میرزاده‌ی عشقی محبوب نسل‌ها و طرزفکرهای متفاوتی‌ست. و اگر در نظر آوریم در فرهنگ ایرانی رسیدن به چنین مقامی چه اندازه دشوار و نادر است، شاید کنجکاو شویم چرا؟
20آذرماه سالروز تولد اوست و بهانه‌ی مناسبی که با محوریت کتاب "عشقی: سیمای نجیب یک آنارشیست" نوشته محمد قائد، درباره‌اش صحبت کنیم. آن کتاب نخستین متن منسجم درباره‌ی میرزاده بود و در نظر بسیاری کماکان بهترین کتاب موجود است برای شناخت وی، طرز فکرش و آنچه بر او گذشت.
اگر کتاب را خوانده‌اید یا تنها به تاریخ معاصر و عشقی علاقه‌مندید یا کنجکاو که چگونه می‌توان روزنامه‌نگار، شاعر، نمایشنامه‌نویس و آزادی‌خواه بود، در بسیاری کوشش‌های جمعی و فردی شکست خورد، درنهایت جوان‌مرگ شد اما در نظر مردمان معاصر و آیندگان جاودانه و محترم ماند، قدم‌تان پیشاپیش در بحث ما مبارک است و اگر در رساندنش به دست مشتاقان یاری کنید، لطف بزرگی است.
https://www.clubhouse.com/event/PbzZvrBK
20آذرماه سالروز تولد اوست و بهانه‌ی مناسبی که با محوریت کتاب "عشقی: سیمای نجیب یک آنارشیست" نوشته محمد قائد، درباره‌اش صحبت کنیم. آن کتاب نخستین متن منسجم درباره‌ی میرزاده بود و در نظر بسیاری کماکان بهترین کتاب موجود است برای شناخت وی، طرز فکرش و آنچه بر او گذشت.
اگر کتاب را خوانده‌اید یا تنها به تاریخ معاصر و عشقی علاقه‌مندید یا کنجکاو که چگونه می‌توان روزنامه‌نگار، شاعر، نمایشنامه‌نویس و آزادی‌خواه بود، در بسیاری کوشش‌های جمعی و فردی شکست خورد، درنهایت جوان‌مرگ شد اما در نظر مردمان معاصر و آیندگان جاودانه و محترم ماند، قدم‌تان پیشاپیش در بحث ما مبارک است و اگر در رساندنش به دست مشتاقان یاری کنید، لطف بزرگی است.
https://www.clubhouse.com/event/PbzZvrBK
Clubhouse
نقد و بررسی کتاب «عشقی، سیمای نجیب یک آنارشیست»
With Ali Sadr, Maryam Moghaddam and 6 others
foreword_to_our_man_in_cairo.pdf
682.1 KB
foreword_to_our_man_in_cairo.pdf
اکبر و ابراهیم:
اسلام (نسبتاً) ناب محمدی، اسلام ناب آمریکایی
اسلام (نسبتاً) ناب محمدی، اسلام ناب آمریکایی
به نظر من قانون اساسی نه تألیفی است و نه تعلیفی. ثبت رسمی موازنه‌ای است بین نیروهای اجتماعی که عملا ایجاد شده.
برای مثال، ازدواجْ ثبت رسمی رابطه است به منظور تعیین مسئول برای فرزندان احتمالی و تقسیم اموال. یعنی حضانت و ارث. حتی در حکومت اسلامی ایران که گرفتار وسواس تنسیق و تنظیم، به قول خلخالی، sekes است مدت ازدواج موقت را می‌توان ٩٩ سال تعیین کرد اما تکلیف فرزندان و سهم از ماترک ناروشن می‌ماند. در تبلیغات ضدغرب در ایران این نکته که ازدواج دو همجنس پیامدهای اقتصادی در معافیت مالیاتی و غیره دارد مطلقاً نادیده و ناگفته می‌ماند.
مگنا کارتای انگلستان، قدیمی‌ترین قانون اساسی، چارمیخه کردن توافقی بود بین حکمران و مالکان بزرگ. چنانچه پادشاه امتیازهایی عطا کرده بود هر زمان او یا جانشینش می‌توانست حکم کند کشتیبان را سیاستی دیگر آمد و آن سبو بشکست و آن پیمانه ریخت.
قانون اساسی جمهوری اسلامی یک ماده دارد. بقیه بخشنامه و آئین‌نامهٔ اجرایی است بدون ضمانت اجرا. نه نص حقوق حکومت‌شونده تضمین شده و نه رعایت روح قانون. همه چیز بستگی دارد به مُرّ: الیوم و در این لحظه حکم این است و بس.
شهریور ۵٨ پیش‌نویسی بردند تصویب کنند. حسن آیت، به احتمال نزدیک به یقین به تحریک مظفر بقائی و برای بستن راه بنی‌صدر و پیروان مصدق، حسینعلی منتظری و ”شهید مظلوم“ را هل داد طرح ولایت فقیه علم کنند.
دموکراسی لیبرال آرزوی من هم هست اما در چهار یا هشت سال ِ فرض کنید دولت شاهپور بختیار خود مدیرمعلم‌ها مدرسه‌های ابتدایی مختلط درست می‌کنند و در انتخابات بعد دولت محمدعلی رجائی یا پاچه‌ورمالیدهٔ خداجو می‌گویند همه را برچینید. توافق و توازنی بین ایران و اسلام وجود ندارد. قانون اساسی آتی چه چیزی را ثبت و تثبیت کند؟
محمد قائد در
پاسخ به کامنتی در فیسبوک
برای مثال، ازدواجْ ثبت رسمی رابطه است به منظور تعیین مسئول برای فرزندان احتمالی و تقسیم اموال. یعنی حضانت و ارث. حتی در حکومت اسلامی ایران که گرفتار وسواس تنسیق و تنظیم، به قول خلخالی، sekes است مدت ازدواج موقت را می‌توان ٩٩ سال تعیین کرد اما تکلیف فرزندان و سهم از ماترک ناروشن می‌ماند. در تبلیغات ضدغرب در ایران این نکته که ازدواج دو همجنس پیامدهای اقتصادی در معافیت مالیاتی و غیره دارد مطلقاً نادیده و ناگفته می‌ماند.
مگنا کارتای انگلستان، قدیمی‌ترین قانون اساسی، چارمیخه کردن توافقی بود بین حکمران و مالکان بزرگ. چنانچه پادشاه امتیازهایی عطا کرده بود هر زمان او یا جانشینش می‌توانست حکم کند کشتیبان را سیاستی دیگر آمد و آن سبو بشکست و آن پیمانه ریخت.
قانون اساسی جمهوری اسلامی یک ماده دارد. بقیه بخشنامه و آئین‌نامهٔ اجرایی است بدون ضمانت اجرا. نه نص حقوق حکومت‌شونده تضمین شده و نه رعایت روح قانون. همه چیز بستگی دارد به مُرّ: الیوم و در این لحظه حکم این است و بس.
شهریور ۵٨ پیش‌نویسی بردند تصویب کنند. حسن آیت، به احتمال نزدیک به یقین به تحریک مظفر بقائی و برای بستن راه بنی‌صدر و پیروان مصدق، حسینعلی منتظری و ”شهید مظلوم“ را هل داد طرح ولایت فقیه علم کنند.
دموکراسی لیبرال آرزوی من هم هست اما در چهار یا هشت سال ِ فرض کنید دولت شاهپور بختیار خود مدیرمعلم‌ها مدرسه‌های ابتدایی مختلط درست می‌کنند و در انتخابات بعد دولت محمدعلی رجائی یا پاچه‌ورمالیدهٔ خداجو می‌گویند همه را برچینید. توافق و توازنی بین ایران و اسلام وجود ندارد. قانون اساسی آتی چه چیزی را ثبت و تثبیت کند؟
محمد قائد در
پاسخ به کامنتی در فیسبوک
به قول چرچیل، ”اگرها، اگرهای وحشتناک“ بسیار است ــــ و بی‌نتیجه.
بدون آیت و بقائی هم به هیئت پنج‌نفرهٔ علمای قانون اساسی مشروطیت پر و بال و اختیارات می‌دادند و کمتر کسی می‌توانست اعتراض کند یعنی چه. و بعد در ترمیم و متمم سال ٦٨ که در لگدی محکم و انتقامجویانه به تابوت همان مشروطه، قید و صفت ”مطلقه“ را اضافه کردند، خیلی راحت اصل صد و دهی می‌گنجاندند با این استدلال که انتخاب آن پنج نفر باید حساب و کتاب داشته باشد و مرجعی مافوق منصوبشان کند.
آن زمان که آیت‌الله خمینی به پشت بامی کنار یک پسکوچهٔ قم صعود کرده بود شاید بدون تشجیع گستاخانهٔ حسن آیت چنان کاری نمی‌کردند. به روایت محمدرضا مهدوی کنی، کاظم سامی وزیر بهداری در شورای انقلاب اعتراض کرد این یعنی چه. عزت‌الله سحابی بعدها گفت آیت‌الله خمینی دستور داد فوراً از شورا و از وزارت بیرونش کنند و، در برابر مقاومت بازرگان، تهدید کرد حکم عزل و اخراج سامی می‌دهد.
شگفتا و حیرتا: سامی در استعفانامه‌اش ادعا کرد کناره می‌گیرد چون بازرگان ضدامپریالیست و انقلابی نیست.
فراموش نکنیم اولین کسی که حرف از ترمیم قانون اساسی زد خود آیت‌الله بود. آذر ۵٨ وقتی علمای اهل تسنن نزد ایشان رفتند و گفتند این قانون اساسی شیعه است برای یک حکومت شیعه، توصیه کرد فعلا در رفراندم رأی مثبت بدهند بعداً قابل ترمیم خواهد بود.
..............
در دو مطلبی که اشاره می‌کنید
http://www.mghaed.com/ay/Three%20Harbingers.pdf
و خصوصاً در
http://www.mghaed.com/ay/banisadr.pdf
عرض کرده‌ام جان کلام آیت این بود که استفاده از اسلام سیاسی کار آخوند نیست و گاو نر می‌خواهد و مرد کهن ــــ مثل خودش و مرشدش بقائی. سال ٤۲ در نامهٔ مانیفست‌مانند ٩٤ صفحه‌ای (در مطلب دوم چند پاراگراف از آن نقل کرده‌ام) به مرشد نوشت بازرگان برای مقاصد شوم پلیدش از اسلام سوءاستفاده می‌کند، جنایعالی که کاوهٔ نجات‌دهندهٔ مملکت هستید محض رضای خدا این‌قدر عرق نخورید تا خودمان برویم جلو ترتیب کار را بدهیم. پیداست شک نداشت بقائی دیر یا زود نخست‌وزیر خواهد بود و خودش لابد مشاور عالی و معاون اول. از آن متن نفهمیدم از پروندهٔ پزشکی بقائی خبر داشت یا نه.
در ماجرای افشای نوار سال ۵٩، بهشتی و رفسنجانی از آیت فاصله گرفتند و گرچه دبیر سیاسی حزب جمهوری اسلامی بود گفتند آن حرفها نظر خودش است به ما ربطی ندارد. برای زدن بنی‌صدر و سایر پیروان مصدق از او استفاده می‌کردند اما یقیناً از تحقیر ”آخوند سیاسی“، یادگار دههٔ ٣٠ و نتیجهٔ بدنامی فضا‌حت‌بار کاشانی، در حرفها و نوشته‌هایش غافل نبودند.
....................
با مجسمه یا بدون آن، خرده‌فرهنگ اسلام شیعی حاضر به شناسایی خرده‌فرهنگ ایران نیست زیرا به این معنی است که ما یک بار از عربها شکست خوردیم و یک بار مساوی کردیم حالا چرا باید سالی سیصد و شصت و پنج روز با ترس‌ولرز گریه کنیم و مگر آقای خمینی نگفت نظر پدرانم به من ربطی ندارد؟ (اشارهٔ ایشان در واقع به اختلاف خودش با بروجردی بود؛ مطلقاً حرف از رفراندم خروج از اسلام نمی‌زد).
عنایت دارید و در "ظلم، جهل و برزخیان زمین" مفصلاً توضیح داده‌ام منظورم از "خرده" تحقیر نیست. این است که هیچ جناح و حزب و قوم و قبیله‌ای در ایران به کسب ۵١ درصد آرا نزدیک نمی‌شود.
بدون آیت و بقائی هم به هیئت پنج‌نفرهٔ علمای قانون اساسی مشروطیت پر و بال و اختیارات می‌دادند و کمتر کسی می‌توانست اعتراض کند یعنی چه. و بعد در ترمیم و متمم سال ٦٨ که در لگدی محکم و انتقامجویانه به تابوت همان مشروطه، قید و صفت ”مطلقه“ را اضافه کردند، خیلی راحت اصل صد و دهی می‌گنجاندند با این استدلال که انتخاب آن پنج نفر باید حساب و کتاب داشته باشد و مرجعی مافوق منصوبشان کند.
آن زمان که آیت‌الله خمینی به پشت بامی کنار یک پسکوچهٔ قم صعود کرده بود شاید بدون تشجیع گستاخانهٔ حسن آیت چنان کاری نمی‌کردند. به روایت محمدرضا مهدوی کنی، کاظم سامی وزیر بهداری در شورای انقلاب اعتراض کرد این یعنی چه. عزت‌الله سحابی بعدها گفت آیت‌الله خمینی دستور داد فوراً از شورا و از وزارت بیرونش کنند و، در برابر مقاومت بازرگان، تهدید کرد حکم عزل و اخراج سامی می‌دهد.
شگفتا و حیرتا: سامی در استعفانامه‌اش ادعا کرد کناره می‌گیرد چون بازرگان ضدامپریالیست و انقلابی نیست.
فراموش نکنیم اولین کسی که حرف از ترمیم قانون اساسی زد خود آیت‌الله بود. آذر ۵٨ وقتی علمای اهل تسنن نزد ایشان رفتند و گفتند این قانون اساسی شیعه است برای یک حکومت شیعه، توصیه کرد فعلا در رفراندم رأی مثبت بدهند بعداً قابل ترمیم خواهد بود.
..............
در دو مطلبی که اشاره می‌کنید
http://www.mghaed.com/ay/Three%20Harbingers.pdf
و خصوصاً در
http://www.mghaed.com/ay/banisadr.pdf
عرض کرده‌ام جان کلام آیت این بود که استفاده از اسلام سیاسی کار آخوند نیست و گاو نر می‌خواهد و مرد کهن ــــ مثل خودش و مرشدش بقائی. سال ٤۲ در نامهٔ مانیفست‌مانند ٩٤ صفحه‌ای (در مطلب دوم چند پاراگراف از آن نقل کرده‌ام) به مرشد نوشت بازرگان برای مقاصد شوم پلیدش از اسلام سوءاستفاده می‌کند، جنایعالی که کاوهٔ نجات‌دهندهٔ مملکت هستید محض رضای خدا این‌قدر عرق نخورید تا خودمان برویم جلو ترتیب کار را بدهیم. پیداست شک نداشت بقائی دیر یا زود نخست‌وزیر خواهد بود و خودش لابد مشاور عالی و معاون اول. از آن متن نفهمیدم از پروندهٔ پزشکی بقائی خبر داشت یا نه.
در ماجرای افشای نوار سال ۵٩، بهشتی و رفسنجانی از آیت فاصله گرفتند و گرچه دبیر سیاسی حزب جمهوری اسلامی بود گفتند آن حرفها نظر خودش است به ما ربطی ندارد. برای زدن بنی‌صدر و سایر پیروان مصدق از او استفاده می‌کردند اما یقیناً از تحقیر ”آخوند سیاسی“، یادگار دههٔ ٣٠ و نتیجهٔ بدنامی فضا‌حت‌بار کاشانی، در حرفها و نوشته‌هایش غافل نبودند.
....................
با مجسمه یا بدون آن، خرده‌فرهنگ اسلام شیعی حاضر به شناسایی خرده‌فرهنگ ایران نیست زیرا به این معنی است که ما یک بار از عربها شکست خوردیم و یک بار مساوی کردیم حالا چرا باید سالی سیصد و شصت و پنج روز با ترس‌ولرز گریه کنیم و مگر آقای خمینی نگفت نظر پدرانم به من ربطی ندارد؟ (اشارهٔ ایشان در واقع به اختلاف خودش با بروجردی بود؛ مطلقاً حرف از رفراندم خروج از اسلام نمی‌زد).
عنایت دارید و در "ظلم، جهل و برزخیان زمین" مفصلاً توضیح داده‌ام منظورم از "خرده" تحقیر نیست. این است که هیچ جناح و حزب و قوم و قبیله‌ای در ایران به کسب ۵١ درصد آرا نزدیک نمی‌شود.
پاسخ به کامنتی در فیسبوک در باب انتخابات آزاد و دموکراسی
در ایران هیچ گاه انتخابات آزاد و عادلانه برگزار نشده. لازمهٔ چنان انتخاباتی صدور کارت الکترال است اما کسانی که حکومت را حق خود می‌دانند زیر بار چنان کاری نخواهند رفت زیرا روشن خواهد کرد چند نفر کجا رأی داده‌اند و ”چون پرده برافتد نه تو مانی و نه من.“
سال ۵٩ اگر رأی‌ها را می‌شمردند شک ندارم مجاهدین اول و فدائیان دوم می‌شدند و تازه هیچ کدام به ۵١ درصد آرا حتی نزدیک هم نمی‌شد. پانزده خردادیون از ده دوازده درصد بالاتر نمی‌رفتند. sub را به معنی کمتر، و خیلی کمتر، از ۵١ درصد به کار برده‌ام نه ”زیرمجموعهٔ فرهنگ بالاتر“. مجاهدین و فدائیان و پانزده‌خردادیون خدا را بنده نبودند تا چه رسد که زیرمجموعه باشند.
در ایران همه یا بدنامند یا اگر قدم جلو بگذارند یکشبه بدنام می‌شوند. آدم و حزب و جناح خوشنام وجود ندارد. همه یا خائن یا دزد یا هر دو. شاه به علم گفت اگر قرار بر انتخاب رئیس مملکت باشد هر یک از سی وپنج میلیون نفر (جمعیت آن روز ایران) به خودش رأی خواهد داد. خیلی پرت نمی‌گفت. شما اگر هدفت وزارت علوم باشد دولت که سقوط کند مرخصی. پس باید فرماندهٔ کل قوا شوی ــــ و بمانی. ضرب‌المثل چینی می‌گوید ببرسواری مشکل نیست پیاده‌شدنش سخت است.
مواردی که در پاراگراف آخر ذکر کرده‌اید شعائر است. محرم سال ٦٨ گفتند در چهارباغ و خیابانهای تهران قمه نزنید، فیلم می‌گیرند در کشورهای مسلمان پخش می‌کنند. یک دامت افاضاته که به کرامات و طی‌الارض مشهور بود گفت می‌زنیم خوب هم می‌زنیم. قمه‌زن‌هایش را گرفتند و حسابهای بانکی‌اش را مسدود کردند. تا آخر عمر ساکت ماند و دیگر جیک نزد. رئیس مملکت و فرمانده کل قوا این جوری عمل می‌کند: با مشت آٔهنین.
سال ۵٩ اگر رأی‌ها را می‌شمردند شک ندارم مجاهدین اول و فدائیان دوم می‌شدند و تازه هیچ کدام به ۵١ درصد آرا حتی نزدیک هم نمی‌شد. پانزده خردادیون از ده دوازده درصد بالاتر نمی‌رفتند. sub را به معنی کمتر، و خیلی کمتر، از ۵١ درصد به کار برده‌ام نه ”زیرمجموعهٔ فرهنگ بالاتر“. مجاهدین و فدائیان و پانزده‌خردادیون خدا را بنده نبودند تا چه رسد که زیرمجموعه باشند.
در ایران همه یا بدنامند یا اگر قدم جلو بگذارند یکشبه بدنام می‌شوند. آدم و حزب و جناح خوشنام وجود ندارد. همه یا خائن یا دزد یا هر دو. شاه به علم گفت اگر قرار بر انتخاب رئیس مملکت باشد هر یک از سی وپنج میلیون نفر (جمعیت آن روز ایران) به خودش رأی خواهد داد. خیلی پرت نمی‌گفت. شما اگر هدفت وزارت علوم باشد دولت که سقوط کند مرخصی. پس باید فرماندهٔ کل قوا شوی ــــ و بمانی. ضرب‌المثل چینی می‌گوید ببرسواری مشکل نیست پیاده‌شدنش سخت است.
مواردی که در پاراگراف آخر ذکر کرده‌اید شعائر است. محرم سال ٦٨ گفتند در چهارباغ و خیابانهای تهران قمه نزنید، فیلم می‌گیرند در کشورهای مسلمان پخش می‌کنند. یک دامت افاضاته که به کرامات و طی‌الارض مشهور بود گفت می‌زنیم خوب هم می‌زنیم. قمه‌زن‌هایش را گرفتند و حسابهای بانکی‌اش را مسدود کردند. تا آخر عمر ساکت ماند و دیگر جیک نزد. رئیس مملکت و فرمانده کل قوا این جوری عمل می‌کند: با مشت آٔهنین.