خطای شناختی اثر فورر
(Forer Effect)

دکتر آذرخش مُکری
@Tafakkor

می‌توانید اسم یک پرنده را در تمام زبان‌های دنیا یاد بگیرید، اما وقتی این کار به پایان رسید، شما هیچ چیز در مورد آن نمی‌دانید، پس بیایید به پرنده نگاه کنیم و ببینیم که چه می‌کند.این مساله‌ای است که مهم است. من خیلی زود تفاوت میان دانستن نام یک چیز و شناختن آن چیز را آموختم.

ریچارد فاینمن
@Tafakkor

‍ ‍امروز‌‌دراین‌آیه‌‌تدبر‌‌می‌کنیم
👇به نام خدا

وَفَابْتَغُوا عِنْدَ اللَّهِ الرِّزْقَ
فقط روزی را در نزد خدا(از جانب او) بجوئید
عنکبوت/١۶
@Tafakkor
࿐ྀུ༅࿇༅═‎┅

تو با خدایِ خود انداز کار و دل خوش‌دار
که رحم اگر نکند مُدَّعی‌، خدا بکُند
حافظ
@Tafakkor

‍ نگاه کن، گوش کن، وصل کن

وقتی اتفاقی دردناک و جمعی می‌افتد، یک فاجعه که خبرش همه را درگیر می‌کند،‌ غریزه‌ی ‌خیلی از ما این است که بروند و با بازمانده یا داغدار “حرف بزنند”، از او بخواهند احساسش را تعریف کند، انگار حرف‌زدن زیاد، خودش درمان است.

اما سازمان جهانی بهداشت (WHO) سال‌هاست با شواهد علمی، دقیقا برعکس این باور رایج را نشان داده.
سازمان جهانی بهداشت، همراه با War Trauma Foundation و World Vision International، در سال ۲۰۱۱ راهنمایی منتشر کرد به نام «کمک‌های اولیه روانی» (Psychological First Aid) که حتی به فارسی هم ترجمه شده.

این راهنما بر سه اصل ساده استوار است: نگاه کن، گوش کن، وصل کن (Look, Listen, Link)؛ یعنی اول وضعیت و نیازهای واقعی فرد را ببین، با احترام و بدون فشار گوش بده، و بعد او را به کمک و منابعی که نیاز دارد وصل کن نه اینکه مجبورش کنی همان لحظه از تجربه دردناکش حرف بزند.

نکته‌ی علمی مهم‌تر این است: مرور شواهد توسط کاکرین و سازمان جهانی بهداشت نشان داد روش قدیمی‌تری به نام «واکاوی روانی» (Psychological Debriefing) یعنی واداشتن افراد به بازگویی فوری و یک‌جلسه‌ای احساساتشان بعد از یک فاجعه، نه‌تنها کمکی نمی‌کند، بلکه در برخی موارد خطر اختلال استرس پس از سانحه را افزایش می‌دهد.
به همین دلیل، سازمان جهانی بهداشت رسما توصیه کرد این روش دیگر به‌صورت همگانی استفاده نشود.

برای جامعه‌ای مثل ایران، که تجربه‌های دردناک جمعی مثل فقدان‌های گسترده بخشی از حافظه‌ی‌ مشترک آن است، این یافته معنای زیادی دارد: همدلی واقعی، تنها “حرف‌زدن درباره‌ی درد” نیست؛ گاهی حضور آرام، گوش‌دادن بدون فشار، و کمک عملی، موثرتر از هر گفت‌وگوی فوری است.

این‌بار به‌جای پرسیدنِ «بگو چی شد، چی حس کردی؟»، شاید بهتر باشد فقط بپرسی: «الان به چی نیاز داری؟»

ترومای جمعی
گوش دادن فعال
@Tafakkor

حقیقت ایران را باید برای خود، حقیقت کرد.

مصطفی مهرآیین
@Tafakkor

کافر؛ یک عنوان نفرت‌پراکنانه؛
چگونه می‌توان به عنوان یک مذهبی حرمت خداناباوران را پاس داشت بی‌آنکه از آنان توقع داشت به باورهای مذهبی مطلوب ما تن دهند؟
این شاید یکی از جدی‌ترین پرسش‌هایی باشد که مذهبی‌های مداراجو بایستی از خود بپرسند؛ چه، آنکه مفهوم «کافر» مفهوم پررنگی در دین اسلام است؛ مفهومی که بار منفی زیادی با خود دارد.

به نظر می‌رسد یکی از بهترین راه‌ها برای این‌که بتوانیم احترام به خداناباوران را نهادینه کنیم پیراستن ادبیات مذهبی از مفاهیم نفرت‌پراکنانه است.
@Tafakkor

‍ ‍ ‍امروز‌‌دراین‌آیه‌‌تدبر‌‌می‌کنیم
👇به نام خدا

وَ هُوَ الَّذِي أَحْيَاكُمْ
و اوست که به شما حیات داد
حج/۶۶
@Tafakkor
࿐ྀུ༅࿇༅═‎┅

من معتقدم هرگونه اخلاق باید بر این اصل استوار باشد که هیچ کس خود را ارزشمندتر از هیچ کس دیگر نشمارد.

کارل پوپر
@Tafakkor

از نزاع برای برتری تا تلاش برای فهم
مسیری که کمتر گفت‌وگویی آن را کامل طی می‌کند

یورگن هابرماس در نظریه‌ «کنش ارتباطی» (۱۹۸۱) شرطی را صورت‌بندی کرد که بعدها به یکی از پرارجاع‌ترین مفاهیم فلسفه‌ سیاسی بدل شد: «وضعیت گفتار آرمانی» (Ideal Speech Situation). از نظر او، گفت‌وگویی که واقعا به تفاهم بینجامد، نیازمند فضایی است که در آن هیچ طرف از موضع قدرت یا برتری سخن نگوید و همه‌ مشارکت‌کنندگان فرصت برابر برای طرح استدلال داشته باشند. هابرماس این را نه توصیف واقعیت هر گفت‌وگویی، بلکه معیاری برای سنجش کیفیت آن می‌دانست. هرچه گفت‌وگو از این شرط فاصله بگیرد مثلا با ورود تهدید، تحقیر یا تلاش برای غلبه از مسیر فهم مشترک دور و به سمت نزاع برای برتری منحرف می‌شود.

هانری تاژفل، در نظریه‌ «هویت اجتماعی» که از دهه‌ ۱۹۷۰ بسط داد، پدیده‌ای را توضیح داد که به بحث هابرماس بعد تجربی می‌افزاید: وقتی فرد احساس کند هویت گروهی‌اش مورد تهدید یا حمله است، واکنش رایج نه بازنگری، بلکه «تصلب هویتی» است، چسبیدن سفت‌تر به مواضع گروه خودی و فاصله‌گرفتن بیشتر از طرف مقابل. این یافته توضیح می‌دهد چرا گفت‌وگویی که با خصومت آغاز می‌شود، اغلب نتیجه‌ معکوس می‌دهد؛ نه نرم‌تر شدن موضع طرفین، بلکه سخت‌تر شدن آن.
دانیل یانکلوویچ، جامعه‌شناس آمریکایی، در کتاب «گفت‌وگو مغز دموکراسی است» میان «مباحثه» (Debate) و «دیالوگ» (Dialogue) تمایز روشنی گذاشت: هدف مباحثه اقناع یا شکست‌دادن طرف مقابل است، اما هدف دیالوگ، فهمیدن منطق درونی دیدگاهی است که با آن مخالفیم، حتی اگر در پایان همچنان با آن موافق نباشیم. از نظر او، بسیاری از شکست‌های گفت‌وگوی عمومی، نه از تفاوت عقیده، که از خلط ناخودآگاه این دو قالب سرچشمه می‌گیرد.

نمونه‌ای که این چارچوب را ملموس می‌کند، پروژه‌ی «گفت‌وگوهای عمیق» (Deep Canvassing) است که سازمان‌های مدنی آمریکایی از اواسط دهه‌ی ۲۰۱۰ در موضوعات بحث‌برانگیز اجتماعی به‌کار بردند؛ پژوهش دیوید برومن و جاشوا کالا که در نشریه‌ Science (۲۰۲۰) منتشر شد نشان داد گفت‌وگوهای غیرقضاوتی و مبتنی بر پرسیدن از تجربه‌ شخصی مخاطب نه استدلال مستقیم برای قانع‌کردن او در ایجاد تغییر پایدار نگرش، اثربخش‌تر از روش‌های مرسوم اقناعی ظاهر شد.

آنچه از کنار هم گذاشتن این یافته‌ها برمی‌آید، این است که سرنوشت یک گفت‌وگو، پیش از آنکه به محتوای اختلاف بستگی داشته باشد، به قالبی گره خورده که آن اختلاف در آن بیان می‌شود.
@Tafakkor

بحثی درباره‌ی کتاب پایان تروما اثر جورج بونانو
قسمت اول

دکتر آذرخش مکری
@Tafakkor

در ایدیولوژی‌ها، پاسخ‌ها همه از پیش مشخص است و پیام‌آور، امام، شیخ، پیر فرزانه، رهبر، پیشوا و ... همه‌ی امور را شفاف ساخته و حقیقت از پیش مشهود است و خلاف آن‌چه سهراب سپهری «دویدن پی آواز حقیقت» می‌دانست، کار ما این است که نپرسیم و شبهات‌مان را از مجاری مذهب شفاف کنیم تا امر بر ما مشتبه نشود.
@Tafakkor

‍ ‍ امروز‌‌دراین‌آیه‌‌تدبر‌‌می‌کنیم
👇به نام خدا

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا يَسْخَرْ قَوْمٌ مِنْ قَوْمٍ
ای اهل ایمان! نباید گروهی گروه دیگر را مسخره کنند.
حجرات/١١
@Tafakkor
࿐ྀུ༅࿇༅═‎┅

هراسناک‌تر از نابینایی،
دیدن است با دو چشم باز، که چه برسر سرزمین‌مان می‌آید

بلاگا دی میتروا
@Tafakkor

بحثی درباره‌ی کتاب پایان تروما اثر جورج بونانو
قسمت دوم

دکتر آذرخش مکری
@Tafakkor

نظام ولایت فقیه بزرگ‌ترین نمود تحمیل دین بر یک جامعه و کشور است. یک فرقه مذهبی که مهم‌ترین مناصب تصمیم‌گیری و قدرت را به شکلی مستبدانه به انحصار خود درآورده و کسانی را که خواهان تغییر و گذار از این وضع هستند، با عنوان «دشمنان خدا» با شدیدترین اشکال خشونت تهدید، مجازات و اعدام می‌کند. چرا آیه «لا اکراه فی الدین» (که اغلب به‌عنوان شاهدی بر آزادی دین در اسلام مطرح می‌شود)، نتوانسته جامعه‌ی مذهبی باورمندان را به جایی برساند که مانع اجباری شدن دین و وقوع چنین جنایاتی شوند؟
@Tafakkor

ای نفس! بتر از آن گاوی که در اخبار آورده‌اندکه در ساحلی از ساحل‌ها، حق تعالی گاوی آفریده است از مدت شش هزار سال پیش. هر روزی که بدمد، آن گاو از خواب بیدار شود، صحرای آن ساحل را که چشم به کنار آن نرسد، سبز و پُرگیاه بیند، چندان بلند آن گیاه که گاو در او گم شود و آن گاو آنجا تنها، او را مزاحمی نی. درافتد و آن گیاه‌ها را همه بخورد. جوع البقر از این رو نام نهاده‌اند طبیبان رنجوری را. چون شب شود، آن همه گیاه‌ها را خورده باشد آن گاو و فربه شده چنانکه افزون از صفت. بعد از آن نماز شام نظرکند در آن همه صحرا، یک بند گیاه نبیند.

آن گاو با خودگوید: امروز چندین گیاه ببایست تا سیر شدم. شکم پُرکردم. آه فردا چه خورم؟ چندان آه کند و غم فردا بخورد که همچنان لاغر شود که بود و هیچ در یادش نیایدکه بارها من چنین غم خورده‌ام به هرزه، و حق تعالی به خلافِ گمانِ من، صحرا را پُر گیاهِ سبز و تر و تازه گردانید، چندین سال است.

مجالس سبعه/مولانا
@Tafakkor

‍ ‍امروز‌‌دراین‌آیه‌‌تدبر‌‌می‌کنیم
👇به نام خدا

إِنَّكَ لَا تُخْلِفُ الْمِيعَادَ
همانا تو خُلف وعده نمی‌کنی
آل عمران/١٩۴
@Tafakkor
࿐ྀུ༅࿇༅═‎┅

پرسید: آدمی از کجا بداند چه کسی را نباید از دست بدهد؟
گفت: آنکه بعد از هر آشوبی، باز هم کنارش آرام می‌شوی.
@Tafakkor

‍ «ما» و «آن‌ها»
ترس از تفاوت از کجا می‌آید؟

اگر فقط با پرتاب یک سکه، شما را عضو «گروه آبی» کنند، چقدر طول می‌کشد تا «گروه قرمز» را کمی کمتر دوست داشته باشید؟
پاسخ پژوهش‌ها: تقریبا هیچ.

روان‌شناس اجتماعی هنری تاجفل، در دهه‌ ۱۹۷۰ آزمایشی طراحی کرد که به «پارادایم گروه حداقلی» معروف شد. او شرکت‌کنندگان را بر اساس معیارهایی کاملا پیش‌پاافتاده، مثل ترجیح یک نقاش بر نقاش دیگر، به دو گروه تقسیم کرد.

آن‌ها همدیگر را نمی‌شناختند و هیچ منفعتی در میان نبود. با این حال، اعضای هر گروه پاداش بیشتری برای هم‌گروهی‌های خود در نظر گرفتند. یعنی «ما» و «آن‌ها» را ذهن ما خیلی سریع می‌سازد، حتی بدون دلیل.
پس ترس از تفاوت، بیش از آنکه نشانه‌ی‌ خطرناک بودن دیگری باشد، یک شیوه‌ پیش‌فرض کار ذهن است.
وقتی هویت ما به باورهای گروهی گره بخورد، تفاوت دیگری آرام‌آرام شبیه تهدید به نظر می‌رسد؛ اگر او درست می‌گوید، شاید من اشتباه کرده‌ام. و این احتمال برای هویت منجمد، سنگین است.
اما خبر خوب هم داریم. روان‌شناس گوردون آلپورت، در کتاب «ماهیت تعصب» (۱۹۵۴)، «فرضیه‌ تماس» را مطرح کرد: آشنایی واقعی با گروه دیگر می‌تواند تعصب را کاهش دهد، به شرط آنکه چند شرط برقرار باشد: برابری جایگاه، هدف مشترک، همکاری، و حمایت نهادها. پژوهش‌های بعدی، از جمله یک فراتحلیل بزرگ در سال ۲۰۰۶، این الگو را در صدها مطالعه تأیید کردند.
مثالی ساده: همکلاسی‌ای که هرگز با او حرف نزده‌اید و تصویرتان از او فقط از شنیده‌هاست، چند هفته که در یک پروژه‌ مشترک کنار هم کار کنید، آن تصویر معمولا فرو می‌ریزد، نه چون او تغییر کرده، بلکه چون شما او را دیده‌اید.
دیوار، بیشتر از آنکه از آجر باشد، از ندیدن ساخته شده بود.
رواداری یعنی همین: نه تایید هر باور، بلکه شجاعت دیدن انسان پشت آن باور. هویتی که اعتمادبه‌نفس دارد، از آینه نمی‌ترسد.

سوال: آخرین بار کی با کسی که عمیقا متفاوت از شما فکر می‌کرد، واقعا گوش دادید، نه برای پاسخ دادن، بلکه برای فهمیدن؟
@Tafakkor

مقاومت خشونت پرهیز

مقاومت خشونت پرهیز نه تنها منفعل نیست بلکه مجموعه‌ای از فعالیت‌ها و مبارزه است. اما مبارزه‌ای خلاقانه، مبارزه‌ای که سعی دارد اجازه ندهد طرف مقابل که دستش روی ماشه‌است، دلیلی برای چکوندن ماشه پیدا کند.
@Tafakkor

آفات جنگِ قدرت در ورود روحانیت به عرصه‌ی قدرت و حکومت، در نگاه مرحوم آخوند خراسانی

مرحوم آخوند خراسانی خطاب به میرزای نائینی، در باب معایب ورود روحانیت به عرصه قدرت و حکومت، می‌نویسد:
عامه‌ی مردم تا وقتی که احساس می‌کنند که هدف ما(علما) از فعالیت و مبارزه صرفا تقلیل ظلم و تحدید دامنه‌ی فساد است و قصدمان این نیست که به قدرت و مقام و امتیازات دنیوی دست یابیم یا فرد و گروه خاصی را به قدرت و مقام برسانیم، باری تا وقتی مردم، ما را این‌گونه بشناسند، معتقد خواهند بود که ما در عمل خود اخلاص داریم.
به دلیل همین اعتقاد به دنبال ما می‌آیند و خواسته‌ها و گرفتاری‌های ما را حتی مهم‌تر از خواسته‌ها و گرفتاری‌های خود تلقی می‌کنند.
ولی اگر احساس کنند ما پا به صحنه‌ی جنگِ قدرت نهاده‌ایم و هدفمان این است که خود به قدرت و مقام و امتیازات دنیوی برسیم، اعتقادشان به خلوص نیت ما سست می‌شود و نه تنها از ما و هدف‌هایمان به صورت جدی حمایت نمی‌کنند و حاضر به قبول زحمت و فداکاری در این راه نمی‌شوند، که اندک اندک به ما و رقیبان ما در عالم سیاست به یک چشم نگاه می‌کنند و کار به جایی می‌رسد که به مخالفان ما و بلکه به مخالفان دین می‌پیوندند
بنابراین صحیح نیست که ما راهی در پیش گیریم که پایان آن تغییر ماهیت مؤمنانِ فداییِ علمای دین به مخالفان دین و مخالفان علمای دین باشد و نباید در میدان نبردی حضور یابیم که حتی اگر در کوتاه‌مدت پیروزی‌هایی برای ما داشته باشد در درازمدت به شکست ما و مکتب ما بیانجامد.
همه روحانیت و مرجعیت شیعه و اصل تشیع و اسلام را به عنوان حامی ستمدیدگان و ضعیفان شناخته(بخوانید شناخته‌بودند) و این بهترین تبلیغ برای مکتب و مذهب ماست،
اگر ما جهت مبارزه را به طرف اشغال مناصب حکومتی تغییر دهیم و “جَهاد فی سَبیلِ الله وَ المُستَضعَفین مِن الرِجال و النِّساء و الولدان” را تبدیل به جنگ قدرت کنیم، آخر کار به جایی می‌رسد که با تکیه بر ضعف‌های ما و عملکردهای ناصوابی که در قلمرو حکومت ما وجود خواهد داشت “دین” و “مذهب” ما را بکوبند.

دیدگاه‌های آخوندِ خراسانی
نوشته اکبر ثبوت/فصل‌اول
@Tafakkor

✨✨✨
آنکه به درون می‌نگرد، بیدار می‌شود.

✏️#کارل_یونگ

https://t.me/Tabetafakor 💫