جمعه بعدازظهر در شهر کتاب الهیه

دوباره از همان خیابان‌ها...

جاذبهٔ کُشندهٔ قلوه‌گاه
اااااااااااااااااااااااااااااااااا
به جماعت گفته‌اند ماهی یک میلیون دلار اسلامی اعتبار خرید ارزاق دارند. با این مبلغ می‌توان فقط کمی بیش از نیم‌کیلو مخلوط آبگوشتی یا چرخ‌کرده خرید. اما گویی خلق پریشان‌احوال چنان حساب از دستشان در رفته که باور نمی‌کنند تکه گوشت ناقابلی که از داخل ویترین چشمک می‌زند بیش از ۱۰ میلیون قیمت دارد.

نیرنگستان آریایی‌ـاسلامی را جنگ‌سالاران برخاسته از سر جالیز تبدیل به گداخانه‌ کرده‌اند. در همین مقدار هم مانده‌اند. از ابتدای ماه جاری نوشته‌ای در مغازه‌ها می‌گوید کالا برگ پَر؛ لطفاً سؤال نفرمایید. کاسبها می‌نالند مایه‌سوز شده‌اند، چیزی که بتوان اسمش را دولت گذاشت وجود ندارد. و فروشنده برای پیشگیری از موقعیت بسیار ناراحت‌کننده پیشقدم می‌شود.

فرهنگ سیاسی ایران‌زمین حکم می‌کند از حریف قوی‌پنجهٔ خارجی شکست بخوری بهتر است تا با آدمهایی همتراز خودت در داخل سازش کنی. رضاشاه همین طور فکر می‌کرد، محمدرضا شاه همین طور فکر می‌کرد، مصدق همین طور فکر می‌کرد، رژیم مقدس همین طور فکر می‌کند. ما همه به طرز غم‌انگیزی ایرانی هستیم.
https://mghaed.com/post/lure_of_flank
in
https://mghaed.com

این کتاب و متن‌کامل مطالب را از این پس تنها در این آدرس می‌توانید بخوانید
https://substack.com/@mehdifatehi/note/p-212257081?r=8u7jvn

شاعر می‌فرماید ’’مشکل خویش بَر ِ پیر مغان بردم دوش/کو به تأیید نظر حل معما می‌کرد.‘‘ بدا به حال کسی که با کمک دیکشنری آریانپور، تعالیم بیضوی محمد معین فقید، راهنمایی ه.م.، و حتی با تأیید نظربازانهٔ پیر مغان، بخواهد اقدام به اَکُل بیضهٔ بدخواهان سمپاش کند.

ه.م. تغییرهایی بنیادی ایجاد خواهد کرد، همچنان که کامپیوتر رومیزی شیوهٔ زندگی ما را تغییر داد. دههٔ ۱۹۶۰ در ماشین تحریرهای آی‌بی‌ام و اولیوتّی که با برق کار می‌کرد به جای هر حرف سر یک میله، حروف و علایم را روی یک گوی گذاشتند که مثل فرفره می‌چرخید و می‌توانست پاراگرافهای ذخیره‌شده از قبیل فرمهای دفتری و مقدمه و اختتام نامه‌های اداری را بارها تکرار کند، تکنیکی که بعدها در کامپیوتر «ماکرو» نام گرفت.

آنها‘‘ که متون فلّه تولید می‌کنند تا زمانی که هوش مصنوعی را در انحصار خود نداشته باشند دیگران هم منطقاً قادر به مقابله‌اند. دیالتیک سنتز و استحاله را فراموش نکنیم. دهه‌های آخر قرن نوزدهم این نگرانی پیدا شد که خصوصاً خیابانهای لندن و نیویورک در نتیجهٔ تمرکز ثروت و تجمل پیامد انقلاب صنعتی و تجارت جهانی در خطر پوشیده‌‌شدن با لایهٔ ضخیم فضولات اسبهای کالسکه است. در همان حال که مدیران ادارهٔ شهر سرگرم محاسبهٔ ضخامت پسماند احتمالی چهارپایان اهلی بودند، اتومبیل با موتور درون‌سوز به میدان آمد و بورژوازی را از خطر غرق‌شدن در تپالهٔ اسبهایش رهاند.

یانکی و حاج‌آقا https://mghaed.com/post/yankee_and_hadj_agha/

یانکی و حاج‌آقا
تأملات | فولکلور سیاسی
https://mghaed.com/post/yankee_and_hadj_agha/

هفت ماه پس از خروج سفیر آمریکا، ماجرای ٤٤٤ روز اسارت کارکنان سفارت آمریکا در تهران آغاز شد. از نظر عدد، رکورد ٢٥ تا ٢٨ مرداد در روابط ایران و ایالات متحده آمریکا را شکست اما به آن گره خورد، همچنان زنده است و بر تاریخ روابط دو کشور سایه‌ای سنگین افکنده. تقریباً هر بحثی دربارهٔ پیشینهٔ آن روابط با ٤٤٤+٣ آغاز می‌شود و چه بسا در همین دو اعداد گیر کند. بختک ِ چهارصدوچهل‌وهفت.

روابط ایران و آمریکا با چنین بختکی شروع نشد؛ زمانی سرشار از امید و اعتماد بود. سال ١٢٩٠/١٩١١ نمایندگان ترقیخواه مجلس دوم لازم می‌دیدند روشن شود عایدات و مخارج ادارهٔ مملکت دقیقاً چقدر است و چه مقامی چه مبلغی برای چه مصرفی از بیت‌المال پول گرفته و چند تومان در خزانه موجود است.

ترقیخواهان برای پرهیز از گرفتارشدن در چنبر رقابت قدرتهای اروپایی، به این نتیجه رسیدند که باید آدمی کاربلد و نیالوده به زدوبند از جایی دیگر آورد. استخدام مورگان شوستر آمریکایی راههای لفت‌ولیس را (تا آن حد که در ایران ممکن باشد) بست اما به رقابت قدرتهای بزرگ دامن زد. اولتیماتوم روسیه سبب تعطیل مجلس دوم شد و به اخراج شوستر انجامید.

میراث ذهنی آن واقعهٔ‌ دردناک، که آمریکا در آن بی تقصیر می‌نمود، بعدها با اتهامهای خشمگینانهٔ ٢٨ مردادی، که گناهش به گردن آمریکا گذاشته شد، درآمیخت و تبدیل به طرز فکری شد که بعداً توصیفش خواهیم کرد. در این جا همین قدر بگوییم: آمریکا در چشم قاطبهٔ مردم ایران هم قاصر، هم مقصر و هم بدهکار است.

روحیهٔ انسان آریایی—اسلامی که قبول حرف شیطان بزرگ را آسان‌تر می‌یابد تا کنارآمدن با هموطن رقیب:

روزهای بعد که با این گروهها سر و کار داشتیم معلوم شد نمی‌توانند با هم کنار بیایند و گاهی ما مجبور می‌شدیم برای حل اختلافات آنها میانجیگری کنیم.

”حل اختلافات آنها“ به مرحمت میانجیگیری استیک‌بار جهانی. در صحنهٔ سیاسی ایران آدمهای مفخـّم و درس‌خوانده و دنیادیده‌ای که اختلافهای مرامی و نظری دارند مشکل می‌توانند حتی با همدیگر مذاکره کنند، تا چه رسد کنار بیایند. تعجبی ندارد کشتی‌گیر و وزنه‌بردار و بزن‌بهادرهایی که خودشان را به طمع ویسکی و دلار به سفارت آمریکا چسبانده‌اند چشم دیدن همدیگر نداشته باشند و اختلافاتشان را ایلچی فرنگ حل‌وفصل کند. سال ١٢٨٦ همین بود، ١٢٩٩ همین بود، ٣٢ همین بود، ٥٧ همین بود، امروز همین است.

یک روز عزم دخالت در امور آمریکا، روز دگر رجزخوانی به نشانهٔ سرشاخ‌شدن با ماشین جنگی ِ عظیم یک امپراتوری. خیالات حکمرانها نمی‌تواند زمین تا آسمان با اوهام قاطبهٔ حکومت‌شوندگان تفاوت داشته باشد.

أملاتی در فولکلور سیاسی (بهمن ۹۲)
یانکی و حاج‌آقا
در صحنهٔ سیاسی ایران آدمهای مفخـّم و درس‌خوانده و دنیادیده‌ای که اختلافهای مرامی و نظری دارند مشکل می‌توانند حتی با همدیگر مذاکره کنند، تا چه رسد کنار بیایند. تعجبی ندارد کشتی‌گیر و وزنه‌بردار و بزن‌بهادرهایی که خودشان را به طمع ویسکی و دلار به سفارت آمریکا چسبانده‌اند چشم دیدن همدیگر نداشته باشند و اختلافاتشان را ایلچی فرنگ حل‌وفصل کند. سال ١٢٨٦ همین بود، ١٢٩٩ همین بود، ٣٢ همین بود، ٥٧ همین بود، امروز همین است.

مؤمنانی می‌گویند آرزوی مرگ دیگران کردن گناه است. اما در این باره که خشنودی از مرگ کسی مذموم باشد توصیه‌ای نشده شاید چون احساس را، برخلاف ملاحظات عقلی، مشکل بتوان با استدلال مهار کرد.
https://mghaed.com/

فکر روشنگری مقدّم بر روشنفکری
آزردگان از وقایع ۵۷ با چپ‌انگاری روشنفکرها با یک تیر دو نشان می‌زنند: هم کل درس‌خوانده‌هایی که زمانی قرار بود مملکت را مثل خارجه کنند، و هم کسانی که متهم به اعتقاد به مهندسی ِ اجتماعی‌اند.
نباید انتظار داشت تکرار کلیشه‌های ضدیّت با روشنگری در پوشش انتقاد گدازنده از روشنفکرها کلاً متوقف شود. همین قدر که طوطیانی بر حرفهای قالبی تأمل کنند غنیمت است.
https://mghaed.com/post/enlightenment_before_intellectualism/

این سرزمین تا دهه‌های دوم و سوم قرن نوزدهم همانی بود که پانصد و هشتصد و دو هزار سال پیش‌تر . ارسطو با رضایت خاطر عقیده داشت هر چیز لازم و ممکنی کشف و اختراع شده: چرخ، گاری، تیروکمان،‌ خیش چوبی، دلو آب‌کشی. در قرن بیستم طی پنجاه‌شصت سال الگوی فکری ارسطو را پشت سر گذاشت و از خاکستر برخاست

تخم اشکی بفشان خوشهٔ ‌آهی برچین | سایت محمد قائد
https://mghaed.com/post/tear_bottles/

تخم اشکی بفشان خوشهٔ ‌آهی برچین
یا
خلایق گریه کنین ثوابه*

کتاب لاتین ساتیریکون دو هزار سال پیش در رم عهد نرون که به افراطهای مجنونانه شهرت دارد نوشته شد. در فصلی از آن،‌ زنی شُهره به پاکدامنی و وفاداری از فاجعهٔ‌ مرگ شوی عزیز چنان ویران می‌شود که چندین روز و شب کنار پیکر بیجان او سوگواری می‌کند و از فرط اندوه خواب و خوراک ندارد.

در همان گورستان، سربازی مأمور نگهبانی کنار سارق مصلوبی است تا کسانش فرصت ربودن و دفن او نیابند. در خاموشی دخمهٔ سرد و تاریک، مصاحبت مطبوع و قمقمهٔ شراب سرباز جوان به دل شکستهٔ بانوی سوگوار گرمی و نور می‌بخشد، آن را داغ و آتشین می‌کند و غیره و غیره.
وقتی نگهبان با وحشت درمی‌یابد همزمان با کامجویی او و بانوی پارسا جسد مصلوب را خویشانش برده‌اند، تصمیم می‌گیرد منتظر اعدامی دردناک نماند و بیدرنگ دست به خودکشی بزند. اما بانوی اینک رَسته از سوگ پیشنهاد می‌کند جسد بی‌مصرف شوی پرکشیده را به صلیب میخکوب کنند تا یک فقدانْ دو نشود و جهانْ تُهی از عشق نماند.

اینک می‌خوانیم یونانیان و رومیان اشک حسرت و درد خویش را در اشکدانهایی همراه جسد متوفیٰ به خاک می‌سپردند. ممکن است یکی از این شیشه‌ها را بانوی گریان و نالان ِ مظهر وفاداری کنار پیکر محبوب ازدست‌رفته نهاده باشد.

اپیزود فیلم فلینی و کل آن از روایت گایوس پترونیوس** را ببینید و حال کنید اساسی.

* مصرعی از صائب تبریزی و جمله‌ای برگرفته از شهر قصه.
** فصل «فرزانگان و بقالها» در دفترچهٔ‌ خاطرات و فراموشی را با روایتی دیگر از همین کتاب آغازیده‌ام.

۱۱ دی ۴۰۳