در این میان، «سیاست هویتی» (Identity politics) به آوردگاهی بدل شده که «عدالت اجتماعی» حلقه‌های قدرت (caucuses) خود را در آن می‌جوید. این سیاست، جامعه را بر اساس جنس (یا جنسیت)، نژاد، گرایش جنسی و غیره، به گروه‌های ذی‌نفع مجزا تجزیه می‌کند. فرض این سیاست بر آن است که این ویژگی‌ها، اصلی‌ترین یا تنها ویژگی مرتبط افراد است و مزیتی مضاعف برایشان به ارمغان می‌آورد. برای نمونه (به تعبیر کلمن هیوز (Coleman Hughes)، نویسندهٔ آمریکایی) این فرض که «دانشی اخلاقی والاتر» وجود دارد که از سیاه‌پوست، زن یا همجنس‌گرا بودن نشأت می‌گیرد. این سیاست، علت آن گرایش رایجی است که افراد، سخن خود را با «به عنوان یک ... می‌گویم» آغاز می‌کنند. و این همان چیزی است که همگان، چه زنده و چه مرده، باید در جانب درست آن بایستند. از این روست که فراخوان‌ها برای به زیر کشیدن مجسمهٔ شخصیت‌های تاریخی نابخشودنی بلند است و از این روست که برای نجات هر شخصیتی، باید گذشته را از نو نوشت. و از این روست که یک سناتور از حزب شین فین (Sinn Fein) به سادگی ادعا می‌کند که اعتصاب غذای اعضای ارتش جمهوری‌خواه ایرلند (IRA hunger strikers) در ۱۹۸۱، در دفاع از حقوق همجنس‌گرایان بوده است. سیاست هویتی، آوردگاهی است که در آن، گروه‌های اقلیت تشویق می‌شوند تا همزمان خود را تجزیه کنند، سازماندهی کنند و اعلام وجود نمایند.

ماری

برای آنکه این پیش‌فرض‌های نوین به خورد مردم داده شود، به میانبرهای ذهنی (heuristics) جدیدی نیاز بوده است. سرعت راهیابی این‌ها به جریان اصلی سرسام‌آور است. چنان‌که اریک واینستاین (Eric Weinstein)، ریاضیدان و نویسنده، خاطرنشان کرده (و جستجویی در گوگل بوکس نیز تأیید می‌کند)، عباراتی چون «ال‌جی‌بی‌تی‌کیو»، «امتیاز سفیدپوستی» و «ترنس‌هراسی»، از گمنامی محض به گفتمان روزمره راه یافته‌اند. به تعبیر او، این خزعبلات وٌک (woke stuff) که نسل هزاره و دیگران برای «برچیدن بساط هزاران سال سرکوب و/یا تمدن... به کار می‌گیرند... همگی همین بیست دقیقه پیش سر هم شده‌اند». او در ادامه می‌گوید، هرچند آزمودن ایده‌های نو ایرادی ندارد، اما «باید خیلی بی‌کله باشی که این‌چنین بر انبوهی از میان‌برهای ذهنی نیازموده‌ای که والدینت در حوزه‌هایی نیازموده و با قدمتی کمتر از پنجاه سال ابداع کرده‌اند، تکیه کنی». به همین ترتیب، گرگ لوکیانوف (Greg Lukianoff) و جاناتان هایت (Jonathan Haidt) (در کتابشان نازپروردگی ذهن آمریکایی (The Coddling of the American Mind)) به نوظهور بودن ابزارهای نظارت و اجرای این میانبرهای ذهنی جدید اشاره کرده‌اند. عباراتی چون «برآشفته شدن» (triggered) و «احساس ناامنی» و این ادعا که واژگان مخالف با این دین جدید، موجب «آسیب» می‌شوند، تنها از حدود سال ۲۰۱۳ به بعد بود که کاربردشان به شدت افزایش یافت. گویی این متافیزیک نوین، پس از آنکه به خواسته‌هایش پی برد، نیم دههٔ دیگر نیز زمان صرف کرد تا راه ارعاب و کشاندن پیروانش به جریان اصلی را بیابد و در این کار بسیار هم موفق بوده است.

ماری

در عوض، مسائل دیگر نیز از الگوی مشابهی پیروی کردند. حقوق زنان – درست مانند حقوق همجنس‌گرایان – در سراسر قرن بیستم به‌تدریج به دست آمده بود. به نظر می‌رسید که این جنبش نیز در حال رسیدن به یک نقطهٔ تفاهم است. اما ناگهان، درست زمانی که قطار [جنبش] در شرف رسیدن به مقصد مطلوب خود بود، سرعتش به‌شدت زیاد شد، از مسیر خارج شد و با شدتی مهارنشدنی تاخت و در افق ناپدید گشت. در نتیجه، چیزی که تا دیروز به‌سختی می‌شد آن را مورد مناقشه قرار داد، امروز به دلیلی برای نابودی کامل زندگی یک فرد تبدیل شده است. آینده‌های شغلی افراد، در حالی که این قطار بی‌مهابا در مسیرش می‌تاخت، متلاشی و نابود شد.

ماری

نجف آبادی؛ نماینده مجلس:
بعد از قانون جوانی جمعیت و حذف غربالگری تعداد نوزادان به دنیا اومده که مبتلا به «سندروم داون» هستن؛ ۲.۵ برابر افزایش پیدا کرده.

نسل آینده احتمالا تعداد معلولین بسیار بالاست. چون دولت طبق قانون جوانی جمعیت؛ نمیزاره سقط جنین انجام بشه و به هر قیمتی باید به دنیا بیان.

کاری به این ندارم که کیا و چطور دارن گند میزنند تو حوزه پزشکی. ولی وقتی افرادی رو میبینم که از این موقعیت سو استفاده میکنند، کلا بهم میریزم. مثلا طرف رو میبرن نوحه میخونه، نمی‌دونم میبرنش با یه آدم معروفی مبارزه می‌کنه یا کشتی میگیره و... این فضیلت اخلاقیه؟ این کار خوب شماست؟
اگر چنین تفکری دارید این کار آخرت ریاکاری و دریوزگی هست که در شما پرورش پیدا کرده. نباید اجازه بدید رنج کشیدن تبدیل به ویترین بشه. نباید وجدانتون رو با چنین حرکات احمقانه احساسی خنثی کنید.
شما به سیستم اجازه میدید که حق یه زندگی سالم و نرمال رو از فرد بگیره، بعد با نتیجه اون حماقت نمایش فضیلت اجرا میکنید؟ این چه جنگلیه؟

یه شفاف‌سازی هم بکنم. ما تو موقعیتی نیستیم که بخوام این موضوع رو باز کنم و نمی‌خوام افراطی جانب یک طرف رو راجع‌به مسئله سقط جنین بگیرم. نه دولت موظف هست پول کاندوم و یا هزینه روابط بی‌احتیاط شما رو بده و نه انقد احمقانه رفتار کنه که غربالگری صورت نگیره و وقتی تو همون موقعیت اولیه فهمیدن بچه سالم نیست، باید روال پزشکی که در همه جوامع انجام میشه رو پی بگیرند.

هوش چیست و مرز هوشمندی از کجا شروع میشه؟

انسانها به چیزهای زیادی افتخار میکنن، از شتاب‌دهنده‌های ذرات گرفته، تا شعر و بازی پوک‌من. همه اینها به لطف چیزی که انسانها ارزش خیلی زیادی براش قائلن، امکان‌پذیر شده: هوش.

ترجمهٔ حمیدرضا بیدار

سرنوشت‌های شغلی‌ای همچون سرنوشت پروفسور تیم هانت ۷۲ ساله (Tim Hunt) و برندهٔ جایزهٔ نوبل، به خاطر یک شوخی بی‌مزه در کنفرانسی در کرهٔ جنوبی دربارهٔ عاشق شدن مردان و زنان در آزمایشگاه، تباه شد. عباراتی چون «مردانگی سمی» رایج شد. چه فضیلتی در این بود که روابط میان دو جنس را چنان پرتنش کنند که با نیمی از این گونه، یعنی مردان، همچون یک غدهٔ سرطانی رفتار شود؟ یا در این ایده که مردان حق ندارند دربارهٔ زنان سخن بگویند؟ چرا درست در زمانی که زنان بیش از هر دورهٔ دیگری در تاریخ، سقف‌های شیشه‌ای را شکسته بودند، مفاهیمی چون «مردسالاری» و توضیح‌گری مردانه (mansplaining) از حواشی فمینیسم به قلب نهادهایی چون سنای استرالیا راه یافت؟

ماری

این وضعیت، مشکلی شبیه به آزمون بازیگری (auditioning problem) را پدید می‌آورد؛ شرایطی که در آن افراد برای ابراز وفاداری به این نظام، ناگزیر از نمایش‌های پرشور هستند، چه لزومی در کار باشد و چه نباشد. این پدیده در واقع امتداد مشکلی معروف در لیبرالیسم است که حتی کسانی که روزگاری مبارزه‌ای واقعی و شرافتمندانه داشته‌اند نیز به آن اذعان دارند. کنت مینوگ (Kenneth Minogue)، فیلسوف سیاسی فقید استرالیایی، این گرایش را سندروم «سنت جورج بازنشسته» نامید. ماجرا از این قرار است: جنگجوی دلاور پس از کشتن اژدها، در سرزمین پرسه می‌زند و همچنان به دنبال نبردهای باشکوه‌تر می‌گردد. او به اژدها نیاز دارد. در نهایت، پس از آنکه خود را در تعقیب اژدهاهای کوچک و کوچک‌تر خسته کرد، کارش به جایی می‌رسد که شمشیرش را در هوا می‌چرخاند و خیال می‌کند که دارد با اژدها می‌جنگد. حالا اگر این وسوسه‌ای برای یک سنت جورج واقعی (م: یک قهرمان واقعی) باشد، تصور کنید آدمی که نه قدیس است، نه اسب و نیزه‌ای دارد و نه کسی به او محلی می‌گذارد، چه کارهایی ممکن است بکند. چنین آدمی چطور می‌خواهد دیگران را قانع کند که اگر آن فرصت تاریخی نصیبش می‌شد، او هم بی‌برو‌برگرد اژدها را می‌کشت؟

ماری

کنت مینوگ معتقد بود وقتی یه جنبش لیبرال به هدف اصلی و بزرگش میرسه (یعنی اژدهای واقعی رو میکشه)، مبارزانش بیکار نمیشینن. اونا که دیگه به مبارزه عادت کردن، دنبال اژدهاهای کوچک‌تر میگردن و وقتی اونا هم تموم شدن، شروع میکنند به مبارزه با دشمن‌های خیالی تا هویت قهرمانانه‌ی خودشون رو حفظ کنند.
شما فکر کن اون مبارزان واقعی قدیمی و فعالان مدنی که کلی هزینه میدادن بعضا دچار این توهم میشدن. وای به حال اینا که چهار تا پالستین پالستین میکنند و نیم ساعت بازداشت میشن. برای اینکه نشون بدن قهرمان واقعی هستند مجبورند هیاهو به پا کنند و نشون بدن که اگر در گذشته هم بدنیا میومدن مثلا با برده‌داری مبارزه میکردن!

نظری

روانشناسی باورهای دینی - مایکل شرمر
دربارهٔ حیات پس از مرگ - مایکل شرمر

تجربیات نزدیک به مرگ - سوزان بلکمور
تجربیات خروج از بدن - سوزان بلکمور

تجربیات نزدیک به مرگ - تئودور شیک

باقی‌ماندن موجودیت فرد پس از مرگ - لورکوفسکی

این روزها که زیاد درباره مضرات هوش مصنوعی میخونم. یاد این نقد سقراط میفتم:

لبخند سقراط

دیوید ملکی!

بدبینی نسبت به پیشرفت، به‌ویژه در حوزهٔ ارتباطات، به نظر می‌رسد یکی از ویژگی‌های پایدار، تکرارشونده و قابل پیش‌بینی بشر است. این احساس ناخوشایند اغلب از حس گسستگی و بیگانگی‌ای سرچشمه می‌گیرد که زمانی پدید می‌آید که فناوری‌های نوین، شیوهٔ تجربهٔ ما از جهان و یکدیگر را دگرگون می‌کنند. ما می‌بینیم که نسل جدید کارها را به شیوه‌ای متفاوت انجام می‌دهند و زندگی را به گونه‌ای دیگر تجربه می‌کنند و نمی‌توانیم آن را کاملاً درک کنیم. تمام آنچه اغلب می‌بینیم، چیزی است که آنها «از دست می‌دهند» (اصالت، عمق، صمیمیت)، نه لزوماً چیزی که به دست می‌آورند.
این شکاکیت، پدیده‌ای مدرن و مختص عصر دیجیتال نیست، بلکه الگویی تاریخی و تکرارشونده است.
نخست باید به سراغ کهن‌الگوی این نقدها برویم: استدلال‌های فلسفی علیه خود «نوشتن» که توسط سقراط بیان شد و به‌دست شاگردش افلاطون به ثبت رسید. این استدلال‌ها، طرح اولیهٔ فلسفی برای تمام اضطراب‌های فناورانهٔ بعدی (از چاپ تا اینترنت) را فراهم کردند.
در رسالهٔ درخشان «فایدروس» افلاطون، سقراط افسانه‌ای مصری را دربارهٔ توث (Theuth)، ایزد مخترع «اعداد، حساب، هندسه، نجوم و مهم‌تر از همه، حروف الفبا»، روایت می‌کند. توث با غرور اختراع خود را به تاموس (Thamus)، پادشاه مصر عرضه می‌کند و می‌گوید: «ای پادشاه، این اختراع، مصریان را خردمندتر خواهد کرد و حافظهٔ آنان را بهبود خواهد بخشید؛ زیرا من اکسیر حافظه و خرد را کشف کرده‌ام.»
اما تاموس، با بدبینی یک حکیم، در پاسخ می‌گوید که این اختراع، قدرتی کاملاً معکوس دارد. او استدلال می‌کند که نوشتن:

«فراموشی را در ذهن کسانی که آن را می‌آموزند، ایجاد خواهد کرد، زیرا آنها دیگر حافظهٔ خود را تمرین نخواهند داد.»

به باور او، اعتماد به «حروف بیرونی که جزئی از خودشان نیست»، استفاده از حافظهٔ درونی و زنده را تضعیف می‌کند. او سپس به تمایز مهمی میان «یادآوری» و «حافظهٔ حقیقی» می‌پردازد و به توث می‌گوید:

«تو اکسیر یادآوری را اختراع کرده‌ای، نه حافظه را؛ و به شاگردانت ظاهری از خرد را عرضه می‌کنی، نه خرد حقیقی را. زیرا آنها چیزهای بسیاری را بدون آموزش [و درک عمیق] خواهند خواند و در نتیجه به نظر خواهد رسید که چیزهای زیادی می‌دانند، در حالی که اکثراً نادان و معاشرت با آن‌ها دشوار است، چرا که خردمند نیستند، بلکه فقط به ظاهر خردمندند.»

سقراط استدلال‌های اصلی خود علیه کلام مکتوب را با تشبیهات قدرتمندی تشریح می‌کند:
سکوت نقاشی‌وار: او کلمات مکتوب را به نقاشی تشبیه می‌کند. موجودات در نقاشی زنده و گویا به نظر می‌رسند، اما «اگر کسی از آنها سؤالی بپرسد، سکوتی عمیق و باوقار اختیار می‌کنند.» کلمات مکتوب نیز چنین‌اند؛ ممکن است فکر کنید هوشمندانه سخن می‌گویند، اما اگر برای درک بهتر از آنها سؤال کنید، «همیشه فقط یک چیز را تکرار می‌کنند» و توانایی دیالوگ و پاسخگویی پویا را ندارند.
ناتوانی در دفاع از خود: یک متن مکتوب، هنگامی که مورد سوءتعبیر، حمله یا ناسزا قرار می‌گیرد، نمی‌تواند از خود دفاع کند و «همیشه به پدرش (نویسنده) نیاز دارد تا به کمکش بیاید.» متن بی‌دفاع است.
برادر مشروع در برابر فرزند نامشروع: سقراط کلام مکتوب و ایستا را «فرزند نامشروع» می‌نامد و آن را در برابر «کلام زنده و پویای کسی که می‌داند» قرار می‌دهد؛ کلامی که هوشمند است، در روح شنونده حک می‌شود، می‌تواند از خود دفاع کند و می‌داند با چه کسی سخن بگوید و در برابر چه کسی سکوت کند. این کلام پویا، «برادر مشروع» و حقیقی است.
سقراط برای روشن‌تر کردن این تمایز، از تمثیل کشاورز خردمند استفاده می‌کند. آیا یک کشاورز دانا که به بذرهای ارزشمند خود اهمیت می‌دهد، آن‌ها را با جدیت در یک «باغ موقت آدونیس» (باغچه‌های زینتی زودگذر) می‌کارد تا صرفاً از زیبایی هشت‌روزهٔ آن‌ها لذت ببرد؟ خیر. او در امور جدی، بذرها را در خاکی مناسب می‌کارد و با صبر منتظر می‌ماند تا در زمان مناسب به کمال برسند. به همین ترتیب، کسی که دانش حقیقی دارد، آن را با «قلم و مرکب» در آب سیاه نمی‌کارد، زیرا چنین کلماتی نه می‌توانند از خود دفاع کنند و نه حقیقت را به‌طور مؤثر و پایدار آموزش دهند.
کنایهٔ بزرگ و تاریخی در این است که نقد قدرتمند و هوشمندانهٔ سقراط علیه نوشتن، تنها به این دلیل به دست ما رسیده که شاگردش افلاطون برخلاف فلسفهٔ استادش عمل کرد و آن را به رشتهٔ تحریر درآورد. خود سقراط، وفادار به باورش، هرگز چیزی ننوشت و اگر افلاطون نبود، سقراط نیز مانند بسیاری از حکمای شفاهی فراموش می‌شد.
این نقد باستانی، سرآغاز الگویی شد که با ظهور هر فناوری ارتباطی جدید، بارها و بارها تکرار شد.

نگرانی‌های سقراط یک رویداد تاریخی منزوی نبود، بلکه آغازگر الگویی بود که در قرن‌های بعد به اشکال مختلف تکرار شد. اما با ظهور تلفن در قرن نوزدهم، اتفاقی کنایه‌آمیز رخ داد: استدلال سقراط به‌طور کامل وارونه شد. این بار، اضطراب نه از وجود یک سابقهٔ مکتوب و صلب، بلکه از فقدان آن ناشی می‌شد.
در دههٔ ۱۸۸۰ میلادی، با ظهور و گسترش تلفن، هراس جدیدی در میان نخبگان و مدیران شکل گرفت. منتقدان نگران بودند که ارتباطات شفاهی سریع و بدون شاهد، سرشار از خطا، فراموشی و سوءتفاهم شود. این نگرانی به‌طور خاص در دو حوزهٔ حیاتی مطرح شد: معاملات تجاری که ممکن بود به دادگاه کشیده شوند (بدون مدرک کتبی) و دستورات حساس مربوط به تغییر خطوط راه‌آهن که کوچکترین خطا در آن‌ها می‌توانست به حوادث فاجعه‌بار منجر شود. ترس از «متن مکتوب» جای خود را به ترس از «نبود آن» داده بود.
راه‌حل‌های پیشنهادی برای مشکل فقدان سابقهٔ مکتوب در تلفن، به طرز چشمگیری دشوار، بوروکراتیک و ناکارآمد بودند. مجلهٔ معتبر «عصر راه‌آهن» در سال ۱۸۹۴ این‌گونه پیشنهاد می‌دهد:

«اگر یک پیام تلفنی قبل از ارسال نوشته و هجی شود، همان‌طور که در موارد مهم باید چنین باشد، گیرنده فرصت کافی خواهد داشت تا هنگام دریافت، آن را بنویسد و به این ترتیب، سوابق در هر دو طرف خط حفظ می‌شوند.»

به عبارت دیگر، برای ایجاد یک سابقهٔ مکتوب، فرستنده باید آنچه را می‌خواهد بگوید بنویسد و گیرنده باید آنچه را می‌شنود یادداشت کند؛ راه حلی که راحتی، سرعت و ماهیت آنی تلفن را کاملاً از بین می‌برد و آن را به یک تلگراف صوتی کُند تبدیل می‌کند. این جدال قرن نوزدهمی بر سر تلفن، زمینه‌ساز بحث‌های امروزی ما دربارهٔ پیام‌رسانی دیجیتال شد.
تنش دیرینه میان اشکال مختلف ارتباط، اکنون در جدال بین «تماس صوتی» و «پیامک» در حال تکرار است و نشان می‌دهد که نگرانی‌های اولیهٔ سقراط تا چه اندازه پایدار بوده‌اند. این بار، هراس نه از فقدان سابقه، بلکه از وجود نوعی سابقهٔ مکتوب کوتاه و گسسته است که فاقد ظرافت‌های کلام زنده است.
داده‌های شرکت «نیلسن» این تغییر رادیکال در ترجیحات ارتباطی را به‌وضوح نشان می‌دهد:
کاهش مکالمات صوتی: میانگین دقایق مکالمهٔ صوتی ماهانه برای افراد ۱۸ تا ۳۴ ساله، طی دو سال از حدود ۱۲۰۰ دقیقه به ۹۰۰ دقیقه کاهش یافته است.
افزایش پیامک: در همان دوره، استفاده از پیامک در میان افراد ۱۸ تا ۲۴ ساله بیش از دو برابر شده است.
نگرش به تماس تلفنی: جوانان اغلب یک «تماس تلفنی غیرمنتظره» را معادل یک «مزاحمت» یا تجاوز به حریم خصوصی می‌دانند و ترجیح می‌دهند ابتدا پیامی دریافت کنند.
استدلال بدبینانهٔ مدرن علیه پیامک، پژواک همان دغدغه‌های قدیمی دربارهٔ کارایی و عمق است. در ژانویه ۲۰۱۰، رادیو عمومی مینه‌سوتا این پرسش را مطرح کرد: «چرا به جای یک رشته پیامک طولانی و قطع‌ووصل‌شونده که ۱۰ دقیقه طول می‌کشد، با شخص تماس نگیریم و مکالمه را در پنج ثانیه تمام نکنیم؟ به این می‌گویند کارایی.»
البته این به معنای نادیده گرفتن مسائل مشروع در ارتباط متنی نیست. کنایه، طنز و لحن صدا اغلب می‌تواند در متن به اشتباه تعبیر شود؛ مشکلی که سقراط قرن‌ها پیش با اشاره به «سکوت» متن و ناتوانی آن در دفاع از خود، به آن اشاره کرده بود.
مسئلهٔ اصلی خود فناوری نیست، بلکه اضطراب تکرارشونده و عمیق انسان در مورد آن چیزی است که در جریان گذار فناورانه از دست می‌رود؛ خواه این «چیز» درک حقیقی و حافظه باشد (سقراط)، یا سوابق قابل تأیید (تلفن)، یا ظرافت‌های عاطفی مکالمه (پیامک).
با این حال، نگاهی عمیق‌تر به این چرخهٔ تاریخی، ما را به فراتر از یک تقابل ساده‌انگارانه و صفر و صدی هدایت می‌کند. این شیوه‌های ارتباطی، نافی یکدیگر نیستند. سخن گفتن و نوشتن، یا تماس گرفتن و پیامک دادن، می‌توانند و باید در کنار هم وجود داشته باشند و هر یک اهداف متفاوتی را دنبال کنند. همان‌طور که یکی از مفسران به‌زیبایی بیان می‌کند: «سخن گفتن برای آموزش و ارتباط زنده است، اما نوشتن چیزهایی برای آموزش به ما می‌دهد.»
در نهایت، برای هر کسی که تا به حال پیامی فرستاده و با واکنشی کاملاً متفاوت و سوءتعبیرشده از آنچه در نظر داشته روبه‌رو شده است، هشدارهای فیلسوف باستان دربارهٔ محدودیت‌های ذاتی متن بی‌روح و ناتوانی آن در دفاع از خود، هنوز هم طنین‌انداز است.
در دنیایی که ما دائماً در حال تایپ کردن هستیم اما شاید کمتر همدیگر را «می‌فهمیم»، گویی سقراط از اعماق تاریخ به همهٔ ما لبخند می‌زند.

راست و چپ سیاسی

نخستین جوانه‌های این تقسیم‌بندی در انگلستان و با ظهور دو حزب سیاسی اصلی شکل گرفت: توری‌ها (Tories - محافظه‌کاران) که نمایندهٔ منافع زمین‌داران بزرگ، کلیسا و طبقهٔ اشراف سنتی بودند، و ویگ‌ها (Whigs - لیبرال‌ها) که نمایندهٔ طبقهٔ نوظهور تجار، صاحبان صنایع و شهرنشینان بودند. این تقسیم‌بندی اولیه از این جهت حیاتی است که محور اصلی منازعه را آشکار می‌سازد: تقابل میان قدرت مستقر و مبتنی بر زمین در برابر قدرت نوظهور و مبتنی بر سرمایه.
نکتهٔ کلیدی و اغلب دور از انتظار برای مخاطب امروزی این است که در آن دوران (قرون هفدهم و هجدهم)، حمایت از صاحبان صنایع و سرمایه‌داری، یک موضع مترقی و چپ محسوب می‌شد. دلیل این امر آن بود که نظام حاکم، یک نظام فئودالی و اشرافی بود که ثروت و منزلت را در انحصار اربابان زمین‌دار موروثی قرار داده بود. در چنین ساختاری، رشد صنعت، تجارت آزاد و دفاع از حق مالکیت تولیدکنندگان، قدرت تثبیت‌شدهٔ اشرافیت را به چالش می‌کشید و به همین دلیل، حرکتی آزادی‌خواهانه و لیبرال تلقی می‌شد.
این تقسیم‌بندی با انقلاب فرانسه (۱۷۸۹) رسمیت یافت و اصطلاحات «راست» و «چپ» وارد واژگان سیاسی جهان شد. در مجلس ملی فرانسه، طرفداران حفظ وضع موجود (سلطنت و کلیسا) در سمت راست رئیس مجلس و حامیان تغییر و انقلاب در سمت چپ می‌نشستند. به این ترتیب، جناح چپ با دفاع از جمهوری، دموکراسی و لیبرالیسم شناخته شد، در حالی که جناح راست به دفاع از سلطنت، سلسله‌مراتب و امتیازهای اشرافی می‌پرداخت. این آرایش سیاسی کلاسیک، با وقوع انقلاب صنعتی دستخوش یک دگرگونی بنیادین شد.

انقلاب صنعتی به مثابه یک نیروی گسست عمل کرد و با خلق یک تعارض اجتماعی نوین— تقابل میان کار و سرمایه— منظر ایدئولوژیک را برای همیشه بازتعریف نمود. این دوره شاهد بزرگ‌ترین واژگونی در معنای راست و چپ بود؛ جایی که متحدان دیروز (بورژوازی و طبقات پایین) به دشمنان امروز تبدیل شدند.
با رشد کارخانه‌ها و شکل‌گیری طبقهٔ کارگر صنعتی (پرولتاریا)، مسائل جدیدی مانند شرایط سخت کاری، دستمزدهای ناچیز، کودکان کار و فقدان خدمات اجتماعی پدیدار شد. این معضلات، بستر ظهور گرایش‌های سوسیالیستی و مارکسیسم را فراهم کرد که نظام سرمایه‌داری را (که اکنون نظام حاکم بود) به نقد می‌کشیدند.
در این بازآرایی جدید، جناح چپ معنای تازه‌ای یافت و به نمایندهٔ طبقهٔ کارگر و منتقد نظام سرمایه‌داری تبدیل شد. در مقابل، صاحبان صنایع و تجار (بورژوازی) که زمانی نیروی مترقی و چپ بودند، اکنون در جایگاه مدافعان وضع موجود و حافظان سرمایه، یعنی جناح راست، قرار گرفتند.
در میانهٔ این دو قطب جدید، یک گرایش میانهٔ اصلاح‌طلب ظهور کرد که راه سومی را، متفاوت از رویکردهای انقلابی مارکسیستی و محافظه‌کاری سنتی پیشنهاد می‌کرد. این گرایش خود به دو شاخه تقسیم می‌شد:
اصلاح‌طلبان چپ‌میانه: چهره‌هایی مانند ادوارد برنشتاین (پدر سوسیال دموکراسی) معتقد بودند که نظام سرمایه‌داری نیازی به براندازی خشونت‌آمیز ندارد، بلکه باید از طریق اصلاحات تدریجی، پارلمانی و دموکراتیک به نفع کارگران بهبود یابد.
اصلاح‌طلبان راست‌میانه: این رویکرد اصلاحی، که با متفکرانی چون جان استوارت میل آغاز و بعدها با اقتصاددانانی مانند جان مینارد کینز به اوج رسید، در نهایت به شکل‌گیری «لیبرالیسم جدید» (New Liberalism) منجر شد. این نگرش در تقابل با لیبرالیسم کلاسیک (که دولت حداقل را می‌خواست)، استدلال می‌کرد که برای مهار جنبه‌های مخرب سرمایه‌داری و حفظ آزادی واقعی، دولت باید از طریق وضع مقررات و ارائهٔ خدمات عمومی مانند بیمه، بهداشت و آموزش، یک شبکهٔ ایمنی اجتماعی ایجاد کند.
این چشم‌انداز پیچیده و چندوجهی، با آغاز درگیری‌های جهانی در قرن بیستم، به نفع یک ساده‌سازی بزرگ کنار رفت.

تقابل ایدئولوژیک میان اتحاد جماهیر شوروی و غرب در دوران جنگ سرد، تأثیری عمیق و تقلیل‌گرا بر ترمینولوژی سیاسی گذاشت. این رویارویی جهانی، طیف سیاسی متنوع را به یک دوقطبی خشک و تقابلی فروکاست و تعاریف جدیدی را حاکم کرد. جهان به دو بلوک اصلی تقسیم شد: بلوک شرق (کمونیستی) و بلوک غرب (سرمایه‌داری/لیبرال).
در این دوره، برچسب‌های سیاسی به شکلی افراطی ساده‌سازی شدند:
چپ: این عنوان به یک اصطلاح فراگیر برای کمونیست‌ها و تمام هواداران آن‌ها (حتی سوسیالیست‌های غیرکمونیست) تبدیل شد.
راست: این عنوان نیز به شکل کلی برای همه طرفداران نظام سرمایه‌داری و بازار آزاد، از لیبرال‌ها گرفته تا محافظه‌کاران سنتی، به کار می‌رفت.
تعارض اصلی این دوران، یک تقابل مطلق بود: در یک سو، نظامی قرار داشت که اساساً با هر شکلی از مالکیت خصوصی دشمنی می‌ورزید (کمونیسم) و در سوی دیگر، نظامی که مالکیت خصوصی را سنگ بنای دموکراسی لیبرال و آزادی فردی می‌دانست.

از منظر غرب، از میان رفتن حق مالکیت خصوصی، لاجرم به استبداد و نابودی دموکراسی منجر می‌شد.
این ساده‌سازی دوقطبی تا زمان فروپاشی دیوار برلین ادامه یافت، اما با پایان جنگ سرد، صحنه برای بازتعریف دوبارهٔ مفاهیم راست و چپ آماده شد.

فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی یک خلأ ایدئولوژیک ایجاد کرد و راه را برای یک جنبش فکری قدرتمند به نام نئولیبرالیسم گشود تا تعریف جدیدی از جناح راست ارائه دهد. نئولیبرالیسم در واقع بازگشتی به ایده‌های لیبرالیسم کلاسیک (قرن نوزدهم) بود که «نگرش میانه» (دولت رفاه و کینزینیسم) را به شدت نقد می‌کرد.
استدلال اصلی نئولیبرال‌ها (مانند هایک و فریدمن) این بود که دخالت دولت در اقتصاد از طریق اخذ مالیات از ثروتمندان و ارائهٔ خدمات عمومی، به حقوق مالکیت تجاوز کرده و کارکرد طبیعی و کارآمد بازار را مختل می‌کند. با این حال، منتقدان استدلال می‌کنند که دفاع بی‌قید و شرط از ثروتمندان و ابرشرکت‌ها در جهان امروز، برخلاف دوران کلاسیک (که علیه اشراف بود)، به «تجمع و انحصار قدرت و ثروت در دست عده‌ای اندک» می‌انجامد و در عمل، یک «نظام اشرافیت جدید» (الیگارشی مالی) برپا می‌کند.
به این ترتیب، نئولیبرالیسم با دفاع از امتیازهای ویژه برای یک طبقهٔ حاکم جدید، دقیقاً همان کارکرد سنتیِ جناح راست (حفظ سلسله‌مراتب و امتیازات) را ایفا می‌کند و به همین دلیل، علی‌رغم مخالفتش با برچسب «محافظه‌کار»، در عمل به‌عنوان یک جناح راست مدرن عمل می‌کند.
بر اساس این تحولات، طیف سیاسی مدرن را می‌توان به صورت زیر ترسیم کرد:
جناح راست:
محافظه‌کاران سنتی و نئولیبرال‌ها: این گروه از بازار آزاد مقررات‌زدایی‌شده، مالیات کم و امتیازهای ویژه‌ای برای قدرتمندان و ثروتمندان دفاع می‌کنند.
جناح میانه:
لیبرال‌های مدرن و سوسیال دموکرات‌ها: دغدغهٔ اصلی این گروه، دفاع از دموکراسی، آزادی‌های مدنی و عدالت اجتماعی در چارچوب اقتصاد بازار است. آن‌ها نگران افراط‌گرایی از هر دو سو هستند؛ هم از جانب راست که ممکن است برای حفظ امتیازات، حقوق دموکراتیک را قربانی کند و هم از جانب چپ که ممکن است برای تحقق برابری رادیکال، آزادی را از بین ببرد.
جناح چپ:
چپ رادیکال: این بخش شامل ایدئولوژی‌های تاریخی مانند مارکسیسم، آنارشیسم و سوسیالیسم انقلابی است که خواهان عبور از سرمایه‌داری هستند.
با این حال، یک تمایز نهایی و بسیار مهم در مورد «جناح میانه» وجود دارد که نباید از آن غافل شد.

درک تفاوت میان «گرایش میانه» به‌عنوان یک موضع فکری اصیل و استفادهٔ فرصت‌طلبانه از این برچسب برای اهداف سیاسی، اهمیتی حیاتی دارد. نخست، گرایش میانهٔ اصیل (مانند سوسیال دموکراسی یا لیبرالیسم اجتماعی) یک مصالحهٔ منفعلانه یا میانگین‌گیری نیست، بلکه یک موضع ایدئولوژیک فعال و رادیکال است. رادیکالیسم آن در دفاع سازش‌ناپذیرش از دموکراسی در برابر تهدیدهای هر دو قطب طیف سیاسی نهفته است: از یک سو، در برابر افراطی‌گری راست‌گرایانه که دموکراسی را فدای امتیازات طبقاتی و بازار افسارگسیخته می‌کند، و از سوی دیگر، در برابر افراطی‌گری چپ‌گرایانه که آزادی‌های فردی را قربانی برابری مطلق و دولت‌گرایی می‌سازد.
دوم، باید این گرایش اصیل را از کاربرد فرصت‌طلبانهٔ آن توسط جریان‌هایی که صرفاً نام «میانه» یا «اعتدال» را یدک می‌کشند، متمایز کرد. برچسب‌هایی مانند «اعتدال» یا «اصلاح‌طلبان حکومتی» (در برخی بافت‌های سیاسی خاص)، اغلب «به خاطر دفاع از وضع موجود» و تأمین منافع قدرتمندان به کار می‌روند. این گروه‌ها با مصادرهٔ عنوان میانه، در عمل به «محافظه‌کاران» فرصت‌طلبی تبدیل می‌شوند که با ظاهر میانه‌روی، اهداف حفظ قدرت را دنبال می‌کنند. این رویکرد در ادبیات سیاسی به «وسط‌بازی» تشبیه شده است؛ یعنی تمایل به بهره‌برداری از هر دو طرف دعوا بدون پایبندی به اصول:

«هم از توبره خوردن و هم از آخور»

این نوع میانه‌روی کاذب، هیچ ارتباطی با آن گرایش میانهٔ اصیلی که از دل تاریخ فلسفهٔ سیاسی برای دفاع رادیکال از دموکراسی و عدالت برخاسته است، ندارد.

این اصطلاحات، مقولاتی ثابت و جهانی نیستند، بلکه مفاهیمی نسبی‌اند که معنای خود را از تعارض اصلی اقتصادی-اجتماعی در هر دورهٔ تاریخی می‌گیرند؛ از تقابل اشراف زمین‌دار و صنعتگران نوپا، به رویارویی سرمایه و کار، و از آنجا به نبرد جهانی میان کمونیسم و سرمایه‌داری، و سرانجام به منازعهٔ مدرن بر سر نقش دولت، جهانی‌سازی و مرزهای دموکراسی.

گرفتاری در تلهٔ بیزی

ترجمهٔ حمیدرضا بیدار