطعاً یکی از دلایل فروپاشی جهان سوم به ملت‌های کوچک فراوان و همچنین یکی از دلایل ناپایداری دموکراسی در جهان سوم آن است که هر منطقه‌ی جغرافیائی یا هر نژاد و قوم و یا پیروان هر دینی، صرفاً منافع خویش را در نظر می‌گیرند و حاضر به سازش برای منافع بزرگ‌تر ملی نیستند. جای تأسف است که اگر باز هم فرصت پیش آید، این کشورهای یک وجبی به قطعات ریزتری تقسیم می‌شوند.

بنابر دلایل سه‌گانه‌ی فوق، در یک جامعه‌ی آگاه، معمولاً بین خواسته‌های مستند به دانش، منافع محلی و منافع ملی، تضاد پیش نمی‌آید. اما از آن‌جا که امور نسبی است، احتمال پیدایش تضاد بین خواسته‌های مردم با نظرات نماینده و بین خواسته‌های محلی و منافع ملی وجود دارد. این تضادها... بیشتر بخوانید

📘 دموکراسی: آزادی، عدالت، اخلاق
✍🏻 دکتر سُها
📚 گروه کتابخوانی علمی
@SciBookReader

رکن اول دموکراسی: انتخابات آزاد و عادلانه
- کدام‌یک از مقامات دولتی باید توسط مردم انتخاب شوند؟

اصل مهم این است که کلیه‌ی مقامات دولتی باید به‌طور مستقیم یا غیرمستقیم توسط مردم انتخاب شوند و مردم باید بتوانند کلیه‌ی مقامات حکومتی را بدون استفاده از زور تعویض کنند. بنابراین، وجود هر مقامی که در مقابل انتخابات مصون باشد با دموکراسی ناسازگار است. مثلاً در بعضی کشورها پادشاه و یا رئیس‌جمهور مادام‌العمر و یا رهبر مادام‌العمر وجود دارد که مردم از طریق انتخابات قادر به تعویض آنان نیستند. واضح است که در این موارد اساس دموکراسی که حاکمیت مردم است از بین می‌رود. این‌که دقیقاً چه مقاماتی مستقیماً توسط مردم انتخاب شوند در حکومت‌های دموکراتیک مختلف متفاوت است. در تمام حکومت‌های دموکراتیک، نمایندگان پارلمان مستقیماً توسط مردم انتخاب می‌شوند. در بعضی کشورها مجلس اعیان یا لردها یا مجلس سنا وجود دارد که دارای اعضای غیرانتخابی (انتصابی) و مادام‌العمر هستند. این‌گونه مجالس به‌وضوح برخلاف دموکراسی‌اند چون این مجالس از انتخاب مردم مصون‌اند و بخشی از حاکمیت مردم را بدون نظر مردم در اختیار دارند. رئیس قوه‌ی مجریه نیز در بسیاری از حکومت‌های دموکراتیک مستقیماً توسط مردم برگزیده می‌شود که رئیس‌جمهور نامیده می‌شود. در بعضی دموکراسی‌ها، رئیس قوه‌ی مجریه توسط پارلمان برگزیده می‌شود که نخست‌وزیر نامیده می‌شود. یعنی به‌طور غیرمستقیم توسط مردم برگزیده می‌شود. در حکومت‌های دموکراتیک رئیس قوه‌ی قضائیه معمولاً به‌طور غیرمستقیم توسط مجلس یا رئیس‌جمهور منتخب برگزیده می‌شود. مقامات نظامی که اهرم‌های فشار و زور را در دست دارند نیز باید کاملاً مطیع رئیس قوه‌ی مجریه باشند. یعنی باید تحت امر مقام منتخب مردم باشند. در بعضی کشورها مقامات نظامی به‌صورت غیرشفاف در امور سیاسی کشور دخالت و روند امور را کنترل می‌کنند. این‌هم با دموکراسی ناسازگار است. اصولاً یکی از هنرهای دموکراسی این است که قدرت نظامی را که پیوسته سرکوبگر مردم بوده است تحت امر مردم قرار می‌دهد و اگر این امر محقق نشود، دموکراسی واقعی وجود ندارد.

📘 دموکراسی: آزادی، عدالت، اخلاق
✍🏻 دکتر سُها
📚 گروه کتابخوانی علمی
@SciBookReader

رکن اول دموکراسی: انتخابات آزاد و عادلانه
- آزادی انتخابات

با توجه به اصل تساوی افراد جامعه، لازم است که همه‌ی افراد در رأی‌دادن و در کاندید‌شدن آزاد و از حقوق مساوی برخوردار باشند. یعنی شرکت یا عدم شرکت در انتخابات و همچنین کاندید شدن، نباید عواقب منفی برای فرد داشته باشد.

در سیستم‌های دموکراتیک معمولاً سه دسته حق کاندید‌شدن و رأی‌دادن ندارند: کودکان، مجرمان در حین گذراندن دوره‌ی محکومیت و اتباع خارجی. کودکان به‌دلیل ناتوانی در تشخیص مسائل پیچیده‌ی سیاسی اجتماعی نمی‌توانند رأی دهند تا به سن قانونی برسند. سن قانونی واضح و قطعی نیست و امروزه ۱۸ سال را به‌عنوان سن قانونی تعیین کرده‌اند.

مجرمان در حین گذراندن محکومیت معمولاً از حق شرکت در انتخابات محروم‌اند، با این استدلال که چون به قوانین احترام نگذاشته‌اند حق شرکت در روند تصمیم‌گیری در مورد قانون را ندارند. اما این استدلال مورد پذیرش همگان نیست. فردی که قانونی را نقض کرده است در مقابل، مجازات می‌شود و دیگر ضرورتی ندارد که از دیگر حقوقش محروم شود. بنابراین به‌عنوان یک انسان عضو جامعه حق شرکت در انتخابات را دارد. در مورد حق شرکت در انتخابات پس از گذراندن دوره‌ی محکومیت که تردیدی نیست چون هیچ دلیلی برای سلب این حق وجود ندارد.

اتباع خارجی هم چون شهروند کشور به‌حساب نمی‌آیند نمی‌توانند در تعیین سرنوشت کشور نقش داشته باشند. البته اتباع خارجی با ضوابط خاصی می‌توانند تبعه‌ی کشور شوند.

غیر از سه دسته‌ی فوق باید کلیه‌ی افراد جامعه اعم از نژادها، قومیت‌ها و مذاهب مختلف از حق یکسانی برای کاندید‌شدن و رأی‌دادن برخوردار باشند.

هرگونه فشار یا تطمیع رأی‌دهندگان مخالف دموکراسی است. در دموکراسی اصل این است که هر فرد بتواند بدون هیچ محدودیتی به‌طور آزادانه در تعیین سرنوشت جامعه دخالت کند. اگر افراد مجبور به رأی‌دادن به فرد یا حزب خاص شوند یا از رأی‌دادن به فرد مورد نظرشان محروم شوند، یعنی از دخالت واقعی در سرنوشت خود محروم شده‌اند. همین‌گونه است تطمیع رأی‌دهندگان. در بعضی جوامع عقب‌افتاده با تطمیع مادی، افراد را به رأی‌دادن به فرد یا حزب خاص تشویق می‌کنند. واضح است که این رأی‌دهندگان واقعاً خودشان تصمیم نمی‌گیرند، یعنی با بررسی عاقلانه به رأی خاصی نمی‌رسند بلکه صرفاً رأیی را می‌دهند که فرد یا گروه تطمیع‌کننده می‌خواهد و این یک انتخاب واقعی نیست. در مواردی ضرر یا نفع اخروی افراد را از شرکت واقعی در انتخابات محروم می‌کند. مثلاً رهبران مذهبی به مردم عادی القا می‌کنند که اگر به فلان فرد یا حزب رأی دادید به بهشت یا جهنم می‌روید. طبیعی است که پیروان این رهبران مذهبی در یک تصمیم‌گیری آزادانه و عاقلانه شرکت نمی‌کنند، بلکه صرفاً بردگانی هستند که در تبعیت از روحانیون و از روی ترس یا طمع رأی می‌دهند. اصولاً رأی‌دادن وقتی معنی واقعی دارد که اطلاعات لازم در دسترس مردم باشد و مردم بتوانند آزادانه بیندیشند و آزادانه انتخاب کنند. پس هر عاملی که مردم را از تفکر و انتخاب آزاد محروم کند، حق تعیین سرنوشت را از آنان سلب کرده است. در حکومت‌های دیکتاتوری که اصلاً انتخاباتی نیست. در مواردی هم که حکومت‌ها تحت فشارهای فزاینده‌ی داخلی و بین‌المللی، تن به دموکراتیک کردن بخش‌هایی از حکومت می‌دهند، باز هم با تطمیع و تهدید سعی می‌کنند سرنوشت جامعه را در دستان خود نگه دارند... بیشتر بخوانید

📘 دموکراسی: آزادی، عدالت، اخلاق
✍🏻 دکتر سُها
📚 گروه کتابخوانی علمی
@SciBookReader

رکن اول دموکراسی: انتخابات آزاد و عادلانه
- آزادی تبلیغات انتخاباتی لازمه‌ی آزادی انتخابات است

طبیعی است که در یک انتخابات آزاد باید امکان معرفی آزاد کاندیداها به مردم فراهم شود و محدودیتی برای آن وجود نداشته باشد. تبلیغات این امکان را فراهم می‌کند که مردم سابقه‌ی کاندیداها، سطح تحصیلات و توانایی، سیاست‌ها و خط‌مشی و عقاید کاندیداها را بشناسند و با دیده‌ای باز بتوانند بین کاندیداهای مختلف گزینش کنند. محرومیت از تبلیغات آزاد، محروم کردن مردم از یک گزینش واقعی است. البته تبلیغات قانونی و انسانی دارای یک سری محدودیت‌های اخلاقی است نه محدودیت‌های سیاسی و زورمدارانه. دروغ، نیرنگ، تهمت، توهین، فحاشی و استفاده از امکانات نامساوی دولتی برای تبلیغات ممنوع است. نفی این اعمال غیراخلاقی محدود کردن تبلیغات نیست، بلکه سالم‌سازی آن است.

عامل دیگری که سلامت و عدالت انتخابات را تهدید می‌کند، قدرت است. منظور برتری است که حزب یا گروه‌های سیاسی حاکم به دلیل قرار داشتن در مسند قدرت از آن برخوردارند. صاحبان قدرت سیاسی هم می‌توانند در تبلیغات انتخاباتی دخالت کنند، مثلاً با استفاده‌ی غیرقانونی از امکانات دولتی و یا رسانه‌های دولتی و هم می‌توانند در روند اجرای انتخابات مداخله کنند. یک راه مقابله با این تهدید تشکیل ستاد انتخاباتی مستقل از تشکیلات حکومتی است؛ ستادی که مورد قبول احزاب مختلف باشد و امکان نظارت کامل مردم و احزاب را بر انتخابات فراهم کند.

عامل دیگری که سلامت و عدالت انتخابات را تهدید می‌کند، سرمایه است. احزاب و کاندیداها از توانایی مالی متفاوتی برخوردارند و حزب یا شخصی که پشتوانه‌ی مالی بیشتری دارد، می‌تواند تبلیغات گسترده‌تر و بهتری برپا کند. این مشکل راه‌حل آسانی ندارد. اما با اعمال سه روش می‌توان از شدت مشکل کاست. اول این‌که دولت باید برای هزینه‌های تبلیغاتی محدودیت قائل شود، یعنی یک سقف هزینه وجود داشته باشد که احزاب نتوانند بیشتر از آن خرج کنند. دوم: کمک مالی دولت به کاندیداهاست که البته باید پیش‌بینی‌های قانونی مناسب در نظر گرفته شود که افرادی که از توانایی مالی مناسب برخوردار نیستند از آن بهره‌مند شوند. سومین راه‌حل این است که دولت امکان استفاده‌ی یکسان از وسایل ارتباط جمعی دولتی را برای همه‌ی کاندیداها فراهم کند. این سه راه‌حل تاحدودی ناتوانی مالی کاندیداهای ضعیف‌تر را جبران می‌کند.

📘 دموکراسی: آزادی، عدالت، اخلاق
✍🏻 دکتر سُها
📚 گروه کتابخوانی علمی
@SciBookReader

رکن اول دموکراسی: انتخابات آزاد و عادلانه



- لزوم مخفی‌بودن رأی

رأی‌گیری مخفی امروزه به‌عنوان یک ویژگی مهم انتخابات دموکراتیک پذیرفته شده است. مخفی بودن رأی موجب می‌شود که رأی‌دهنده در مقابل فشارهای روانی اطرافیان، فشار قدرتمندان و رشوه مصون باشد و ترسی از ابراز نظر واقعی خود نداشته باشد.




- لزوم نظارت مردم و نمایندگان احزاب و کاندیداها بر روند انتخابات و شمارش آراء

در بعضی از دموکراسی‌های نوپا و در نمایش‌های دموکراسی مثل ایران، همان چیزی از صندوق‌های رأی بیرون می‌آید که سردمداران حکومت می‌خواهند. در این موارد مجریان انتخابات عوامل دستگاه حکومتی‌اند و روند برگزاری انتخابات تحت نظارت آزادانه نیست. برای این‌که جلوی این سوء‌استفاده‌ها گرفته شود، ضروری است که علاوه بر مستقل بودن ستاد انتخاباتی، نمایندگان احزاب و کاندیداها بتوانند آزادانه بر روند انتخابات نظارت کنند و قوه‌ی قضائیه بتواند به‌طور مستقل به شکایات مربوطه رسیدگی کند.

📘 دموکراسی: آزادی، عدالت، اخلاق
✍🏻 دکتر سُها
📚 گروه کتابخوانی علمی
@SciBookReader

رکن اول دموکراسی: انتخابات آزاد و عادلانه
- اختیارات مجلس نمایندگان

گرچه در اکثر دموکراسی‌ها رئیس قوه‌ی مجریه هم مستقیماً توسط مردم انتخاب می‌شود اما به‌هر‌صورت پارلمان قلب دموکراسی است. در بعضی دموکراسی‌ها که رئیس قوه‌ی مجریه نخست‌وزیر است و توسط پارلمان برگزیده می‌شود نقش پارلمان باز هم قوی‌تر می‌شود. یعنی کل ارکان حکومتی از پارلمان منشأ می‌گیرد و پارلمان از مردم. پارلمان اختیارات وسیعی دارد که در حقیقت اختیارات مردم است که به پارلمان تفویض شده و پارلمان به‌جای مردم عمل می‌کند. در این‌جا این اختیارات به‌طور خلاصه بیان می‌شوند:

اولین اختیار پارلمان حق قانون‌گذاری در تمام امور کشور در چارچوب قانون اساسی است. البته قانون‌گذاری پارلمان شامل حیطه‌ی زندگی خصوصی افراد نمی‌شود. یکی از مزایای بسیار برجسته‌ی پارلمان این است که تصمیم‌گیری‌های آن به دنبال بحث‌های شدید و طولانی انجام می‌گیرد. طبعاً هر موضوعی از زوایای مختلف مورد بررسی قرار می‌گیرد و در نتیجه تصمیمی که اتخاذ می‌شود بهترین تصمیم در شرایط موجود است. این‌که گفته می‌شود پارلمان در چارچوب قانون اساسی می‌تواند قانون کند، منافاتی با دموکراسی ندارد چون خود قانون اساسی توسط مجلسی از نمایندگان مردم تصویب می‌شود و در نهایت مورد تصویب آراء عمومی قرار می‌گیرد. جالب است بدانید که شیخ فضل‌الله نوری و آقای خمینی و مولا محمد عمر رهبر طالبان با این تصور غلط که در اسلام همه‌ی قوانین لازم برای تمامی امور و برای همه‌ی زمان‌ها تا قیامت وجود دارد، به شدت با هر گونه قانون‌گذاری مخالف بودند. به جملات زیر از خمینی که از کتاب کشف‌الاسرار وی نقل شده دقت کنید:

- ص ۲۹۲: دین اسلام تمام قانون‌های عالم را که از مغزهای سفلیسی مشتی بی‌خرد درآمده باطل کرده و هیچ قانونی را در جهان قانون نمی‌داند. (جالب است بدانید که سفلیس یک بیماری دستگاه تناسلی است.)

- ص ٣١٣: کسی جز خدا حق حکومت کردن بر کسی ندارد و حق قانون‌گذاری نیز ندارد و خدا به حکم عقل باید خود برای مردم حکومت تشکیل دهد و قانون وضع کند.

- ص ۱۸۴: قانون اسلام در طرز تشکیل حکومت، وضع قانون مالیات، وضع قوانین حقوقی و جزایی و آن‌چه مربوط به نظام مملکت است، از تشکیل قشون گرفته تا تشکیل ادارات هیچ چیز را فروگذار نکرده است. البته خمینی پس از به‌دست گرفتن قدرت متوجه شد که اسلام برای اکثر امور کشور قانون ندارد و از روی ناچاری مجلس شورایی را پذیرفت البته به شرطی که تحت فرمان ولی‌فقیه باشد و خلاصه این حرام را نیز حلال کرد.

از وظایف دیگر مجلس، تصویب بودجه‌ی عمومی کشور است که امکان تصمیم‌گیری و نظارت دقیق نمایندگان را بر درآمد و مخارج و برنامه‌ریزی آن‌ها فراهم می‌کند... بیشتر بخوانید

📘 دموکراسی: آزادی، عدالت، اخلاق
✍🏻 دکتر سُها
📚 گروه کتابخوانی علمی
@SciBookReader

رکن اول دموکراسی: انتخابات آزاد و عادلانه
- قاعده‌ی اکثریت به‌عنوان ابزار دموکراسی

با توجه به اختلاف نظر مردم در انتخاب رئیس‌جمهور یا نمایندگان و همچنین اختلاف نظر نمایندگان در تصویب قوانین، چه قاعده‌ای را باید اعمال کرد تا امور کشور پیش برود و کشور با قوانین یکپارچه‌ای اداره شود؟ قاعده‌ی اکثریت آشناترین و عملی‌ترین قاعده برای مصالحه است، بنابراین، قاعده‌ی تصمیم‌گیری‌های دموکراتیک بر اساس نظر اکثریت رأی‌دهندگان اتخاذ می‌شود.

قاعده‌ی اکثریت می‌تواند فرم‌های مختلفی داشته باشد، از جمله اکثریت مطلق، اکثریت نسبی و اکثریت دو سوم. در اکثریت مطلق نظر بیش از پنجاه درصد رأی‌دهندگان ملاک عمل قرار می‌گیرد. در اکثریت نسبی نظر بزرگ‌ترین واحد گروه ملاک عمل قرار می‌گیرد، مثلاً از چند حزبی که در انتخابات شرکت می‌کنند نظر آن حزبی ملاک عمل قرار می‌گیرد که تعداد حمایت‌کنندگانش از همه‌ی احزاب دیگر بیشتر باشد. مثلاً در یک جامعه‌ی ۱۰۰ نفری ۷۰ نفر در انتخابات شرکت می‌کنند. طبق قاعده‌ی اکثریت مطلق، رأی ۳۶ نفر آنان برای تصمیم‌گیری کافی است. اما اگر این ۷۰ نفر عضو ۴ حزب مختلف باشند، مثلاً ۲۰ نفر عضو حزب الف، ۱۵ نفر عضو حزب ب، ۱۲ نفر عضو حزب ج و ۱۰ نفر عضو حزب د و ۱۳ نفر هم عضو حزبی نباشند، طبق قاعده‌ی اکثریت نسبی حزب الف پیروز است و طبعاً نظر ۲۰ نفر به جای ۷۰ نفر اجرا می‌شود. واضح است که فراگیری اکثریت نسبی ضعیف‌تر از اکثریت مطلق است و یک اقلیت برای کل جامعه تصمیم می‌گیرد، بنابراین اکثریت نسبی قاعده‌ی عادلانه و مناسبی نیست. در قاعده‌ی اکثریت دو سوم یا سه چهارم، برای تصمیم‌گیری‌ها، لازم است که نظر دو سوم یا سه چهارم نمایندگان در نظر گرفته شود. واضح است که در یک جامعه‌ی دموکراتیک به‌دست آوردن رأی دو سوم یا سه چهارم مشکل است و موجب کندی یا عدم تصمیم‌گیری می‌شود و امور جامعه معطل می‌ماند. عیب دیگر این روش آن است که اگر حزبی رأی یک سوم به اضافه‌ی یک نفر را داشته باشد می‌تواند از تصویب قانون یا انتخاب مثلاً یک وزیر ممانعت به عمل بیاورد، یعنی اقلیتی می‌تواند سد راه کل شود.

از میان فرم‌های سه‌گانه‌ی مذکور اکثریت مطلق بهترین روش است و در اکثر موارد کاربرد دارد. چون از طرفی مانع از آن می‌شود که اقلیتی به جای کل جامعه تصمیم بگیرد (عیب اقلیت نسبی) و از طرف دیگر مانع از آن می‌شود که اقلیتی مانع تصمیم کل جامعه شود (عیب اکثریت دو سوم و سه چهارم). البته ممکن است هر کدام از فرم‌های اکثریت در موارد خاصی کاربرد داشته باشند. مثلاً در اکثر دموکراسی‌ها، تغییر قانون اساسی نیاز به رأی دو سوم یا سه چهارم اعضای مجلس دارد که کاملاً مطلوب است و مانع از آن می‌شود که احزاب حاکم به راحتی بتوانند قانون اساسی را تغییر دهند. همچنین عزل رئیس‌جمهور و وزرا بهتر است که از قاعده‌ی دو سوم تبعیت کند که یک حزب دارای اکثریت به راحتی نتواند کابینه را فلج کند و در عین حال این حق برای مجلس محفوظ است که در مواردی که رئیس قوه‌ی مجریه یا وزیری از قدرت سوءاستفاده کرد یا ناکارا بود بتواند با اکثریت دو سوم او را برکنار کند.

نکته‌ی مهم دیگر این است که در حکومت دموکراتیک گرچه اکثریت حکومت می‌کند، ولی اکثریت حق ندارد هرآنچه خواست انجام دهد. از جمله حق ندارد حقوق اقلیت‌ها را پایمال کند؛ مثلاً نمی‌تواند آزادی‌ها، حقوق بشر و حقوق مبتنی بر قانون اساسی آنان را نادیده بگیرد. همچنین اکثریت حق ندارد زبان، دین و آداب و رسوم خود را بر اقلیت تحمیل کند.

📘 دموکراسی: آزادی، عدالت، اخلاق
✍🏻 دکتر سُها
📚 گروه کتابخوانی علمی
@SciBookReader

رکن اول دموکراسی: انتخابات آزاد و عادلانه
- احزاب سیاسی

حزب مهم‌ترین سازمان سیاسی غیردولتی در دموکراسی است. احزاب ترجمان طبیعی تنوع عقاید، نظرات، منافع و اصناف اجتماعی‌اند. در جوامع بزرگ فرد به‌تنهایی نمی‌تواند در مقابل دستگاه گسترده دولت از حق خود دفاع کند یا در مسائل سیاسی اعمال نفوذ کند. اما هنگامی‌که افراد با یکدیگر متشکل شوند، قادر به انجام کارهای بزرگ سیاسی و اجتماعی هستند و می‌توانند بر روند سیاسی جامعه اثر بگذارند. احزاب کارکردهای زیادی برای دموکراسی دارند؛ از جمله محیطی فراهم می‌کنند که افراد علاقه‌مند به امور سیاسی و اجتماعی بتوانند در این امور مشارکت کنند. احزاب زمینه و راه نفوذ و دخالت مردم در دستگاه حکومتی را فراهم می‌کنند. حزب پشتوانه روانی مطلوبی را برای مشارکت در مسائل سیاسی فراهم می‌کند. این پشتوانه روانی دارای دو جهت است: یکی وجود یک محیط جمعی از افراد دارای دیدگاه و منافع مشترک، که طبعاً تلاش و تفکر جمعی را تقویت می‌کند؛ دوم ایجاد امید به تحقق خواسته‌های سیاسی. حزب امکان پیگیری قانونمند و مؤثر خواسته‌های عمومی را فراهم می‌کند. واضح است وقتی خواسته‌ای توسط افراد پراکنده مطرح شود تأثیر جدی نخواهد داشت، اما هنگامی‌که این خواسته‌ها توسط هزاران نفر در قالب سازمان‌یافته‌ای به‌صورت تظاهرات یا مشارکت فعال در سیاست مطرح شود، بسیار مؤثرتر خواهد بود. حزب می‌تواند افراد پراکنده را به‌صورت موج قدرتمندی سازماندهی کند.

احزاب محیطی را فراهم می‌کنند که افراد توانا برای اداره امور کشور آماده و پرورده شوند. در نتیجه، در صورت پیروزی در انتخابات، حزب آمادگی اداره پست‌های مهم سیاسی کشور را دارا خواهد بود. حزب محیط تبادل نظر و بحث و تعمیق نظرات و اندیشه‌هاست. در نتیجه، اندیشه‌های سیاسی پخته‌تر و علمی‌تر می‌شوند. یکی از کارهای مهم احزاب، نقد مستمر مسئولین سیاسی جامعه است. این نقد مستمر یکی از ویژگی‌های برجسته دموکراسی است که موجب رفع عیوب و ارائه مستمر راه‌حل‌های بهتر برای مشکلات اجتماعی و سیاسی می‌شود. نقد مستمر موجب تکامل پایدار نظام سیاسی و اجتماعی می‌شود. احزاب سیاسی زمینه برخورد آزاد و متمدنانه نظرات و اندیشه‌ها را فراهم می‌کنند و از خشم و خشونت می‌کاهند. به همین دلیل داشتن شاخه نظامی و یا برخورد خشونت‌آمیز توسط یک حزب به‌هیچ‌عنوان پذیرفته نیست. عاملان برخوردهای خشونت‌آمیز باید مجازات شوند و چنانچه سیاست کلی یک حزب خشونت‌گرا باشد، آن حزب باید از فعالیت سیاسی محروم شود. در درون احزاب، با مطالعه و بحث و تبادل نظر، سیاست‌ها و خط‌مشی‌های سیاسی، اجتماعی و اقتصادی برای اداره جامعه طراحی می‌شوند و از این طریق، سیاست‌گذاری حکومت تسریع و تسهیل می‌شود و نمایندگان یا مسئولین حکومتی که از طرف احزاب توانا به مجلس یا دولت راه می‌یابند، با آمادگی و اطلاعات و توانایی و روش‌ها و طرح‌های بررسی شده وارد میدان عمل می‌شوند.

وجود احزاب، انتخاب را برای افراد جامعه تسهیل می‌کند. چون هر حزب سیاست‌ها و خط‌مشی‌های مشخصی را برای اداره جامعه ارائه می‌کند و طبعاً افراد جامعه دور از ابهام و سردرگمی به سیاست‌های مشخص رأی می‌دهند.

مهم‌ترین هدف احزاب کسب قدرت سیاسی از طریق جلب حمایت عمومی در انتخابات است و طبعاً بیشترین فعالیت احزاب در هنگام انتخابات است. این امر کارکرد ارزشمندی برای دموکراسی دارد چون موجب افزایش رقابت سیاسی می‌شود و آن هم موجب افزایش مشارکت مردم در انتخابات می‌گردد. رقابت سیاسی با وجود احزاب متعدد آزاد امکان‌پذیر است. اما اگر حزبی مورد تأیید حکومت باشد و احزاب دیگر از آزادی عمل برخوردار نباشند، طبعاً انتخابات عادلانه و آزادی وجود نخواهد داشت و دموکراسی واقعی تحقق نمی‌یابد. چون جایی برای انتخاب واقعی وجود ندارد... بیشتر بخوانید

📘 دموکراسی: آزادی، عدالت، اخلاق
✍🏻 دکتر سُها
📚 گروه کتابخوانی علمی
@SciBookReader

رکن اول دموکراسی: انتخابات آزاد و عادلانه
- لزوم دموکراتیک بودن تشکیلات داخلی احزاب

همان‌طور که بیان شد بزرگ‌ترین ارزش احزاب تمرین دموکراسی و تبادل نظر و برخورد آراء است. اگر تشکیلات داخلی یک حزب غیردموکراتیک باشد، یعنی فردی یا افرادی بدون در نظر گرفتن رأی اعضای حزب، رهبر حزب باشند و به نظرات اعضای حزب و مردم بهایی ندهند، چنین حزبی محیطی برای تربیت افراد زورمدار و غیردموکراتیک خواهد بود و چنین تشکیلاتی بیشتر برای نابودی دموکراسی مناسب است تا پشتیبانی از دموکراسی. عملاً هم در طول تاریخ دموکراسی، احزاب فاشیستی مثل حزب نازی و فاشیسم ایتالیا و یا کمونیست با سر کار آمدن، دموکراسی را نابود کرده‌اند. بنابراین صرفاً باید احزاب دارای تشکیلات دموکراتیک اجازه فعالیت داشته باشند و احزاب فاشیستی و یا مذهبی و ایدئولوژیک که به دموکراسی وفادار نیستند و رهبری حزب تنها ملاک حزب است باید از فعالیت محروم شوند. همچنین مردم باید هوشیار باشند و از دموکراسی در مقابل چنین احزابی محافظت کنند. در همین راستا باید از فعالیت احزابی که شاخه نظامی دارند و برای تحمیل افکار خود به جامعه به روش‌های زورمدارانه متوسل می‌شوند جلوگیری کرد. تجربه آلمان نازی نشان داد که به‌قدرت رسیدن این احزاب مساوی است با نابودی دموکراسی.

📘 دموکراسی: آزادی، عدالت، اخلاق
✍🏻 دکتر سُها
📚 گروه کتابخوانی علمی
@SciBookReader

رکن اول دموکراسی: انتخابات آزاد و عادلانه
- لزوم شفافیت احزاب

احزاب در یک جامعه دموکراتیک باید کاملاً شفاف باشند. در دموکراسی جایی برای پنهان‌کاری و زدوبندهای سری وجود ندارد. باید ساختار احزاب و تصمیم‌گیری‌ها کاملاً آشکار باشد. باید منابع مالی و رابطه خلاف احتمالی احزاب با کانون‌های اقتصادی آشکار باشد. همچنین باید ارتباطات سیاسی احزاب با قدرت‌های سیاسی داخلی و خارجی مشخص باشد. پنهان‌کاری احزاب به وضوح عملی غیردموکراتیک است. بدین معنی که حزب از آگاهی مردم می‌ترسد و می‌خواهد کاری کند که به قانون یا بر خلاف نظر اکثریت مردم است. در جوامع دموکراتیک معمولاً قوانینی برای نظارت بر احزاب تصویب می‌شود و در صورت تخلف، خطاکاری آنان افشا می‌شود و در صورت نیاز مورد مجازات قرار می‌گیرند.

عدم شفافیت احزاب خطرات فراوانی برای دموکراسی دارد. از جمله افراد قدرت‌طلب و ضد دموکراسی می‌توانند از طریق این احزاب خود را به‌قدرت برسانند و دموکراسی را در معرض خطر قرار دهند. یا این‌که حزبی می‌تواند به کانون‌های اقتصادی خاصی وابسته باشد و همه تلاشش آن باشد که با کسب قدرت، حافظ منافع آن کانون‌های اقتصادی به زیان مردم باشد و بدتر از همه ممکن است حزبی وابسته به بیگانه باشد و با پنهان‌کاری خود را به‌قدرت برساند و استقلال و ملیت کشور را در معرض خطر قرار دهد. بنابراین قوه قضائیه، روزنامه‌ها، رادیو، تلویزیون و مردم باید کاملاً مواظب و ناظر اعمال احزاب باشند و نسبت به هرگونه خلاف یا پنهان‌کاری حساسیت نشان دهند.

در آغاز دموکراتیزه‌شدن یک کشور، احزاب کوچک متعدد و گاه افراطی تشکیل می‌شوند. از جمله ممکن است احزابی به وجود آیند که دارای بنیان تئوریک و علمی ضعیف باشند و از ساختار فکری مناسبی برخوردار نباشند. ممکن است بعضی احزاب دارای تمایلات ملی‌گرایانه افراطی و یا نژادپرستانه باشند و حتی خواستار جدایی اقوامی از کشور باشند. ممکن است بعضی احزاب توسط افرادی ضعیف، ناسالم و ماجراجو تشکیل شوند. باز ممکن است احزابی دارای ایدئولوژی‌های افراطی مثل کمونیسم، ضد دینی مذهبی افراطی و یا راست افراطی باشند. طبعاً اینگونه احزاب خطراتی برای ملیت و دموکراسی به حساب می‌آیند و می‌توانند موجب ناپایداری سیاسی شوند. در این موارد چه باید کرد؟ یک راه‌حل فوری، غیرعاقلانه و زورمدارانه این است که احزاب را تعطیل کنند. معمولاً در بسیاری از کشورهایی که تجربه ناموفق دموکراسی دارند، نظامیان به دنبال بهانه می‌گردند که با بزرگ کردن خطاهای احزاب، آنان را سرکوب کنند و روند دموکراسی را متوقف کنند. اما دو راه‌حل اساسی وجود دارد. اول باید فرصت داد تا با پیشرفت و تثبیت دموکراسی، احزاب با انتخابات مردم و با بحث‌های طولانی و آزاد در مطبوعات، رادیو، تلویزیون و مجلس پالایش یابند، همانگونه که در کشورهای با سابقه طولانی دموکراسی اتفاق افتاده است. تجربه این کشورها نشان داده است که در روند تثبیت دموکراسی، سیستم حزبی به‌سمت وضعیت پایدارتر و معقول‌تر پیش رفته است. در این روند احزاب افراطی حذف می‌شوند. احزاب کوچک در احزاب بزرگ‌تر و معقول‌تر سامان می‌یابند و خواسته‌های آنان نیز تعدیل می‌شود. همچنین احزاب متعادل‌تر و معقول‌تر که در جهت خواست‌های معقول مردم عمل می‌کنند، به‌تدریج قوی‌تر می‌شوند چون مورد اقبال مردم قرار می‌گیرند. به‌طور خلاصه، در یک رقابت دموکراتیک بین احزاب، آنانی باقی می‌مانند که دارای پشتوانة تئوریک قوی‌تری هستند، منافع ملی را در نظر می‌گیرند، خواسته‌های افراطی ندارند و وابسته به بیگانه نیستند و احزاب نامناسب یا به حاشیه رانده می‌شوند و یا حذف می‌شوند.

راه‌حل دوم: با توجه به تخصصی‌شدن امور سیاسی اجتماعی، بهتر است که بنیانگذاران احزاب از تحصیلات برجستة علمی در مسائل سیاسی، اجتماعی و اقتصادی و امثالهم برخوردار باشند. این امر می‌تواند مورد تصویب مجلس قرار گیرد. در چنین صورتی قطعاً از خواسته‌های افراطی و روش‌های غیرمعقول کاسته می‌شود. البته دموکراتیک بودن تشکیلات داخلی احزاب به‌طور اتوماتیک موجب بالا آمدن افراد متخصص‌تر، کارآمدتر و اخلاقی‌تر می‌شود یعنی به‌تدریج سردمداران حزب بهتر خواهند شد... بیشتر بخوانید

📘 دموکراسی: آزادی، عدالت، اخلاق
✍🏻 دکتر سُها
📚 گروه کتابخوانی علمی
@SciBookReader