دوراهی‌های اخلاقی

خداوند به حضرت ابراهیم فرمان داد که تنها پسرش، اسحاق را به منطقۀ موریا ببرد و او را در راه خدا قربانی کند. صبح روز بعد ابراهیم به همراه اسحاق، دو خدمتکار و الاغ خود عازم سفر سه‌روزه و سخت خود شدند. به مکان موردنظر که رسیدند، ابراهیم محرابی ساخت و چوب‌ها را بالای آن چید. پسرش را بست و چاقوی سنگینی در دست گرفت. در آخرین لحظات بود که دست‌ودلش لرزید؛ نمی‌توانست فرزند خود را ذبح کند. اما اسحاق درماندگی را در چشمان پدر دید. زمانی که نزد مادرش، سارا بازگشت ایمانش را به کلی از دست داده بود.

این روایت از ابراهیم و اسحاق، یکی از چهار روایتی است که سورن کی‌یرکگور در کتاب ترس و لرز خود به تصویر کشیده است. کی‌یرکگور نگران بود که تعدی تفاسیر، برخورد قطعیات آشکار را کم‌اثر کند، تأکید او بر این بود که دوراهی ابراهیم پاسخ سادۀ‌ای ندارد، و قصد داشت خواسته‌های برخاسته از ایمان حقیقی را پررنگ جلوه دهد.

از منظری وسیع‌تر، این داستان، موضوع تعهدات اخلاقی ضدونقیض را پررنگ می‌کند: چه کار کنیم وقتی مسئله‌ای که به‌لحاظ فطری کاملاً اشتباه است مقابل قانونی اساسی که خود را وقف آن کرده‌ایم قرار می‌گیرد؟ در شرایطی که درست و غلط مشخص نباشد، کدام اصول اساسی این دو را از هم تمیز می‌دهند؟

در دنیای سکولاری که به تسخیر تکنولوژی درآمده، دوراهی ابراهیم، مسئله‌ی تراموا خوانده می‌شود. در دهۀ ۱۹۶۰، فیلسوفی به‌نام فیلیپا فوت مسئله‌ی تراموا را مطرح کرد، هدف این آزمایش فکری، تشدید کشمکش‌های موجود میان احساسات اخلاقی ضدونقیض بود. در این آزمایش، پنج نفر به ریل قطار بسته شده‌اند. متأسفانه ترمز قطار بریده و با سرعت به آن‌ها نزدیک می‌شود. اگر کسی کاری نکند این پنج نفر حتماً می‌میرند. اما شما می‌توانید کاری کنید: کنار شما اهرمی قرار دارد که با کشیدن آن می‌توانید مسیر قطار را عوض کنید. از بخت بد، یک نفر هم بر روی مسیر دیگر قطار بسته شده است و کشیدن اهرم به‌منزلۀ مرگ قطعی او خواهد بود. در چنین شرایطی چه می‌کنید؟

از یک طرف می‌توانید بین مردن پنج نفر و مردن یک نفر، یکی را انتخاب کنید. اگر سایر شرایط یکسان باشد، مرگ یک نفر بهتر از مرگ پنج نفر است یا حداقل اگر بهتر نباشد، بدتر نیست. از طرف دیگر، باید مسیر قطار را تغییر دهید. اگر قطار خودبخود با سرعت پیش برود و جان پنج نفر را بگیرد تقصیر ما نیست، در حالی که اگر به اختیار خود اهرم را بکشیم، مسئول مرگ آن یک نفر خواهیم بود.

فیلسوفان، مسئله‌ی تراموا اصلی را به اشکال مختلفی اصلاح کردند. یکی از این اصلاحات مشهور، «مسئله‌ی پل عابر پیاده» است که توسط جودیث جارویس تامسون مطرح شده است. این دفعه اهرمی در کار نیست: تنها راه توقف قطار و جلوگیری از مرگ آن پنج انسان بخت‌برگشته این است که فرد درشت‌اندامی را از بالای پل عابر پیاده به پایین پرت کنید تا جلوی قطار بیفتد.

در این حالت هم مثل حالت قبل یا یک نفر می‌میرد یا پنج نفر. نتیجه‌گرایان، میان سناریوی پل عابر پیاده و مسئله‌ی تراموای اصلی تفاوتی نمی‌بینند. اما این دو سناریو ممکن است از نظر وظیفه‌گرایان متفاوت باشند. در مسئله‌ی اول، قصد ما گرفتن جان آن یک نفر روی ریل نیست؛ این کار تنها بازتاب شومی در جهت تلاش برای نجات جان پنج نفر دیگر است. اما بالای پل عابر پیاده، یک نفر را عمداً به کام مرگ می‌فرستیم. این‌جاست که درگیر احساسات می‌شویم؛ کشیدن اهرم یک چیز است و هل دادن یک نفر از روی پل چیز دیگری است.

ابراهیم دریافت که داشتن معیار اخلاقی مطلقی چون پروردگار، می‌تواند چالش‌های فراوانی به همراه داشته باشد. اما بدون پروردگار، معیاری در کار نیست که آن هم چالش‌های خاص خودش را دارد. دوراهی‌ها به قوت خود باقی هستند و باید راهی برای مواجهه با آن‌ها پیدا کنیم. تا زمانی که نتوانیم از هستن به باید برسیم، طبیعت به تنهایی کمکی به ما نمی‌کند؛ جهان هستی جایی برای قضاوت اخلاقی نیست.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

استدلال بیزی و ارزش‌های واقعی

فرض کنید که کسی را واقعاً از صمیم قلب‌تان دوست دارید. به نیروی معنوی والاتری نیز باور دارید و عشق خود را تجلی آن نیروی معنوی والا می‌پندارید. اما از طرفی هم بیزین صادقی هستید که دوست دارد اعتبارات خود را در سایۀ شواهد به‌روزرسانی کند. در گذر زمان، به اطلاعات جدیدی دست پیدا می‌کنید که سیارۀ باورهای شما را از معنوی‌گرایی به طبیعت‌گرایی تغییر می‌دهد. آن‌چه فکر می‌کردید منشأ عشق‌تان بوده، از دست رفته است - آیا خود عشق هم از دست می‌رود؟ آیا باید فکر کنید عشقی که در دل داشته‌اید الان دیگر ناروا است؟

نه. عشق شما هنوز هم به قوت خود باقی است، مثل همیشه خالص و واقعی. چیزی که تغییر کرده، نحوۀ توضیح احساسات‌تان از منظر واژگان هستی‌شناسی اساسی است، ولی شما هنوز هم عاشق هستید. آب همان آب است و وقتی می‌فهمید که از هیدروژن و اکسیژن تشکیل شده، باز هم همه‌چیز را خیس می‌کند.

هدف، معنا و حس ما به درست و غلط هم به همین صورت است. اگر می‌خواهید به نیازمندان کمک کنید، فرقی نمی‌کند که بگویید خدا خواسته من دست کسی را بگیرم یا این کار را بنا به باور شخصی خودتان انجام دهید. در هر صورت ارزش‌های شما واقعی هستند.

سرشت پویای حیات، در میان اصطلاحات انسانی، به‌عنوان میل تجلی می‌کند. همیشه خواسته‌ای داریم، حتی زمانی که خواستۀ ما رهایی از بند امیال‌مان باشد. این هدف ماندگار نیست؛ برای زنده ماندن باید بخوریم، بیاشامیم، نفس بکشیم، سوخت‌وساز داشته باشیم و در کل باید بر موج آنتروپی رو به افزایش سوار شویم.

میل، در برخی موارد بدنام شده است، اما این مسئله مثل یکی از این رپ‌های بی‌سروته است. کنجکاوی، نوعی میل است؛ مفید بودن و ذوق هنری هم همین‌طور. میل، یکی از جنبه‌های اهمیت دادن محسوب می‌شود: اهمیت دادن به خود، به بقیه و به اتفاقات دنیا.

آدم‌ها سنگ بی‌جان نیستند که نسبت به آن‌چه در اطراف‌شان اتفاق می‌افتد بی‌تفاوت باشند و آن را بپذیرند. افراد مختلف ممکن است در سطوح مختلف و به طرق مختلفی اهمیت دادن خود را بروز دهند، اما اهمیت دادن همه‌جا هست. شاید بعضی‌ها اهمیت دادن خود را به شکل قابل‌تحسینی نشان دهند و مراقب حال خوب دیگران باشند، اهمیت دادن برخی هم ممکن است صرفاً به شکل خودخواهانه‌ای بروز پیدا کند و تنها حاضر باشند از منافع خودشان حفاظت کنند. اما آدم‌ها خواه‌ناخواه با همان چیزهایی توصیف می‌شوند که بدان اهمیت می‌دهند: شوق‌شان، تمایلات‌شان، اشتیاق‌شان و امیدهای‌شان.

زمانی که همه‌چیز روبه‌راه است و در آسودگی و سلامت به سر می‌بریم، چه می‌کنیم؟ بازی می‌کنیم. زمانی که نیازهای اولیۀ خوراک و مسکن ما برآورده شوند، بلافاصله به سراغ ابداع بازی و معما و مسابقه می‌رویم. این کار، تجلی جالب و دلپذیری از حسی عمیق‌تر است: دوست داریم خود را به چالش بکشیم، کاری انجام دهیم و چیزی در دست داشته باشیم که نشان زندگی ماست.

در نبرد بقا، موجودی که به هیچ‌چیز اهمیت نمی‌داده، صلاحیتش کمتر از موجودی است که حواسش به خودش، خانوادۀ‌اش و هم‌میهنانش بوده است. از همان ابتدا برای این ساخته شدیم که به دنیا اهمیت دهیم و کاری کنیم که دنیا هم اهمیت پیدا کند.

میراث تکامل‌یافتۀ ما، تمام ماجرا نیست. ظهور آگاهی به معنای چیزی که بدان اهمیت می‌دهیم، و رفتاری که در پاسخ به حس‌هامان از خود نشان می‌دهیم، می‌تواند در طول زمان بر اثر یادگیری، ارتباط با دیگران و درون‌اندیشی، متحول شود. غرایز و امیال بازتاب‌نیافتۀ ما، تمام داشته‌های ما نیستند؛ بلکه تنها آغازی هستند برای ساخت چیزی مهم.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

ده عامل برای زندگی معنادار

طبیعت‌گرایان شاعرانه خوب، وسوسه نمی‌شوند که فرامین را بین دیگران توزیع کنند. پس عاقلانه است که مفهوم «فرمان» را کنار بگذاریم و در عوض به پیشنهاد ده عامل بپردازیم: فهرستی تهیه کنیم از چیزهایی که فکر می‌کنیم درست است، در نظر داشتن عوامل این فهرست می‌تواند در حینی مفید باشد که بر روی روش‌هایی برای ارزش‌گذاری و اهمیت دادن به زندگی خود کار می‌کنیم و آن‌ها را تجربه می‌کنیم. گوش سپردن دقیق به نوای جهان هستی می‌تواند برای ما الهام‌بخش باشد.

۱. حیات ابدی نیست.
زندگی پایان می‌یابد، و این بخشی از چیزی است که آن را منحصربه‌فرد کرده. چیزی که وجود دارد، چیزی که می‌توانیم ببینیم و حس کنیم و بر آن تأثیر بگذاریم، همین‌جا پیش روی ماست. زندگی، آخرین تمرین قبل از اجرای تئاتر نیست که برایش برنامه‌ریزی کرده باشیم، با همان لباس‌های اجرا روی صحنه برویم، و همه‌چیز را امتحان کنیم تا زمان اجرای اصلی فرا برسد. زندگی، تنها اجرای ماست، تنها چیزی است که از خود به جا می‌گذاریم.

۲. تمایلات، بخشی از زندگی هستند.
زندگی در حرکت و تغییر تعریف می‌شود، و این ویژگی‌ها به‌عنوان گونه‌هایی از تمایل در انسان بروز می‌کنند. بعضی چیزها را از خاستگاه تکاملی خود می‌خواستیم، از لذت خوردن یک غذای خوب گرفته تا کمک کردن به دیگران در ساخت اثری هنری و تأثیرگذار. همین تمایلات هستند که ما را شکل می‌دهند، و باعث می‌شوند به خودمان و دیگران اهمیت بدهیم. اما ما را بردۀ دیگران نمی‌کنند؛ ما متفکر هستیم و به خود آگاهیم، می‌توانیم بگوییم که به چه چیزهایی اهمیت می‌دهیم.

۳. چیزی که برای مردم اهمیت دارد، مهم است.
جهان هستی برای ما اهمیتی قائل نیست، اما ما به جهان هستی اهمیت می‌دهیم. همین موضوع ما را به موجودات ویژه‌ای تبدیل کرده، نه به روح‌هایی سرد یا هدفی خاص در طرح بزرگ کیهان. در پی میلیاردها سال تکامل، موجوداتی به‌وجود آمدند که می‌توانند در مورد دنیا فکر کنند، این تکامل، تصویری از دنیا در ذهن ما ایجاد کرد و برای بررسی دقیق در اختیارمان قرار داد.

۴. همیشه می‌توانیم بهتر عمل کنیم.
با اشتباه کردن، درک خود را بالا می‌بریم. در رابطه با دنیا حدس‌هایی می‌زنیم، با مشاهدات خود آن‌ها را می‌آزماییم، معمولاً می‌فهمیم که اشتباه کرده‌ایم و سعی می‌کنیم که فرضیات خود را تقویت کنیم. حقیقت این است که انسان جایزالخطاست.

۵. می‌ارزد که گوش کنیم.
اگر قبول کنیم که همیشه امکان خطا برای ما وجود دارد، با ذهن باز به حرف‌های دیگران گوش می‌کنیم. همه‌ی ما تعصباتی داریم، بنابراین بد نیست کمی هم به این تعصبات از بیرون نگاه کنیم. می‌توانیم از تعالیم غنی و باستانی مختلفی چون هنر و ادبیات الهام بگیریم، بی‌آن‌که تعهدی نسبت به آن داشته باشیم.

۶. هیچ راه طبیعی برای وجود داشتن در کار نیست.
اگر ما بخشی از طبیعت هستیم، پس وسوسه می‌شویم که به «طبیعی بودن» ارزش دهیم. موضوع وارونه است: از آن‌جایی که ناگزیر، بخشی از طبیعت به‌شمار می‌رویم، نمی‌توانیم به غیر از طبیعی بودن کار دیگری بکنیم. اما طبیعت نه ما را راهنمایی می‌کند نه برای‌مان قانون وضع می‌کند، حتی نمونۀ‌ای از رفتار خوب را هم در اختیارمان قرار نمی‌دهد.

۷. به تمام گونه‌ها نیاز است.
اگر قرار باشد زندگی ما هدف و معنایی داشته باشد، باید خودمان آن را خلق کنیم. آدم‌ها با هم متفاوت هستند، پس چیزهای متفاوتی هم خلق می‌کنند. باید این ویژگی را گرامی بداریم، و نباید آن را چیز آزاردهنده‌ای بدانیم و بخواهیم آن را ریشه‌کن کنیم.

۸. جهان هستی در دستان ماست.
ما از همان چیزهایی تشکیل شده‌ایم که بقیۀ جهان هستی از آن تشکیل شده است، با این تفاوت که ما طوری سرهم‌بندی شده‌ایم که می‌توانیم از راه جدیدی در مورد خودمان حرف بزنیم. این قابلیت را داریم که در مورد گزینه‌های مختلف بیندیشیم و از میان آن‌ها انتخاب کنیم.

۹. می‌توانیم کاری بهتر از خوشبختی انجام دهیم.
اشتباهی که در تأکید بر خوشبختی مرتکب می‌شویم، این است که فراموش می‌کنیم زندگی فرآیندی خلاصه‌شده در فعالیت و حرکت است و به جای آن، به دنبال حالت کاملی از بودن می‌گردیم. از آن‌جایی که تغییر، اساس حیات است، امکان دارد حالت کاملی وجود نداشته باشد.

۱۰. واقعیت ما را هدایت می‌کند.
درحالی‌که ممکن است توهمات ما را خوشحال‌تر کنند، افراد کمی هستند که عمداً بخواهند به دنبال باورهای نادرست بروند. آرمان‌هایی والاتر از خوشحالی هم وجود دارد.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

جهان از چه ساخته شده؟ فرمیون‌ها و بوزون‌ها

جهان روزمرۀ ما بر نظریۀ کور بنا شده، نظریه‌ای که دینامیک و برهم‌کنش‌های ذرات را توصیف می‌کند. این نظریه دو نوع میدان کوانتومی را شامل می‌شود: فرمیون‌ها و بوزون‌ها. فرمیون‌ها ذرات ماده‌اند، یعنی فضا را اشغال می‌کنند و صلب بودن زمین زیر پای‌مان یا صندلی‌ای را که روی آن می‌نشینیم توضیح می‌دهند. بوزون‌ها حامل‌های نیرو هستند و می‌توانند روی هم انباشته شوند و میدان‌های نیرویی چون گرانش یا الکترومغناطیس را به وجود آورند.

فهرست کامل فرمیون‌ها و بوزون‌ها در نظریۀ کور به شرح زیر است:

فرمیون‌ها
۱. الکترون، موئون، تائو (بار الکتریکی ۱−).
۲. نوترینوی الکترون، نوترینوی موئون، نوترینوی تائو (خنثی).
۳. کوارک سر، کوارک افسون، کوارک بالا (بار الکتریکی ۲/۳+).
۴. کوارک ته، کوارک شگفت، کوارک پایین (بار الکتریکی ۱/۳−).

بوزون‌ها
۵. گراویتون (گرانش؛ انحنای فضازمان).
۶. فوتون (الکترومغناطیس).
۷. هشت گلوئون (نیروی هسته‌ای قوی).
۸. بوزون‌های W و Z (نیروی هسته‌ای ضعیف).

۹. بوزون هیگز.

در نظریۀ میدان کوانتومی، برای مشخص کردن خواص هر میدان یا ذرۀ وابسته به آن، نیاز به اطلاعات چندانی نیست. هر ذره‌ای جرم و «اسپین» دارد. می‌توانیم ذرات را کم‌وبیش فرفره‌های کوچک چرخانی بدانیم، جز این‌که ذرات بنیادی اندازه ندارند و اسپین آن‌ها نوعی خاصیت ذاتی است، نه دوران جسم‌شان حول محوری خاص. هر ذره به میدان خاصی وابسته است که دقیقاً اسپین یکسانی دارد؛ برای مثال، الکترون‌ها «اسپین-۱/۲» هستند، حال آن‌که گراویتون‌ها «اسپین-۲».

بارهای الکتریکی تعیین می‌کنند که ذرات چگونه با یکدیگر برهم‌کنش کنند. وقتی واژۀ «بار» را به تنهایی به کار می‌بریم، منظورمان «بار الکتریکی» است، لیکن نیروهای دیگر -گرانش و نیروهای هسته‌ای- نیز بار دارند. بار هر ذره می‌گوید که ذره چگونه با میدان حامل نیروی وابسته برهم‌کنش می‌کند. بنابراین، الکترون‌ها که بار الکتریکی‌شان ۱− است، مستقیماً با فوتون‌ها برهم‌کنش می‌کنند که حامل نیروی الکترومغناطیسی هستند و نوترینوها که بار الکتریکی‌شان صفر است، به هیچ‌روی مستقیماً با فوتون‌ها برهم‌کنش نمی‌کنند. آن‌ها می‌توانند به‌طور غیرمستقیم برهم‌کنش کنند، چون نوترینوها با الکترون‌ها و سپس الکترون‌ها با فوتون‌ها برهم‌کنش می‌کنند. از آن‌جا که خود فوتون‌ها خنثی هستند، مستقیماً با یکدیگر برهم‌کنش نمی‌کنند.

بار گرانشی همان انرژی ذره است که برابر است با جرم سکون ذره ضرب‌در مجذور سرعت نور. هر ذره‌ای بار گرانشی دارد، چون اینشتین به ما آموخت که گرانش جهان‌شمول است. همۀ فرمیون‌هایی که ما می‌شناسیم، بار هسته‌ای ضعیفی دارند و از این‌رو با بوزون‌های W و Z برهم‌کنش می‌کنند. نیمی از فرمیون‌هایی که ما می‌شناسیم، با گلوئون‌های حامل نیروی قوی برهم‌کنش می‌کنند و ما این فرمیون‌ها را کوارک و نیم دیگر فرمیون‌ها را که چنین برهم‌کنشی ندارند، لپتون می‌نامیم. بار کوارک‌های نوع بالا ۲/۳+ و بار کوارک‌های نوع پایین ۱/۳− است. نیروی قوی چنان قوی است که کوارک‌ها و گلوئون‌ها را در درون ذراتی چون پروتون‌ها و نوترون‌ها سرجمع نگه می‌دارد و این است که ما هرگز آن‌ها را مستقیماً نمی‌بینیم.

لپتون‌های باردار، الکترون‌ها و خویشاوندان سنگین‌ترشان، موئون و تائو هستند و سه نوترینو به آن‌ها وابسته‌اند که آن‌ها را نوترینوی الکترون، نوترینوی موئون، و نوترینوی تائو نام‌گذاری کرده‌ایم. این ذرات، بلوک‌های سازندۀ دنیای مادی‌اند که هر روز تجربه می‌کنیم.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

هیگز: راز جرم ذرات

میدان هیگز و ذرۀ وابسته به آن، بوزون هیگز، نقشی کلیدی در نظریۀ کور بازی می‌کنند. بوزون هیگز که در دهۀ ۱۹۶۰ پیش‌بینی شد، سرانجام در سال ۲۰۱۲ در برخورددهندۀ بزرگ هادرون در ژنو کشف شد. این کشف، نظریۀ کور را کامل کرد و نشان داد که باور ما به این مدل با شواهد تجربی تقویت شده است.

بوزون هیگز نوعی بوزون است، اما معمولاً از «نیروی» وابسته با میدان هیگز صحبت نمی‌کنیم. می‌توانستیم این کار را بکنیم، لیکن هیگز به‌قدری سنگین است که نیروی متناظر آن فوق‌العاده ضعیف و کوتاه‌برد است. آنچه هیگز را متمایز می‌کند، این است که میدان آن حتی در فضای تهی نیز مقدار غیرصفر دارد. ذراتی که ما از آن‌ها ساخته شده‌ایم، جملگی مدام در حمام هیگز شنا می‌کنند و همین امر بر خواص آن‌ها اثر می‌گذارد. مهم‌تر از همه، این است که به کوارک‌ها و لپتون‌های باردار و نیز بوزون‌های W و Z جرم می‌دهد.

در نظریۀ کور، جرم ذرات از برهم‌کنش آن‌ها با میدان هیگز به دست می‌آید. برخلاف میدان‌های دیگر که در خلأ به صفر می‌رسند، میدان هیگز در حالت پائین‌ترین انرژی نیز مقداری غیرصفر دارد. انرژی پتانسیل آن، آن‌گاه که میدان صفر است، بیش از وقتی است که میدان صفر نیست. این است که میدان هیگز در فضای خلأ نیز حضور دارد و بر ذراتی که از خلأ عبور می‌کنند، تأثیر می‌گذارد.

این ویژگی میدان هیگز، توضیح می‌دهد که چرا ذراتی مثل الکترون‌ها یا کوارک‌ها جرم دارند. بدون میدان هیگز، این ذرات بدون جرم می‌بودند و دنیای ما به‌شکل کنونی وجود نمی‌داشت. کشف بوزون هیگز در سال ۲۰۱۲، لحظه‌ای تاریخی بود، چون نشان داد که پیش‌بینی‌های نظریۀ کور با واقعیت هم‌خوانی دارند. این کشف، مانند به‌روزرسانی باورهایمان بر اساس شواهد جدید، اطمینان ما را به این مدل افزایش داد.

میدان هیگز، به‌عنوان بخشی از نظریۀ کور، تنها به جرم ذرات کمک نمی‌کند، بلکه به ما یادآوری می‌کند که دنیای روزمرۀ ما از تعادل ظریفی بین میدان‌ها و برهم‌کنش‌ها ساخته شده است. این میدان، که در همه‌جا حضور دارد، به ذرات اجازه می‌دهد تا جرم پیدا کنند و جهانی مادی را شکل دهند که ما در آن زندگی می‌کنیم.

نظریۀ کور، با وجود موفقیتش در توضیح این پدیده‌ها، کامل نیست. برای مثال، ما هنوز نمی‌دانیم چرا میدان هیگز دقیقاً این مقدار خاص را در خلأ دارد یا چرا جرم ذرات به این شکل توزیع شده است. اما کشف هیگز نشان داد که این نظریه در حوزۀ خودش -جهان روزمره- فوق‌العاده دقیق است. این پیروزی علم، ما را به شگفتی وا می‌دارد که چگونه با مشاهدات و آزمایش، می‌توانیم رازهای عمیق طبیعت را کشف کنیم.


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

معادلۀ فاینمن: نبض جهان

نظریۀ کور، قوانین فیزیک زیربنایی زندگی روزمره را در یک معادلۀ شگفت‌انگیز خلاصه می‌کند: انتگرال مسیر فاینمن. این معادله، قلب دینامیک کوانتومی نظریۀ کور است و نشان می‌دهد که میدان‌های کوانتومی چگونه از یک چیدمان به چیدمان دیگر تحول می‌یابند. اگر این معادله را بدانیم، هر آنچه بخواهیم دربارۀ رفتار نظریۀ کور حساب کنیم، می‌توانیم.

این معادله، دامنۀ کوانتومی گذار از یک پیکربندی میدان به پیکربندی دیگر را توصیف می‌کند. این دامنه از انتگرال مسیر فاینمن روی همۀ راه‌هایی به دست می‌آید که میدان‌ها می‌توانند تحول یابند. در این‌جا، ما سهم‌های کارهایی را جمع می‌بندیم که میدان‌ها می‌توانند بین نقاط آغازین و پایانی انجام دهند و هر یک از آن‌ها را «مسیر»ی می‌نامیم که پیکربندی میدان می‌تواند اختیار کند.

برای هر مسیر ممکنی که سامانه می‌تواند اختیار کند، ما عددی را حساب می‌کنیم که عمل نام دارد و طبق معمول آن را با نماد S نشان می‌دهیم. اگر سامانه سراسیمه به همه‌جا برود، عمل‌اش بسیار بزرگ خواهد بود و اگر هموارتر برود، عمل‌اش نسبتاً کوچک خواهد بود. در فیزیک کلاسیک، مسیری که واقعاً انتخاب می‌شود، مسیری است که کم‌ترین عمل را دارد. در مکانیک کوانتومی، سامانه نه‌تنها مسیر مجاز کلاسیکی، بلکه همۀ مسیرها را در نظر می‌گیرد. برای هر یک از این مسیرها، ما ضریب فاز exp{iS} را وابسته می‌کنیم. این نمادگذاری به ما می‌گوید که عدد ثابت اولر، e=۲/۷۱۸، را بگیریم و آن را به توان عدد موهومی i (جذر عدد ۱−) ضرب‌در عمل مسیر S برسانیم.

ضریب فاز exp{iS} عددی است مختلط که هم قسمت حقیقی دارد و هم قسمت موهومی. هر یک از این دو قسمت گاهی منفی و گاهی مثبت خواهند بود. جمع سهم‌های مسیرها در کل مشتی عدد مثبت و منفی می‌شوند که معمولاً یکدیگر را خنثی یا تقریباً خنثی می‌کنند و دست‌آخر عدد کوچکی را به دست می‌دهند. استثنا وقتی رخ می‌دهد که مقادیر عمل گروهی از مسیرهای نزدیک به هم شبیه هم باشند و در این صورت، ضرایب فاز آن‌ها شبیه هم می‌شوند و به‌جای این‌که یکدیگر را خنثی کنند، با یکدیگر جمع می‌شوند. این وضع دقیقاً وقتی رخ می‌دهد که عمل به مقدار کمینۀ‌اش نزدیک باشد و آن متناظر با مسیر مجاز کلاسیکی است. این است که دنیای روزمرۀ ما را می‌شود با مکانیک کلاسیک مدل‌سازی کرد.

معادله شامل میدان‌های مختلفی است: میدان گرانشی g، میدان‌های نیروی بوزونی (الکترومغناطیس، نیروهای هسته‌ای قوی و ضعیف) با A، فرمیون‌ها با ψ، و بوزون هیگز با Φ. عمل، انتگرالی است روی همۀ فضا و بازۀ زمان میان پیکربندی اولیۀ و نهایی. این انتگرال، حجم فضازمان را در نظر می‌گیرد که از خمیدگی فضازمان متأثر می‌شود.

عمل شامل سهم‌های مختلفی است:

- گرانش: اسکالر انحنا R نشان می‌دهد که فضازمان در هر نقطه چقدر خمیده است. این در نسبیت عام اینشتین نقش کلیدی دارد.
- نیروهای دیگر: تانسور قدرت میدان F نشان می‌دهد که میدان‌های نیرو چقدر پیچ می‌خورند و ارتعاش می‌کنند.
- ماده: فرمیون‌ها (ψ) با ماتریس‌های دیراک (γ) توصیف می‌شوند که رفتار ذرات و پادذرات را نشان می‌دهند. این بخش شامل برهم‌کنش فرمیون‌ها با بوزون‌های نیرو است.
- هیگز: تغییرات میدان هیگز (Φ) و انرژی پتانسیل آن، که حتی در خلأ غیرصفر است.

نظریۀ کور کامل نیست. ماده تاریک با هیچ میدان شناخته‌شده‌ای سازگار نیست. نوترینوها جرم دارند، اما تأیید آزمایشگاهی کاملی برای توضیح آن نداریم. اگر گرانش قوی شود، مثل نزدیکی مهبانگ یا درون سیاه‌چاله‌ها، این معادله کارگر نمی‌افتد. این نظریه در انرژی‌های پایین دقیق است، اما شامل همۀ ذرات و میدان‌هایی است که در زندگی روزمره می‌بینیم.

این معادله نشان می‌دهد که چگونه علم توانسته جهانی پیچیده را در یک فرمول جمع‌وجور خلاصه کند. باور ما به این نظریه با هر آزمایش تأیید می‌شود، مثل کشف ذرات پیش‌بینی‌شده. این موفقیت، یکی از بزرگ‌ترین پیروزی‌های تاریخ تفکر آدمی است.

W ≈ ∫_𝒦 <L [Dg][DA][Dψ][Dφ] exp { i ∫ d⁴x √−g [ (M_P² / 2) R + (1/4) F^μν F_μν + i ψ̄ γ^μ D_μ ψ + (ε^ij_L V_ij φ_i ψ_j + h.c.) − |D_μ φ|² − V(φ) ] }


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

تصویر بزرگ: آخرین نگاه به واقعیت

تنها یک بار در زندگی تا پای مرگ رفتم. تجربه‌ی عجیب و غریبی بود. در آزادراه ۴۰۵ لس‌آنجلس، راننده‌ی سر به هوایی جلوی ماشین من پیچید، من هم برای اینکه به او نزنم به سرعت فرمان را به سمت چپ گرفتم. هجده چرخ غول‌پیکری که در لاین سمت چپ می‌راند آن‌قدر که فکرش را می‌کردم با من فاصله نداشت، در نتیجه گوشه‌ی سپر عقب ماشین من با گوشه‌ی جلویی کابین راننده‌ی هجده چرخ برخورد کرد. ماشین به طور آرام و یکنواخت در جهت عقربه‌های ساعت چرخید و چرخید تا از طرف صندلی راننده به جلوی هجده چرخ خورد. حس می‌کردم در کهربا گیر افتاده‌ام، ماشین به اختیار خود در حال حرکت بود و من چاره‌ای جز تماشای آن نداشتم.

زخمی نشده بودم ولی بسیار شوکه و حیران بودم. اگر چند سانتی‌متر آن‌طرف‌تر خورده بود، همه چیز ممکن بود طور دیگری رقم بخورد. بسیاری از ما حوادثی نزدیک به مرگ را تجربه می‌کنیم و با فانی بودن زندگی مواجه می‌شویم.

جهان بزرگی است. چهارده میلیارد سال پس از انفجار بزرگ، آن بخش از فضا که مستقیماً برای ما قابل رؤیت است، مملو از صدها میلیارد کهکشان شد که هر یک از این کهکشان‌ها به طور متوسط صد میلیارد ستاره داشتند. برعکس چنین عظمتی، ما انسان‌ها بسیار کوچک هستیم و به تازگی سر و کله‌مان روی زمین پیدا شده، سیاره‌ای که اهمیت چندانی ندارد. انسان، موجودی کوچک و فانی است. آیا واقعاً بودن یا نبودن یکی از ما در این دنیا اهمیت دارد؟

این بودن یا نبودن به تعبیری می‌تواند مهم قلمداد شود. من زندگی خوبی دارم، خانواده و دوستانم مرا دوست دارند، اگر بمیرم آن‌ها بسیار غمگین خواهند شد. اما از منظر کیهان با چنین بی‌تفاوتی و عظمتی، آیا واقعاً بود و نبود ما تا این اندازه مهم است؟ حتی اگر چرخ جهان هستی بدون ما هم بگردد باز هم دلم می‌خواهد فکر کنم که زندگی ما واقعاً ارزش دارد.

همه می‌میرند. زندگی چون موجی بر ساحل است، جریانی است که آغاز شده، مدتی ادامه دارد و در نهایت به پایان می‌رسد. کوتاه یا بلند، لحظات ما در قیاس با وسعت ابدیت بسیار کوتاه هستند.

ما انسان‌ها ظرفیت تفکر، گرامی داشتن و درگیری با پیچیدگی‌های ترسناک جهان اطراف خود را پیدا کرده‌ایم. برای درک وجود خود، باید بدانیم که از چه چیزهایی پدید آمده‌ایم، این به معنای کندوکاو در حوزه‌ی ذرات و نیروها و پدیده‌های کوانتومی است. من باور دارم اگرچه ما بخشی از جهانی هستیم که حول قوانین خشک و بی‌روح پشت پرده می‌گردد، باز هم وجود ما مهم تلقی می‌شود. ما مجموعه‌ای از اتم هستیم که فکر و احساس داریم و با شیوه‌ی زندگی خود، به هستی معنا می‌بخشیم.

ما کوچک هستیم و جهان بزرگ. پذیرش جهان هستی همان‌گونه که هست، لبخند زدن به واقعیت و تبدیل زندگی به چیزی ارزشمند، هریک چالش متفاوتی به حساب می‌آید.

طبیعت‌گرایی شاعرانه امکان کثرت‌گرایی را در هدف و معنا فراهم می‌آورد، اکوسیستم غنی از ارزش‌ها و زندگی‌هایی که به‌خوبی سپری شده‌اند. راه یگانه‌ای برای درست زندگی کردن وجود ندارد. این فرصت را داریم که زندگی خود را به شکل‌های مختلفی دربیاوریم و همه‌ی آن‌ها را خوب و درست بدانیم.

ما مجموعه‌ای از اتم‌ها و ذرات هستیم که با یکدیگر برخورد می‌کنیم. از طرفی دیگر موجوداتی هستیم که فکر می‌کنند، احساس می‌کنند، اهمیت می‌دهند. این آخرین چیزی است که ما را از بقیه متمایز می‌کند. ما از همان چیزهایی تشکیل شده‌ایم که بقیه‌ی جهان هستی از آن تشکیل شده است، با این تفاوت که ما طوری سرهم‌بندی شده‌ایم که می‌توانیم از راه جدیدی در مورد خودمان حرف بزنیم.

جهان هستی معجزه نیست. این جهان تنها به‌صورت هدایت‌نشده و ناپایدار وجود دارد، و با نظم فوق‌العاده‌ای جلوه‌گر الگوهای طبیعت است. معجزه در وجود ما انسان‌هاست. نه آن معجزه‌ای که قوانین فیزیک را نقض کند؛ معجزه‌ای که در آن موجوداتی پیچیده، آگاه، خلاق، و مهربان می‌توانند کاملاً همگام با قوانین عجیب و شگفت‌انگیز فیزیک پدید آیند. زندگی ما متناهی، غیرقابل پیش‌بینی و بسیار ارزشمند است. پیدایش ما به دنیا معنا و اهمیت بخشیده است.

‎پایان


📘 تصویر بزرگ
✍🏻 شون کرول
↔️ هدیه شایسته
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

تساهل، پایۀ آزادیِ اجتماعی

تساهل را مشخصۀ اصلی کلیسای حقیقی می‌دانم. برخی به قدمت مکان‌ها و نام‌ها یا به جلال و شکوه عبادت ظاهری مباهات می‌کنند و برخی دیگر به اصلاحات به وجود آمده در تکالیف دینی‌شان، اما همۀ مسیحیان به حقانیت و صحت ایمان‌شان فخر می‌فروشند، زیرا عقیدۀ هر انسانی به نظر خودش برحق است. این مسئله و مسائلی از این قبیل همگی بیانگر کوشش انسان برای دست‌یابی به قدرت و سلطه بر دیگران است.

بگذارید هر کس به هر اندازه که می‌خواهد مدعی درستی این امور باشد. اما اگر او نسبت به نوع بشر نیکوکار، فروتن و خیرخواه نباشد، قطعاً نمی‌تواند مدعی دین مسیح باشد. مسئلۀ دین امری کاملاً علی‌حده است. این دین به منظور اقامه و برپایی جلال و شکوه ظاهری یا برای دست‌یابی به قدرت به وجود نیامده، بلکه آمده است تا زندگیِ بشر را بر اساس قواعد و اصول فضیلت و تقوا تنظیم کند.

هر آن‌کس که بخواهد خود را در سلک طریقت عیسی قرار دهد، در وهلۀ اول و پیش از هر چیز باید با شهوات و رذایل خود مبارزه کند. کاری است بس عبث که فردی نام مسیحی را به تکلف بر خود نهد بی‌آنکه زندگیِ خود را تقدس بخشد و اخلاص در عمل داشته باشد و شفقت و فروتنی پیدا کند. من وجدان آنانی را که انسان‌های دیگر را به بهانۀ عقیده مجازات می‌کنند، عذاب می‌دهند، نابود می‌کنند و می‌کشند، به قضاوت می‌طلبم. من مطمئنم که آن‌ها این اعمال را از سر خیرخواهی انجام می‌دهند، مگر آن‌که خلاف آن بر من ثابت شود. اگر همۀ این اعمال آن‌گونه که شکنجه‌گران وانمود می‌کنند ناشی از تمایل به خیرخواهی و عشق به ارواح انسان‌هاست، پس چرا این افراد خود تن به فحشا، فریب، کینه‌توزی و شرارت‌های این‌چنینی می‌دهند؟

این‌ها و چیزهایی از این قبیل قطعاً با عظمت دین و همچنین با سعادت بشر بیشتر مغایرت دارد تا مخالفت وجدان فرد با تصمیمات کلیسا یا کناره‌گیری او از عبادت‌های دسته‌جمعی در حالی که به شرارت‌ها و ناپاکی‌های زندگی نیز آلوده نشده است. چرا این تعصب شدید و آتشین به سعادت آدمیان که به نظر من در واقع با آتش و هیزم برافروخته و مشتعل است، نسبت به این فسادهای اخلاقی و رذالت‌ها که به تصدیق همۀ انسان‌ها کاملاً مغایر با اصول دین است، بدون هیچ توبیخ و ملامتی بی‌اعتناست و تمام هم خود را مصروف برگزاری مراسم یا تثبیت نظرات خود می‌نماید؟

نظرات اغلب دربارۀ مطالب دقیق و بغرنجی است که بسیار فراتر از ظرفیت درک انسان عادی است. در نهایت وقتی علت اختلاف گروه‌های متخاصم مورد داوری و ارزیابی قرار گیرد، روشن خواهد شد کدام‌یک بر حق‌اند و کدام‌یک مسبب اختلاف. کسی که از سر یقین پیرو مسیح است، عقاید او را قبول دارد و تسلیم فرامین اوست، اگرچه عقاید پدر و مادر را رها کند و از مجامع عمومی جدا گردد و در مراسم موطن خود شرکت نجوید، چنین کسی نباید محکوم به ارتداد شود.


📘 نامه‌ای در باب تساهل
✍🏻 جان لاک
↔️ شیرزاد گلشاهی کریم
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

مرزهای قدرت دولت و آزادیِ فردی

دولت اجتماعی از انسان‌هاست که فقط برای تأمین، حفظ و پیشبرد منافع مدنی تشکیل شده است. منافع مدنی را زندگی، آزادی، تندرستی و آسایش تن و تملک اشیاء خارجی همچون پول، زمین، مسکن، اثاثیه و لوازم زندگی و امثال آن می‌دانم. وظیفۀ حاکم مدنی است که با اجرای عادلانۀ قوانینی برابر برای همۀ مردم به طور عام و برای هر فردی که تحت سیادت اوست به طور خاص، از مالکیت مشروع آنان نسبت به چیزهایی که متعلق به زندگیِ دنیویِ آنان است، حراست کند.

اگر کسی خیال تجاوز به قوانین مربوط به عدالت اجتماعی و مساوات را که برای تأمین زندگیِ دنیوی و حراست از آن به وجود آمده است در سر بپروراند، می‌بایست با تهدید او به مجازات، یعنی محرومیت از منافع و مواهب مدنی، از این عمل او جلوگیری کرد. اما هیچ کس با میل و رغبت به مجازات‌هایی که او را از برخی مواهب زندگی محروم کند، تن در نمی‌دهد، چه رسد به مجازاتی که آزادی یا حیات او را سلب کند.

به همین دلیل باید حاکمی وجود داشته باشد که از قدرت و توان همۀ کارگزارانش بهره‌مند باشد تا بتواند تمام کسانی را که به حقوق افراد دیگر تجاوز می‌کنند، مجازات نماید. بنابراین، کل حوزۀ اقتدار فرمانروا فقط به امور مدنی مربوط می‌شود. به عبارت دیگر، قدرت مدنی، حق مدنی و حکومت مدنی همگی صرفاً به مراقبت برای بسط این‌گونه امور محدود و منحصر هستند.

قلمرو قدرت حاکم به هیچ وجه من‌الوجوه نمی‌تواند و نباید به امور مربوط به عقاید و وجدان افراد تعمیم داده شود. مراقبت از ارواح انسان‌ها به هیچ حاکم مدنی واگذار نشده است، چه رسد به اینکه به دیگران اعطا شده باشد. خداوند مراقبت از ارواح انسان‌ها را به حاکم مدنی واگذار نکرده است، برای اینکه به نظر نمی‌رسد خداوند هرگز چنین قدرتی را به کسی داده باشد تا بر دیگران تسلط یابد و آنان را مجبور به پذیرش عقیدۀ او نماید.

چنین قدرتی با رضایت مردم نیز نمی‌تواند به حاکم مدنی تفویض شود، چرا که هیچ انسانی نمی‌تواند تا آن حد نسبت به مراقبت از عقاید خود بی‌اعتنا باشد که آن را کورکورانه به اختیار دیگران، خواه پادشاه یا اعوان و کارگزاران او، واگذارد تا برای او تجویز کنند که باید چه ایمان یا عبادتی را بپذیرد. هیچ انسانی، حتی اگر هم خواهد، نمی‌تواند ایمان خود را تابع اوامر دیگران کند.

همۀ حیات و قدرت عقیدۀ راستین در ترغیب کامل و باطنی ذهن خلاصه می‌شود و ایمان بدون اعتقاد درونی، ایمان نیست. هر آنچه ما بدان معتقدیم و هر عبادت ظاهری‌ای که انجام می‌دهیم، اگر در ذهن خود کاملاً قانع نشده باشیم که این شهادت بر حق است و این عبادت مورد قبول است، چنان اعتقادی از هر نوع تعالی و علوی بسیار دور است و در واقع عمده مانع برای سعادت ماست.


📘 نامه‌ای در باب تساهل
✍🏻 جان لاک
↔️ شیرزاد گلشاهی کریم
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

آزادیِ وجدان، حق طبیعیِ انسان

مراقبت از ارواح انسان‌ها ربطی به فرمانروای مدنی ندارد، چرا که قدرت او صرفاً قدرتی ظاهری است. اما عقیدۀ راستین و سعادت‌بخش عبارت است از ترغیب درونی ذهن که بدون آن هیچ عملی مقبول قرار نمی‌گیرد. طبیعت درک و فهم آدمی چنان است که با قدرت ظاهری نمی‌توان او را مجبور کرد به چیزی اعتقاد پیدا کند.

مصادرۀ اموال، زندان، شکنجه و اعمالی از این قبیل نمی‌تواند هیچ تأثیری در تغییر حکم درونی انسان‌ها در اموری که خود به آن رسیده‌اند و اعتقاد پیدا کرده‌اند، داشته باشد. ممکن است گفته شود فرمانروای مدنی می‌تواند با به‌کارگیری براهین و ادله، افراد گمراه را به راه راست هدایت نماید و به این وسیله سعادت آن‌ها را تأمین کند. این گفته درست است، اما باید در نظر داشت که در این امر، حاکم مدنی هم با دیگران مساوی است.

حاکم مدنی با استفاده از عقل و استدلال قطعاً می‌تواند آنچه را که در امر آموزش، تعلیم و تربیت و تصحیح خطاهای دیگران زیبندۀ هر انسان نیکوکار و خوبی است، انجام دهد. مسند حکومت، فرمانروایان را وادار به دست شستن از انسانیت‌شان نمی‌کند. اما ترغیب کردن امری است و فرمان راندن امری دیگر. اتکا بر استدلال و برهان امری است و اتکا بر کیفر و مجازات امری دیگر.

تنها قدرت مدنی است که حق مجازات دارد، اما در امور متکی به برهان و استدلال، فقط حسن نیت شرط معتبر است. هر انسانی وظیفه دارد تا دیگران را نسبت به خطاهایشان نصیحت کند، پند و اندرز دهد و متقاعد سازد و با دلیل و برهان، آنان را به حقیقت و راه راست بکشاند. اما وضع قوانین، فرمان‌برداری خواستن از دیگران، مجبور کردن آنان به زور شمشیر، از آن هیچ کس جز فرمانروای مدنی نیست.

بر این اساس، قدرت فرمانروا تا بدان‌جا نمی‌رسد که بتواند با استفاده از نیروی قوانین خود، احکام ایمان یا اشکال عبادت را معین کند. قانون بدون کیفر و مجازات هیچ قدرتی ندارد و چون مجازات و کیفر برای متقاعد کردن ذهن آدمیان وسیلۀ مناسبی نیست، لذا استفاده از آن در امور ایمانی و عبادی کاملاً بی‌مورد است.

نه شهادت به امور ایمانی و نه تقلید و پیروی از اشکال ظاهری عبادت نمی‌توانند سعادت انسان‌ها را تأمین کنند، مگر اینکه کسانی که شهادت به ایمان می‌دهند و عبادت به‌جا می‌آورند، به حقانیت ایمان‌شان و مقبولیت عبادت‌شان اعتقاد داشته باشند. اما با مجازات به هیچ وجه قادر نیستند چنین اعتقادی را به وجود آورند.


📘 نامه‌ای در باب تساهل
✍🏻 جان لاک
↔️ شیرزاد گلشاهی کریم
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

جوامع داوطلبانه و حق انتخاب آزاد

کلیسا، جامعه‌ای آزاد و داوطلبانه است. هیچ کس به طور مادرزادی عضو هیچ کلیسایی نیست، والا می‌بایست به واسطۀ همان حق وراثتی که دارایی‌های دنیویِ والدین به فرزندان منتقل می‌گردد، عقیدۀ والدین نیز به فرزندان منتقل شود. هیچ چیز نامعقول‌تر از این نیست که فردی بخواهد ایمانش را از طریق همان حق مالکیتی که بر زمین‌هایش دارد، به دست آورد.

بر این اساس، هیچ انسانی فطرتاً و به طور مادرزادی به کلیسا یا فرقۀ خاصی تعلق ندارد، بلکه هر فرد داوطلبانه به کلیسایی می‌پیوندد که معتقد است آن عمل و عبادتی را که حقیقتاً مقبول است، در آن کلیسا یافته است. امید به سعادت تنها علت ورود او به کلیسا است، همچنان که این امید تنها دلیل ماندن او در این کلیسا نیز هست.

لذا اگر بعدها خطایی در اعتقادات یا اعوجاجی در شیوۀ عبادت آن کلیسایی که بنا به خواست خود به آن پیوسته است، بیابد، چرا نباید همان آزادی‌ای را که هنگام پیوستن به آن کلیسا داشت، به هنگام گسستن یا خروج از آن نیز داشته باشد؟ هیچ عضوی از کلیسا را جز از طریق امید قطعی به سعادت نمی‌توان مقید به ماندن نمود.

بنابراین، کلیسا، جامعه‌ای است متشکل از افرادی که داوطلبانه به منظور دست‌یابی به سعادت به هم پیوسته‌اند. هیچ اجتماعی، هر قدر هم که آزاد باشد یا در هر موقعیتی که به وجود آمده باشد، خواه متشکل از فیلسوفان که به دنبال تعلیم و تعلم هستند یا تاجران که در پی تجارت‌اند یا انسان‌های فارغ‌البال و مرفهی که در پی مصاحبت و گفت‌وگو هستند، نمی‌تواند به حیات خود ادامه دهد و انسجام خود را حفظ کند، مگر اینکه آن جامعه به وسیلۀ پاره‌ای قوانین انتظام یابد و همۀ اعضا توافق کنند که نظمی را رعایت کنند.

در غیر این صورت، آن جامعه به سرعت مضمحل شده، از بین می‌رود. مکان و زمان گردهم‌آیی می‌بایست مورد توافق باشد، می‌بایست ضوابطی برای پذیرش و طرد اعضا تدوین شود، سلسله‌مراتب مسئولان باید مشخص شود و همۀ امور در طریقی منظم انجام شود. از آنجا که همایش و پیوند اعضا در کلیسا کاملاً آزاد و داوطلبانه است، ضرورتاً نتیجه گرفته می‌شود که حق قانون‌گذاری نیز فقط از آن خود این کلیسا یا دست‌کم از آن کسانی است که این کلیسا با توافق عمومی به آنان اجازۀ قانون‌گذاری داده است.


📘 نامه‌ای در باب تساهل
✍🏻 جان لاک
↔️ شیرزاد گلشاهی کریم
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

خطر تعصب و ضرورت همزیستیِ مسالمت‌آمیز

آزادیِ مطلق، آزادیِ حقیقی و درست، آزادیِ بی‌طرفانه و برابر، چیزی است که ما بدان محتاجیم. اگر چه در باب این امور بسیار سخن گفته شده است، اما شک دارم که کاملاً درک شده باشد و مطمئنم که هیچ‌گاه به این‌گونه امور عمل نشده است، نه از سوی فرمانروایان‌مان نسبت به مردمان‌شان و نه از سوی فرقه‌های مختلف‌العقیده نسبت به یکدیگر.

این مباحث، هر چند که به اختصار مطرح می‌شوند، اما امیدوارم بیش از آنچه انتظار داریم، بتوانند تساویِ حقوق و عمل به آن را به اثبات برسانند و فرصت و موقعیت مناسبی باشند برای همۀ انسان‌هایی که به قدر کافی ارواح بزرگ دارند تا منافع واقعیِ مردم را بر منافع گروهیِ خاص ترجیح دهند.

اگر کسی معتقد باشد که آدمیان می‌بایست با آتش و شمشیر مجبور به پذیرش برخی عقاید گردند و بدون اینکه روحیات آنان مد نظر گرفته شود، می‌باید از این یا آن شیوۀ خاص پیروی کنند، یا اگر کسی سعی کند آن‌هایی که در باورشان به خطا رفته‌اند را با مجبور ساختن‌شان به پذیرش چیزی که به آن معتقد نیستند به راه آورد، بدون شک چنین شخصی فقط خواهان جمعیت‌های پر ازدحامی است که در امور ظاهری با او مشترک و هم‌دل باشند.

تساهل و مدارا با آنانی که از لحاظ عقیده با دیگران اختلاف دارند، چنان مورد تأیید عقل سلیم بشر است که برای افراد بشر، هیچ چیز شگفت‌آورتر از آن نیست که بدان حد کوردل باشند که با وجود صراحت و روشنی بسیارش، نتوانند ضرورت و فایدۀ آن را درک کنند. غرور و جاه‌طلبی برخی یا اغراض نفسانی و تعصب بی‌رحمانۀ دیگران، عیوبی هستند که اعمال بشری به ندرت توانسته است کاملاً خود را از آن‌ها آزاد سازد.

با وجود این، هیچ کس تحمل نمی‌کند که چنین صفات مذمومی آشکارا به او نسبت داده شود، مگر آنکه به این صفات رنگ و لعاب دروغین بدهد و در ظاهر چنان وانمود کند که قابل تحسین‌اند. هیچ دسته‌ای حق ندارد روحیۀ ستمگری و ظلم و بیداد غیرانسانیِ خود را با تظاهر به حفظ و حراست از سعادت ملت یا تظاهر به مراقبت و پاسداری از قوانین، رنگ و لعاب دهد.

‎پایان


📘 نامه‌ای در باب تساهل
✍🏻 جان لاک
↔️ شیرزاد گلشاهی کریم
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

رد اقتدار مطلقه و دفاع از آزادی طبیعی انسان‌ها

بردگی (slavery) چنان وضعیت پست و رقت‌انگیزی برای انسان است و چنان در تضاد با روحیه‌ی والا و شجاعت ملت ماست که به‌سختی می‌توان تصور کرد یک انگلیسی، چه رسد به یک جنتلمن، از آن دفاع کند. حقیقتاً من کتاب «پاتریارکا»ی سر رابرت فیلمر را، که می‌کوشد همه‌ی انسان‌ها را متقاعد کند که برده‌اند و باید چنین باشند، صرفاً تمرینی در طنازی می‌دانستم، مانند نوشته‌ای در ستایش نرون، و نه گفتاری جدی، اگر جدیت عنوان و مقدمه‌ی کتاب، تصویر روی جلد، و تحسین‌هایی که پس از انتشارش به دنبال آمد، مرا وادار نمی‌کرد که باور کنم نویسنده و ناشر هر دو در این کار جدی بوده‌اند. ازاین‌رو، این کتاب را با انتظارات بسیار و با دقت شایسته‌ی اثری که در زمان انتشارش چنین سر و صدایی به پا کرد، به دست گرفتم و خواندم، و باید اعتراف کنم که بسیار شگفت‌زده شدم که در کتابی که قرار بود برای همه‌ی بشریت زنجیر فراهم کند، جز طنابی از شن نیافتم؛ شاید برای کسانی که مهارت و هدفشان غبارآلود کردن فضا و گمراه کردن مردم است مفید باشد، اما در حقیقت هیچ نیرویی برای به بند کشیدن کسانی که چشمانشان باز است و آن‌قدر عقل دارند که بدانند زنجیرها، هرچند با دقت صیقل داده شده باشند، پوشیدنی نامناسب‌اند.

اگر کسی گمان کند که من در سخن گفتن آزادانه درباره‌ی مردی که قهرمان بزرگ قدرت مطلقه (absolute power) و بت‌پرستیده‌ی طرفداران آن است، بیش از حد جسارت می‌کنم، از او می‌خواهم این بار به کسی که حتی پس از خواندن کتاب سر رابرت، خود را، چنان‌که قوانین اجازه می‌دهند، انسان آزاد (freeman) می‌داند، این مقدار گذشت نشان دهد. نمی‌دانم این کار خطاست، مگر آنکه کسی که از سرنوشت این موضوع آگاه‌تر از من است، به او وحی شده باشد که این رساله، که مدت‌ها خفته بود، وقتی در جهان ظاهر شد، قرار بود با قدرت استدلال‌هایش، همه‌ی آزادی (liberty) را از میان ببرد و از آن پس مدل مختصر نویسنده‌ی ما، الگویی در اوج و معیار کامل سیاست برای آینده باشد. نظام او در محدوده‌ای کوچک خلاصه می‌شود: «همه‌ی حکومت‌ها، پادشاهی مطلقه (absolute monarchy) هستند.» و پایه‌ای که او بر آن بنا می‌کند این است: «هیچ انسانی آزاد به دنیا نمی‌آید.»

در این عصر اخیر، نسلی از مردمان در میان ما برخاسته‌اند که به شاهزادگان چاپلوسی می‌کنند و این باور را ترویج می‌دهند که آنها حق الهی برای قدرت مطلقه (absolute power) دارند، صرف‌نظر از قوانینی که آنها را تشکیل داده و باید بر اساس آن‌ها حکومت کنند، یا شرایطی که تحت آن‌ها قدرت را به دست می‌گیرند، یا تعهداتی که با سوگندها و وعده‌های رسمی برای رعایت آن‌ها داده‌اند. برای هموار کردن راه این آموزه، آنها حق انسان‌ها به آزادی طبیعی (natural freedom) را انکار کرده‌اند؛ بدین ترتیب، نه‌تنها تا جایی که در توانشان بوده، همه‌ی رعایا را در معرض بدبختی نهایی ستم و استبداد (tyranny and oppression) قرار داده‌اند، بلکه عناوین و تخت‌های شاهزادگان را نیز متزلزل کرده‌اند: زیرا طبق نظام این افراد، جز یک نفر، همه‌ی شاهزادگان نیز برده به دنیا آمده‌اند و به‌واسطه‌ی حق الهی، تابع وارث راستین آدام هستند؛ گویی آنها قصد داشته‌اند علیه همه‌ی حکومت‌ها جنگ به راه اندازند و بنیادهای جامعه‌ی انسانی را برای منافع مقطعی خود واژگون کنند.

اینکه این آموزه از کجا سرچشمه گرفت و چگونه در میان ما مد شد و چه اثرات تأسف‌باری به دنبال داشت، به مورخان یا خاطرات کسانی که هم‌عصر سیب‌ثورپ و منورینگ بودند واگذار می‌کنم. کار من در حال حاضر تنها بررسی آن چیزی است که سر رابرت فیلمر، که گمان می‌رود این استدلال را به دورترین نقطه برده و به کمال رسانده، در این باره گفته است؛ زیرا هر کس که می‌خواهد به اندازه‌ی مد دربار فرانسه شیک باشد، این نظام مختصر سیاسی را آموخته و با خود برده است: «انسان‌ها آزاد به دنیا نمی‌آیند و بنابراین هرگز نمی‌توانند آزادی انتخاب حاکمان یا شکل‌های حکومت را داشته باشند.» شاهزادگان قدرت مطلقه (absolute power) دارند و این قدرت از حق الهی (divine right) ناشی می‌شود؛ زیرا بردگان هرگز نمی‌توانند حقی برای قرارداد یا رضایت داشته باشند. آدام پادشاهی مطلقه بود، و همه‌ی شاهزادگان از آن زمان به بعد نیز چنین‌اند.


📘 دو رساله درباره‌ی حکومت
✍🏻 جان لاک
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

نقد پایه‌های اقتدار مطلقه بر اساس آدام

موضع اصلی سر رابرت فیلمر این است که انسان‌ها به‌طور طبیعی آزاد (naturally free) نیستند. این پایه‌ای است که پادشاهی مطلقه (absolute monarchy) او بر آن استوار است و به چنان بلندی‌ای می‌رسد که قدرت آن فراتر از هر قدرت دیگری است، سر به ابرها می‌ساید، چنان والا که از همه‌ی امور زمینی و انسانی فراتر است، که ذهن به‌سختی می‌تواند به آن دست یابد؛ به‌گونه‌ای که وعده‌ها و سوگندهایی که حتی خدای بی‌کران را مقید می‌کنند، نمی‌توانند آن را محدود کنند. اما اگر این بنیاد فرو بریزد، همه‌ی ساختار او نیز با آن فرو می‌ریزد، و حکومت‌ها باید به شیوه‌ی قدیمی خود بازگردند که با تدبیر و رضایت انسان‌ها (consent of men) و بهره‌گیری از عقلشان برای اتحاد در جامعه شکل می‌گیرند. برای اثبات این موضع بزرگ خود، او می‌گوید: «انسان‌ها در تبعیت از والدین خود به دنیا می‌آیند»، و بنابراین نمی‌توانند آزاد باشند. و این اقتدار والدین را او اقتدار شاهی (royal authority)، اقتدار پدرانه (fatherly authority)، یا حق پدری (right of fatherhood) می‌نامد.

ناچار شدم خواننده را با این نقل‌قول‌های متعدد به زحمت اندازم تا در آنها توصیف خود نویسنده از اقتدار پدرانه (fatherly authority) دیده شود، که در نوشته‌هایش پراکنده است و او فرض می‌کند که ابتدا در آدام نهاده شده و به‌حق به همه‌ی شاهزادگان پس از او تعلق دارد. این اقتدار پدرانه یا حق پدری، به نظر نویسنده، حقی الهی و تغییرناپذیر برای حاکمیت (sovereignty) است که به‌واسطه‌ی آن، یک پدر یا شاهزاده قدرتی مطلق، خودسرانه، نامحدود و غیرقابل محدود شدن بر جان، آزادی‌ها (liberties) و اموال فرزندان و رعایای خود دارد؛ به‌گونه‌ای که می‌تواند اموال آنها را بگیرد یا واگذار کند، آنها را بفروشد، اخته کند، یا به هر نحو که بخواهد از آنها استفاده کند، زیرا همه‌ی آنها بردگان او هستند و او ارباب یا مالک همه چیز است، و اراده‌ی نامحدود او قانون آنهاست.

حاکمیت آدام (sovereignty of Adam)، که نویسنده ساختار عظیم پادشاهی مطلقه‌ی خود را بر آن بنا کرده، انتظار داشتم در «پاتریارکا» این فرض اصلی او با تمام شواهد استدلالی لازم اثبات و تثبیت شود؛ و این موضوع، که اهمیت اصلی کار به آن وابسته است، با دلایل کافی توجیه شود. اما در تمام آن رساله، چیز بسیار کمی در این جهت یافتم؛ موضوع چنان بدون اثبات مسلم فرض شده که وقتی با دقت آن رساله را خواندم، به‌سختی باورم شد که چنین ساختار عظیمی بر فرض صرف این بنیاد بنا شده باشد: زیرا به‌سختی می‌توان باور کرد که در گفتاری که ادعا می‌کند اصل نادرست آزادی طبیعی انسان (natural freedom) را رد می‌کند، این کار را با فرض صرف اقتدار آدام، بدون ارائه‌ی هیچ اثباتی برای آن اقتدار، انجام داده باشد.

سر رابرت در مقدمه‌ی مشاهدات خود بر سیاست‌های ارسطو می‌گوید: «نمی‌توان آزادی طبیعی انسان‌ها (natural freedom of mankind) را فرض کرد بدون انکار خلقت آدام.» اما من نمی‌توانم ببینم، و در نتیجه درک نمی‌کنم، که چگونه خلقت آدام، که چیزی جز دریافت وجودی بی‌واسطه از قدرت مطلق و دست خدا نبود، به آدام حاکمیتی (sovereignty) بر چیزی بخشید، و چگونه فرض آزادی طبیعی، انکار خلقت آدام است. خوشحال می‌شوم کسی این را برای او توضیح دهد: زیرا من هیچ مشکلی در فرض آزادی انسان‌ها نمی‌بینم، هرچند همیشه به خلقت آدام باور داشته‌ام.

اما ببینیم او چگونه خلقت و این انتصاب را کنار هم قرار می‌دهد. سر رابرت می‌گوید: «به انتصاب خدا، به‌محض خلقت آدام، او پادشاه جهان (monarch of the world) بود، هرچند هیچ رعیتی نداشت؛ زیرا هرچند تا زمانی که رعیتی وجود نداشته باشد، حکومتی واقعی نمی‌تواند وجود داشته باشد، اما به‌واسطه‌ی حق طبیعت (right of nature)، این حق به آدام تعلق داشت که حاکم نسل خود باشد: اگرچه نه به‌صورت عملی، دست‌کم به‌صورت بالقوه، آدام از زمان خلقتش پادشاه بود.»


📘 دو رساله درباره‌ی حکومت
✍🏻 جان لاک
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

برابری طبیعی انسان‌ها و رد اقتدار پدرانه

موضع اصلی سر رابرت فیلمر این است که انسان‌ها به‌طور طبیعی آزاد (naturally free) نیستند. این پایه‌ای است که پادشاهی مطلقه (absolute monarchy) او بر آن استوار است و به چنان بلندی‌ای می‌رسد که قدرت آن فراتر از هر قدرت دیگری است، سر به ابرها می‌ساید، چنان والا که از همه‌ی امور زمینی و انسانی فراتر است، که ذهن به‌سختی می‌تواند به آن دست یابد؛ به‌گونه‌ای که وعده‌ها و سوگندهایی که حتی خدای بی‌کران را مقید می‌کنند، نمی‌توانند آن را محدود کنند. اما اگر این بنیاد فرو بریزد، همه‌ی ساختار او نیز با آن فرو می‌ریزد، و حکومت‌ها باید به شیوه‌ی قدیمی خود بازگردند که با تدبیر و رضایت انسان‌ها (consent of men) و بهره‌گیری از عقلشان برای اتحاد در جامعه شکل می‌گیرند. برای اثبات این موضع بزرگ خود، او می‌گوید: «انسان‌ها در تبعیت از والدین خود به دنیا می‌آیند»، و بنابراین نمی‌توانند آزاد باشند. و این اقتدار والدین را او اقتدار شاهی (royal authority)، اقتدار پدرانه (fatherly authority)، یا حق پدری (right of fatherhood) می‌نامد.

گمان نمی‌کنم نویسنده‌ی ما آن‌قدر در نگارش چنین گفتارهایی بی‌مهارت یا در موضوع مورد بحث بی‌دقت باشد که به‌اشتباه مرتکب خطایی شود که خود در «آنارشی پادشاهی مختلط»، صفحه‌ی ۲۳۹، به آقای هانتون نسبت می‌دهد: «نخست، نویسنده را متهم می‌کنم که هیچ تعریف یا توصیفی از پادشاهی به‌طور کلی ارائه نکرده است؛ زیرا بر اساس قواعد روش‌شناسی، او ابتدا باید تعریف می‌کرد.» و بر اساس همین قاعده‌ی روش‌شناسی، سر رابرت باید ابتدا به ما می‌گفت که این اقتدار پدرانه یا قدرت پدری چیست، پیش از آنکه بگوید این اقتدار در چه کسی یافت می‌شود و این‌قدر درباره‌ی آن سخن بگوید. اما شاید سر رابرت دریافت که این اقتدار پدرانه، این قدرت پدران و پادشاهان – زیرا او این دو را یکی می‌داند – اگر به‌صورت کامل در آن شکل عظیم که در ذهن خود ترسیم کرده بود ارائه شود، چهره‌ای بسیار عجیب و هراس‌انگیز می‌داشت و با آنچه فرزندان از والدین یا رعایا از پادشاهان خود تصور می‌کنند، بسیار ناسازگار بود.

پس بیایید بکوشیم تا دریابیم او چه توصیفی از این اقتدار پدرانه ارائه می‌دهد، آن‌گونه که در بخش‌های مختلف نوشته‌هایش پراکنده است. نخست، درباره‌ی آدام می‌گوید: «نه‌تنها آدام، بلکه پدران بعدی نیز، به‌واسطه‌ی حق پدری (right of fatherhood)، اقتدار شاهی بر فرزندان خود داشتند»، صفحه‌ی ۱۲. «سلطه‌ای که آدام به فرمان خدا بر تمام جهان داشت و به‌حق از او به پدران بعدی منتقل شد، به همان گستردگی و جامعیت سلطه‌ی مطلق هر پادشاهی بود که پس از خلقت وجود داشته است»، صفحه‌ی ۱۳. «سلطه‌ی حیات و مرگ (dominion of life and death)، جنگ‌افروزی و صلح‌سازی»، صفحه‌ی ۱۳. «آدام و پدران بعدی قدرت مطلق حیات و مرگ داشتند»، صفحه‌ی ۳۵. «پادشاهان، به‌واسطه‌ی حق والدین، به اعمال صلاحیت عالی (supreme jurisdiction) دست می‌یابند»، صفحه‌ی ۱۹. «قدرت شاهی به‌واسطه‌ی قانون خدا است، بنابراین هیچ قانون فروتری نمی‌تواند آن را محدود کند؛ آدام господین همه چیز بود»، صفحه‌ی ۴۰. «پدر یک خانواده جز به اراده‌ی خود با هیچ قانون دیگری اداره نمی‌کند»، صفحه‌ی ۷۸. «برتری شاهزادگان فراتر از قوانین است»، صفحه‌ی ۷۹. «صلاحیت نامحدود پادشاهان چنان به‌طور کامل توسط سموئیل توصیف شده است»، صفحه‌ی ۸۰. «پادشاهان فراتر از قوانین‌اند»، صفحه‌ی ۹۳.

ناچار شدم خواننده را با این نقل‌قول‌های متعدد به زحمت اندازم تا در آنها توصیف خود نویسنده از اقتدار پدرانه (fatherly authority) دیده شود، که در نوشته‌هایش پراکنده است و او فرض می‌کند که ابتدا در آدام نهاده شده و به‌حق به همه‌ی شاهزادگان پس از او تعلق دارد. این اقتدار پدرانه یا حق پدری، به نظر نویسنده، حقی الهی و تغییرناپذیر برای حاکمیت (sovereignty) است که به‌واسطه‌ی آن، یک پدر یا شاهزاده قدرتی مطلق، خودسرانه، نامحدود و غیرقابل محدود شدن بر جان، آزادی‌ها (liberties) و اموال فرزندان و رعایای خود دارد؛ به‌گونه‌ای که می‌تواند اموال آنها را بگیرد یا واگذار کند، آنها را بفروشد، اخته کند، یا به هر نحو که بخواهد از آنها استفاده کند، زیرا همه‌ی آنها بردگان او هستند و او ارباب یا مالک همه چیز است، و اراده‌ی نامحدود او قانون آنهاست.


📘 دو رساله درباره‌ی حکومت
✍🏻 جان لاک
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

رد حاکمیت آدام و تأیید برابری طبیعی انسان‌ها

استدلالی که شنیده‌ام دیگران به کار برده‌اند تا ثابت کنند آدام، به‌واسطه‌ی کلمات صریح خدا، پادشاه جهان (monarch of the world) شد، آیه‌ی سوم، ۱۶ است: «و اشتیاق تو به‌سوی شوهرت خواهد بود و او بر تو فرمانروایی خواهد کرد.» در اینجا، به گفته‌ی او، منشأ اصلی دولت (original grant of government) را داریم، که از آن در ادامه‌ی صفحه، مشاهدات، ۲۴۴، نتیجه می‌گیرد: «قدرت عالی در اقتدار پدری (fatherhood) نهاده شده و به یک نوع دولت، یعنی پادشاهی (monarchy)، محدود است.» زیرا هرچه مقدمات او باشد، نتیجه همیشه این است؛ کافی است کلمه‌ی «فرمانروایی» در هر متنی یک‌بار ذکر شود، آنگاه پادشاهی مطلقه (absolute monarchy) به‌واسطه‌ی حق الهی (divine right) برقرار می‌شود.

این زمانی نبود که آدام بتواند انتظار لطف یا اعطای امتیازی از خالق رنجیده‌ی خود داشته باشد. اگر این منشأ اصلی دولت باشد، چنان‌که نویسنده‌ی ما می‌گوید، و آدام اکنون پادشاه شده باشد، هرچه سر رابرت بخواهد او را چنین بداند، آشکار است که خدا او را پادشاهی بسیار فقیر ساخت، پادشاهی که خود نویسنده نیز آن را امتیاز بزرگی نمی‌شمرد. خدا او را به کار برای گذران زندگی‌اش گمارد و به‌نظر می‌رسد به‌جای سپردن عصای فرمانروایی برای حاکمیت بر ساکنان زمین، بیلچه‌ای به دستش داد تا زمین را تسخیر کند. خدا به او گفت: «با عرق پیشانی‌ات نان خود را خواهی خورد»، آیه‌ی ۱۹. شاید پاسخ داده شود که این اجتناب‌ناپذیر بود، زیرا او هنوز رعیتی نداشت و کسی نبود که برایش کار کند؛ اما بعدها، با زندگی بیش از ۹۰۰ سال، او می‌توانست مردمان کافی داشته باشد که به آنها فرمان دهد برایش کار کنند؛ خیر، خدا می‌گوید، نه‌تنها زمانی که جز همسرت کمکی نداری، بلکه تا زمانی که زنده‌ای، با کار خود زندگی خواهی کرد: «با عرق پیشانی‌ات نان خود را خواهی خورد، تا زمانی که به خاک بازگردی، زیرا از خاک گرفته شدی؛ زیرا تو خاکی و به خاک بازخواهی گشت»، آیه‌ی ۱۹.

همچنین باید توجه داشت که این کلمات در آیه‌ی سوم، ۱۶، که نویسنده‌ی ما آنها را منشأ اصلی دولت (original grant of government) می‌نامد، به آدام گفته نشدند، و در حقیقت هیچ اعطایی در آنها به آدام نشد، بلکه مجازاتی بود که بر حوا تحمیل شد: و اگر آنها را چنان در نظر بگیریم که به‌طور خاص به او یا در او به‌عنوان نماینده‌ی همه‌ی زنان دیگر خطاب شده‌اند، حداکثر به جنس زن مربوط می‌شوند و چیزی بیش از این را دربرنمی‌گیرند که آنها معمولاً باید در تبعیت از شوهران خود باشند: اما هیچ قانونی در اینجا وجود ندارد که زنی را به چنین تبعیتی ملزم کند، اگر شرایط او یا قرارداد با شوهرش او را از آن معاف کند، همان‌طور که هیچ قانونی نیست که او باید فرزندانش را با درد و رنج به دنیا آورد، اگر درمانی برای آن یافت شود، که این نیز بخشی از همان نفرین بر اوست؛ زیرا کل آیه چنین است: «به زن گفت، رنج و بارداری‌ات را بسیار افزون خواهم کرد؛ در رنج فرزندانت را به دنیا خواهی آورد، و اشتیاق تو به‌سوی شوهرت خواهد بود، و او بر تو فرمانروایی خواهد کرد.»

بنابراین، وقتی خدا درباره‌ی یعقوب و عیسو می‌گوید که «بزرگ‌تر به کوچک‌تر خدمت خواهد کرد»، آیه‌ی بیست‌وپنجم، ۲۳، هیچ‌کس گمان نمی‌کند که خدا بدین‌وسیله یعقوب را حاکم عیسو ساخت، بلکه پیش‌بینی کرد که چه چیزی در عمل رخ خواهد داد. اما اگر این کلمات خطاب به حوا باید به‌عنوان قانونی برای الزام او و همه‌ی زنان دیگر به تبعیت درک شوند، این تبعیت نمی‌تواند جز آنچه هر زنی به شوهرش بدهکار است باشد: و آنگاه اگر این منشأ اصلی دولت و بنیاد قدرت پادشاهی (monarchical power) باشد، به تعداد شوهران، پادشاه وجود خواهد داشت: بنابراین، اگر این کلمات به آدام قدرتی بدهند، تنها می‌تواند قدرت زناشویی (conjugal power) باشد، نه سیاسی؛ قدرتی که هر شوهری برای اداره‌ی امور خصوصی خانواده‌اش، به‌عنوان مالک کالاها و زمین آنجا، دارد و اراده‌اش در همه‌ی امور مشترک بر اراده‌ی همسرش مقدم است؛ اما نه قدرت سیاسی حیات و مرگ بر او، و بسیار کمتر بر هر کس دیگر.

این را یقین دارم: اگر نویسنده‌ی ما بخواهد این متن را اعطایی، منشأ اصلی دولت، دولت سیاسی، بداند، باید آن را با استدلال‌های بهتری اثبات می‌کرد تا اینکه صرفاً بگوید، «اشتیاق تو به‌سوی شوهرت خواهد بود»، قانونی بود که به‌واسطه‌ی آن حوا و همه‌ی کسانی که از او می‌آیند به قدرت پادشاهی مطلقه‌ی آدام و وارثانش تابع شدند. «اشتیاق تو به‌سوی شوهرت خواهد بود»، عبارتی بیش‌ازحد مبهم است که مفسران درباره‌ی معنایش توافق ندارند، تا بتوان با اطمینان بر آن بنا کرد، آن‌هم در موضوعی با چنین اهمیتی و نگرانی عمومی.


📘 دو رساله درباره‌ی حکومت
✍🏻 جان لاک
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

وضعیت طبیعی: آزادی و برابری انسان‌ها

برای درک درست قدرت سیاسی (political power) و استخراج آن از منشأ اصلی‌اش، باید بررسی کنیم که انسان‌ها به‌طور طبیعی در چه وضعیتی هستند، و آن وضعیت آزادی کامل (state of perfect freedom) است برای تنظیم اعمالشان و مدیریت دارایی‌ها و اشخاصشان، آن‌گونه که مناسب می‌دانند، در چارچوب قانون طبیعی (law of nature)، بدون نیاز به کسب اجازه یا وابستگی به اراده‌ی دیگری. همچنین، وضعیتی از برابری (equality)، که در آن همه‌ی قدرت و صلاحیت متقابل است، و هیچ‌کس بیش از دیگری ندارد؛ زیرا هیچ چیز آشکارتر از این نیست که موجوداتی از یک گونه و مرتبه، که به‌صورت یکسان از مزایای طبیعت و استفاده از توانایی‌های یکسان برخوردارند، باید با یکدیگر برابر باشند بدون تبعیت یا فرمان‌برداری، مگر اینکه خداوند و ارباب همه‌ی آنها، با اعلام آشکار اراده‌اش، یکی را بر دیگری برتر کند و با انتصابی آشکار و روشن، حقی غیرقابل‌تردید به سلطه و حاکمیت (dominion and sovereignty) به او اعطا کند.

این برابری انسان‌ها به‌طور طبیعی (equality of men by nature)، به نظر هوکر خردمند چنان بدیهی و غیرقابل‌تردید است که او آن را پایه‌ی وظیفه‌ی محبت متقابل میان انسان‌ها قرار می‌دهد، که بر آن وظایف آنها نسبت به یکدیگر بنا می‌شود، و از آن قواعد بزرگ عدالت (justice) و نیکوکاری (charity) استخراج می‌شود. به گفته‌ی او: «انگیزه‌ی طبیعی مشابهی انسان‌ها را به این آگاهی رسانده که وظیفه‌ی آنها در دوست داشتن دیگران کمتر از دوست داشتن خودشان نیست؛ زیرا وقتی چیزهایی برابرند، ناگزیر باید معیاری یکسان داشته باشند؛ اگر من جز این نتوانم که آرزوی دریافت خیر داشته باشم، به همان اندازه که هر کس برای روح خود آرزو می‌کند، چگونه می‌توانم انتظار داشته باشم که بخشی از این آرزویم برآورده شود، مگر اینکه خود مراقب باشم تا آرزوی مشابهی را، که بی‌تردید در دیگران نیز وجود دارد، برآورده کنم، زیرا ما از یک طبیعت یکسانیم؟ ارائه‌ی چیزی مغایر با این آرزو، ناگزیر به همان اندازه که مرا آزار می‌دهد، آنها را نیز آزار می‌دهد؛ بنابراین، اگر من زیانی برسانم، باید انتظار داشته باشم که رنج بکشم، زیرا دلیلی وجود ندارد که دیگران محبت بیشتری به من نشان دهند تا آنچه من به آنها نشان داده‌ام؛ ازاین‌رو، آرزویم برای دوست داشته شدن توسط برابرهایم در طبیعت، تا جایی که ممکن است، وظیفه‌ی طبیعی‌ای را بر من تحمیل می‌کند که به آنها محبت کامل نشان دهم؛ از این رابطه‌ی برابری میان خودمان و آنها که مانند ما هستند، قواعد و اصول متعددی که عقل طبیعی (natural reason) برای هدایت زندگی ترسیم کرده، هیچ‌کس ناآگاه نیست.»

اما اگرچه این وضعیت، وضعیت آزادی (state of liberty) است، اما وضعیت بی‌بندوباری (licence) نیست: هرچند انسان در این وضعیت آزادی کنترل‌نشده‌ای برای مدیریت شخص یا دارایی‌هایش دارد، اما اجازه ندارد خود یا هر موجودی در اختیارش را نابود کند، مگر جایی که استفاده‌ای والاتر از صرف حفظ آن ایجاب کند. وضعیت طبیعی قانونی طبیعی (law of nature) برای اداره‌ی خود دارد که همه را ملزم می‌کند: و عقل (reason)، که همان قانون است، به همه‌ی بشریت که به آن رجوع کنند می‌آموزد که چون همه برابر و مستقل‌اند، هیچ‌کس نباید به جان، سلامت، آزادی (liberty) یا دارایی‌های دیگری زیان برساند؛ زیرا انسان‌ها همگی ساخته‌ی دست یک خالق قادر مطلق و بی‌نهایت حکیم‌اند؛ همه خدمتگزاران یک ارباب متعال‌اند، که به فرمان او و برای انجام کار او به جهان فرستاده شده‌اند؛ آنها دارایی او هستند، ساخته‌ی دست او، که برای خشنودی او و نه برای خشنودی یکدیگر خلق شده‌اند.


📘 دو رساله درباره‌ی حکومت
✍🏻 جان لاک
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

وضعیت جنگ و حقوق طبیعی در برابر تجاوز

وضعیت جنگ (state of war) وضعیتی از دشمنی و نابودی است: بنابراین، اعلام با گفتار یا کردار، نه به‌صورت احساسی و شتاب‌زده، بلکه با قصدی آرام و حساب‌شده بر جان دیگری، او را در وضعیت جنگ با کسی قرار می‌دهد که چنین نیتی علیه‌اش اعلام کرده، و بدین‌ترتیب زندگی‌اش را در معرض قدرت دیگری قرار داده تا از او یا هر کس که به دفاع از او برخیزد و دعوایش را پیش گیرد، گرفته شود؛ عادلانه و معقول است که من حقی داشته باشم برای نابود کردن آنچه مرا با نابودی تهدید می‌کند: زیرا، به‌واسطه‌ی قانون بنیادین طبیعت (fundamental law of nature)، انسان باید تا حد ممکن حفظ شود، و وقتی همه نمی‌توانند حفظ شوند، ایمنی بی‌گناه مقدم است: و می‌توان کسی را که بر من جنگ افروخته یا دشمنی با وجودم را آشکار کرده، نابود کرد، به همان دلیلی که می‌توان گرگ یا شیری را کشت؛ زیرا چنین افرادی تحت پیوندهای قانون مشترک عقل (common-law of reason) نیستند، هیچ قانونی جز زور و خشونت ندارند، و بنابراین می‌توان با آنها مانند حیوانات درنده رفتار کرد.

و از این‌روست که کسی که تلاش کند دیگری را تحت قدرت مطلق (absolute power) خود درآورد، بدین‌وسیله خود را در وضعیت جنگ با او قرار می‌دهد؛ زیرا باید این‌گونه فهمیده شود که این اعلام قصدی بر جان اوست: زیرا من دلیلی دارم که نتیجه بگیرم کسی که بدون رضایت من بخواهد مرا تحت قدرت خود درآورد، هرگاه مرا در دست گرفت، به دلخواه خود از من استفاده خواهد کرد و هرگاه خواست مرا نابود خواهد کرد؛ زیرا هیچ‌کس نمی‌تواند مرا تحت قدرت مطلق خود بخواهد، مگر اینکه قصد داشته باشد با زور مرا به چیزی وادار کند که برخلاف حق آزادی‌ام (right of my freedom) است، یعنی مرا برده کند. آزاد بودن از چنین زوری تنها ضامن حفظ من است؛ و عقل به من می‌گوید که او را که آزادی‌ام را، که حصار آن است، سلب می‌کند، دشمن حفظ من بدانم؛ بنابراین، کسی که تلاش کند مرا به بردگی بکشاند، بدین‌وسیله خود را در وضعیت جنگ با من قرار می‌دهد.

این باعث می‌شود که برای انسان جایز باشد دزدی را که به او هیچ آسیبی نرسانده و هیچ قصدی بر جانش اعلام نکرده، جز با استفاده از زور برای به دست آوردن او و گرفتن پول یا هر آنچه از او می‌خواهد، بکشد؛ زیرا استفاده از زور، جایی که حقی برای آن ندارد، برای به دست آوردن من، هر بهانه‌ای که داشته باشد، دلیلی ندارم که فرض کنم کسی که آزادی‌ام (liberty) را سلب می‌کند، وقتی مرا در قدرت خود داشت، چیز دیگری از من نگیرد. بنابراین، جایز است که با او مانند کسی رفتار کنم که خود را در وضعیت جنگ با من قرار داده، یعنی اگر بتوانم او را بکشم؛ زیرا هرکس که وضعیت جنگ را ایجاد کند و متجاوز باشد، خود را به‌حق در معرض این خطر قرار می‌دهد.

و اینجا تفاوت آشکار بین وضعیت طبیعی (state of nature) و وضعیت جنگ (state of war) را داریم، که هرچند برخی آنها را با هم اشتباه گرفته‌اند، به همان اندازه از یکدیگر دورند که وضعیت صلح، حسن نیت، کمک متقابل و حفظ، از وضعیت دشمنی، کینه، خشونت و نابودی متقابل فاصله دارند. انسان‌هایی که بر اساس عقل (reason) با هم زندگی می‌کنند، بدون سرور مشترکی بر زمین، بدون مرجعی برای قضاوت بین آنها، به‌درستی در وضعیت طبیعی‌اند. اما زور، یا اعلام قصد زور بر شخص دیگری، جایی که هیچ سرور مشترکی بر زمین برای رجوع و رفع وجود ندارد، وضعیت جنگ است: و نبود چنین مرجعی به انسان حق جنگ می‌دهد، حتی علیه متجاوزی که در جامعه و هم‌وطن اوست.


📘 دو رساله درباره‌ی حکومت
✍🏻 جان لاک
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

قرارداد اجتماعی و تشکیل جامعه‌ی سیاسی

انسان، همان‌گونه که ثابت شده است، با حقی ذاتی برای آزادی کامل (perfect freedom) و برخورداری بی‌قیدوشرط از همه‌ی حقوق و امتیازات قانون طبیعت (law of nature)، برابر با هر انسان یا گروهی از انسان‌ها در جهان، به دنیا می‌آید. او به‌طور طبیعی قدرتی دارد که نه‌تنها برای حفظ دارایی‌اش (property)، یعنی حیات (life)، آزادی (liberty) و اموالش (estate)، در برابر آسیب‌ها و تعرضات دیگران به کار می‌رود، بلکه می‌تواند نقض این قانون را در دیگران قضاوت کرده و به تشخیص خود، حتی تا حد مرگ، در جرایمی که به نظرش شدت جرم آن را ایجاب می‌کند، مجازات کند. اما چون هیچ جامعه‌ی سیاسی (political society) نمی‌تواند بدون داشتن قدرت حفظ دارایی و مجازات تخلفات اعضای خود وجود داشته باشد یا پایدار بماند، جامعه‌ی سیاسی تنها آنجا وجود دارد که هر یک از اعضا این قدرت طبیعی را واگذار کرده و آن را به دست جامعه سپرده باشد، در همه‌ی مواردی که او را از درخواست حمایت از قانون وضع‌شده توسط جامعه محروم نمی‌کند. بدین ترتیب، با حذف قضاوت خصوصی هر عضو، جامعه به‌عنوان داور (umpire) با قوانین ثابت و بی‌طرفانه، که برای همه‌ی طرف‌ها یکسان است، عمل می‌کند و از طریق افرادی که از جامعه اختیار دارند، این قوانین را اجرا می‌کند، اختلافات میان اعضای جامعه را در مورد حقوق حل‌وفصل می‌کند و تخلفاتی را که هر عضوی علیه جامعه مرتکب شده است، با مجازات‌های تعیین‌شده توسط قانون، کیفر می‌دهد. از این‌رو، به‌راحتی می‌توان تشخیص داد که چه کسانی در جامعه‌ی مدنی (civil society) با یکدیگر هستند و چه کسانی نیستند. کسانی که در یک پیکر واحد متحد شده‌اند و قانون و قضاوت مشترکی برای رجوع دارند، با اختیار برای حل اختلافات میان خود و مجازات متخلفان، در جامعه‌ی مدنی با یکدیگر هستند؛ اما کسانی که چنین مرجع مشترکی ندارند، همچنان در وضعیت طبیعت (state of nature) باقی می‌مانند، جایی که هر فرد، در نبود دیگری، خود قاضی و مجری است؛ که همان‌گونه که پیش‌تر نشان داده شد، وضعیت کامل طبیعت است.

بنابراین، هرگاه تعدادی از افراد چنان در یک جامعه متحد شوند که هر یک قدرت اجرایی قانون طبیعت را واگذار کرده و به عموم (public) بسپارند، آنجا و تنها آنجا جامعه‌ی سیاسی یا مدنی وجود دارد. این امر زمانی رخ می‌دهد که تعدادی از افراد در وضعیت طبیعت، برای تشکیل یک ملت، یک پیکر سیاسی (body politic)، تحت یک دولت واحد (supreme government) به جامعه وارد شوند؛ یا زمانی که فردی به یک دولت از پیش تأسیس‌شده ملحق شده و با آن یکپارچه می‌شود. بدین ترتیب، او به جامعه یا، به‌عبارتی، به قانون‌گذار آن اختیار می‌دهد تا قوانینی برای او وضع کند که خیر عمومی جامعه (public good) ایجاب می‌کند و او خود موظف است در اجرای این قوانین (مانند احکام خود) همکاری کند. این امر انسان‌ها را از وضعیت طبیعت به وضعیت دولت مشترک‌المنافع (commonwealth) منتقل می‌کند، با برپایی یک قاضی بر روی زمین که اختیار دارد همه‌ی اختلافات را حل‌وفصل کرده و آسیب‌های واردشده به هر عضو دولت مشترک‌المنافع را جبران کند؛ این قاضی، قانون‌گذار یا قضاتی هستند که از سوی آن منصوب شده‌اند. و هرگاه تعدادی از افراد، هرچند متحد باشند، اما چنین قدرت تصمیم‌گیری برای رجوع نداشته باشند، همچنان در وضعیت طبیعت هستند.


📘 دو رساله درباره‌ی حکومت
✍🏻 جان لاک
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader

آغاز جوامع سیاسی از طریق رضایت

انسان‌ها، همان‌گونه که گفته شد، به‌طور طبیعی همگی آزاد (free)، برابر (equal) و مستقل (independent) هستند و هیچ‌کس نمی‌تواند بدون رضایت خود از این وضعیت خارج شده و تابع قدرت سیاسی (political power) دیگری شود. تنها راهی که فردی آزادی طبیعی (natural liberty) خود را واگذار کرده و قیود جامعه‌ی مدنی (civil society) را می‌پذیرد، توافق با دیگر افراد برای پیوستن و متحد شدن در یک جامعه (community) است، برای زندگی راحت، امن و مسالمت‌آمیز در کنار یکدیگر، با برخورداری امن از دارایی‌هایشان (properties) و امنیت بیشتر در برابر کسانی که عضو آن جامعه نیستند. هر تعداد از افراد می‌توانند این کار را انجام دهند، زیرا این امر به آزادی دیگران آسیب نمی‌رساند؛ آنها همچنان در آزادی وضعیت طبیعت (state of nature) باقی می‌مانند. هنگامی که تعدادی از افراد با رضایت به تشکیل یک جامعه یا دولت توافق کنند، بلافاصله یکپارچه شده و یک پیکر سیاسی (body politic) تشکیل می‌دهند که در آن اکثریت حق دارند برای دیگران تصمیم بگیرند و آنها را ملزم کنند.

زیرا هنگامی که تعدادی از افراد، با رضایت هر فرد، یک جامعه تشکیل داده‌اند، آن جامعه را به یک پیکر واحد تبدیل کرده‌اند، با قدرتی برای عمل به‌عنوان یک پیکر واحد، که تنها از طریق اراده و تصمیم اکثریت (majority) ممکن است: زیرا آنچه یک جامعه را به عمل وامی‌دارد، تنها رضایت افراد آن است، و چون لازم است پیکری واحد در یک جهت حرکت کند، باید در جهتی حرکت کند که نیروی بزرگ‌تر، یعنی رضایت اکثریت، آن را هدایت می‌کند؛ وگرنه غیرممکن است که به‌عنوان یک پیکر واحد یا یک جامعه عمل کند یا ادامه یابد، که این همان چیزی است که هر فرد با پیوستن به آن توافق کرده بود. بنابراین، هر فرد با این رضایت ملزم است که تابع تصمیم اکثریت باشد.

بنابراین، هر کس که از وضعیت طبیعت خارج شده و به یک جامعه متحد می‌شود، باید فهمیده شود که تمام قدرت لازم برای اهدافی که برای آن به جامعه پیوسته‌اند را به اکثریت جامعه واگذار کرده است، مگر اینکه به‌طور صریح توافق کرده باشند که تعداد بیشتری از اکثریت لازم است. این امر تنها با توافق برای متحد شدن در یک جامعه‌ی سیاسی (political society) انجام می‌شود، که تنها قرارداد (compact) لازم میان افرادی است که وارد دولت مشترک‌المنافع (commonwealth) می‌شوند یا آن را تشکیل می‌دهند. و بدین ترتیب، آنچه آغازگر و تشکیل‌دهنده‌ی هر جامعه‌ی سیاسی است، تنها رضایت تعدادی از افراد آزاد (freemen) دارای توانایی اکثریت برای متحد شدن و یکپارچه شدن در چنین جامعه‌ای است. و این تنها چیزی است که آغاز هر دولت قانونی (lawful government) در جهان را ممکن کرده یا می‌کند.


📘 دو رساله درباره‌ی حکومت
✍🏻 جان لاک
📚 گروه کتابخوانی علمی

@SciBookReader