‍ ‍امروز‌‌دراین‌آیه‌‌تدبر‌‌می‌کنیم
👇به نام خدا

فَاللَّهُ هُوَ الوَلِيُّ… وَهُوَ عَلىٰ كُلِّ شَيءٍ قَديرٌ ‍
«ولیّ» فقط خداوند است... و اوست که بر هر چیزی تواناست
شورى/۹
@Tafakkor
࿐ྀུ༅࿇༅═‎┅

بخشی از بی‌حدومرزبودن این است که یاد بگیریم ترسی از انتقاد دیگران نداشته باشیم.

جیم کوییک
@Tafakkor

تنظیم و تصویب کنندگان اعلامیه‌ی حقوق بشر پس از مطالعه سرگذشت قرنها جنگ و خونریزی بشری به این حقیقت دست یافته بودند که جنگ خونریزی و عداوت و خصومت هر چند علل مختلف دارد، ولی جنگی که همواره دوام دارد جنگ بر سر اعتقاد است. در جنگ‌های دیگر این امکان وقوعی وجود دارد که سرانجام ما به الاختلاف حل و فصل گردد و طرفین منازعه بر سـر میز مذاکره بنشینند و آشتی کنند و سالها در کنار یکدیگر با آرامش زندگی را ادامه دهند.

اما دو گروه معتقد که حاضر نیستند لحظه‌ای در عقیده‌ی خود تردید کنند و کشتن و کشته شدن در راه عقیده را رستگاری و سعادت ابدی خود می‌دانند هرگز با یکدیگر گفت وگو نمی‌کنند و همواره از طریق برداشت ناصحیح از مفاهیمی مانند غیرت و حمیتِ دینی، تولی و تبری و امثال آنها سعی در ژرف سازی و تعمیق خصومت می‌نمایند تا بتوانند افرادی را به حزب خود برای کشتار و حذف معتقد مخالف و حتی منتقد بیفزایند. بنابراین برای رسیدن به آرامش بایستی تفکر و معرفت جایگزین اعتقاد گردد و به جای من باور دارم «من چنین فکر می‌کنم» به کار رود تا همه بتوانند از اندیشه‌های یکدیگر به نفع زندگی بهتر بهره‌مند شوند. باورها اغلب در استخدام هواهای نفسانی قرار می‌گیرد و شخص معتقد آن گونه که می‌خواهد معتقد می‌شود، یعنی آنگونه که میلش می‌کشد باور می‌کند و آن را حق می‌داند. سعدی گوید:

حقیقت سرایی ست آراسته
هوی و هوس گرد برخاسته

نبینی که جایی که برخاست گرد
نبیند نظر گرچه بیناست مرد؟

کتابی که خواندن آن برای من بسیار لذت بخش و آموزنده بود و به همه‌ی دوستان خواندن آن را توصیه می‌کنم، کتابی است که تحت عنوان “وجدان بیدار”. نویسنده‌ی این کتاب اشتفان تسوایگ اتریشی آلمانی زبان است که می‌گویند پس از گوته پرخواننده‌ترین آثار را دارد. این کتاب سرگذشت ،کالون متأله پروتستان، فرانسوی است که نمونه‌ی یک باورمند است. در این کتاب نویسنده به خوبی نشان داده که چگونه عقیده و باور در هواهای نفسانی یک شخص هواپرست قرار می‌گیرد و زندگی را به بهانه‌ی بهشتی ساختن دیگران برای آنان در همین جهان به جهنمی سوزان تبدیل می‌کند. این کتاب نشان می‌دهد که کالون تشنه‌ی قدرت، چگونه در قالب مصلح دینی نخست با ایراد خطابه‌های آتشین و وعده‌های انقلابی و اصلاح دینی عوام الناس، شهر ژنو را در قبضه جذبۀ خود می‌گیرد و بر مردم آن شهر مسلط می‌شود، ولی پس از تثبیت قدرت چنان به جان رقیبان و مخالفان و معترضان می‌افتد که گویی خدا اندکی رحم در وجودش نیافریده .است محاکمه‌ی مفتضحانه‌ای که کالون برای «سروه»، منتقد خود، تشکیل داد و او را سالها در سیاه چال زندان شکنجه کرد و سرانجام زنده زنده در آتش افکند‌‌

جهل مقدس؛تابوت آتشین
سید مصطفی محقق داماد
@Tafakkor

معیارِ شرافتِ انسان

استاد مصطفی ملکیان
@Tafakkor

در پاسخ به این پرسش که «برترین دین کدام است؟»، باید از کلیشه‌های تقابل‌گرا فراتر رفت و به جای جست‌وجوی یک حقیقت صلب و بیرونی، به ماهیت پویای ایمان نگریست. حقیقت این است که برتریِ یک دین، نه در قالب‌های از پیش تعیین‌شده‌ی تئوریک، بلکه در میزان کارکرد هستی‌شناختی و تحول‌افزایی آن در وجود فرد نهفته است؛ از این رو، کثرت‌گرایی دینی نه از سرِ بی‌تفاوتی، بلکه از درک این واقعیت برخاسته که انسان با تکیه بر ظرفیت‌های درونی خویش، معنا را به دین می‌بخشد و آن را به ابزاری برای تعالی بدل می‌کند.
آیه ۴۸ سوره مائده که بر تنوع شریعت‌ها و ضرورت آزمونِ انسان در ظرفیت‌های بخشیده‌شده تأکید دارد، دقیقاً بر همین گذار از «وحدتِ صوری» به «مسابقه در نیکی‌ها» (استبقوا الخیرات) دلالت می‌کند؛ یعنی دین، بستری برای بروزِ برتریِ اخلاقی است، نه یک مقصدِ ایستا. بنابراین، پرسشِ بنیادین نباید از «کدام دین برتر است؟» به سمت «کدام زیستِ دینی در من برتر است؟» تغییر جهت دهد. همان‌گونه که در روایت مربوط به بایزید بسطامی تجلی می‌یابد، ایمانِ واقعی در تقابل میان دو الگوی مذهبی نیست، بلکه در جست‌وجوی آن پیوندِ میان حقیقت و تجربه فردی است که از مرزهای تقلیدِ صلب عبور کرده و به شکلی اصیل با هستی پیوند می‌خورد؛ یعنی جایی که دین از یک «نام» به یک «بودن» بدل می‌شود.

زهرا مهر(شیرازی مهر)
@Tafakkor

دوش می‌آمد و رخساره برافروخته بود
تا کجا باز دلِ غمزده‌ای سوخته بود

رسم عاشق‌کُشی و شیوهٔ شهرآشوبی
جامه‌ای بود که بر قامتِ او دوخته بود

حافظ
@Tafakkor

‍ ‍امروز‌‌دراین‌آیه‌‌تدبر‌‌می‌کنیم
👇به نام خدا

وَ نُنَزِّل‌ُ مِن‌َ الْقُرْءَان‌ِ مَا هُوَ شِفَآءٌ وَ رَحْمَة‌ٌ لِّلْمُؤْمِنِین
از قرآن، آنچه شفا و رحمت است براى مؤمنان، نازل مى‌ کنیم
اسراء/٨٢
@Tafakkor
࿐ྀུ༅࿇༅═‎┅

قدرتمندترین واژه‌های زبان انگلیسی کوتاه‌ترین واژه‌ها هستند: «من هستم.» هرچه بین این دو واژه قرار دهید، سرنوشت شما را مشخص می‌کند.
@Tafakkor

چرا انسان‌ها به خرافه رو می‌آورند؟

مصطفی ملکیان

معنای خرافه، در نگاه رواقیان، این است که وقتی برای امری، علت طبیعی‌ای وجود دارد، به این علت طبیعی بی‌اعتنا باشیم و یک علت غیرطبیعی را در نظر بگیریم.
مثلاً: من از بس که با همسرم بدرفتاری کرده بودم، یک سال بعد از ازدواجم طلاق گرفتیم.

خب، علت طبیعی چیست؟ اینکه بدرفتار بوده‌ای؛ نه گفتارت، نه کردارت، نه زبان بدنت، نه خرج کردنت، نه دخل درآوردنت درست بوده است؛ خب، طلاق گرفتی. این را به آن یک علت طبیعی می‌گویند.

اما اگر گفتی: «آن شبی که ما می‌خواستیم ازدواج کنیم، قمر در عقرب بود و این عاملی بود که ما طلاق گرفتیم»، می‌شود خرافه.
و اینجا باید به علت طبیعی توجه کنیم، نه به علت‌های غیرطبیعی (خرافه).
و ما معمولاً به خرافه و علت‌های غیرطبیعی رو می‌آوریم، چون:
۱. مقصر بودن خودمان را مخفی می‌کنیم؛
می‌گوید: «چیکار کنم آقا، دست من که نبود، قمر در عقرب بود!» دیگر نمی‌گویم که من چه رفتاری کردم، چون مقصر واقع می‌شوم.
یا مثلاً می‌گوید: «جارو را در حیاط خانه وارونه گذاشته بودم و این عاملی بود که پسرم و عروسم با هم دعوایشان شده بود!»
چون ما نمی‌خواهیم ببینیم علت اصلی اینکه پسر و عروسمان مشکل دارند چیست و به خاطر فرار از این مسئولیت و مقصر بودن، به خرافه رو می‌آوریم.
۲. در پی جبران برنمی‌آییم؛
چون هر وقت به علل طبیعی استناد شود، باید در پی جبران برآییم؛ اما برای اینکه جبران نکنیم و از مسئولیت اشتباه‌ها فرار کنیم، به علل غیرطبیعی (خرافه) رو می‌آوریم.

آموزهٔ اپیکتتوس رواقی
@Tafakkor

نگاهی به پذیرش عقلانی و غیر عقلانی باورها
بخش نخست

دکتر آذرخش مُکری
@Tafakkor

‍ شهامت فکری، به‌مثابه سنگ‌بنای تفکر انتقادی، مستلزم مواجهه‌ای دلتنگ‌ناپذیر و بی‌واسطه با باورهایی است که ناخودآگاه یا از سرِ تعصب نسبت به آن‌ها گاردِ عاطفی منفی داریم و پیش‌تر از روی ترس یا جزم‌اندیشی از شنیدن‌شان طفره رفته‌ایم. این فضیلت شناختی بر دو اصلِ بنیادین استوار است: نخست، پذیرش این احتمالِ رعب‌آور که شاید اندیشه‌های مطرود و خطرناک، رگه‌هایی از حقیقتِ موجه داشته باشند؛ و دوم، تردیدِ روش‌مند در اصالتِ باورهای ریشه‌داری که جامعه آن‌ها را به‌منزله‌ی بدیهیاتِ مطلق به ما دیکته کرده است. چنین استقلالی در اندیشیدن، زیستن در هماهنگیِ کورکورانه با جمع را ناممکن می‌سازد و هزینه‌ی سنگینِ فردیت را به صاحبانِ خرد تحمیل می‌کند.
زهرا مهر
@Tafakkor

‍ ‍ ‍امروز‌‌دراین‌آیه‌‌تدبر‌‌می‌کنیم
👇به نام خدا

ومَا أَصَابَكُمْ مِنْ مُصِيبَةٍ فَبِمَا كَسَبَتْ أَيْدِيكُمْ
هر مصیبتی به شما رسد به‌خاطر اعمالی است که انجام داده‌اید
شوری/٣٠
@Tafakkor
࿐ྀུ༅࿇༅═‎┅

فردی که مرتب از خود می‌پرسد چه کند که دیگران او را دوست داشته باشند، هرگز نمی‌تواند خودِ واقعی‌اش باشد چراکه همواره باید خود را با ترجیح اطرافیانش تطبیق دهد، حتی اگر از این موضوع آگاه نباشد

جیم کوییک
@Tafakkor

‍ بزرگ‌ترین جنگ جهان با شلیک یک گلوله آغاز شد

برای این‌که بزرگ‌ترین جنگ جهان شروع شود شلیک چند گلوله کافی بود. چه کسی فکرش را می‌کرد روستازاده‌ای اهل بوسنی بتواند جرقه‌ای بزند که در پس آن همۀ جهان شعله‌ور شود؟ جنگ جهانی اول پایان دنیای قدیم بود. گلوله‌ای که روستازادۀ بوسنیایی شلیک کرد به رگِ گردنِ جهانِ قدیم اصابت کرد، خون از گردنش فواره کشید. با این گلوله، جهان قدیم، پس از چهار سال جان کندن بر خاک افتاد و مرد.

اما آنچه در این‌جا مایۀ تأمل ماست این است که چگونه جوانی نوزده ساله، گمنام، بیمار و روستایی توانست جهان را به آتش بکشد.
چهار امپراتوری بزرگ جهان در پی جنگ جهانی اول نابود شدند: روسیۀ تزاری در پی جنگ چنان از نفس افتاد که انقلابی‌ها به تلنگری بر زمینش زدند؛ امپراتوری اتریش‌ـ‌مجارستان چندپاره شد و چند کشور از آن سر برآوردند؛ امپراتوری عثمانی پس از ۶ قرن شکوه و اقتدار مُثله شد؛ آلمان، آلمانِ بزرگ و صنعتی، از اسب بر زمین افتاد. اما حتی بریتانیای پیروز هم به شدت تضعیف شد. ناقوس جنگ در همه‌جا نواخته شد، در کل اروپا، در آفریقا، در اقیانوس آرام و حتی در ایران ما. در این‌جا مختصر شرح داده می‌شود، چگونه با شلیک چند گلوله این بزرگ‌ترین جنگ جهان درگرفت.

گاوریلو پرینتسیپ، جوانی بوسنیایی، در بیست‌وهشتم ژوئیۀ ۱۹۱۴ تپانچه کشید و ولیعهد اتریش را ترور کرد. در پی این قتل اتریش به صربستان اولتیماتومی سختگیرانه داد و فقط چند هفته بعد همۀ کشورهای بزرگ اروپا به جان هم افتادند. چرا؟ چرا اتریش به صربستان اولتیماتوم داد و اصلاً چرا ولیعهد ترور شد، و اصلاً آلمان این وسط چه نقشی داشت که بعدها مقصر جنگ معرفی شد؟

ترکان عثمانی در سال ۱۴۵۹ میلادی صربستان را تصرف کردند. حاکمیت عثمانی بر صربستان ۳۵۰ سال دوام آورد. در اوایل قرن نوزدهم در پی قیام صرب‌ها شاهزاده‌نشین صربستان در سال ۱۸۱۵ شکل گرفت که البته همچنان خراجگزار عثمانی بود. صربستان در نهایت در ۱۸۸۲ رسماً استقلال یافت و از همان زمان آرزو داشت قلمروی صدها سال پیش خود را دوباره به دست آورد. در پی جنگ‌های بالکان در سال ۱۹۱۳ مناطق گسترده‌ای به پادشاهی صربستان ملحق شد. در آن زمان کشور بزرگی در اروپا بود به نام «اتریش‌ـ‌مجارستان» که صرب‌های ملی‌گرا می‌خواستند آن مناطق را هم به صربستان ملحق کنند. ایدۀ «یوگسلاوی» همین است: یوگسلاوی یعنی «اسلاوهای جنوبی» و هدف این ملی‌گرایان صرب و اسلاو این بود که کشوری بسازند که همۀ اقوام اسلاوِ جنوبی در آن حضور داشته باشند. اما مناطقی مانند بوسنی و هرزگووین متعلق به اتریش‌ـ‌مجارستان بود. دعوا از همین‌جا آغاز شد.

گروهی از جوانان بوسنی که آرزو داشتند کشور رؤیایی‌شان شکل بگیرد، تصمیم گرفتند در این راه هر کاری می‌توانند بکنند، از جمله ترور. یکی از این جوان‌ها پرینتسیپ بود. در این میان مقامات امنیتی صربستان هم به این جوانان کمک کردند و به آن‌ها اسلحه و آموزش دادند. ولیعهد اتریش برای انجام مانووری نظامی به سارایوو آمده بود. پرینتسیب فرصت را غنیمت شمرد و ولیعهد را به همراه همسرش وقتی سوار ماشین بودند کشت. گلوله‌ای به شکم همسر ولیعهد و گلوله‌ای به گردن ولیعهد (شاهزاده فرانتس فردیناند) زد.

اتریش تصمیم گرفت تکلیفش را با صربستان با زور روشن کند. آلمان به هواداری از اتریش وارد میدان شد و روسیه هم به هواداری از صربستان. آلمان سال‌ها بود که به پویاترین قدرت صنعتی اروپا تبدیل شده بود، اما فرانسه و بریتانیا و روسیه علیه قدرت‌طلبی آلمان متحد شده بودند. بنابراین، آلمان هم که از راه‌های دیگر برای کسب جایگاه جهانی مأیوس شده بود، اتریش را تحریک کرد قاطعانه عمل کند. همین شد که در اوت ۱۹۱۴ کشورهای اروپایی یکی پس از دیگری به هم اعلام جنگ کردند و جهان چهار سال در آتش جنگ سوخت.

اما کلاً صربستان مسئله‌ای حاشیه‌ای بود و دلیل اصلی جنگ نزاع قدرت میان ابرقدرت‌های اروپا بود. انگار این جنگ محتوم بود و فقط جرقه‌ای «قوی» لازم بود تا این بشکۀ باروت را منفجر کند. آن جرقه را دهقان‌زادۀ بوسنیایی زد. او پس از قتل ولیعهد بازداشت شد و چون کمتر از ۲۰ سال داشت اعدام نشد. ۲۰ سال حبس گرفت، اما او پیش از آن هم به مرض سِل مبتلا بود و می‌دانست عمر طولانی ندارد. او پس از چهار سال در زندان مرد.

👈وقتی قدرت‌ها آرایش خصمانه می‌گیرند و تنش‌ها بیش‌تر و بیش‌تر می‌شود، مهمانی برای تندروها فراهم می‌شود. تندروها خوب می‌دانند کجا گلوله را به قلب چه کسی بزنند تا آتش جنگ شعله‌ور شود. باید از آرایش خصمانه و تحرکات تندروها ترسید! آیا این درسی نیست برای ما؟
@Tafakkor

قرائت قلبی قرآن
جلسه‌ی ۶٠
عبدالکریم سروش
@Tafakkor

جنگ، حاصل رشد نایافتگیِ حاکمانی است که در کودکی بازی نکرده‌اند یا کودکیِ بدی داشته‌اند و در آن دوران متوقف شده‌اند. اکنون با تخریب و هجوم می‌خواهند ویرانه‌های شخصیتی و درونی خود را بازسازی کنند.
شاید کشتن هر انسان، تکه‌ای از پازل حقارت و نقص‌شان را ترمیم نماید.
@Tafakkor

کوروش بزرگ نه صرفاً یک فاتح نامدار، بلکه مهندسِ نخستین همزیستی ساختاریافته در مقیاس جهانی بود؛ رهبری که برخلاف سنتِ مالوفِ امپراتوری‌های باستان در تبعید و استثمار قومیت‌های مغلوب، استراتژی «احترام به تنوع فرهنگی و مذهبی» را به عنوان ابزار ثبات سیاسی برگزید. منشور او نه یک بیانیه شعاری، که نخستین مدلِ مکتوبِ اداره جوامع پلورالیستیک (کثرت‌گرا) بود که در آن مشروعیت قدرت نه از شمشیر، بلکه از پاسداریِ حقوقِ سنتی و مذهبیِ جوامعِ پیرامونِ مرکزِ قدرت سرچشمه می‌گرفت؛ رویکردی عمل‌گرایانه که مرز میان استعمار و امپراتوری را برای نخستین بار در تاریخ با مفهوم «نظمِ مبتنی بر رضایت» بازتعریف کرد.
زهرا مهر
@Tafakkor

‍ ‍امروز‌‌دراین‌آیه‌‌تدبر‌‌می‌کنیم
👇به نام خدا

وَكَفِّر عَنّا سَيِّئَاتِنا
(پروردگارا)بدیهای ما را بپوشان!
آل عمران/۱۹۳
@Tafakkor
࿐ྀུ༅࿇༅═‎┅

زمامدار نیک باید نه ضد ِکشورهای دیگر، بلکه بر ضد دشمن مشترکِ همگان،
یعنی فقر بجنگد.

ویل دورانت
@Tafakkor

‍ اثر حقیقت واهی (Illusory Truth Effect) یکی از شناخته‌شده‌ترین سوگیری‌های شناختی است که نشان می‌دهد تکرار مداوم یک ادعا— اگر غلط باشد—می‌تواند باعث شود افراد آن را به‌عنوان حقیقت بپذیرند. این پدیده بر پایه‌ی این واقعیت روان‌شناختی عمل می‌کند که آشنایی ذهنی با یک گزاره، حس صحت و اطمینان به آن را افزایش می‌دهد. به بیان ساده، هرچه چیزی را بیشتر بشنویم، احتمال بیشتری دارد که آن را باور کنیم، صرف‌نظر از اینکه چقدر با شواهد واقعی در تضاد باشد.

این سوگیری در جوامع چندفرهنگی و به‌ویژه در نظام‌های بسته، بستر حاصل‌خیزی برای تحریف واقعیت فراهم می‌کند. حکومت‌های دیکتاتوری مذهبی، که نیازمند تثبیت یک روایت واحد و جلوگیری از پرسش‌گری هستند، از این پدیده به‌عنوان یک ابزار تبلیغاتی مؤثر استفاده می‌کنند. آنها با تکرار بی‌وقفه آموزه‌ها، شعارها و روایت‌های ایدئولوژیک، حتی مخالفان را در معرض همان گزاره‌ها قرار می‌دهند تا در طول زمان، حس آشنایی جای تحلیل منطقی را بگیرد.

یکی از پیامدهای خطرناک اثر حقیقت واهی این است که مرز بین «باور» و «حقیقت» در ذهن مردم محو می‌شود. وقتی یک جامعه مرتباً با گزاره‌های خاص بمباران شود، حتی اگر در ابتدا با شک و تردید به آن‌ها نگاه کند، به تدریج در برابر آن‌ها بی‌دفاع می‌شود. در حکومت‌های دیکتاتوری مذهبی، این روند اغلب با استفاده از منابر، رسانه‌های کنترل‌شده، آموزش رسمی و مراسم آیینی تشدید می‌گردد تا یک «واقعیت رسمی» جایگزین واقعیت‌های متکثر و متناقض شود.
از منظر روان‌شناختی، اثر حقیقت واهی بر اساس «پردازش روانی آسان» عمل می‌کند. ذهن ما ترجیح می‌دهد چیزی را بپذیرد که آسان و بدون زحمت پردازش می‌شود. گزاره‌ای که بارها شنیده‌ایم، به‌صورت روان‌تری در ذهن پردازش می‌شود و همین روانی پردازش، به‌اشتباه به‌عنوان نشانه‌ی صحت آن تلقی می‌گردد. این مکانیسم، به‌خصوص در جوامعی که دسترسی آزاد به اطلاعات محدود است، به یک چرخه‌ی خودتقویت‌کننده تبدیل می‌شود که شکستن آن دشوار است.

برای مقابله با اثر حقیقت واهی، دو گام ضروری وجود دارد: نخست، آموزش سواد رسانه‌ای و مهارت ارزیابی انتقادی اطلاعات؛ دوم، ایجاد دسترسی آزاد و گسترده به منابع خبری و روایت‌های جایگزین. در غیاب این اقدامات، هرچقدر هم یک حکومت دروغ بزرگی بگوید، کافی است آن را آن‌قدر تکرار کند تا در نهایت به «حقیقت رسمی» بدل شود—حقیقتی که نه بر شواهد، بلکه بر آشنایی و تکرار بنا شده است.
@Tafakkor

تابویِ مذاکره، امتناع و پشیمانی

عبدالعلی بازرگان
@Tafakkor

یار، هی یار، یار!
اینجا اگرچه گاه
گل به زمستان خسته،
خار می‌شود؛
اینجا اگر چه روز،
گاه چون شب تار می‌شود؛
اما بهار می‌شود!‌
من دیده‌ام که می‌گویم.
 
سیدعلی صالحی
@Tafakkor

‍ ‍ ‍امروز‌‌دراین‌آیه‌‌تدبر‌‌می‌کنیم
👇به نام خدا

يُؤَاخِذُكُمْ بِمَا عَقَّدْتُمُ الْأَيْمَانَ
(خداوند) به سبب [شکستنِ] سوگندهایی که به طور جدّی و با قصد و اراده خورده‌اید، مؤاخذه می‌کند.
بقره/۲۲۵
@Tafakkor
࿐ྀུ༅࿇༅═‎┅

در ازدحام دنیا اگر انسانی را یافتی که تو را می‌فهمد رهایش نکن، چه آن‌ها که ما را نمی‌فهمند، بی‌شمارند.

غسان زغطان
@Tafakkor