پستی که سال ۹۱ در فیسبوک قائد هواشد و اینجا دوباره بازنشر شده است.
عکس از کن راسک است_کانادایی که سال ۱۹۷۱ به ایران آمده_و مجموعه عکاسی هایش بعد از سالها توسط ایرانی در خانه اش یافت و دوباره چاپ و نشر شده است.
عکس از کن راسک است_کانادایی که سال ۱۹۷۱ به ایران آمده_و مجموعه عکاسی هایش بعد از سالها توسط ایرانی در خانه اش یافت و دوباره چاپ و نشر شده است.
آمار بازدیدهای سال ۹۱ تا ۹۹ نشان می دهد هر چه جلوتر می‌آییم گذشته دلنشین‌تر و حسرت انگیزتر می شود.جذابیتش افزایش پیدا می کند و حلقه عزاداران گرم‌تر و گرم‌تر می شود.
هر چه جلوتر رفته‌ایم بیشتر فرو رفته‌ایم یا درمانده‌تر؟ یا گذشته هر چه دورتر و غیرقابل دسترس‌تر می‌شود برای ما قوم نوستالژی دوست، خواه نا خواه دل انگیزتر می‌گردد؟
هر چه که هست فعلا امیدی به بهتر شدن از اینی که هست نمی‌رود و روزهای سیاهی در راه است.روزهای سیاهی که هر چه بیشتر این عکس رنگی را خوش و آب و رنگ‌تر جلوه می‌دهد.
مهدی‌فاتحی
هر چه جلوتر رفته‌ایم بیشتر فرو رفته‌ایم یا درمانده‌تر؟ یا گذشته هر چه دورتر و غیرقابل دسترس‌تر می‌شود برای ما قوم نوستالژی دوست، خواه نا خواه دل انگیزتر می‌گردد؟
هر چه که هست فعلا امیدی به بهتر شدن از اینی که هست نمی‌رود و روزهای سیاهی در راه است.روزهای سیاهی که هر چه بیشتر این عکس رنگی را خوش و آب و رنگ‌تر جلوه می‌دهد.
مهدی‌فاتحی
بیا شمعا رو فوت کن ولادیمیر ایلیچ
محمدتقی بهار ملک‌الشعرا در سخنرانی برای اعضای حزب دمکرات گفت: “دو دشمن از دو سو ریسمانی به گردن کسی انداختند که او را خفه کنند.... یکی از آن دو خصم سر ریسمان را رها کرد و گفت ’ای بیچاره! من با تو برادرم ‘و آن مرد بدبخت نجات یافت. آن مرد که ریسمان گلوی ما را رها کرده لنین است.”
بهار زمان سخنرانی‌اش در مسجد شاه تهران را در "تاریخ مختصر احزاب سیاسی" ذکر نمی‌کند اما احتمالاً حوالی 1300 بود. تمثیل خفه‌کردن ایران به دست روسیه و اینگیلیس را شاید از عنوان کتاب "اختناق ایران" نوشتهٔ مورگان شوستر، مستشار آمریکایی وزارت مالیهٔ ایران در سال 1290، وام گرفته باشد.

در همان روزگار، عارف قزوینی، شاعر و ترانه‌سرای سخت ناراضی از سلطنت قاجار و هوادار برپایی جمهوری، سرود:
ای لنین ای فرشتهٔ رحمت
قدمی رنجه کن تو بی‌زحمت
تخم چشم من آشیانهٔ توست
پس کـَرَم کن که خانه خانهٔ توست
یا خرابش بکن و یا آباد
رحمت حق به امتحان تو باد
بلشویک است خضر راه نجات
بر محمد و آل او صلوات
اگر عارف را آدمی بسیار جدی و حتی عبوس (به گفتهٔ سعید نفیسی، “با صدای بم و لحن عصبانی بی‌صبرانه”) نمی‌شناختند شاید گمان پیش می‌آمد که این قطعه را از باب مطایبه سروده است. اما وقتی لنین را دعوت می‌کرد تشریف بیاورد این مملکت رهن کامل در اختیارش، هرچه با آن بکند از طایفهٔ اسب‌دزدهای قاجار بدتر نیست، صادقانه می‌گفت.
ستایش ولادیمیر ایلیچ اولیانوف به بهار و عارف و دیگر ترقیخواهان ایران محدود نبود. در سراسر جهان او را به‌عنوان پدیدآورندهٔ واقعه‌ای همچون طوفان نوح می‌ستودند. از فتح زندان باستیل در 128 سال پیش از آن، که سرانجام به استیلای جنگ‌سالاران و اشراف انجامید، آرزوی آرمانخواهان بود که آدمی باسواد و اهل قلم‌ودوات پا پیش بگذارد، حکمرانان موروثی را از اریکه پایین بکشد و مملکت را به سود زحمتکشان سامان دهد.
شعارش چنان سنجیده و در عین حال بلندپروازانه بود که دشمنانش نمی‌توانستند بگویند یکی دیگر از ماجراجویانی است که از عهد اسپارتاکوس به قصد غارت شهرها علم طغیان برافراشته‌اند. سال 1920 اعلام کرد: “کمونیسم یعنی شوراها باضافهٔ برق‌رسانی به سراسر کشور.” شیفتگی‌اش در برابر فناوری نوین سرآغاز تبدیل کشور عقب‌ماندهٔ دهقانی‌ـ فئودالی به ابرقدرتی صنعتی شد که توانست هماورد ماشین جنگی ِ رایش سوم باشد.
بی‌سبب نبود دشمن بزرگش وینستون چرچیل، که کوشیده بود کشورش را وارد جنگ با جمهوری سوسیالیستی نوپای شوروی کند اما بعدها متحد آن شد، در مرگ لنین ذم را با مدح درآمیخت: “تنها او بود که می‌توانست دوباره کوره‌راهی بیابد. مردم روسیه در باتلاق رها شدند. بزرگترین شوربختی‌شان تولد او و دومین بدبختی بزرگشان مرگ او بود.”
با تمام ستایشی که در ایران پس از انقلاب اکتبر و لغو امتیازهای معاهدهٔ ترکمانچای نثار لنین کردند، در رثای او در بهمن 1302 ظاهراً شعر یا مطلبی ماندنی منتشر نشد. اما تأسف محمد مصدق برای مرگ جانشین او، جوزف استالین، در اسفند 1331 شاید نمایانگر یأس سی سال پیش از آن باشد: “تا استالین فوت نکرده بود دول استعمار از او ملاحظه می‌کردند و ملت می‌توانست تا حدی اظهار حیات کند و روی همین احساسات بود که من ظرف دو روز قانون ملی‌شدن صنعت نفت را از تصویب دو مجلس گذرانیدم و باز روی همین احساسات بود از شرکت نفت خلع ید کردم و بعد از استالین چون قائم مقام او شخصیتی نداشت ملاحظات دول استعمار از آن دولت از بین رفت. ”
غریب‌ترین میراث لنین، که تاریخ را به دو بخش پیش و پس از خود تقسیم کرد، پیکر مومیایی‌شدهٔ اوست که همچنان در جعبه آینه مانده و بر سر به‌خاک‌سپردن یا نسپردنش اختلاف نظر دارند. کسانی از جهات ایدئولوژیک نگرانند و برخی بابت عایدات توریستی.
اگر خود لنین راضی به این بساط بود، جا دارد ندا در بدهیم: آقای ماتریالیست، تو هم؟
شرق 4 اردیبهشت 91
به مناسبت زادروز لنین (1924ــ1870)
محمدتقی بهار ملک‌الشعرا در سخنرانی برای اعضای حزب دمکرات گفت: “دو دشمن از دو سو ریسمانی به گردن کسی انداختند که او را خفه کنند.... یکی از آن دو خصم سر ریسمان را رها کرد و گفت ’ای بیچاره! من با تو برادرم ‘و آن مرد بدبخت نجات یافت. آن مرد که ریسمان گلوی ما را رها کرده لنین است.”
بهار زمان سخنرانی‌اش در مسجد شاه تهران را در "تاریخ مختصر احزاب سیاسی" ذکر نمی‌کند اما احتمالاً حوالی 1300 بود. تمثیل خفه‌کردن ایران به دست روسیه و اینگیلیس را شاید از عنوان کتاب "اختناق ایران" نوشتهٔ مورگان شوستر، مستشار آمریکایی وزارت مالیهٔ ایران در سال 1290، وام گرفته باشد.

در همان روزگار، عارف قزوینی، شاعر و ترانه‌سرای سخت ناراضی از سلطنت قاجار و هوادار برپایی جمهوری، سرود:
ای لنین ای فرشتهٔ رحمت
قدمی رنجه کن تو بی‌زحمت
تخم چشم من آشیانهٔ توست
پس کـَرَم کن که خانه خانهٔ توست
یا خرابش بکن و یا آباد
رحمت حق به امتحان تو باد
بلشویک است خضر راه نجات
بر محمد و آل او صلوات
اگر عارف را آدمی بسیار جدی و حتی عبوس (به گفتهٔ سعید نفیسی، “با صدای بم و لحن عصبانی بی‌صبرانه”) نمی‌شناختند شاید گمان پیش می‌آمد که این قطعه را از باب مطایبه سروده است. اما وقتی لنین را دعوت می‌کرد تشریف بیاورد این مملکت رهن کامل در اختیارش، هرچه با آن بکند از طایفهٔ اسب‌دزدهای قاجار بدتر نیست، صادقانه می‌گفت.
ستایش ولادیمیر ایلیچ اولیانوف به بهار و عارف و دیگر ترقیخواهان ایران محدود نبود. در سراسر جهان او را به‌عنوان پدیدآورندهٔ واقعه‌ای همچون طوفان نوح می‌ستودند. از فتح زندان باستیل در 128 سال پیش از آن، که سرانجام به استیلای جنگ‌سالاران و اشراف انجامید، آرزوی آرمانخواهان بود که آدمی باسواد و اهل قلم‌ودوات پا پیش بگذارد، حکمرانان موروثی را از اریکه پایین بکشد و مملکت را به سود زحمتکشان سامان دهد.
شعارش چنان سنجیده و در عین حال بلندپروازانه بود که دشمنانش نمی‌توانستند بگویند یکی دیگر از ماجراجویانی است که از عهد اسپارتاکوس به قصد غارت شهرها علم طغیان برافراشته‌اند. سال 1920 اعلام کرد: “کمونیسم یعنی شوراها باضافهٔ برق‌رسانی به سراسر کشور.” شیفتگی‌اش در برابر فناوری نوین سرآغاز تبدیل کشور عقب‌ماندهٔ دهقانی‌ـ فئودالی به ابرقدرتی صنعتی شد که توانست هماورد ماشین جنگی ِ رایش سوم باشد.
بی‌سبب نبود دشمن بزرگش وینستون چرچیل، که کوشیده بود کشورش را وارد جنگ با جمهوری سوسیالیستی نوپای شوروی کند اما بعدها متحد آن شد، در مرگ لنین ذم را با مدح درآمیخت: “تنها او بود که می‌توانست دوباره کوره‌راهی بیابد. مردم روسیه در باتلاق رها شدند. بزرگترین شوربختی‌شان تولد او و دومین بدبختی بزرگشان مرگ او بود.”
با تمام ستایشی که در ایران پس از انقلاب اکتبر و لغو امتیازهای معاهدهٔ ترکمانچای نثار لنین کردند، در رثای او در بهمن 1302 ظاهراً شعر یا مطلبی ماندنی منتشر نشد. اما تأسف محمد مصدق برای مرگ جانشین او، جوزف استالین، در اسفند 1331 شاید نمایانگر یأس سی سال پیش از آن باشد: “تا استالین فوت نکرده بود دول استعمار از او ملاحظه می‌کردند و ملت می‌توانست تا حدی اظهار حیات کند و روی همین احساسات بود که من ظرف دو روز قانون ملی‌شدن صنعت نفت را از تصویب دو مجلس گذرانیدم و باز روی همین احساسات بود از شرکت نفت خلع ید کردم و بعد از استالین چون قائم مقام او شخصیتی نداشت ملاحظات دول استعمار از آن دولت از بین رفت. ”
غریب‌ترین میراث لنین، که تاریخ را به دو بخش پیش و پس از خود تقسیم کرد، پیکر مومیایی‌شدهٔ اوست که همچنان در جعبه آینه مانده و بر سر به‌خاک‌سپردن یا نسپردنش اختلاف نظر دارند. کسانی از جهات ایدئولوژیک نگرانند و برخی بابت عایدات توریستی.
اگر خود لنین راضی به این بساط بود، جا دارد ندا در بدهیم: آقای ماتریالیست، تو هم؟
شرق 4 اردیبهشت 91
به مناسبت زادروز لنین (1924ــ1870)
بازنگری، خونسردی
ادامهٔ یک بحث ملی
آیا سرهم‌کردن روایات دردآلود امردادی، در دو سئانس 14 و 28 مرداد، رفته‌رفته اندکی فرو می‌نشیند و جای خود را به کمترحرف‌زدن و قدری تأمل می‌دهد؟ امید که چنین باشد.
تحولی است مثبت که مرثیه‌سرایی روی این مضمون از مـُد بیفتد: متجددها و روشنفکران نتوانستند نهضت مشروطیت را به ثمر برسانند. و روی این مضمون (همان اندازه الکی): فقط طی سه روز دموکراسی و دولت ملی‌مان به باد رفت.
آیا محتوای کتابهای تاریخ ربطی به زندگی امروز دارد؟ اگر ندارد چرا باید خواند، و اگر دارد آیا می‌توان پنداشت مفروضات زمان مورد بحث آنها کاملاً متفاوت با زمان حال است؟
ادعا می‌تواند فارغ از نتایج تجربه و شواهد عینی، و حتی خلاف آنها باشد؟ اگر کسی اصرار کند زمانی آب در دمای پنجاه درجه جوش می‌آمد، آدم قدری مطلـّع از قوانین طبیعت و تعاریف علمی با او وارد بحثی داغ می‌شود؟ یا فقط سرش را تکان می‌دهد و نشنیده می‌گیرد؟
یا اگر کسی حنجره پاره کند که در روزگار مرحوم ابوی‌اش قیمت مس از طلا بیشتر بود شما دست به کار نگارش رساله‌ای در رد این ادعا می‌شوید، یا فقط پوزخند می‌زنید؟
روشنفکران پیشرو مشروطیت، هرچه بودند یا نبودند و هر خطایی کردند یا نکردند، هفت کفن پوسانده‌اند. امروز اگر حوصله دارید نگاه کنید به کانالهای تلویزیون وطنی و خطیبانی که بیست‌وچهارساعته دربارهٔ حکومت و ملت و قانون افاضات می‌کنند. آن روشنفکرهای متهم به جهالت و خیانت باید از پس اینها بر می‌آمدند. البته که می‌توانستند برآیند، به این شرط که فرض کنیم آب در پنجاه درجهٔ سانتیگراد جوش می‌آمد.
اوایل دههٔ 80 مضمون کتابی با عنوان مشروطهٔ ایرانی را نشریات دوم خردادی وارونه کردند و به خورد خوانندگانشان دادند. آن متن بحث می‌کرد که خطا بود برخی روشنفکران صدر مشروطیت برای کاستن از فشار شریعتمداران ادعا کنند فکر حکومت مردم و قانون مردمی اساساً در فقه نهفته است. حاشیه‌نویس‌ها ادعا کردند: ببینید، این کتاب هم می‌گوید روشنفکر فقط یعنی روشنفکر دینی. مؤلف اگر هم به فکر ردّ تفسیرهای خودساخته از کتابش افتاد دیر بود و اصل حرف او تحریف شده ماند.
و همچنان در بوق می‌کنند استیک‌بار جهانی 28 مرداد کودتا کرد چون می‌خواست نفت ایران را بدزدد. شخص محمد مصدق در رنجنامه‌اش تصریح می‌کند عکس لوله‌ای سرّی که نفت ایران را یواشکی به آن سوی مرز انتقال می‌داد ضمیمه است. ویراستار یادداشت‌ها توضیح می‌دهد عکسی لابه‌لای اوراق دستنوشته یافت نشد. روشن است چرا یافت نشد: چنین لوله‌ای وجود نداشت.
امروز دیگر کسی ادعای وجود عکس لولهٔ سرّی انتقال نفت نمی‌کند اما مسئولین رژیم مقدس اذعان دارند که نمی‌دانند صادرات نفت به کجاها می‌رود و عایدات آن دقیقاً چه می‌شود. و خبرهای مبهوت‌کننده در زمینهٔ چپو اموال عمومی به دست رندان حق‌پرست صاعقه‌‌‌وار می‌‌بارد.
و دموکراسی‌مان: مصدق بی‌آنکه قصد مطایبه داشته باشد می‌نویسد حزب توده (نیرومندترین حزب کمونیست ِ بیرون از قدرت بعد از همتای ایتالیایی‌اش) در انتخابات مجلس هفدهم نتوانست صاحب حتی یک کرسی شود. پنجاه و اندی سال بعد، ابتدا برق‌آسا نتیجهٔ انتخابات اعلام می‌شود، سپس جزئیاتی جفت‌وجور می‌کنند. و در جهان دربارهٔ انتخابات ایران کتاب و رساله می‌نویسند زیرا بشریت تاکنون چنین چیزی ندیده است.
در سال 1359 نزدیک 13 میلیارد دلار سپرده‌های ایران نزد بانکهای خارجی توقیف شد (با توجه به 180 درصد تورم انباشته در آمریکا طی سی سال، معادل بیش از 23 میلیارد دلار امروزی). طبق قرارداد الجزایر در باب حل‌وفصل ماجرای گروگانگیری، بیش از ده و نیم میلیارد از این مبلغ به مدعیان وشاکیان مصادرهٔ اموال در جمهوری اسلامی رسید.
اگر ایران سی سال پس از 28 مرداد نتوانست یک سنت، یک پنی، یک فرانک از اموال خارجیان را بگیرد ـــــ و امروز هم نمی‌تواند ـــــ چرا تصور می‌کنیم زمانی قادر بود کل شرکت نفت ایران و انگلیس را با یک قیام و قعود صاحب شود؟
نخست وزیر دولت عاقد قرارداد الجزایر فردی خشک‌اندیش، شدیداً مکتبی و مورد حمایت بازارـ حوزه، و معاون اجرایی‌اش که پای آن امضا گذاشت دینداری اصلاح‌طلب بود که اکنون جزو اسرای پیژامه‌پوش است. این هم از ادعای علی شریعتی دائر بر برائت اهل دیانت از قراردادهای وطن برباد ده.
بسیاری از ما خیال می‌کنیم تاریخ یعنی متنی که دربارهٔ خودمان و برای دلخوشی خودمان بنویسیم، و اهمیت چندانی نمی‌دهیم تاریخ قدرتهای غربی از سال 1500 به روشنی نشان می‌دهد همواره در برابر دشمن مشترک یکپارچه عمل کرده‌اند: در برابر ناپلئون، در برابر رایش، در برابر اتحاد شوروی.
دوست داریم فکر کنیم کشوری با یک صدم جمعیت جهان و اقتصادی کوچک‌تر از این مقدار می‌تواند بین قدرتهای بزرگ شکاف بیندازد چون چاه نفت دارد و حق با اوست، و باقی همه باطل‌اند. نتیجهٔ رقت‌انگیز چنین اوهامی را می‌توان در داستان نیروگاه اتمی بوشهر دید
ادامهٔ یک بحث ملی
آیا سرهم‌کردن روایات دردآلود امردادی، در دو سئانس 14 و 28 مرداد، رفته‌رفته اندکی فرو می‌نشیند و جای خود را به کمترحرف‌زدن و قدری تأمل می‌دهد؟ امید که چنین باشد.
تحولی است مثبت که مرثیه‌سرایی روی این مضمون از مـُد بیفتد: متجددها و روشنفکران نتوانستند نهضت مشروطیت را به ثمر برسانند. و روی این مضمون (همان اندازه الکی): فقط طی سه روز دموکراسی و دولت ملی‌مان به باد رفت.
آیا محتوای کتابهای تاریخ ربطی به زندگی امروز دارد؟ اگر ندارد چرا باید خواند، و اگر دارد آیا می‌توان پنداشت مفروضات زمان مورد بحث آنها کاملاً متفاوت با زمان حال است؟
ادعا می‌تواند فارغ از نتایج تجربه و شواهد عینی، و حتی خلاف آنها باشد؟ اگر کسی اصرار کند زمانی آب در دمای پنجاه درجه جوش می‌آمد، آدم قدری مطلـّع از قوانین طبیعت و تعاریف علمی با او وارد بحثی داغ می‌شود؟ یا فقط سرش را تکان می‌دهد و نشنیده می‌گیرد؟
یا اگر کسی حنجره پاره کند که در روزگار مرحوم ابوی‌اش قیمت مس از طلا بیشتر بود شما دست به کار نگارش رساله‌ای در رد این ادعا می‌شوید، یا فقط پوزخند می‌زنید؟
روشنفکران پیشرو مشروطیت، هرچه بودند یا نبودند و هر خطایی کردند یا نکردند، هفت کفن پوسانده‌اند. امروز اگر حوصله دارید نگاه کنید به کانالهای تلویزیون وطنی و خطیبانی که بیست‌وچهارساعته دربارهٔ حکومت و ملت و قانون افاضات می‌کنند. آن روشنفکرهای متهم به جهالت و خیانت باید از پس اینها بر می‌آمدند. البته که می‌توانستند برآیند، به این شرط که فرض کنیم آب در پنجاه درجهٔ سانتیگراد جوش می‌آمد.
اوایل دههٔ 80 مضمون کتابی با عنوان مشروطهٔ ایرانی را نشریات دوم خردادی وارونه کردند و به خورد خوانندگانشان دادند. آن متن بحث می‌کرد که خطا بود برخی روشنفکران صدر مشروطیت برای کاستن از فشار شریعتمداران ادعا کنند فکر حکومت مردم و قانون مردمی اساساً در فقه نهفته است. حاشیه‌نویس‌ها ادعا کردند: ببینید، این کتاب هم می‌گوید روشنفکر فقط یعنی روشنفکر دینی. مؤلف اگر هم به فکر ردّ تفسیرهای خودساخته از کتابش افتاد دیر بود و اصل حرف او تحریف شده ماند.
و همچنان در بوق می‌کنند استیک‌بار جهانی 28 مرداد کودتا کرد چون می‌خواست نفت ایران را بدزدد. شخص محمد مصدق در رنجنامه‌اش تصریح می‌کند عکس لوله‌ای سرّی که نفت ایران را یواشکی به آن سوی مرز انتقال می‌داد ضمیمه است. ویراستار یادداشت‌ها توضیح می‌دهد عکسی لابه‌لای اوراق دستنوشته یافت نشد. روشن است چرا یافت نشد: چنین لوله‌ای وجود نداشت.
امروز دیگر کسی ادعای وجود عکس لولهٔ سرّی انتقال نفت نمی‌کند اما مسئولین رژیم مقدس اذعان دارند که نمی‌دانند صادرات نفت به کجاها می‌رود و عایدات آن دقیقاً چه می‌شود. و خبرهای مبهوت‌کننده در زمینهٔ چپو اموال عمومی به دست رندان حق‌پرست صاعقه‌‌‌وار می‌‌بارد.
و دموکراسی‌مان: مصدق بی‌آنکه قصد مطایبه داشته باشد می‌نویسد حزب توده (نیرومندترین حزب کمونیست ِ بیرون از قدرت بعد از همتای ایتالیایی‌اش) در انتخابات مجلس هفدهم نتوانست صاحب حتی یک کرسی شود. پنجاه و اندی سال بعد، ابتدا برق‌آسا نتیجهٔ انتخابات اعلام می‌شود، سپس جزئیاتی جفت‌وجور می‌کنند. و در جهان دربارهٔ انتخابات ایران کتاب و رساله می‌نویسند زیرا بشریت تاکنون چنین چیزی ندیده است.
در سال 1359 نزدیک 13 میلیارد دلار سپرده‌های ایران نزد بانکهای خارجی توقیف شد (با توجه به 180 درصد تورم انباشته در آمریکا طی سی سال، معادل بیش از 23 میلیارد دلار امروزی). طبق قرارداد الجزایر در باب حل‌وفصل ماجرای گروگانگیری، بیش از ده و نیم میلیارد از این مبلغ به مدعیان وشاکیان مصادرهٔ اموال در جمهوری اسلامی رسید.
اگر ایران سی سال پس از 28 مرداد نتوانست یک سنت، یک پنی، یک فرانک از اموال خارجیان را بگیرد ـــــ و امروز هم نمی‌تواند ـــــ چرا تصور می‌کنیم زمانی قادر بود کل شرکت نفت ایران و انگلیس را با یک قیام و قعود صاحب شود؟
نخست وزیر دولت عاقد قرارداد الجزایر فردی خشک‌اندیش، شدیداً مکتبی و مورد حمایت بازارـ حوزه، و معاون اجرایی‌اش که پای آن امضا گذاشت دینداری اصلاح‌طلب بود که اکنون جزو اسرای پیژامه‌پوش است. این هم از ادعای علی شریعتی دائر بر برائت اهل دیانت از قراردادهای وطن برباد ده.
بسیاری از ما خیال می‌کنیم تاریخ یعنی متنی که دربارهٔ خودمان و برای دلخوشی خودمان بنویسیم، و اهمیت چندانی نمی‌دهیم تاریخ قدرتهای غربی از سال 1500 به روشنی نشان می‌دهد همواره در برابر دشمن مشترک یکپارچه عمل کرده‌اند: در برابر ناپلئون، در برابر رایش، در برابر اتحاد شوروی.
دوست داریم فکر کنیم کشوری با یک صدم جمعیت جهان و اقتصادی کوچک‌تر از این مقدار می‌تواند بین قدرتهای بزرگ شکاف بیندازد چون چاه نفت دارد و حق با اوست، و باقی همه باطل‌اند. نتیجهٔ رقت‌انگیز چنین اوهامی را می‌توان در داستان نیروگاه اتمی بوشهر دید
که حتی از اعلام دوساعتهٔ نتیجهٔ انتخابات هم بدتر است.
رابطهٔ عمیق دو موضوع را دست‌کم نگیریم. دهها هزار بار گفته‌ایم و خروارها کاغذ سیاه کرده‌ایم که مجلس اول را روس منحوس به توپ بست و مجلس دوم با ضرب‌الاجلش بر سر داستان شوستر تعطیل شد.
امروز می‌بینیم حکمرانان همان دولت، در برابر اعتراض مردم ایران به نتایج اعلام‌شدهٔ انتخابات، اعلامیه می‌دهند که در امور داخلی این کشور دخالت نمی‌کنند. معمولاً دولتها هستند که همدیگر را متهم می‌کنند طرف ناراضیان داخلی کشور دیگر را گرفته‌اند. شگفتا، این بار دولتی خارجی به مردمی دیگر اطمینان می‌دهد طرف دولتشان را نگرفته است.
دو فرض می‌توان قائل شد: یا روسیه به آن بدی که در کتابهای تاریخمان تصویر کرده‌ایم نبود؛ یا واقعاً به همان بدی بود اما بعداً سربه‌راه شد. اگر نبود، پس ادعاهای کتابهای عالمانهٔ ما عمدتاً بی‌پایه است؛ اگر بود، پس کفـّار اجنبی هم استعداد آدم‌شدن دارند.
تعجبی ندارد دولتی که چنان اعلامیه‌ای صادر می‌کند برنامهٔ گشایش تنها نیروگاه پادرهوای جهان را در کشو بگذارد و جواب سر بالا بدهد. بده‌بستان قدرتهای بزرگ بر ضجـّهٔ دولتی ضعیف تقدم دارد و حریف خوب می‌داند طرف چند مـَرده حلاّج است.
مشکل کجاست؟ تصور کنیم امروز یا در آینده کسانی در ایران بگویند باید ترتیبی داد ساعت ٦ صبح در سراسر مملکت همزمان نان و پنیر و چای شیرین به در خانه‌ها ببرند. وقتی این فکر به اندازهٔ کافی طرفدار پیدا کرد، اهل دیانت غریو خواهند کشید که، اولاً اصل طرح درخشان مربوط به صدر اسلام و علمای جلیل‌القدر شیعه است؛ ثانیاً باید بین پنیر و کره به مؤمنان حق انتخاب داد زیرا لا اکراه فی‌الدین؛ ثالثاً ساعت ٦ بسیار دیر است و به جهت رفاه حال مؤمنان زحمتکش وقت صحیح تحویل صبحانهٔ شرعی ساعت ٥ خواهد بود.
وقتی مدعیان نخستین را از میدان به در کردند و قدرت را گرفتند خواهند گفت مرگ بر رفاه‌طلبان که بویی از ضیافت الهی به مشامشان نخورده و در پی تنورشکم دم‌به‌دم تافتن‌اند. در سال ٥٦ که چپ و مجاهدین با شتابی بی‌سابقه هوادار می‌یافتند مرتضی مطهری یک صبح از خواب برخاست و گفت کارخانه نمی‌تواند متعلق به فرد باشد زیرا اسلام مالکیت بر ابزار تولید را قبول ندارد. چند سال بعد وقتی دانشجوهای پیرو خط امام می‌خواستند متن سخنرانیهای بدعت‌گذارانهٔ او را منتشر کنند، فرمهای چاپ‌شده به مقواسازی رفت.
سه اجرا از سناریویی ملال‌آور طی صد سال گذشته. متن مذاکرات مجالس اول و دوم و چهارم و پنجم مشروطه آکنده از همین ترفند است (مجلس سوم در آشوب جنگ جهانی اول تشکیل نشد): با تمام قوا می‌کوشیدند نقشه‌های همدیگر برای به‌دست‌گرفتن سررشتهٔ امور را خنثی کنند. از جمله، نقش حسن مدرس (درمجالس چهارم و پنجم) عمدتاً هدردادن وقت جلسات و خسته‌‌کردن سایر وکلا با بازیهای بی‌پایان ِ کلامی بود.
در انتهای دههٔ بیست، صنعت نفتْ ملی اعلام شد با این خیال که نه تنها سراسر آبادان، بلکه تمام ایران مانند محلهٔ مهندسان انگلیسی شرکت نفت شود. آیت‌الله کاشانی را (که پس از تیراندازی به شاه در دانشگاه تهران به فلسطین تبعید شده بود) با سلام و صلوات برگرداندند و سال 31 رئیس مجلس کردند (گرچه هرگز پا به صحن علنی نگذاشت) تا چوب لای چرخ مصدق بگذارند مبادا ملیـّون در نقشهٔ واهی‌شان موفق شوند، دست بالا را بگیرند و دیگر نتوان پائین‌شان کشید.
یک نسل بعد، قانون اساسی فرانسه را به دست حسینعلی منتظری و حسن آیت دادند تا بیرحمانه مُـثـله کنند، با این ادعا که دموکراسی ناقص غربی در برابر دستپخت اینها هیچ است.
و امروز مملکت، به بیان ادبا، در شام بی‌فردایی است و حق حاکمیت ملی و تمامیت ارضی‌اش در معرض تهدید جدی قرار دارد. موقعیت ایران در سال 1390 همان است که در 1290 بود ـــــ حیران، نالان و منتظر ظهور منجی یا دست‌کم دخالت قدرتهای خارجی برای نجاتش از سرگشتگی ــــ با این تفاوت که در آن زمان اکثر مردم نمی‌فهمیدند کجای کارند و نمی‌دانستند در دنیا چه می‌گذرد. امروز می‌فهمند و می‌دانند.
نتیجهٔ عملی، جنگی است فرسایشی بین اسلام که برای ادامهٔ استیلا با تمام قوا می‌زند، و ایران که با تمام قوا دفاع می‌کند. به نظر نمی‌رسد هیچ یک قادر به غلبهٔ نهایی و پایداری بر دیگری باشد.
ماجراهای مشروطیت، نفت و 57 را که کنار هم بگذاریم به تصویری کلی می‌رسیم:
مردم ایران چون قادر به سازش با همدیگر نیستند نه در برابر قدرتهای خارجی وزنی می‌یابند و نه به ثبات اجتماعی می‌رسند.
دوم، بدون همراهی ِ اهل تقلید و پرداخت‌کنندگان وجوهات که ترقیخواهان را لعنت می‌کنند حرکت ممتد جامعه در مسیر ترقی ممکن نیست، و با مداخلهٔ مستقیم حافظان دین در امر سیاسی، بهبود ممکن نیست.
سوم: "زِهی تصور باطل زِهی خیال محال" که بتوان حافظان شریعت را واداشت به اجرای حرفی که پیشتر زده‌اند متعهد بمانند. این طایفه عادتاً می‌سنجد که مصلحت وقت اقتضا می‌کند چه
رابطهٔ عمیق دو موضوع را دست‌کم نگیریم. دهها هزار بار گفته‌ایم و خروارها کاغذ سیاه کرده‌ایم که مجلس اول را روس منحوس به توپ بست و مجلس دوم با ضرب‌الاجلش بر سر داستان شوستر تعطیل شد.
امروز می‌بینیم حکمرانان همان دولت، در برابر اعتراض مردم ایران به نتایج اعلام‌شدهٔ انتخابات، اعلامیه می‌دهند که در امور داخلی این کشور دخالت نمی‌کنند. معمولاً دولتها هستند که همدیگر را متهم می‌کنند طرف ناراضیان داخلی کشور دیگر را گرفته‌اند. شگفتا، این بار دولتی خارجی به مردمی دیگر اطمینان می‌دهد طرف دولتشان را نگرفته است.
دو فرض می‌توان قائل شد: یا روسیه به آن بدی که در کتابهای تاریخمان تصویر کرده‌ایم نبود؛ یا واقعاً به همان بدی بود اما بعداً سربه‌راه شد. اگر نبود، پس ادعاهای کتابهای عالمانهٔ ما عمدتاً بی‌پایه است؛ اگر بود، پس کفـّار اجنبی هم استعداد آدم‌شدن دارند.
تعجبی ندارد دولتی که چنان اعلامیه‌ای صادر می‌کند برنامهٔ گشایش تنها نیروگاه پادرهوای جهان را در کشو بگذارد و جواب سر بالا بدهد. بده‌بستان قدرتهای بزرگ بر ضجـّهٔ دولتی ضعیف تقدم دارد و حریف خوب می‌داند طرف چند مـَرده حلاّج است.
مشکل کجاست؟ تصور کنیم امروز یا در آینده کسانی در ایران بگویند باید ترتیبی داد ساعت ٦ صبح در سراسر مملکت همزمان نان و پنیر و چای شیرین به در خانه‌ها ببرند. وقتی این فکر به اندازهٔ کافی طرفدار پیدا کرد، اهل دیانت غریو خواهند کشید که، اولاً اصل طرح درخشان مربوط به صدر اسلام و علمای جلیل‌القدر شیعه است؛ ثانیاً باید بین پنیر و کره به مؤمنان حق انتخاب داد زیرا لا اکراه فی‌الدین؛ ثالثاً ساعت ٦ بسیار دیر است و به جهت رفاه حال مؤمنان زحمتکش وقت صحیح تحویل صبحانهٔ شرعی ساعت ٥ خواهد بود.
وقتی مدعیان نخستین را از میدان به در کردند و قدرت را گرفتند خواهند گفت مرگ بر رفاه‌طلبان که بویی از ضیافت الهی به مشامشان نخورده و در پی تنورشکم دم‌به‌دم تافتن‌اند. در سال ٥٦ که چپ و مجاهدین با شتابی بی‌سابقه هوادار می‌یافتند مرتضی مطهری یک صبح از خواب برخاست و گفت کارخانه نمی‌تواند متعلق به فرد باشد زیرا اسلام مالکیت بر ابزار تولید را قبول ندارد. چند سال بعد وقتی دانشجوهای پیرو خط امام می‌خواستند متن سخنرانیهای بدعت‌گذارانهٔ او را منتشر کنند، فرمهای چاپ‌شده به مقواسازی رفت.
سه اجرا از سناریویی ملال‌آور طی صد سال گذشته. متن مذاکرات مجالس اول و دوم و چهارم و پنجم مشروطه آکنده از همین ترفند است (مجلس سوم در آشوب جنگ جهانی اول تشکیل نشد): با تمام قوا می‌کوشیدند نقشه‌های همدیگر برای به‌دست‌گرفتن سررشتهٔ امور را خنثی کنند. از جمله، نقش حسن مدرس (درمجالس چهارم و پنجم) عمدتاً هدردادن وقت جلسات و خسته‌‌کردن سایر وکلا با بازیهای بی‌پایان ِ کلامی بود.
در انتهای دههٔ بیست، صنعت نفتْ ملی اعلام شد با این خیال که نه تنها سراسر آبادان، بلکه تمام ایران مانند محلهٔ مهندسان انگلیسی شرکت نفت شود. آیت‌الله کاشانی را (که پس از تیراندازی به شاه در دانشگاه تهران به فلسطین تبعید شده بود) با سلام و صلوات برگرداندند و سال 31 رئیس مجلس کردند (گرچه هرگز پا به صحن علنی نگذاشت) تا چوب لای چرخ مصدق بگذارند مبادا ملیـّون در نقشهٔ واهی‌شان موفق شوند، دست بالا را بگیرند و دیگر نتوان پائین‌شان کشید.
یک نسل بعد، قانون اساسی فرانسه را به دست حسینعلی منتظری و حسن آیت دادند تا بیرحمانه مُـثـله کنند، با این ادعا که دموکراسی ناقص غربی در برابر دستپخت اینها هیچ است.
و امروز مملکت، به بیان ادبا، در شام بی‌فردایی است و حق حاکمیت ملی و تمامیت ارضی‌اش در معرض تهدید جدی قرار دارد. موقعیت ایران در سال 1390 همان است که در 1290 بود ـــــ حیران، نالان و منتظر ظهور منجی یا دست‌کم دخالت قدرتهای خارجی برای نجاتش از سرگشتگی ــــ با این تفاوت که در آن زمان اکثر مردم نمی‌فهمیدند کجای کارند و نمی‌دانستند در دنیا چه می‌گذرد. امروز می‌فهمند و می‌دانند.
نتیجهٔ عملی، جنگی است فرسایشی بین اسلام که برای ادامهٔ استیلا با تمام قوا می‌زند، و ایران که با تمام قوا دفاع می‌کند. به نظر نمی‌رسد هیچ یک قادر به غلبهٔ نهایی و پایداری بر دیگری باشد.
ماجراهای مشروطیت، نفت و 57 را که کنار هم بگذاریم به تصویری کلی می‌رسیم:
مردم ایران چون قادر به سازش با همدیگر نیستند نه در برابر قدرتهای خارجی وزنی می‌یابند و نه به ثبات اجتماعی می‌رسند.
دوم، بدون همراهی ِ اهل تقلید و پرداخت‌کنندگان وجوهات که ترقیخواهان را لعنت می‌کنند حرکت ممتد جامعه در مسیر ترقی ممکن نیست، و با مداخلهٔ مستقیم حافظان دین در امر سیاسی، بهبود ممکن نیست.
سوم: "زِهی تصور باطل زِهی خیال محال" که بتوان حافظان شریعت را واداشت به اجرای حرفی که پیشتر زده‌اند متعهد بمانند. این طایفه عادتاً می‌سنجد که مصلحت وقت اقتضا می‌کند چه
بگوید و با صرفه‌تر است چه بکند؛ آن گاه جملاتی مقدس در تأیید تصمیم خویش می‌یابد.
باقی حرفها و مذمّت دستهای پلید استعمار، مقصردانستن قدرتهای مداخله‌گر خارجی و سرزنش روشنفکران، نه بحث قانع‌کنندهٔ تاریخی بلکه عمدتاً قصهٔ کلثوم‌ننه است.
برخی نشریات ملی‌ـ‌مذهبی و اصلاح‌طلب و نواندیش دینی نهایتاً با نشریات ارزشی همداستانند که نه مدّاح، قاری، پیشنماز، مسئله‌گو، روضه‌خوان، جن‌گیر، رمـّال، بازاری، بلکه درس‌خوانده‌ها و منوّرالفکرها را باید سرزنش کرد که به اندازهٔ بزغاله شعور نداشتند و ندارند، و مسبـّب تمام گرفتاریها بوده‌اند.
حتی مردمان کشورهای عرب‌زبان رفته‌رفته از ترجیع‌بندهای فرسوده دست برمی‌دارند و کسانی در میان آنها می‌کوشند پی علل واقعی ِ پریشان‌روزگاری ِ ملت خویش بگردند.
"صوفیان واستدند از گرو ِ می همه رخت
دلق ما بود که در خانهٔ خـَمـّار بماند"
26 مرداد 90
در همین زمینه
باقی حرفها و مذمّت دستهای پلید استعمار، مقصردانستن قدرتهای مداخله‌گر خارجی و سرزنش روشنفکران، نه بحث قانع‌کنندهٔ تاریخی بلکه عمدتاً قصهٔ کلثوم‌ننه است.
برخی نشریات ملی‌ـ‌مذهبی و اصلاح‌طلب و نواندیش دینی نهایتاً با نشریات ارزشی همداستانند که نه مدّاح، قاری، پیشنماز، مسئله‌گو، روضه‌خوان، جن‌گیر، رمـّال، بازاری، بلکه درس‌خوانده‌ها و منوّرالفکرها را باید سرزنش کرد که به اندازهٔ بزغاله شعور نداشتند و ندارند، و مسبـّب تمام گرفتاریها بوده‌اند.
حتی مردمان کشورهای عرب‌زبان رفته‌رفته از ترجیع‌بندهای فرسوده دست برمی‌دارند و کسانی در میان آنها می‌کوشند پی علل واقعی ِ پریشان‌روزگاری ِ ملت خویش بگردند.
"صوفیان واستدند از گرو ِ می همه رخت
دلق ما بود که در خانهٔ خـَمـّار بماند"
26 مرداد 90
در همین زمینه