Journalism_in_Iran_H.Shahidi_Introduction.pdf

تاریخ در سلـُو مُوشن
به بحث شبکه‌های اجتماعی دربارهٔ  کلیپی از جلسهٔ 14 خرداد 68 مجلس خبرگان می‌توان از چند منظر نگریست.
 
یکی تقابل خاطره و تاریخ.  نسلی که از آن نشست خاطرهٔ مستقیم ندارد این تکه را حفـّاری در اسناد تاریخی می‌بیند.  می‌گویند هیچ گاه از تلویزیون وطنی پخش نشد (حاضران جلسه توافق می‌کنند که از خلایق و امّت پنهان بماند).  درهرحال به نظر کسانی مانند این کیبورد که بحث را در شاوب لورنس سیاه ‌و سفید دیدند (زنده یا روزهای بعد؟ یادم نیست) به جدول تناوبی عناصر می‌ماند.  از روی قرائن و شواهد و ساختار الکترونی می‌توان حدس زد در جاهای خالی چه جور چیزی باید باشد.
 
اما این نکته که در همان زمان پخش کردند یا نه، اهمیتی ندارد.  آدمها به اتفاق فکر می‌کنند و بازیابی می‌تواند در حکم کشفی دسته‌جمعی باشد.
 
‌دوم،‌ کشف یک تکه از واقعیت می‌تواند بیش از تمام آن هیجان‌انگیز باشد.  تماشای دو ساعت بگومگو و قیام‌ و قعود اهل حوزه و منبر دشوار بتواند جز ملال عارض کند.  پس چند قطره از واقعیت مؤثرتر از مقدار زیادی از آن است ــــ اصل صرفه‌جویی در ارائهٔ حقیقت و بسته‌بندی مناسب، نه عرضه با ملاقه.
 
سوم، تماشای جلسات بررسی پیش‌نویس قانون اساسی (شهریور تا آبان 58) ممکن است همین اندازه کشف به حساب آید.  سؤال این است که چه مقدار از آن؟ تماشای دهها ساعتش عملی و قابل تحمل نیست.  اما کلیپی چند دقیقه‌ای تا چه حد نمایانگر چه نکته‌ای است؟ اینکه چه بخشی گزینش شود می‌تواند بر برداشت بیننده از کل آن اثر بگذارد.
 
اعتمادبه‌نفس فوق‌العادهٔ ”شهید مظلوم“ و امر و نهی کردنش به حسینعلی منتظری رئیس اسمی جلسه، امروز که حسن آیت را بهتر می‌شناسیم ممکن است این احساس را تشدید کند که بحثی در کار نبود و موارد مهم پیشاپیش معیّن شده بود.
 
یا به همان اندازه مهم، فیصلهٔ نهایی غائلهٔ گروگانهای آمریکایی در تهران.  در جلسهٔ دی 59 مجلس شورای اسلامی چهار ماده را که با میانجیگری دیپلماتهای آلمانی در تهران به تأیید کاخ سفید رسیده بود به رأی گذاشتند.  تصویب شد بدون یک واو پس و پیش.
 
دو نماینده، یکی از آنها ابراهیم یزدی، پرسیدند قرار بود به نوع روابط پیشین دو دولت خاتمه داده شود، حالا اینکه روابط به قبل از 4 نوامبر 1979/ 13 آبان 58 برمی‌گردد به چه معناست؟  رفسنجانی هر دو سؤال را نشنیده گرفت و هر دو نفر را ساکت کرد.  هر تغییری حتی در کلمات باید باز به واشنگتن می‌رفت و باز ماهها چک و چانه.  به سپرده‌های بلوکهٔ ایران نیاز فوری بود.  در آن مورد حق با او بود که داستان تمام است و هر بحث ممکن و لازمی جاهای دیگری شده.
 
ابتدا می‌گویند اصول این قانون از طرف خداست و منتقدان را تهدید به تکفیر می‌کنند.  میخ که کوبیده شد می‌افزایند البته کلمات قانون کار دست بشر است و می‌توان آن را پس‌وپیش کرد.
 
از اینجاست که ترفندی به نام مـُـرّ ابداع می‌شود ورای نصّ و روح قانون: تفسیر دلبخواه کسی که کلید زندان و دوربین تلویزیون در اختیار دارد.
 
مـُر ّ عبارت است از آنچه در این لحظه لازم است، و چون لازم است پس خیر و صلاح هم هست.
 
در کلیپ مورد بحث، رویکرد رفسنجانی به قانون اساسی مصداق بارز مـُـرّ است.  به کلمات و جملاتی که زیر عنوان قانون روی کاغذ می‌آید اعتقادی نداشت.  سال 59 در نخستین جلسهٔ دورهٔ جدید پارلمان گفته بود نام این‌جا در قانون اساسی صرفاً برای آدرس‌دادن مجلس شورای ملی ذکر شده اما می‌خواهیم مجلس شورای اسلامی نامیده شود، آقایانی که موافقند قیام کنند.
 
بدین قرار، در برخورد به قانون، چه اساسی و چه موضوعه،‌ به‌عنوان ناظر باید محتاط بود، زیاد جدی نگرفت و انتظار داشت واضعانش در تفسیر و حتی تغییر دلبخواه دستپخت خویش کاملاً احساس گشاده‌دستی کنند.  وقتی کار برای خدا باشد همه چیز مجاز است.
 
چهارم، نامهٔ امام راحل موضوع بحثی در آینده خواهد بود.  در متن انتشاریافتهٔ پاسخ اردبیهشت همان سال به رئیس مجلس خبرگان آمده است ”من از ابتدا معتقد بودم و اصرار داشتم که شرط «مرجعیت» لازم نیست.  مجتهد عادل مورد تایید خبرگان محترم سراسر کشور کفایت می‌کند. . . . و در اصل قانون اساسی من این را می‌گفتم، ولی دوستان در شرط «مرجعیت» پافشاری کردند، من هم قبول کردم.  من در آن هنگام می‌دانستم که این در آینده نه چندان دور قابل پیاده شدن نیست.“
 
به احتمال 51 درصد، نثر و طرز بیان و توجیه متعلق به ایشان نیست ــــــ ”من“ به جای اینجانب، ”دوستان“ (دورهمی در اجتهاد؟) به جای بعض آقایان، ”پافشاری“ به جای اصرار، ”در آیندهٔ نه چندان دور“ به جای عن ‌قریب، ”قابل پیاده‌شدن“ به جای مِن حیث مصلحت اسلام و مسلمین.

 
کارشناسان رسمی خط در دادگستری هر گاه امنیت جانی داشته باشند دربارهٔ 49 درصد تردید باقیمانده نظر خواهند داد.
 
این هم که آیا ایشان از چند ماه پیش از اردیبهشت 68 از نظر جسمانی در شرایطی بود که بتواند هوشیارانه بنشیند و شخصاً پاسخ تحریر کند شاید زمانی روشن شود.
2 بهمن 96

معنی واقعه، پایداری خاطره، دستکاری تاریخ
---------------------------------------------
وقتی ملتی مدام در فکر انقلاب ”کامل“ بعدی باشد مشکل بتوان بحث کرد که این وضع ”طبیعی“ هست یا نیست.
http://www.mghaed.com/essays/observation/ruby-anniversary-of-a-revolution.htm

البیت‌الابیض، مستر زبریدنت
------------------------------
محروم‌ماندن ایران از موهبت دلار نه موقتی است و نه به آسانی قابل دُور زدن یا برگشت. رهایی از این طاس لغزنده و تار عنکبوت چسبناک بسیار بیش از آنکه برخی گمان می‌کنند طول و تفصیل خواهد داشت و به درازا خواهد کشید. جنگ فرسایشی کنونی نبردی است از نوع لایه‌لایه بریدن کالباس.
http://www.mghaed.com/essays/observation/US_national_archive's_declassified_1963_message.htm

http://www.mghaed.com/essays/memoirs/schooling_as_a_bad_dream.htm
آدمها معمولاً نتايج مثبت زندگی را به صفات خوب خويش و نتايج نامطلوب را به شرايط نسبت می‌دهند. شخصاً در شمار كسانی‌ام كه نمیتوانند ادعا کنند حقشان را خوردهاند. اگر بتوان فرض کرد دستاورد مثبتی هم داشته‌ام بيشتر به لطف شرايط مساعد و حسن نیت مربيان می‌دانم و سپاسگزار خانواده و آموزگاران و دبیران و استادان و دوستان و جامعه و جهانم.

در تنگنای قافیه
هواداران نوگرایی در شعر فارسی می‌گفتند ردیف و قافیه یعنی کلمات پیش از آنکه انتخاب شوند خودشان را تحمیل کرده‌اند.  سعدی وقتی می‌سراید "چنان قحط‌سالی شد اندر دمشق/ که یاران فراموش کردند عشق"، مکان به ضرورت وزن و قافیه انتخاب شده تا با واژهٔ عشق جور در بیاید.  چنانچه شاعر می‌خواست داستانی از خجند تعریف کند ناچار باید می‌گفت فراموش کردند قند، یا اگر مربوط به کل جهان بود با نان هم‌قافیه می‌شد.  برای دهلی و کاشان و اصفهان در این بحر عروضی اساساً جایی نیست.
 
حالا که صحبت از شهرها به عنوان وزن و قافیه شد، پرُفسور خُرناس، پرسوناژی شدیداً فاضل در برنامهٔ کمدی صبح جمعهٔ‌ رادیو در دههٔ هفتاد (شاید ملهَم از محمود حسابی فقید) با غلط‌خواندن بیتی ادعا می‌کرد منظور مولوی از "نی حدیث هر که از یاری برید/ پرده‌هایش پرده‌های مادرید" اشاره به تابلوهای نقاشی در موزه‌های پایتخت اسپانیاست.
 
وقتی دَم گرفتند "زندانی سیاسی آزاد باید گردد"، نتیجه این شد که "جمهوری اسلامی ایجاد باید گردد."  اکنون که منظور دوم مدتهاست حاصل شده، چنانچه حرفی از آزادی زندانی سیاسی باشد لابد وضع موجود (با اجازهٔ سعدی) کم‌باد یا ارشاد باید گردد.
 
تا آنجا که به قالب نظم مربوط می‌شود، مدافعان سیستم حق دارند برای شعار "وضع موجود تشدید باید گردد" یا "تحکیم باید گردد" همزادی هم‌وزن و هم‌قافیه بسازند: زندانی سیاسی تبعید، تهدید یا تفهیم باید گردد.  و اگر نظام مقدس تشویق باید گردد، زندانی سیاسی تزریق باید گردد.
 
ادبای متقدّم از سر مطایبه می‌گفتند "در تنگنای قافیه خورشید خر شود"، یعنی گرچه اصول خیلی خیلی مهم است، وقتی کار برای خدا باشد چنانچه مؤمن در بن‌بست گیر کرد هر عملی مجاز است.
 
نهایتاً خود مؤمن حسب اینکه هوا چقدر پس باشد تعیین می‌کند چه کارهایی که، بنا به اصول، مجاز نبوده حالا هست.
١٤ اسفند ٨٩

حدود دو دهه پیش محمد قا‌ئد کتابِ در دست تالیفش را این‌گونه به پایان برد:
«بشر کوشیده است ظلم را، به معنیِ شقاوت‌آمیزِ باستانی‌اش، پشت سر بگذارد اما نابرابری در برخورداری از تنعمات مادی و تصادم هرروزه‌ی فرهنگ‌ها سبب شده که جهل از مفهومی معرفتی به واقعیتی روزمره و زمینی تبدیل شود. برزخِ بیم و امید میان ظلم و عدالت، و جهل و معرفت، موضوع بحث دهه‌های آینده ی جهان خواهد بود.»
مباحثِ طرح شده در آن کتاب در زمان خود کوشید منازعات و کلنجارهای تاریخ معاصر ایران، خاورمیانه و بخش‌هایی از دنیا را از زوایایی نو به مشاهده بنشیند. به وضعِ موجودِ آن زمان عمیقا مربوط بود، و به طرزی توجه‌برانگیز هنوز آن‌چنان نو و تازه است که چاپ نخست‌اش می‌توانست همین دیروز روانه‌ی بازار شده باشد؛ از اتفاقی که البته نزدیک به دوازه سال می‌گذرد. استقبال از آن متن هم‌چنان ادامه دارد و پس از انتظاری طولانی، چاپ چهارم‌اش سال 99 روانه‌ی کتاب‌فروشی‌ها شد. کتابی چندلایه و پرمایه که می‌توان با جنبه‌هایی از آن یا برخی نتایج‌اش مخالف بود اما نمی‌توان از آن چشم پوشید یا از کنارش رد شد. امتیازی که در میانِ آثار تالیفیِ معاصر در زبان فارسی چندان متداول نیست.
در ادامه‌ی جلسات نقد و بررسیِ کتاب‌های تالیفیِ محمد قائد، این بار نوبتِ "ظلم، جهل و برزخیان زمین" است. در گفتگویی درباره‌ی کتاب، تحلیل فصول و به‌همراه پیامی از نویسنده، مشتاقانه منتظر حضورتان هستیم.
https://www.clubhouse.com/event/MwwZdWGg?utm_medium=ch_event&utm_campaign=ON9Mxcv-shLtMi8HhuGx3Q-168176
یکشنبه 22 می 2022
18:30 به وقت لندن – 13:30 به وقت نیویورک - 10:30 به وقت ونکوور

از کامنتی در فیسبوک :
آقا اینجانب به قلع‌وقمع نشدن برگردان مطلب مؤلف غیرایرانی شدیداً احساس تعهد می‌کنم اما به ارتکاب خودم نه تا آن اندازه. شاید نتیجهٔ اعتمادبه‌نفس (هرچند قلمبه و الکی) باشد. تجربه نشان داده نصف نوشته‌ام را هم خط بزنند نصفهٔ باقیمانده حرف خودش (و من) را می‌زند (در کارنامهٔ سیاهم همدستی در انتشار روزنامهٔ سفید تهی از مطلب دارم).

گرفتاری‌ام با زیر و زیر شدن اداری‌ـــ‌سیاسی است. بهتر و بیشتر می‌دانید فرمان می‌دهند کتابهای مَ‌جوز گرفته پیش از ۸۶ بررسی مجدد. می‌پرسی در آن سال چه اتفاقی افتاد که مملکت کُن فیکون شد. با تته‌پته و ایما و اشاره حالی می‌کنند منظورشان پیش از ۸۴ است. در آن سال برخی دیپلماتهای مقیم تهران به وزارت خارجهٔ کشورشان گزارش دادند این تغییر دولت نیست، تغییر رژیم است.

چندین فولدر کامپیوتری و یک کارتن پر از پرینت امر به بازنویسی دارم که شاید زمانی مدوّن کنم. پرسوناژی بی‌چهره که دکترای علوم قرآنی، علوم سیاسی و از این جور مدارک گرفته می‌فرماید ننویس "سنی‌ها"، بنویس اهل تسنن. چشم. تفاوت ِ میان درختها و درختان است. اما از این معنی غافل می‌ماند که متن می‌گوید مسیحی یا بهایی شوی گوش تو را چنان محکم می‌کشند که ربّ و رُبّت را یاد کنی اما بگویی ولایت علی را ول کرده‌ای دنبال عُمر خطّاب رفته‌ای شقّه‌ات می‌کنند.

وقتی به این امریه‌ها نگاه می‌کنم و به یاد آدمی می‌افتم که دکترای الکی گرفته و حالا خیال می‌کند ویراستار شده اما نصف‌شبی مبهوت متن خَرَکی جنون‌آمیزی است که یکی مثل من مرتکب شده‌، با خودم می‌گویم: طفلک حیوونکی.

شماری از تلفنها الماسهایی ابدی‌اند.  بعید می‌دانم روزی بخواهم صاحبانشان را دیگر نبینم.  میل دارم حضور خودم در جهان را به اتفاق آنها جشن بگیرم.  آدمهای  مطبوع، مثل آینه‌های روبه‌رو، شادی‌ را چندین و چند برابر می‌کنند.  کسی چه می‌داند:  شاید جهان هم از حضور ما در خودش خشنود باشد.

on_homayoun.pdf

بيطرفی، جانبداری، جاسازی پيام

neutrality_vs_advocacy.pdf

ده سال در آشوب و اغما
٢.
فلاكت
 
دهۀ ١٢٩٠ (١٩٢١ـ١٩١١) مصيبت‌بارترين دورۀ تاريخ ايران در عصر جديدی بود كه اوايل قرن نوزدهم با شكست در قفقاز شروع شد.  مصيبت صرفاً به فروپاشی بيش از پيش ِ دولت مركزی و اشغال همه‌سويۀ كشور و درگيری‌های محلی‌ و ايلغار و تاخت‌وتاز ايلات و چپاول عشاير و شيوع وبا و گرسنگی همه‌گير و قحطی و نابسامانی و بی‌‌تكليفی بر نمی‌گشت.  نكته اين بود كه بخشی از مردم رفته‌رفته درك می‌كردند اوضاع می‌تواند غير از اين باشد.

ايران در ميانۀ آن دهه ده ميليون نفر جمعيت داشت.  نخستين بار نبود قحطی و شيوع امراض همه‌گيرْ جماعت را خزان می‌كرد اما نخستين بار بود كسانی به فكر می‌افتادند چنين مصائبی ممكن است مشيت الهی‌ و تقدير محتوم نباشد.  افزون بر اين، گرچه كتاب‌نوشتن به معنی جديد هنوز متداول نشده بود و مطبوعات به‌رغم سر و صدای‌ بسيار، خوانندگانی محدود داشتند، شرح وقايع روی كاغذ می‌آمد.  دو جهان شفاهی و مكتوب عوالمی بسيار متفاوت‌ و مربوط به دو نوع طرز فكر اساساً متفاوت‌اند. انسان شنونده گوش به تعريف می‌سپارد، می‌خندد و می‌گريد بی‌آنكه احساس خود را در قالبی تعقلی به راوی ‌بر گرداند. خواندن متن به انسان مجال پرسش می‌دهد كه از خود، از نويسنده و از ديگران بپرسد: چگونه و چرا؟

برخی وقايع از عهد ماقبل تاريخ تكرار شده‌اند.  اما نقل سينه به سينه، نسبت به نوشته، كم‌اثر است. روايت فقط وقتی روی كاغذ می‌آيد دل كسانی را كه در صحنه حضور نداشته‌اند به اندازۀ حاضران،‌‌ و شايد حتی‌ بيش از قربانيانی‌ كه از درد و رنج كرخت شده‌ بودند، به درد می‌آورد و آنها را به فكر می‌اندازد.
محمد مسعود در كتاب بهار عمر (١٣٢٤) دربارۀ روزگار كودكی‌اش در دهۀ ١٢٩٠ در شهر قم می‌نويسد:

گوشت گربه وسگ خوراك عادی شده و علف‌های بيابان و ريشه‌های درختها مورد هجوم گرسنگان واقع می‌گشت.
بچه های خردسال تك‌تك در كوچه مورد سرقت واقع و مفقودالاثر میشدند!
در كفش‌كن . . . مرد غريبی كه . . . توبرۀ پشتی خود را به كفش‌دار . . . سپرده بود مورد سوءظن . . . واقع شده همين كه توبرۀ پشتی را گشوده بودند يك ران و دو دست و سينۀ طفل دوساله‌ای را پيدا كرده زائر را دستگير و در تحقيقات معلوم شده بود تاكنون ده طفل كوچك را از كوچه‌های خلوت ربوده و خورده است.
 
اگر خوشبختی را نسبت دستاوردها به انتظارات بگيريم، آن دهه عصر شوربختی بود زيرا مقدار اولی‌ ناچيز، اما سطح انتظارات بالاتر از هر زمان ديگری طی تاريخ اين سرزمين بود. برخلاف نظر عرفا و حكما، دانستن لزوماً به معنی معرفت و سعادت نيست؛ می‌تواند مقدمۀ مقايسه و فهميدن، و به معنی درك بدبختی باشد.

مؤلفان و خوانندگان ايرانی، در مقايسه با نهضتهای مشروطيت و ملی‌شدن نفت، به دهۀ‌ پايانی آن سدۀ شمسی به مراتب كمتر توجه كرده‌اند.  شايد به اين سبب كه ايران در اغما بود و از دوران اغما خاطرۀ روشنی در ذهن باقی نمی‌ماند.

شايد هم به اين سبب كه ايران در آشوب غوطه‌ور بود، و روايت آن روزگار آكنده از شرح جزئياتی تودرتوست كه بيشتر به رمانی پر از پرسوناژهای جورواجور و خاكستری می‌ماند. اما طرحی ساده حاوی پرسوناژ خوب در برابر پرسوناژ بد مقبوليت بيشتری دارد (ماجرای ميرزا كوچك‌خان و قيام جنگل، در انتهای همان دهه، معمولاً در سبك رايج داستانپردازی ِ ’آدم خوب‌ــ آدم بد‘ روايت می‌شود).  شايد هم هيچ دليلی نداشته باشد و از قضا اين طوری است.....
متن کامل در سایت قائد

http://www.mghaed.com/essays/comment-and-review/decade_of_chaos_and_coma.2.htm

مقاله تحقیرشدگی به قلم علی صدر

ظلم، جهل و برزخیان زمین:
خشونت و جنگ به عنوان ابزار گفتگوی تمدن‌ها:
...روسها از بالا و با تحقیر به ایرانیها نگاه می‌کردند اما ( با استثناهایی نادر مانند گریبایدوف) می‌توانستند حدس بزنند که در ذهن این ملت چه می‌گذرد. در مقابل، ایرانیها با ترس و حقارت به "روس منحوس" نگاه می‌کردند اما نمی‌توانستند حدس بزنند که در ذهن آنها چه می‌گذرد چون باید مدام مراقب رقیبان و دشمنان داخلی باشند. زمانی هم که بیم از دسایس رقیبان ندارند و نگران قدرت خویش نیستند از فرهنگها و جهان‌بینی‌های ملل دیگر چندان اطلاعی ندارند و ترجیح می‌دهند در هر فرصتی کفار را ارشاد کنند. از این روست که بعد از این همه سال نبرد خونین و کشمکش ایدئولوژیک، درک مطایبهء مرد ملحد روسی، که گویی همه چیز را درباره همه کس می‌داند، همچنان برای ناظر ایرانی دشوار می‌نماید....

تحولات فرهنگی نتیجه تغییرهای مادی اجتماعی‌اند، و ساختار اجتماعی مانند عددی ده رقمی است که تغییر ناشی از جابه جاشد هر یک از ارقام آن به ظاهر کوچک می‌نماید اما در عمل به نتیجه‌ای جدید و غافلگیرکننده می‌انجامد.