شناخت (قسمت دوم - یقین و خطاپذیری)

~ رابرت ام مارتین

دکارت گرا: ببخشید اگر دخالت می‌کنم اما تو الآن یک چیزی گفتی که دیدم اشتباه است. فرض کن تو دلیل خیلی قانع کننده‌ای برای یک باور داری از طریق یک منبع اعتمادپذیر به باورت رسیده‌ای اما «اعتمادپذیر» به معنی خطاناپذیر نیست، بنابراین تو مجاز نیستی به باوری یقین کامل داشته باشی که شیوه رسیدنت به آن باور گاهی تو را به باور کاذبی می‌رساند، درست است؟

خطاپذیرانگار: من هم موافقم که اعتمادپذیری به معنی خطاناپذیری نیست. اما به نظر من می‌شود درباره اطلاعاتی که از یک منبع اعتمادپذیر گرفته‌ای هرچند خطاناپذیر نیستند، یقین زیادی داشته باشی...

لینک 1⃣

شناخت (قسمت سوم - یقین و احتمال)

~ رابرت ام مارتین

خطاپذیرانگار: خوب از این‌ها گذشته من شک دارم کل رویکرد دکارت درست باشد. از همه گذشته چرا ما به باورهای کاملاً یقینی نیاز داریم؟

دکارت‌گرا: ما به عنوان یک شالوده برای کل نظام باورهایمان به آن‌ها نیاز داریم، این طور نیست؟ منظورم این است که اگر این شالوده شکننده باشد کل ساختمان فرو می‌ریزد، درست نمی‌گویم؟

دیرباور: «شالوده» چیست؟

دکارت‌گرا: یک نوع خاصی از باور که بقیه باورهایمان بر پایه آن قرار می‌گیرند...

لینک 1️⃣ 2️⃣

شناخت (قسمت چهارم - باورهای محتمل و پارادوکس بخت‌آزمایی)

~ رابرت ام مارتین

خطاپذیرانگار: من با دکارت موافقم که آن باورهای روزانه فقط محتمل‌اند، نه یقیناً صادق. اما فکر می‌کنم داستان بقیه باورهایمان هم همین است.

دیرباور: می‌گویی یک باور باید چقدر محتمل باشد تا پذیرفتنی شود؟

خطاپذیرانگار: گفتنش سخت است. به گمانم بستگی دارد به این که میخواهم آن باور را برای چه به کار ببرم.

دیرباور: اما می‌توانی بگویی باوری که ۹۹ درصد محتمل باشد در هر زمینه‌ای کاملاً پذیرفتنی است، درست است؟

خطاپذیرانگار: مطمئناً...

لینک 1⃣ 2⃣ 3⃣

شناخت (قسمت پنجم - مسائل گتیه‌ای)

~ رابرت ام مارتین

دیرباور: از این که بگذریم یک مشکل دیگر هست که میخواهم درباره تعریفی از شناخت مطرح کنم که تعریف کننده قبلاً برایمان گفت. این مشکل از این تصور ناشی می‌شود که اگر «باور صادق موجه» باشد، آن وقت شناخت است. یک مثال دارم که به نظرم در آن یک «باور صادق موجه» است، اما شناخت نیست.

تعریف‌کننده: خوب می‌شنویم.

دیرباور: خوب، مثالم این است، فرض کن رضا می‌خواهد بداند ساعت چند است، و می‌داند که بیرون یک ساعت الکتریکی در سالن هست که خیلی خوب با زمان جلو می‌رود و از زمانی که آنجا بوده سال‌های سال است که عالی کار می‌کند، بنابراین رضا به سالن می‌رود و می‌بیند ساعت ۱۲:۱۵ را نشان می‌دهد و در نتیجه این باور را پیدا می‌کند که ساعت همین است به علاوه فرض کن باور او صادق باشد: واقعاً ساعت ۱۲:۱۵ باشد و در این مورد واضح است که باور فرد موجه است. ساعت واقعاً فوق‌العاده قابل اطمینان است. بنابراین رضا می‌داند که ساعت ۱۲:۱۵ است، درست است؟

لینک 1⃣ 2⃣ 3⃣   4⃣

درباره‌‌ی رابطه‌ی جنسی

~ ملکوک

- رضایت
- هایمن/پرده بکارت
- خودارضایی
- پورنوگرافی

شناخت (قسمت ششم - تجربه‌گرایی و عقل‌گرایی تصورات)

~ رابرت ام مارتین

دیرباور: الان دوست دارم بشنوم درباره این چه دارید بگویید، که واقعاً چه چیزی باور را موجه می‌کند.

تجربه‌گرا: من یک جواب برای این سوالت دارم. تنها منبع شناخت حقیقی ادراک حسی است.

دیرباور: «تجربه‌گرا» یعنی چه؟

تجربه‌گرا: تجربه‌گرایی یک موضع فلسفی است که تجربه‌ی حسی را مبنای شناخت قرار می‌دهد. واژه «empirical»[=تجربی] یعنی مبتنی بر تجربه‌ی حسی.

دیرباور: خوب لطفاً موضع‌ت را توضیح بده.

لینک 1⃣ 2⃣ 3⃣   4⃣ 5⃣

استانداردهای دوگانه در قضاوت‌های ما

~ دکتر سرگلزایی

شناخت (قسمت هفتم - غریزی بودن و زبان)

~ رابرت ام مارتین

دیرباور: قبل از ادامه بحث می‌خواهم یک چیزی از تو بپرسم. خیلی جلوتر، در گفتگو درباره‌ی دین، شرکت کننده‌ای بود که به آن هم عقل‌گرا می‌گفتند. آن شخص هم موضعش مثل تو است؟

عقل‌گرا: خوب عقل‌گرایی نام انواع مختلفی از موضع‌های فلسفی است که اشتراک‌شان در این تصور کلی است که عقل به یک لحاظی اهمیت دارد اما غیر از این ممکن است کاملاً متفاوت باشند. به نظر یک عقل‌گرای دینی حقایق دینی منطقاً قابل ارزیابی و شاید قابل اثبات باشند. در نظریه شناخت موضع عقل‌گرایانه در تقابل با تجربه‌گرایی است. تجربه‌گراها بر حواس تأکید می‌کنند؛ عقل‌گراها در عوض تأکیدشان بر استدلال است.

تعریف کننده: گفتی استدلال‌های دیگری به سود تصورات غریزی وجود دارند، می‌شنویم.

لینک 1⃣ 2⃣ 3⃣   4⃣ 5⃣ 6⃣

شناخت (قسمت هشتم - تجربه‌گرایی و عقل‌گرایی: احکام)

~ رابرت ام مارتین

تعریف کننده: خوب بیایید موضوع را عوض کنیم. تجربه‌گرا تو یک کم جلوتر از دو جنبه‌ی تجربه‌گرایی حرف زدی. از یک طرف این عقیده که همه‌ی تصورات محتوای تجربی دارند و هیچ کدام‌شان غریزی نیستند، و از طرف دیگر این عقیده که همه احکام از تجربه می‌آیند. الان درباره‌ی جنبه اول حرف زدیم؛ می‌شود حالا درباره‌ی جنبه دوم توضیح بدهی؟

تجربه‌گرا: بله. مثلاً سگ و قهوه‌ای تصورند اما به هم وصل کردن آن‌ها چیزی می‌سازد که یا صادق است یا کاذب، مثلاً بعضی سگ‌ها قهوه‌ای هستند، تصور کمابیش برابر با یک واژه یا عبارت است، اما حکم برابر با یک جمله‌ی کامل است. برای داشتن باور باید تصور داشته باشی، اما هر تعداد تصور هم که داشته باشی به این معنی نیست که باور داری. در باور حتماً حکم وجود دارد. بنابراین مثلاً ممکن است تو تصورهای سگ و قهوه‌ای را داشته باشی، اما این معادل این باور نیست که «بعضی سگ‌ها قهوه‌ای‌اند» به نظر تجربه‌گراها تنها منبع پذیرفتنی برای احکام ما تجربه‌ی حسی است - که تجربه‌ای است غیر از آن که برای داشتن تصورات سازنده حکم نیاز داریم. مثلاً تجربه‌هایی که به ما تصور سگ را داده‌اند. ممکن است شامل دیدن تعدادی سگ سیاه، تعدادی سگ سفید، تعدادی گربه و پرنده و امثال آن باشند که به ما یاد داده‌اند سگ را از غیرسگ تشخیص بدهیم و تجربه‌هایی که به ما تصور قهوه‌ای را داده‌اند ممکن است شامل دیدن تعدادی گاو قهوه‌ای و تعدادی برگ قهوه‌ای، همین‌طور چیزهای زیاد دیگر با رنگ‌های دیگر باشند؛ اما تمام این‌ها معادل هیچ حکمی درباره این نیستند که بعضی سگ‌ها قهوه‌ای‌اند یا نه. علاوه بر این ما به تجربه‌ی حسی نیاز داریم تا حکم «بعضی سگ‌ها قهوه‌ای هستند» را موجه کند که مسلم است که این تجربه دیدن تعدادی سگ قهوه‌ای است...

لینک 1⃣ 2⃣ 3⃣   4⃣ 5⃣ 6⃣ 7⃣

ما نمایندگان کیهان هستیم
شما در کتاب خود با نام ارتباط کیهانی شعری از تی.اس.الیوت آورده‌اید «نباید دست از اکتشافات برداریم/ و در پایان کاوش‌های خود به همان جا خواهیم رسید که آغاز کرده‌ایم/ و آنگاه این مکان را از نو می‌شناسیم.» می‌خواهم روی واژه‌ی «شناختن» تاکید کنم و از شما درباره‌ی دوباره شناختن همه چیز بپرسم. به نظر می‌رسد نکته‌ی اصلی کار شما نیز همین باشد.

کارل سیگن:
ما میلیون‌ها سال پیش جامعه‌ی کوچکی را روی زمینی پوشیده از علف آغاز کردیم؛ به شکار حیوانات پرداختیم، بچه‌دار شدیم و زندگی پیشرفته‌ای را در جنبه‌های اجتماعی، جنسی و زندگی هوشمند به وجود آوردیم، اما مطلقا چیزی در مورد محیط اطراف‌مان نمی‌دانستیم. با این حال تشنه‌ی دانستن بودیم، به همین منظور افسانه‌ها را به وجود آوردیم تا توضیح دهند که جهان چگونه ساخته شده است و مسلما این افسانه‌ها برمبنای دانشی است که از خود و از سایر موجودات داشته‌ایم. بنابراین شروع کردیم به سرهم کردن داستان‌هایی در این باره که جهان چگونه از یک تخم کیهانی بیرون آمده، یا پس از جفت‌گیری خدایان کیهانی یا با حکم یک موجود قدرتمند به وجود آمده است. اما چندان با این داستان‌ها راضی نشده‌ایم، به همین دلیل افق افسانه‌های خود را گسترش دادیم و سپس کشف کردیم که راهی بسیار متفاوت وجود دارد که جهان از طریق آن ساخته شده و همه چیز در آن به‌وجود آمده است.
امروزه ما هنوز بار این افسانه‌های قدیمی را به دوش می‌کشیم و تا حدی از آن‌ها خجالت زده‌ایم، ولی به آن‌ها به عنوان بخشی از محرک اصلی که به گونه‌ی مدرن و علمی این افسانه‌ها منجر شده است، احترام می‌گذاریم. امروزه اما این امکان را داریم که برای اولین بار روندی را که جهان واقعا طی آن به وجود آمده است کشف کنیم؛ روندی که در تقابل با روشی است که از شکل‌گیری جهان انتظار داشتیم. این لحظه‌ی حساسی در تاریخ جهان است.

شناخت (قسمت نهم - احکام تحلیلی و ترکیبی)

~ رابرت ام مارتین

عقل‌گرا: موافقم که بعضی از واقعیت‌های درباره جهان واقعی را فقط از راه حواس می‌شود فهمید. مثلاً دانستن این که گرازها پرواز نمی‌کنند چیزی است که آدم فقط از راه مشاهده گرازها می‌تواند بفهمد. واضح است که این حکم را فقط به صورت پسینی می‌شود دانست. اما به نظر من بعضی باورها درباره جهان هستند که پیشینی‌اند یعنی بدون کمک حواس کشف و توجیه می‌شوند.

تجربه‌گرا: مثل چه؟ 

عقل‌گرا: خوب، یک نمونه ساده واقعی‌اش این است، اینکه خواهر هر کسی مونث است. همه می‌دانند که این حرف صادق است و لازم نیست هیچ‌کس مشاهده‌ای انجام بدهد تا صدق این حرف را بفهمد. مثلاً مجسم کن چند تا جامعه‌شناس برای یک طرح پژوهشی تجربی راه بیفتند تا تعیین کنند که آیا این حرف صدق می‌کند یا نه. آن‌ها در یک مرکز خرید با یک تخته شاسی در دست، به طرف تو می‌آیند و می‌پرسند: آیا شما خواهر دارید و اگر دارید جنسیت آن چیست. این کار نه تنها خیلی احمقانه و غیر‌ضروری است بلکه نتیجه‌ای هم نمی‌دهد که آن قدرها قوی باشد. حتی اگر آن‌ها مصاحبه‌های خیلی زیادی انجام بدهند و همه‌ی کسانی که با آن‌ها مصاحبه می‌کنند و خواهر دارند گزارش بدهند که خواهرشان مونث است، باز هم این چیزی را که ما از پیش می‌دانیم موجه نمی‌کند. اینکه خواهر هر کسی در هر جامعه‌ای در گذشته حال یا آینده مونث است. این حکم پیشینی است...

لینک 1⃣ 2⃣ 3⃣   4⃣ 5⃣ 6⃣ 7⃣ 8⃣

حجاب و دام گناه: شرطی‌سازی اجتماعی

Hejab and the Guilt Trip: Social Conditioning

🖌 محمدرضا سلیمی

دام گناه نوعی مغالطه است که در آن افراد از طریق باورهایشان همدیگر را کنترل یا قضاوت می‌کنند. در این مغالطه، افراد مجبور می‌شوند در برابر عقایدی که دارند یا کاری که کرده‌اند احساس شرم یا گناه کنند. زمانی که احساس گناه یا احساس شرم جای استدلال عقلانی را بگیرد، مغالطه‌ی دام گناه اتفاق می‌افتد. مغالطه‌ی دام گناه خوراک خانواده‌ها و حکومت‌هاست. این مغالطه در آموزش نیز به وفور یافت می‌شود. برای مثال، وقتی معلمی به دانش‌آموزش می‌گوید: «خجالت نمی‌کشی که درس نمی‌خوانی»، یا والدینی که دخترانشان را عرصه‌ی اجتماع محدود می‌کنند، یا افرادی که درباره‌ی قیافه‌ی دیگران قضاوت منفی می‌کنند همه در دام مغالطه‌ی دام گناه افتاده‌اند.

مغالطه‌ی دام گناه با مغالطه‌ی توسل به شرم (appeal to shame) و مغالطه‌ی چراغ‌گاز (gaslight fallacy) ارتباط تنگاتنگی دارد. مغالطه‌ی توسل به شرم (توسل به خجالت) زمانی اتفاق می‌افتد که احساس شرم جای استدلال عقلانی را بگیرد. وقتی به افراد می‌گوییم خجالت بکش یا شرم کن، به‌جای ارائه‌ی دلایل منطقی، در دام مغالطه‌ی توسل به شرم افتاده‌ایم.

مغالطه‌ی چراغ‌گاز ترفندی است که فرد آگاهانه یا ناآگاهانه برای کنترل ذهن مخاطب از آن استفاده می‌کند و باعث می‌شود که مخاطب به توانایی‌اش شک کند. مغالطه‌ی چراغ‌گاز نوعی دستکاری در روح و روان افراد برای تحقیر آنهاست. برای مثال، وقتی به فردی می‌گوییم خیلی چاقی/خیلی لاغری، خیلی تنبلی، موهایت سفید شده، خیالاتی شدی، آلزایمر گرفتی، یا داری پیر میشی مرتکب مغالطه‌ی چراغ‌گاز شده‌ایم.

یکی از محدودیت‌های اجتماعی کنترل پوشش افراد جامعه به خصوص حجاب زنان با استفاده از مغالطه‌ی دام گناه است. در این مغالطه افراد نسبت به پوشش همدیگر حساسیت کاذب نشان می‌دهند. آنها تصور می‌کنند اگر افراد پوشش مناسبی نداشته باشند، گناه می‌کنند و در نتیجه باید از این کار شرمنده باشند. مغالطه‌ی دامن گناه از شرطی‌سازی اجتماعی نشئت می‌گیرد. شرطی‌سازی اجتماعی پدیده‌ای است که در آن افراد وادار می شوند در مواجهه با محرک‌های اجتماعی عکس‌العمل خاصی نشان دهند. برای مثال، در ایران دست دادن مرد با مرد نوعی شرطی‌سازی اجتماعی است، اما دست دادن مرد با زن از این پدیده تبعیت نمی‌کند، در حالی که دست دادن مرد با زن در برخی کشورها مرسوم و نوعی شرطی‌سازی اجتماعی است.

شرطی‌سازی اجتماعی با خطای شناختی عادت (habit bias) مرتبط است. در خطای شناختی عادت فرد فرض مسلم می‌گیرد که باید در موقعیتی خاص کار خاصی را انجام دهد. برای مثال، برخی افراد سیگاری معتقدند که بعد از نوشیدن چای سیگار می‌چسبد. یا وقتی ما برای تماشای فیلم به سینما می‌رویم، خودمان را مکلف می‌کنیم که تنقلات بخریم و در حین تماشای فیلم بخوریم. درواقع، اینطور تصور می‌کنیم که تماشای فیلم بدون تنقلات مزه نمی‌دهد. مسلماً، اینگونه عادت‌های کاذب هزینه‌های هنگفتی به دنبال دارد.

افراد در مواجهه با محرک‌های اجتماعی واکنش‌های گوناگون نشان می‌دهند. برای مثال، ممکن است افراد مذهبی و مقید با شنیدن صدای اذان روانه‌‌ی مسجد بشوند، در حالی که افراد غیرمذهبی به این محرک واکنش نشان نمی‌دهند یا حتی ممکن است صدای اذان را نشنوند. اگر تصور کنیم همه‌ی افراد باید در مواجهه با محرک‌ها و اطلاعات یکسان واکنش یکسان نشان دهند، در دام خطای شناختی واکنش روان‌شناختی (phsychology reactance) افتاده‌ایم‌.

اینکه «مردان» را شرطی‌ کنند که با نگاه کردن به «زنان» الزاماً «گناه» کنند نوعی «شرطی‌سازی اجتماعی» و «ایجاد ذهنیت کاذب» است. رابطه‌ی «گناه» با «نگاه» ذهنی است، نه عینی. ممکن است فردی «نگاه» کند اما «گناه» نکند و برعکس، هرچند ارتکاب گناه هم در این موقعیت محل مناقشه است.

زمانی جامعه احساس آرامش و آزادی می‌کند که افراد با باورهایشان، نه از جانب خودشان و نه از جانب حکومت، همدیگر را کنترل و قضاوت نکنند.

بخشی از کتاب تکامل و رفتار انسان از جان کارترایت ص ۳۳۳

- ستیزهای جنسی انسان

شناخت (قسمت دهم - احکام پیشینی ترکیبی)

~ رابرت ام مارتین

تجربه‌گرا: حالا رسیدیم به اختلاف مهمی که بین ما هست. بیا چند تا نمونه از چیزهایی را بگو که به نظر تو حقایق پیشینی‌ترکیبی هستند.

عقل‌گرا: یکی‌اش این است هر رویدادی علتی دارد.

تجربه‌گرا: اووم به گمانم من هم قبول دارم که ترکیبی است. اول فکر می‌کردم داری می‌گویی «هر معلولی علتی دارد» و مسلماً یک حقیقت صدق تحلیلی بی‌اهمیت است. خوب، پس مسئله واقعی این است که آیا این یکی پیشینی است یا نه.

عقل‌گرا: یادت هست یک کم جلوتر وقتی درباره موجب‌انگاری بحث می‌شد، در این باره بحث کردند؟ موجب‌انگار آنجا این نکته را گفت که این گزاره چیزی است که ما همه آن را باور داریم. اما این باور مبتنی بر تجربه نیست.

تجربه‌گرا: خوب یک کم جلوتر ادعا میکردی که ما این را که چیزی علت است، مشاهده نمی‌کنیم. یعنی تصور علت محتوای تجربی ندارد. طبیعی است که تصور کنی احکامی که دارای تصورهای غیرتجربی‌اند پیشینی‌اند؛ ولی ما تجربه‌گراها باور نداریم که تصورهایی از این قبیل وجود داشته باشند. ما معتقدیم که تصور علت یا تجربی است یا بی‌معنی است...

لینک 1⃣ 2⃣ 3⃣   4⃣ 5⃣ 6⃣ 7⃣ 8⃣ 9⃣

فصل سوم کتاب علم چیست؟ اثر محمدرضا توکلی صابری

- آیا دانش‌ورزی اسلامی، مسیحی یا سوسیالیستی وجود دارد؟