آلوده می‌شود. زود آمده‌ام. فلسفهٔ من تعلق به پس‌فردا دارد.“
اگر پاسپورت فردید ویزا نشده بود اکنون شاید یقهٔ شطـّاح زمان‌پریش را می‌‌گرفتند و از او می‌پرسیدند: ایران دههٔ ١۳١۰ پریروز بود و وضع کنونی ایران پس‌فرداست یا بالعکس؟ آیندهٔ ایران گذشتهٔ آن است یا گذشته‌اش آیندهٔ آن؟ و فرسفهٔ او که ادعا می‌کند زود آمده است به آن پس‌فردا تعلق دارد یا این پریروز، یا چه؟ آنچه از نظر تنگ و مغز کم‌فعالیت فردید دور می‌مانـْد ارتباط فکر جدید با نیاز جامعهٔ درحال دگرگونی است.
پس از سوم اسفند ١۲٩٩، ظهور مجدد و معمایی ِ سرتیپی که تا وقتی تاج شاهی بر سر گذاشت اسمش را فقط ”رضا“ امضا می‌کرد شاید بتوان گفت حتی عجیب‌تر است از اعادهٔ حیثیت سیاسی به سیمای اکسیدشدهٔ پسرش.
۲ اسفند ٩٩
١ مانند ادعای فرار ابوالحسن بنی‌صدر با لباس زنانه از پایگاه هوایی به روایت معاون محمدعلی رجائی.
۲ پالتو و کلاه ماهوت یادگار کشف حجاب مادربزرگ من سه چهار دهه بعد همچنان در چشم خواهرهایم جدی بود.
۳ تقسیم و ادغام و نامگذاری ارکسترهای آنها همچنان موضوع مناقشهٔ اهل مزقان است.
۴ یکی دو سال پیش شرح آن ماجرا بر سر قرائت نام نخست‌وزیر جدید یونان در تلویزیون ایران زنده شد اما کسی جدی نگرفت و نرنجید و بخیر گذشت.
اگر پاسپورت فردید ویزا نشده بود اکنون شاید یقهٔ شطـّاح زمان‌پریش را می‌‌گرفتند و از او می‌پرسیدند: ایران دههٔ ١۳١۰ پریروز بود و وضع کنونی ایران پس‌فرداست یا بالعکس؟ آیندهٔ ایران گذشتهٔ آن است یا گذشته‌اش آیندهٔ آن؟ و فرسفهٔ او که ادعا می‌کند زود آمده است به آن پس‌فردا تعلق دارد یا این پریروز، یا چه؟ آنچه از نظر تنگ و مغز کم‌فعالیت فردید دور می‌مانـْد ارتباط فکر جدید با نیاز جامعهٔ درحال دگرگونی است.
پس از سوم اسفند ١۲٩٩، ظهور مجدد و معمایی ِ سرتیپی که تا وقتی تاج شاهی بر سر گذاشت اسمش را فقط ”رضا“ امضا می‌کرد شاید بتوان گفت حتی عجیب‌تر است از اعادهٔ حیثیت سیاسی به سیمای اکسیدشدهٔ پسرش.
۲ اسفند ٩٩
١ مانند ادعای فرار ابوالحسن بنی‌صدر با لباس زنانه از پایگاه هوایی به روایت معاون محمدعلی رجائی.
۲ پالتو و کلاه ماهوت یادگار کشف حجاب مادربزرگ من سه چهار دهه بعد همچنان در چشم خواهرهایم جدی بود.
۳ تقسیم و ادغام و نامگذاری ارکسترهای آنها همچنان موضوع مناقشهٔ اهل مزقان است.
۴ یکی دو سال پیش شرح آن ماجرا بر سر قرائت نام نخست‌وزیر جدید یونان در تلویزیون ایران زنده شد اما کسی جدی نگرفت و نرنجید و بخیر گذشت.
kargadan_14_Ordibehesht95 (1).pdf
275.2 KB
kargadan_14_Ordibehesht95 (1).pdf
بدعُنقی در ثبت احوال و ثبت جهان
ثبت ساختمان عتيقه، محله يا حتی كل شهر، از اين نظر اهميت دارد كه از زوال طبيعی يا دست‌اندازی مصون بماند تا چنانچه صدمه ديد بتوان بر پايۀ مشخصات دقيق بازسازی‌اش كرد. اما وقتی نوروز و يلدا و مهرگان را ثبت می‌كنند پای چه چيزی مـُهر و امضا می‌گذارند؟
يلدا توالی بلندترين شب و كوتاه‌ترين روز سال، و شب اول تير بلندترين روز و كوتاه‌ترين شب سال است. اول فروردين و اول مهر طول شب و روز مساوی است. چنانچه زمانی سرعت گردش و فواصل سيارات منظومۀ شمسی تغيير كند، از اين مراكز ثبت چه كاری ساخته است؟ اگر طول شب يلدا چند دقيقه كم و زياد شود مشكل بزرگی است و از بشر كاری برمی‌آيد؟
چنين ثبتهايی، حتی اگر بازی و تشريفات باشد، می‌تواند به جلب توجه شمار بزرگتری از مردم كمك كند. در همين حال، برای ثبت پديده‌های طبيعی و شخصيتهای قدمايی ظاهراً بين چند كشور پارسی‌گوی ِ همجوار رقابت در گرفته است ـــــ ثبت نوروز، ثبت مولوی، ثبت يلدا و چيزهای ديگر.
ميل به حفظ مصنوعاتْ برخاسته از آگاهی به تغييرپذيری و احتمال فنای آنهاست. اما اين بحث كه جلال‌الدّين بلخی يا رومی را بايد واقعاً اهل كجا دانست نتيجۀ خط و خطوط جغرافيای سياسی است. نقطه‌چين ِ روی نقشه به نگاه ما با قراردادنش در چهارچوب مليـّت و سرزمين شكل می‌بخشد. كلمات ايران و ايرانی بيش از هزار بار در شاهنامه تكرار شده است اما تا قرن نوزدهم شاهان چنين واژه‌ای برای توصيف خويش به كار نمی‌بردند.
ثبت ساختمان عتيقه، محله يا حتی كل شهر، از اين نظر اهميت دارد كه از زوال طبيعی يا دست‌اندازی مصون بماند تا چنانچه صدمه ديد بتوان بر پايۀ مشخصات دقيق بازسازی‌اش كرد. اما وقتی نوروز و يلدا و مهرگان را ثبت می‌كنند پای چه چيزی مـُهر و امضا می‌گذارند؟
يلدا توالی بلندترين شب و كوتاه‌ترين روز سال، و شب اول تير بلندترين روز و كوتاه‌ترين شب سال است. اول فروردين و اول مهر طول شب و روز مساوی است. چنانچه زمانی سرعت گردش و فواصل سيارات منظومۀ شمسی تغيير كند، از اين مراكز ثبت چه كاری ساخته است؟ اگر طول شب يلدا چند دقيقه كم و زياد شود مشكل بزرگی است و از بشر كاری برمی‌آيد؟
چنين ثبتهايی، حتی اگر بازی و تشريفات باشد، می‌تواند به جلب توجه شمار بزرگتری از مردم كمك كند. در همين حال، برای ثبت پديده‌های طبيعی و شخصيتهای قدمايی ظاهراً بين چند كشور پارسی‌گوی ِ همجوار رقابت در گرفته است ـــــ ثبت نوروز، ثبت مولوی، ثبت يلدا و چيزهای ديگر.
ميل به حفظ مصنوعاتْ برخاسته از آگاهی به تغييرپذيری و احتمال فنای آنهاست. اما اين بحث كه جلال‌الدّين بلخی يا رومی را بايد واقعاً اهل كجا دانست نتيجۀ خط و خطوط جغرافيای سياسی است. نقطه‌چين ِ روی نقشه به نگاه ما با قراردادنش در چهارچوب مليـّت و سرزمين شكل می‌بخشد. كلمات ايران و ايرانی بيش از هزار بار در شاهنامه تكرار شده است اما تا قرن نوزدهم شاهان چنين واژه‌ای برای توصيف خويش به كار نمی‌بردند.
فغانها می‌شنويم كه مولوی را بردند، دارند اين را هم می‌برند ـــــ منظورشان شخصيتهايی در حد رازی است. زكريای رازی از اسمش پيداست اهل ری بود (امروز می‌توان بچه‌تهرون حسابش كرد) اما تمام آثار او به عربی است. ری در قلب سرزمين پارس بود و فاتحان عربْ مستعمره‌نشينانی به تمام شهرهای ايران كوچ دادند.
غربيان عادت داشته‌اند ده قرن نوشته و هنر مردمان شمال آفريقا تا شبه‌قارۀ هند را با صفت ’اسلامی‘ يك‌كاسه كنند. ايرانیهای اهل‌نظر در برابر مصادرۀ ميراث فرهنگی‌شانِ به نام اسلام، و مصادرۀ اسلام به نام عرب می‌گويند گرچه عربی زبان علم بود، انتساب تمام آثار علمی ايرانيان به عربها خطاست. اين صاحبنظران امروز در مراكز مطالعات شرقی ِ جهان حضور مؤثر دارند. گلايه‌های قديمی از شرق‌شناسان مدتهاست بيربط شده.
اگر ما سرايندۀ پارسی‌گوی اهل دهلی را جزو فرهنگ ايرانی می‌دانيم، ملتهای همجوار حق دارند از انتساب سرايندگانی نامدار به خويش مسرور باشند. بدعنقی ِ ايرانيهای معاصر در برخورد به عموزاده‌های قديمی نشان از اعتياد به تفرعن دارد: تحقير پائينی در عين كرنش به بالايی. برای ايرانيها كه ادعای بزرگتربودن دارند حتماً بهتر است به ساير اعضای خانوادۀ ملتها فرصت اظهار علايق مشترك بدهند، نه مدام بر سر موضوعهايی كتابی بـُراق شوند. اين لنترانی مهمل يعنی چه كه فلان كشور صد سال پيش از ما جدا شد؟ شب دراز است و قلندر بيدار تا ببيند از همين رويی و آستری چند قبا در می‌آيد.
وقتی غربيها نوروز را تحويل می‌گيرند يا شعرهايی می‌سرايند و به خيام نسبت می‌دهند احساس ما خشنودی است. پس كبرورزيدن بر سر پاسپورت قدما و پيشدستی در ثبت گردش سيارات را كنار بگذاريم. همسايه‌ها اين همه ازبالانگاه‌كردن را فقط به حساب خودبينی ِ ناشی از عايدات نفت می‌گذارند. يعنی ديگران نمی‌دانند ما در مملكت خودمان مجاز به انتشار بحثی اساسی دربارۀ خيام نيستيم، و تلويزيون ما تحويل سال نو را درز می‌گيرد؟
در حالی كه ساختمان قديمی و حتی خيابان اين سرزمين در انتظار كلنگها حال و روز خوشی ندارد، بعيد است مشاجره بر سر ثبت نوروز و يلدا رفتاری مورد پسند روح خيام و مولوی باشد.
فصلنامۀ سفر، شمارۀ بيست و يكم، بهمن 88
غربيان عادت داشته‌اند ده قرن نوشته و هنر مردمان شمال آفريقا تا شبه‌قارۀ هند را با صفت ’اسلامی‘ يك‌كاسه كنند. ايرانیهای اهل‌نظر در برابر مصادرۀ ميراث فرهنگی‌شانِ به نام اسلام، و مصادرۀ اسلام به نام عرب می‌گويند گرچه عربی زبان علم بود، انتساب تمام آثار علمی ايرانيان به عربها خطاست. اين صاحبنظران امروز در مراكز مطالعات شرقی ِ جهان حضور مؤثر دارند. گلايه‌های قديمی از شرق‌شناسان مدتهاست بيربط شده.
اگر ما سرايندۀ پارسی‌گوی اهل دهلی را جزو فرهنگ ايرانی می‌دانيم، ملتهای همجوار حق دارند از انتساب سرايندگانی نامدار به خويش مسرور باشند. بدعنقی ِ ايرانيهای معاصر در برخورد به عموزاده‌های قديمی نشان از اعتياد به تفرعن دارد: تحقير پائينی در عين كرنش به بالايی. برای ايرانيها كه ادعای بزرگتربودن دارند حتماً بهتر است به ساير اعضای خانوادۀ ملتها فرصت اظهار علايق مشترك بدهند، نه مدام بر سر موضوعهايی كتابی بـُراق شوند. اين لنترانی مهمل يعنی چه كه فلان كشور صد سال پيش از ما جدا شد؟ شب دراز است و قلندر بيدار تا ببيند از همين رويی و آستری چند قبا در می‌آيد.
وقتی غربيها نوروز را تحويل می‌گيرند يا شعرهايی می‌سرايند و به خيام نسبت می‌دهند احساس ما خشنودی است. پس كبرورزيدن بر سر پاسپورت قدما و پيشدستی در ثبت گردش سيارات را كنار بگذاريم. همسايه‌ها اين همه ازبالانگاه‌كردن را فقط به حساب خودبينی ِ ناشی از عايدات نفت می‌گذارند. يعنی ديگران نمی‌دانند ما در مملكت خودمان مجاز به انتشار بحثی اساسی دربارۀ خيام نيستيم، و تلويزيون ما تحويل سال نو را درز می‌گيرد؟
در حالی كه ساختمان قديمی و حتی خيابان اين سرزمين در انتظار كلنگها حال و روز خوشی ندارد، بعيد است مشاجره بر سر ثبت نوروز و يلدا رفتاری مورد پسند روح خيام و مولوی باشد.
فصلنامۀ سفر، شمارۀ بيست و يكم، بهمن 88
👍1
working, thinking and duty.pdf
715.8 KB
working, thinking and duty.pdf
دو مخفف FAFT و CFT تقریباً هیچ گاه در رسانه‌های ایران ترجمه نمی‌شود، نه در تیتر درشت و سرخط خبرهای مطبوعات، نه در تلویزیون وطنی که به هلیکوپتر می‌گوید بالگرد، و نه حتی در صحبت وزیروکیل‌هایی که از فرط استکبار‌ستیزی و غرب‌گریزی روی پا بند نیستند.
آی‌بی‌ام و ب‌ام‌و و ال‌جی مارک تجارتی‌اند، و ناسا یادآور آپولو و فضاپیماست. سیا و موساد و ساواک و کاگ‌‌ب (یا کی‌جی‌بی در تلفظ انگلیسی) علایم اختصاری تشکیلات هراس‌آوری است که برای رساندن مَخافت قضیه کفایت می‌کند.
اما مخفف دبلیواچ‌او (WHO) را حتماً بسط می‌دهند و سازمان بهداشت جهانی ترجمه می‌کنند تا همهٔ شنونده/خواننده‌ها ملتفت اهمیت موضوع و وخامت وضع، مثلا بیماری همه‌گیر، باشند. در زیرنویس تلویزیون فرنگی گاه بین حروف آن نقطه می‌گذارند تا 'هو' خوانده نشود.
حالا FAFT و CFT را به فارسی ترجمه نمی‌کنند (و مانند اسامی بی‌بی‌سی و صدای آمریکا وسط جملهٔ فارسی با حروف لاتین می‌نویسند ــــ شاید به نشانهٔ قاطی‌شدن مادهٔ بیگانه، مثل ریگ توی برنج). اولی مخفف گروه ویژه اقدام مالی برای پیشگیری از پولشویی و کمک به تروریسم، و دومی به معنی میثاق بانکها علیه تدارک مالی تروریسم است.
برخی اهل نظر و ادیبان گفته‌اند زبان برای نگفتن یا پوشاندن منظور است. فروید معتقد بود کلمه‌ای که ناخواسته از دهن فرد می‌پرد منظور نهانی او را لو می‌دهد.
کسانی از اشاره به "تروریسم اسلامی" برآشفته می‌شوند. اما اختلاف نظر در این باره محدود به نظام اسلامی نیست. گفته‌ای است مشهور که "رزمندهٔ راه آزادی من در چشم تو تروریست است" و برعکس. به گفتهٔ سعدی، "محبوب من آن است که نزدیک تو زشت است."
جمهوری اسلامی هم اعتقاد دارد لژیون خارجی‌اش عده‌ای مظلوم حق‌طلب، اما تفنگچی‌هایی که به نفع اربابانی دیگر فعالیت می‌کنند "تروریستهایی‌اند از خدا بی‌خبر". با این همه، کلا ترجیح می‌دهد در تبلیغات سیاسی و سخنرانی و رسانه‌ها کلمهٔ تروریسم و پولشویی هرچه کمتر به کار رود ــــ شاید تا چشم و گوش خلایق زیاد باز نشود.
بحث دولتهای عضو آن دو میثاق و معاهده این نیست که اعلام کنید پول از کجا به کجا می‌رود؛ این است که در درجهٔ اول خودتان بدانید کی‌‌به‌کی‌ست. حرف رژیم ولایی این است که خودمان می‌دانیم خوب هم می‌دانیم اما نه به شما مربوط است و نه حتی به دولت رسمی خود ما.
بازاری خداترس شیعه مبلغی به صاحب دشکچه و فتوا می‌پردازد تا بقیهٔ وجوه آلوده به ربا و بهره و حرام را با دعا و فوت (foot، نه fowt) حلال‌تر از شیر مادر و طیّب و طاهر گرداند. نیازی نیست صاحب مال توضیح دهد پولها از کجا آمده و به کجا خواهد رفت. به این کار "ردّ مظالم" می‌گویند. ما پول می‌شستیم وقتی این حرفها به عقل جن نمی‌رسید.
با این همه، امروزه در نقل و انتقال پول در بانکهای ایران هم فرستنده باید قید کند بابت چه کالا یا خدماتی می‌پردازد. صندوقدار بانک دست به تحقیق نمی‌زند که آنچه مشتری می‌نویسد واقعیت دارد یا نه. اما چنانچه کار به جاهای باریک و رسیدگی قضایی بکشد اظهار خلاف واقع در سند مالی می‌تواند جرم محسوب شود.
زمانی که زبان فرانسه در متون علمی و دانشگاههای ایران رواج داشت برخی پزشکان گاه مثلا برای اشاره به فوت بیمار کلمهٔ décédé به کار می‌بردند تا تأثیر منفی روی سایرین نگذارد. اگر می‌خواستند منظورشان را به زبان زرگری بیان کنند به هر هجا یا سیلاب یک حرف ز با همان حرکت اضافه می‌شد: فوزوـ تـِزِه ـ شوزوـ دزه. یا: ریزی‌ـ قزه- رزه- حزه ـ مزه- تزه- روزوـ سَزَــ رَزَ ــ کِزه ــ شیزی ــ دزه ــ هِزه.
نویسندهٔ فقید اسماعیل فصیح در رمان "ثریا در اغما" عبور عین جمله از قیف سانسور را نامحتمل دید و برای نقل صحبت چند مرد ایرانی در پاریس دربارهٔ هموطن مؤنث جمله‌ای با تکنیک زبان زرگری ابداع کرد: "خوزوــ شِزِه ــ گِزه ــ لِزه ـــ هزه ــ وَزَــ لیزی ــ نـَزَه ــ میزی ــ دزه. "
در ایران افرادی که در "پارتی مختلط شبانه" یا روز روشن روی پشت‌بام اقدام به ترقصّ و ضبط فیلم و پخش در شبکه‌های اجتماعی کنند به اتهام اشاعهٔ فساد کیفر می‌بینند. به السّابقون والسّارقون/ اولئک گانگسترون هم که دست به دزدیهای هنگفت می‌زنند و بار ِ تا هفت‌پشت‌شان را می‌بندند اتهام فساد مالی وارد می‌شود. در زبان عادی و غیراداری به اقدام اول می‌گویند خوش‌گذراندن، به دومی می‌گویند دزدی. رژیم سابق هم واژهٔ فساد را به کلمات عریان و همه‌فهم دزدی و اختلاس ترجیح می‌داد.
در مقابل، پیچیدن کلمات در لایه‌ای از تعابیر فنی ترفندی است برای ارتقای مفهوم از پیش‌پاافتاده به متعالی. نان سفید یا ساندویچی بلکی یا بولکی و باگت را در روزگار جدید در کارگاهی می‌پزند با تابلو "نان فانتزی" (دوبله به خارجی: فانتاستیک برِد). اگر قصابی می‌تواند سوپر پروتئین باشد، به نانوایی هم می‌توان گفت کربوهیدراتی. و به ماهی‌فروشی: امگا ۳ و اسیدهای چرب اشباع‌نشده.
اوایل رژیم
آی‌بی‌ام و ب‌ام‌و و ال‌جی مارک تجارتی‌اند، و ناسا یادآور آپولو و فضاپیماست. سیا و موساد و ساواک و کاگ‌‌ب (یا کی‌جی‌بی در تلفظ انگلیسی) علایم اختصاری تشکیلات هراس‌آوری است که برای رساندن مَخافت قضیه کفایت می‌کند.
اما مخفف دبلیواچ‌او (WHO) را حتماً بسط می‌دهند و سازمان بهداشت جهانی ترجمه می‌کنند تا همهٔ شنونده/خواننده‌ها ملتفت اهمیت موضوع و وخامت وضع، مثلا بیماری همه‌گیر، باشند. در زیرنویس تلویزیون فرنگی گاه بین حروف آن نقطه می‌گذارند تا 'هو' خوانده نشود.
حالا FAFT و CFT را به فارسی ترجمه نمی‌کنند (و مانند اسامی بی‌بی‌سی و صدای آمریکا وسط جملهٔ فارسی با حروف لاتین می‌نویسند ــــ شاید به نشانهٔ قاطی‌شدن مادهٔ بیگانه، مثل ریگ توی برنج). اولی مخفف گروه ویژه اقدام مالی برای پیشگیری از پولشویی و کمک به تروریسم، و دومی به معنی میثاق بانکها علیه تدارک مالی تروریسم است.
برخی اهل نظر و ادیبان گفته‌اند زبان برای نگفتن یا پوشاندن منظور است. فروید معتقد بود کلمه‌ای که ناخواسته از دهن فرد می‌پرد منظور نهانی او را لو می‌دهد.
کسانی از اشاره به "تروریسم اسلامی" برآشفته می‌شوند. اما اختلاف نظر در این باره محدود به نظام اسلامی نیست. گفته‌ای است مشهور که "رزمندهٔ راه آزادی من در چشم تو تروریست است" و برعکس. به گفتهٔ سعدی، "محبوب من آن است که نزدیک تو زشت است."
جمهوری اسلامی هم اعتقاد دارد لژیون خارجی‌اش عده‌ای مظلوم حق‌طلب، اما تفنگچی‌هایی که به نفع اربابانی دیگر فعالیت می‌کنند "تروریستهایی‌اند از خدا بی‌خبر". با این همه، کلا ترجیح می‌دهد در تبلیغات سیاسی و سخنرانی و رسانه‌ها کلمهٔ تروریسم و پولشویی هرچه کمتر به کار رود ــــ شاید تا چشم و گوش خلایق زیاد باز نشود.
بحث دولتهای عضو آن دو میثاق و معاهده این نیست که اعلام کنید پول از کجا به کجا می‌رود؛ این است که در درجهٔ اول خودتان بدانید کی‌‌به‌کی‌ست. حرف رژیم ولایی این است که خودمان می‌دانیم خوب هم می‌دانیم اما نه به شما مربوط است و نه حتی به دولت رسمی خود ما.
بازاری خداترس شیعه مبلغی به صاحب دشکچه و فتوا می‌پردازد تا بقیهٔ وجوه آلوده به ربا و بهره و حرام را با دعا و فوت (foot، نه fowt) حلال‌تر از شیر مادر و طیّب و طاهر گرداند. نیازی نیست صاحب مال توضیح دهد پولها از کجا آمده و به کجا خواهد رفت. به این کار "ردّ مظالم" می‌گویند. ما پول می‌شستیم وقتی این حرفها به عقل جن نمی‌رسید.
با این همه، امروزه در نقل و انتقال پول در بانکهای ایران هم فرستنده باید قید کند بابت چه کالا یا خدماتی می‌پردازد. صندوقدار بانک دست به تحقیق نمی‌زند که آنچه مشتری می‌نویسد واقعیت دارد یا نه. اما چنانچه کار به جاهای باریک و رسیدگی قضایی بکشد اظهار خلاف واقع در سند مالی می‌تواند جرم محسوب شود.
زمانی که زبان فرانسه در متون علمی و دانشگاههای ایران رواج داشت برخی پزشکان گاه مثلا برای اشاره به فوت بیمار کلمهٔ décédé به کار می‌بردند تا تأثیر منفی روی سایرین نگذارد. اگر می‌خواستند منظورشان را به زبان زرگری بیان کنند به هر هجا یا سیلاب یک حرف ز با همان حرکت اضافه می‌شد: فوزوـ تـِزِه ـ شوزوـ دزه. یا: ریزی‌ـ قزه- رزه- حزه ـ مزه- تزه- روزوـ سَزَــ رَزَ ــ کِزه ــ شیزی ــ دزه ــ هِزه.
نویسندهٔ فقید اسماعیل فصیح در رمان "ثریا در اغما" عبور عین جمله از قیف سانسور را نامحتمل دید و برای نقل صحبت چند مرد ایرانی در پاریس دربارهٔ هموطن مؤنث جمله‌ای با تکنیک زبان زرگری ابداع کرد: "خوزوــ شِزِه ــ گِزه ــ لِزه ـــ هزه ــ وَزَــ لیزی ــ نـَزَه ــ میزی ــ دزه. "
در ایران افرادی که در "پارتی مختلط شبانه" یا روز روشن روی پشت‌بام اقدام به ترقصّ و ضبط فیلم و پخش در شبکه‌های اجتماعی کنند به اتهام اشاعهٔ فساد کیفر می‌بینند. به السّابقون والسّارقون/ اولئک گانگسترون هم که دست به دزدیهای هنگفت می‌زنند و بار ِ تا هفت‌پشت‌شان را می‌بندند اتهام فساد مالی وارد می‌شود. در زبان عادی و غیراداری به اقدام اول می‌گویند خوش‌گذراندن، به دومی می‌گویند دزدی. رژیم سابق هم واژهٔ فساد را به کلمات عریان و همه‌فهم دزدی و اختلاس ترجیح می‌داد.
در مقابل، پیچیدن کلمات در لایه‌ای از تعابیر فنی ترفندی است برای ارتقای مفهوم از پیش‌پاافتاده به متعالی. نان سفید یا ساندویچی بلکی یا بولکی و باگت را در روزگار جدید در کارگاهی می‌پزند با تابلو "نان فانتزی" (دوبله به خارجی: فانتاستیک برِد). اگر قصابی می‌تواند سوپر پروتئین باشد، به نانوایی هم می‌توان گفت کربوهیدراتی. و به ماهی‌فروشی: امگا ۳ و اسیدهای چرب اشباع‌نشده.
اوایل رژیم