Science For ‌Life

استدلال ویتگنشتاین درباره‌ی زبان خصوصی

~ جورج ریزلی

لودویگ ویتگنشتاین (۱۹۵۱-۱۸۸۹) در قطعه ۲۴۳ اثر خود، پژوهش‌های فلسفی، مفهوم زبان خصوصی را معرفی می‌کند؛ زبانی که قرار است طوری به احساس‌های بی‌واسطه و شخصی فرد ارجاع دهد که هیچ کس جز خود او نتواند آن را بفهمد. در اینجا منظور از زبان خصوصی یک زبان رمزی نیست؛ چون زبان رمزی می‌تواند میان افراد مشترک باشد. دغدغه ویتگنشتاین این فکر است که آیا زبان ضرورتاً خصوصی، زبانی که هرگز ممکن نیست میان چند نفر مشترک باشد، آیا ممکن یا حتی قابل تصور است یا نه.
اغلب قطعه ۲۵۸ را اظهار نظر کلیدی در آنچه معمولاً به نام استدلال زبان خصوصی خوانده می‌شود، می‌پندارند؛ اما تنوع و پیچیدگی موضوعات مورد بحث در قطعات ۲۴۳-۳۱۵ این باور را تقویت می‌کند که یک استدلال واحد نیست که بتوان آن را استدلال زبان خصوصی نام نهاد. در قطعات یاد شده موضوعات مربوطه از زوایای مختلف بررسی شده است و این طور نیست که بتوان این بحث‌ها را نقدی منسجم به یک موضوع واحد تلقی کرد. با این همه، استدلال ذکر شده در قطعات ۲۵۶-۲۵۸ در ارزیابی نهایی از امکان وجود زبان خصوصی نقشی کلیدی دارد و می‌توان به طریقی آن را بازسازی کرد.
راهکار کلی در قطعات ۲۵۶-۲۵۸ نشان دادن دو موضوع است: (۱) اینکه زبان خصوصی ناظر به احساسات تا چه اندازه متفاوت خواهد بود از زبان معمولی عمومی ما، با توجه به اینکه زبان خصوصی مستلزم جدا ساختن احساسات ما از بروز و بیان طبیعی‌شان است؛ مثلاً بروز درد از طریق گریه کردن، شادی از طریق خندیدن و مانند اینها و (۲) اینکه شرایط لازم برای شکل‌گیری زبان خصوصی امکان پذیر نیستند یا به بیانی دیگر اصلاً خود مفهوم زبان طبیعی که عبارت باشد از زبانی صرفاً مرکب از اسناد نماد و ابژه خصوصی نمی‌تواند معنادار باشد.
پیامدهای فلسفی استدلال‌های قطعات مربوط به زبان خصوصی در پژوهش‌های فلسفی، به ویژه استدلال‌های قطعات ۲۵۶-۲۵۸، متعدد و متنوعند؛ اما دو پیامد مهم آن [یکی در حوزه معرفت‌شناسی و دیگری در حوزه متافیزیک و فلسفه زبان] عبارتند از:
معرفت‌شناسی: ویتگنشتاین به نقد این اندیشه می‌پردازد که می‌گوید شکاف معرفت‌شناختی قاطعی هست میان معرفت به حالات درونی خویش و معرفت به حالات درونی دیگران. دکارت معتقد بود که حتی اگر تمام باورهایش درباره جهان بیرون از ذهنش احتمالاً کاذب باشد، باز هم ممکن نیست در معرفت به اینکه برخی احساسات و اندیشه‌های خاص دارد و خودآگاه است دچار خطا شده باشد. از اینجا نتیجه می‌شود که من می‌توانم بدانم که خودم درد دارم؛ اما در مورد شخص دیگر نمی‌توانم به طور قطع بدانم که درد دارد. بیشتر چیزهایی که ویتگنشتاین درباره خصوصی بودن می‌گوید در پی تضعیف همین موضع است. این پرسش را مطرح می‌کند که آیا به واقع وضع برعکس نیست؛ یعنی اینکه به خوبی بدانیم که دیگران چه وقت درد دارند، اما در مقابل این پرسش مطرح باشد که به چه معنا درباره خودم می‌توانم بگویم می‌دانم که درد دارم؟ دلایل ویتگنشتاین برای زیر سؤال بردن ادعای معرفتی درباره درد داشتن خود را به سادگی نمی‌توان خلاصه کرد؛ اما می‌توان گفت که تا اندازه‌ای برآمده از مشاهدات مربوط به تفاوت‌های متنی و کاربردی این گونه ادعاها هستند: «می‌دانم که اتومبیلم روشن است، همین حالا کلید را چرخاندم» و «می‌دانم که دندانم درد می‌کند، آن را احساس می‌کنم.»

متافیزیک و فلسفه‌ی زبان: ویتگنشتاین نقدی کلی دارد به آنچه که شاید به ظاهر دیدگاهی مبتنی بر شعور متعارف درباره رابطه میان زبان و جهان باشد؛ یعنی این دیدگاه که جهان به طور طبیعی به چیزهایی تقسیم شده است و ما بعداً به وسیله زبان برچسب‌هایی یا نام‌هایی به این چیزها متصل می‌کنیم. یکی از نتایج بررسی او درباره تعاریف اشاری - یعنی تعریف یا توضیح یک واژه با اشاره به مرجع آن - این است که ارجاع به جهان فقط در صورتی ممکن است که زبانی از پیش موجود باشد که بتواند مرجع را تثبیت کند. بنابراین شالوده یک زبان نمی‌تواند فقط این باشد که به اطراف بنگریم و ببینیم چه چیزهایی وجود دارد و سپس به این چیزهای خودشناساننده (self-identifying) برچسب بزنیم.
در بحث از زبان ناظر به احساس‌ها نیز ویتگنشتاین به طریق مشابه از این اندیشه انتقاد می‌کند که احساس‌ها خودشناساننده هستند؛ یعنی خودشان معیار اینهمانی‌شان را عرضه می‌کنند و بنابراین تنها چیزی که لازم است تا بتوانیم به طریقی با معنا درباره آنها سخن بگوییم این است که یک نام را با یک احساس پیوند بدهیم. شاید به دلیل نزدیکی‌ای که به احساسات خود داریم تصور کنیم که برای با معنا بودن واژه درد فقط کافی است نماد «درد» را پیش خودمان با احساس مربوطه پیوند دهیم. این احساس یگانه و خودشناساننده است؛ در نتیجه معنای درد را مشخص می‌کند.

👍3

546 viewsAlireza, 23:07