موانعى در برابر تولد يك نسل


از: محمد قائد

ص1



بازگشت به نام قديمِ وزارت علوم از نظر ساختار ادارى و تقسيم وظايف معانى تازه‏اى دربردارد:
عنايتى هم به تدريس و هم به تحقيق.

اين عنوان در حيطه خبررسانى هم واجد خصلتِ ايجاز است. نامهاى تركيبى همانند القاب مفصّلى‏ اند كه زمانى به‏ جاى نام اشخاص به كار مى‏رفت، اما قرار نيست كه در هر نامى جميع خصايل شخص يا شى‏ء منعكس باشد.

وزارت فرهنگ به همان اندازه دربرگيرندة امور مربوط به تعليم و تربيت بود كه با عنوان دوبخشىِ آموزش و پرورش هست.

در دهه 1340، كلمه فرهنگ را به وزارتخانه جديد وزارت فرهنگ و هنر دادند.

بعدها كلمه اطلاعات را از روى وزارتخانه اطلاعات و جهانگردى برداشتند و (ظاهراً با الهام از حسينيه ارشاد) آن را وزارت ارشاد اسلامى ناميدند.



كلمه فرهنگ را هم زيراكس كردند؛ يك كپى را به وزارت ارشاد دادند و يك كپى را به وزارت آموزش عالى كه پيشتر وزارت علوم نام داشت.




اعادة نام قديمى وزارت علوم اقدامى است خوشايند كه نوشتن و خواندن درباره اين دستگاه را آسان‏تر مى ‏كند و در هر جمله‏ اى نياز به استعمال عنوانى چندبخشى نيست.


چه بهتر كه از خير چند كلمه پشت‏بند آن هم مى‏گذشتند و به همين نام ساده و گويا اكتفا مى‏كردند.


در نام جديد اين وزارتخانه هنوز آن مشكل قديمى وجود دارد:
چندبخشى ‏بودن.


بسطِ عنوان ساده وزارت بهدارى به وزارت بهداشت و درمان و آموزش پزشكى نيز چنين مشكلى ايجاد كرد (خوشبختانه كلمه دارو را پيش از درمان نياوردند وگرنه كار سخت‏تر مى‏شد).



عنوان جديد وزارت علوم گرفتارى كوچك جديدى به‏ همراه آورده است:
آيا بايد نوشت فن‏ آورى، فناورى يا فنّاورى؟
فرهنگستان زبان فارسى فناورى را، به سياق دلاورى و جنگاورى، تجويز مى‏كند.

تكنولوژى كلمه ‏اى يونانى است. اما استفاده از واژه‏اى بومى كه در تلفظ و املاى آن اتفاق نظر وجود ندارد واجد مزيّت بزرگى به‏نظر نمى‏رسد.


شايد عنوانى ساده‏ تر، مثلاً علوم يا علوم و آموزش عالى، براى رساندن مقصود كفايت مى‏كرد.

به جاى سه بخش، تنها دو بخش داشت و جاى كمترى مى‏گرفت.



تكنولوژى، كاربرد علوم است در ساخت ابزار. تحقيق و دستيابى به فنونِ استفاده از دانسته‏ ها بخشى از علومِ كاربردى است و علومِ كاربردى بخشى از موضوع كار دانشگاههاست.


اما جز دانشگاههاى صرفاً صنعتى و پلى‏ تكنيك‏ها، همه دانشگاهها مشغول ساختن ابزار نيستند.


دانشگاه جديد، به معنايى كه در قرن نوزدهم در آلمان پايه‏ گذارى شد، تنها براى به‏ خاطرسپردنِ دانش پيشينيان نيست، براى ايجاد افكار جديد هم هست.


در اين مؤسسات، روند انتقال فكر در زمينه‏ هايى نظرى و غيرفنى نيز جريان دارد.
سالهاست كه به دانشجويان اندرز مى‏دهند كه به يادگيرى علوم و انتقال تكنولوژى بپردازند و مباحث سياسى و اجتماعى را بگذارند براى فرصتهاى ديگر و وقتى بزرگتر شدند.


در واژه فن ‏آورى، يا فناورى، مفهومِ باليدن، و به دست‏آوردن مستتر است.

اما فنون مورد نظر را اهل دانشگاه بايد از كجا به‏دست بياورند؟
از دنياى خارج؟ از اعماق ذهن؟ از طريق كشف و شهود؟




انسان جديد، به‏ معنى انسان پس از عصر رنسانس، ابتدا جزئيات محيط خويش را تغيير داد و سپس در جهانى تغييرشكل‏ یافته، با روابطى تازه روبه‏ رو شد كه معنايى تازه به زندگى اجتماعى مى ‏بخشيد.


فيلسوفانْ پيشاپيشِ مخترعان حركت نمى‏كرده ‏اند.


با اختراعات و اكتشافاتِ مادى، روابط آدمها دگرگون شد و آن گاه نوبت فيلسوفان بود تا به توضيح جهان جديد بپردازند.


در روابط اجتماعى جديدى كه در نتيجه تكنولوژى نوين پديد مى ‏آيد، دانشگاهيان ما در توضيح شرايط جديد چه نقشى دارند و جايشان كجاست؟

تغيير جهان در نتيجه تغيير كميّتهايى از قبيل شمار جمعيت، و تغييرهاى مداوم در وسايل ارتباطات جهانى را به چشم خويش مى‏بينيم.

به بيانى، تاريخ در برابر چشم ما ساخته مى‏شود، مانند فيلمى كه با حركت آهسته نمايش داده شود. در اوضاع و احوال جديد، مردمى كه در نتيجه تجربياتى جديد داراى طرز فكرى نوين شده ‏اند خواهان روابطى تازه ‏اند.


وينستون چرچيل، كه به طرفدارى از فكر انقلاب شهرت نداشت، مى‏ گفت انقلاب مانند نوزاد است و نمى‏توان جلوِ تولد آن را گرفت.

اگر اين استعاره را جدى بگيريم، جنينِ افكار جديد در جامعه تشكيل مى‏ شود و دانشگاه از جمله مكان هاى تولد فكرهاى جديد است.


در شرايط حاضر، ما با خواستهاى به‏ تعويق‏ افتاده و طرز فكرهاى تازه‏اى روبه ‏روييم كه در دانشگاه و از زبان دانشجو بيان مى ‏شود.



يك مشكل عمده در جامعه معاصر ايران اين است كه كسانى با تجربيات و زبانِ چند دهه پيش فكر مى‏كنند و حرف مى‏ زنند، در حالى كه نسلى جديد به عرصه رسيده است كه چون آن زمينه فكرى را تجربه نكرده است، آن زبان را آشنا نمى‏يابد.




از همين رو، كسانى مدام هشدار مى ‏دهند كه ارزشهايى زير سؤال رفته است.

زير سؤال‏ رفتن و زير سؤال‏

ص1

موانعی در برابر تولد یک نسل

از: محمد قائد

ص2




زیر سوال رفتن و زیر سوال بردن بخشى است ناگزير از همان فن‏آورى و نوآورىِ مورد نظر.


بقاى هر ارزشى يعنى از كار زارِ آرا پيروزمند بيرون بيايد، نه با توسل به قدغن‏ كردنِ فكر و حرف، به كرسى بنشيند.


هر شرايط جديدى ارزش هايى را زير سؤال مى ‏برد و ارزش هايى جديد خلق مى‏ كند، چه در عرصه تكنولوژى و چه در حيطه جهان‏ بينى.




زمانى در فهرست كتابهاى ممنوع و زير زمينى، آثارى مانند غرب‏زدگى و ميراث‏ خوار استعمار ديده مى‏ شد.



کتاب نخست، بيانيه ‏اى عليه فرهنگ هيئت حاكمه ‏اى بود كه سالهاست از دور خارج شده؛ و كتاب قطور اخير، شركتهاى نفتى عمده غرب را كه زمانى به ''هفت خواهرانِ نفتى" شهرت داشتند به جهانخوارى متهم مى‏ كرد.



با تغيير در شرايط داخلى و جهانى، سالهاست كه آن بحثها به بايگانى سپرده شده است و روشنفكران جوان به همان اندازه مشتاق خواندن مطالبى عليه سران رژيم سابق و عليه شركتهاى نفتى‏ اند كه به بيانيه ‏هايى عليه ديكتاتورهاى جهان سوم در دهه ‏هاى پيش، و به مطالب افشاگرانه عليه كارخانه‏ هاى اتومبيل‏ سازى علاقه نشان مى ‏دهند.


امروز قدرتهاى شرق و غرب همانى نيستند كه پنجاه سال پيش بودند.


روحيه دوران جنگ سرد به تاريخ پيوسته است و بخشى از جوانان ايرانىِ امروزى نمى ‏توانند درك كنند چرا اين همه عليه فرهنگ مورد علاقه‏ شان تبليغ مى‏ كنند.




امروز روند تولّد نوزاد را مى ‏بينيم، و نيز طرز فكر و رفتار مادرها، مادرخوانده ‏ها، پرستارها و دايه ‏هاى آن را.


در ايران، نسلى جديد به عرصه مى‏ رسد كه دنيا را به شكلى متفاوت مى ‏بيند.

تصور اين نسل از غرب، از امپرياليسم، از ابرقدرت‏ها و از آمريكا همانى نيست كه در سالهاى جنگ سرد در دهه 1330 و 40 بود.


برخى كه در آن سالها در نتيجه مبارزه با چپِ ماركسيست صاحب اسمى شدند در شرايط جديد حرف چندانى براى گفتن ندارند.


از آن سو، در آن دهه ‏ها كلماتى از قبيل نفت و امپرياليسم ترجيع‏ بند هر ندايى به گسستن بندها و رهايى از انقياد بود.


امروز وقتى براى زبان قديم گوش شنوايى نمى‏ بينند، از انحطاط نسل جديد شكايت مى‏ كنند (همه نسلهاى قديم نسل جديد را به انحطاط متهم كرده ‏اند).



نكته اين است كه با تغيير عوامل مورد بحث، به زبان تازه ‏اى نياز است كه بيانگر نيازهاى جديد باشد. گرفتارى در عدم تطابق فكر و زبان نسلهاست.


كسانى هشدار مى‏ دهند كه صد سال پيش مشروطه‏ خواهان كمر به نابودى سنتها بسته بودند.


اما نكته ديگر را از قلم مى ‏اندازند كه مستبدّينِ مغلوب به صف مشروطه‏ خواهانِ پيروز پيوستند تا نگذارند فكر اصلاحات به ثمر برسد.


آنچه امروز در برابر چشم ما مى ‏گذرد اين است كه كسانى حاضرند حتى اصلاح ‏طلب شوند تا نگذارند اصلاحاتى انجام گيرد.


اصلاحات چيست جز مهياكردنِ جامعه براى زندگى نسل امروز و باز كردنِ راه نسل هاى بعد؟


فرهنگ معاصر ايران تركيبى است از بدترين خصايل نسلهاى پيش به‏ اضافه نااميدى و بى‏ اعتقادىِ نسلى جديد كه حرف نسل پيش را جدى نمى ‏گيرد.
نسل قديمِ هر جامعه ‏اى بازنشسته ‏شدنى هست اما مشكل بتواند اصلاح‏ پذير باشد.


وقتى مدام نيروهاى اجتماعىِ جديدى به عرصه مى ‏رسند، اصلاح نسل گذشته نه لازم است و نه ممكن.


سالها مى‏ گفتند نيروهاى خارجى نگذاشته ‏اند جامعه ايران ترقى كند.
ترقىِ مورد نظر معنايى نمى ‏توانست داشته باشد جز جانشين‏ شدنِ فكرهاى نو روى‏ كارآمدنِ نسل هاى جديد به جاى صاحبانِ منافعى تثبيت ‏شده.




#خوشا به سعادت كسانى كه عُمر طبيعى آنها پيش از اتمام عُمر تاريخى و فرهنگى‏ شان به پايان مى‏ رسد.



وقتى تولد نوزاد موكول به مرگ پدر بزرگ و پدر باشد، كار از چند جهت مشكل پيدا مى‏ كند:

پدرانْ تولد نوزادان را واقعه ‏اى شوم و توطئه‏ اى عليه اقتدار خويش خواهند دانست؛ كودكان درخواهند يافت كه راه رشدشان از مسير مرگ پدران مى ‏گذرد و، در چنين اوضاع و احوالى، خصومت جاى مسرّتِ ولادت را مى ‏گيرد.



تنازعى كه از اين رهگذر پديد مى‏ آيد تصوير گهواره نوزاد و گور پدر را بر هم منطبق مى‏ كند:
پدر متوجه مى ‏شود كه چاره ‏اى جز فرزندكُشى ندارد و كودك ياد مى‏ گيرد كه از پدركُشى گريزى نيست.


در سرزمينى مانند ايران كه به ‏سبب توالىِ خونخواهى ‏ها و انتقام‏ها بى ‏ثبات و تقريباً ترقى‏ ناپذير مانده است، بزرگترين دغدغه هر نسلى از صاحبان قدرت در آستانه بركنارى و بازنشستگى اين است كه آيا پس از كنار زده ‏شدن از قدرت، تأمين خواهد داشت؟

آيا ظلمى كه بر قربانيان خويش روا داشته است دامنش را خواهد گرفت؟

و آيا آنچه طى ساليانى كه در قدرت بوده اندوخته است در چشم برهم‏زدنى از دست خواهد رفت؟


مى‏ بينيم كه منطق تنازع نسلهاى عهد قديم همچنان پا برجاست و ما هنوز در گل‏ و لاى عنعنات و باتلاق خويشتنِ خويش گرفتاريم.



آنچه در ايران معاصر روى مى‏ دهد بر چندين تصور عمده در نگارش

ص2

سلوفان بر مهمل و کلیشه: درباره انشا

.
تاملات پشماگین

دارم افکار می‌نمایم این آگهی در صفحهٔ اول روزنامهٔ امروز صبح تهران برای تجسم مفهوم کلمات عایق، محافظ، ثروت، ملی و پشم سنگ واقعاً از عکس حسن حبیبی استفاده کرده یا خطای تشخیص من است.

در ماههای اقامت آیت‌الله خمینی در پاریس، پس از آنكه رفتن شاه قطعی شد حقوقدان فقید پيش‌نويسی برای قانون اساسی جدید تدوین ‌کرد بر پایهٔ الگوی قانون اساسی آمريكا.  آن متن نگرانيهايي برانگيخت كه قدرت رئیس جمهور به‌عنوان رئيس كشور و رئيس دولت مهارناپذير خواهد بود.

ماههای بعد در تهران پيش‌نويس ديگری تهيه كردند كه افزون بر رئيس جمهور، نخست‌وزير هم داشت، برگرفته از الگوی فرانسه که آخرين تغييرها در قانون اساسی‌اش اواخر دههٔ ١٩٥٠ سرآغاز جمهوری پنجم شد.  در ايران گمان می‌رفت دو مقام رئیس کشور و رئیس دولت موازنهٔ قوا ایجاد خواهد کرد. طرفه اينكه شارل دوگل، طراح آن الگو، متهم بود نخست‌وزير را به رئیس دفتر خویش و مجلس ملی را به حد مُهر لاستیکی تنزل داده است و خودکامگی‌ او سبب طغیان گستردهٔ جوانها در مه ٦٨ شد كه به سقوطش انجاميد.

بحث حقوق مردم و اختیارات حکومت به کنار، آیا بهره‌برداری از محاسن افراد، که قرار است معایب‌شان را بپوشاند، برای تبلیغ مواد صنعتی اخلاقاً مجاز است؟

دههٔ ٦٠ جماعت به تلویزیون وطنی ”پشم شیشه“ می‌گفتند.آیا دارندهٔ‌ این کیبورد هم اگر پیش‌نویس قانون اساسی تألیف کند ممکن است روزی از تصویر محاسنش (با الهام از ”آن خشت بود که پـُر توان زد“) برای تبلیغ مادّه‌ای به نام پشم خشت استفاده شود؟

۲٨ مهر ٩٩
#محمد_قائد

درباره مقاله و لذت خواندن مقاله واقعی
علی صدر

نوشتهٔ جدی طبق قانون اسمُز از لایه‌های جامعه می‌گذرد.  مثل فِرِنی نیست که برای همه به یکسان قابل مصرف باشد.

متن کامل باج و خراج

باج و خراج
کمبود نفر برطرف نشد.  آئین‌نامه را تغییر دادند تا سر و ته قضیه را به هم بیاورند.
 
داستان از این قرار بود که تا ماهها پس از تشکیل دورهٔ جاری مجلس (یازدهم) برای کمیسیون قضایی و حقوقی‌اش داوطلب به تعداد کافی پیدا نشد هرچند پنجاه نفر از آن اشخاص پیشتر هنگام عبور از قیف صلاحیت اعلام کرده‌ بودند حقوقدان هستند ــــ بگذریم از اینکه به‌اصطلاح مدرک تحصیلی‌شان تا چه حد اصالت و اعتبار دارد و تا چه حد سهمیه‌ای و حوزوی است.  سرانجام آئین‌نامهٔ داخلی را تغییر دادند تا کمیسیون با نفراتی کمتر از شمار مقرر تشکیل شود.
 
سبب کمبود نفر از خود تعویق عبرت‌آموزتر است.  یکی از آنها علت بی‌علاقگی را در این می‌داند که  کمیسیون قضایی و حقوقی، برخلاف کمیسیون اقتصادی، از وام بانکی و تسهیلات بخش صنعتی برخوردار نیست.  پرطرفدارترین کمیسیون مجلس اسلام امنیت ملی و سیاست خارجی است که سفر خارحی دارد و برای خرج سفر دلار می‌دهند.
 
منظور از پرداختن به آن خبر ِ علی‌السّویه طرح دلخوری خودم است.  در رسید خرید قابلمهٔ برقی می‌بینم هم مالیات پیاده شده‌ام و هم عوارض.  از کالا هنگام ورود به کشور گمرکی می‌گیرند و فروشنده مالیات کسب می‌پردازد.  رقمی هم بابت مالیات بر ارزش افزوده از خریدار می‌گیرند.  پس داستان عوارض چیست؟
 
به فروشندهٔ اندکی پوزشخواه ‌می‌گویم این بدترین تیغ‌زدنی نیست که تا حالا دیده‌ام، و ماجرای "مالیات بر ارزش افزوده بیمهٔ حادثه" را تعریف می‌کنم.  چند سال پیش، از شرکت بیمه پرسیدم در موقعیتی فرضی که شاید هیچ گاه پیش نیاید مالیات بر چه ارزشی و چه افزوده‌ای.  گفتند دولت می‌گوید بگیرید.  مطلبی در سایت و در فیسبوک هوا کردم و از اهل بخیه نظر خواستم.  اجماع آرا این بود که پول زور می‌گیرند.
 
خدمتی که شرکت بیمه ممکن است زمانی در وقت اضطرار بدهد از نوع کالای مصرفی خواهد بود؟ مثلا گچ‌گرفتن یا جرّاحی امری است دلبخواهی و تجمّلی که علاوه بر هزینه‌ٔ مدتها پیش پرداخت‌شده و منطقاً برخوردار از بهره، مبلغی هم (هرچند دست‌کم تا پارسال کـُشنده نبود) به ادارهٔ دارایی و خزانهٔ دولت بسلفی؟
 
سال ٨۲ برای عوارض نوسازی شهرداری ١٨٠٠ تومان پرداختم و سال ٩١ برای همان ملک ١٨٠٠٠٠ تومان.  صد برابر افزایش طی ده سال.  نه بهای زمین، نه قیمت طلا و نه نرخ ارز طی آن مدت صد برابر نشد.  سبب افزایش باج و خراج، یورش متوالی دو باند به بلدیهٔ تهران بود و دولـُپی بلعیدن بر سر ”سفرهٔ  انقلاب“، بار گذاشتن دیگهای پلو از مرز عراق تا عتبات، تأسیس هزارها امامزاده و پولشویی با انواع ترفند.
 
رفسنجانی در یکی از خطبه‌های تاریخی‌اش به بسربچه‌هایی که از شهرهای دیگر برای بزن‌بزن به تهران حمل شده بودند اندرز داد به ولایتشان برگردند و کار و کاسبی مناسب خودشان راه بیندازند چون زندگی در تهران پرخرج‌تر از آن است که جیره و مواجب بسیج کفاف بدهد.  و به همه هشدار داد هزینهٔ زندگی در این شهر ناگزیر بیشتر هم خواهد شد، و بیتی خواند: ”هر که گریزد ز خراجات شهر/ بارکش غول بیابان شود“ (اندکی دستکاری‌شدهٔ بیتی از مولوی).
 
در حالی که به جای بنگاهها و بنیادهای غول‌آسای معاف از مالیات، شهروند بی‌دفاع باید وجوهات اِخ کند تا هزینهٔ نگهداری نیروهای مخاطب اکبر تأمین شود، غول بیابانی بر شهر سایه‌ای سنگین‌تر از همیشه انداخته است.  اگر به لقاء‌الله اعزام نشده بود باید شعری می‌خواند در وصف سر به صحرا و بیابان گذاشتن برای خلاصی از شرّ بختکی که با پول نفت فربه شده و حالا با خشکیدن عایدات نفت از قابلمه هم حق‌و‌حساب می‌خواهد.
 
در مطلب دیگری افسوس خوردم "چنانچه حقوقدانی در مجلس سراغ داشتم و/یا به کسی رأی داده بودم موضوع را مفصلاً برایش می‌نوشتم و جوابش را انتشار می‌دادم."
 
این هم جلوهٔ دیگری از بحث شیرین سفر خارجی و جاذبهٔ مقاومت‌ناپذیر دلار و یوروی مفت که سبب شده جماعتی که خودشان را حق‌طلب و حقوقدان بالفطره می‌دانند داوطلب کمیسیون بی‌رونق قضایی و حقوقی مجلس مقدس اسلام نشوند.
۵ آبان ٩٩

سیم آخر و کلمات نامربوط
جستجو برای شنیدن جملات مردی که در مشهد در آخرین لحظات زندگی‌اش به میلهٔ آهنی بسته شده بود به جایی نرسید.  دوستان کلیپ‌کاو هم می‌گویند حرفهای فرد اسیر مفهوم نیست.
 
اما یک نکته مفهوم است، گرچه نه کاملا و دقیقاً.  تماشاگران از حرفهای او خوششان می‌آید و از رجز خواندنش با خنده استقبال می‌کنند.  در مطبوعات وطنی و در شبکه‌های اینترنتی جماعت را سرزنش کرده‌اند که در برابر درد و رنج همسایهٔ اسیر نه تنها بی‌تفاوت می‌مانند که حتی سرگرم می‌شوند.
 
سوءتعبیر اگر در همین حد می‌ماند زیاد مهم نبود.  اما یک برداشت غلط رفته‌رفته به نتیجه‌گیری‌های بزرگ منجر می‌شود و به صدور رأی، نظریه‌پردازی و یافتن مصادیقی دیگر برای برداشت احتمالاً نادرست.
 
مانند برداشتها پس از آبان ٩٨ که کسانی گفتند معترضان به افزایش قیمت بنزین از حاشیه به شهر یورش آوردند.  مرور گزارشهای نرخ اجاره خانه در مطبوعات طی چند تابستان که فصل اثاث‌کشی است می‌تواند نشان دهد رانده‌شدگان سالهای اخیر از شهر با ضربهٔ جهش هزینهٔ مسکن شاید نقشی پررنگ‌تر در اعتراضهای خونین داشتند تا کسانی که پیشتر هم در حاشیه بوده‌اند.  و در تحلیل جریانهای اقتصادی و اجتماعی بین او دو بـُردار تفاوت بسیار است.
 
نزدیک‌ترین روایت از رجزخواندن بدعاقبت مرد مشهدی توضیح یک مقام قضایی شهر است: "رفتار پليس به خاطر استفادهٔ متهم از كلمات نامربوط بوده است وگرنه او كاملا توسط مامور مهار شده بود و اين رفتار توجيه ديگري ندارد."
 
نامربوط به چه؟ لابد به موقعیت وخیمش که بیشتر اقتضای پوزشخواهی داشت تا گردنکشی.  و حتی بدتر: نه تنها محارم آن درجه‌دار یا افسر پلیس، که متعلقات بیوت صدر تا ذیل مملکت را زیر غلتک انداخت و باران ناسزای تندوتیز به هیکل مسئولین محترم باراند.
 
شاید این بود سبب خشنودی شاهدان سرکشی ِ مردی آشکارا بی‌غذایی‌کشیده و مضطرّ و بدحال اما جسور و زبان‌دراز که مانند خرس به تله افتاده است.  و به استناد روایت مقام قضایی، همین بود سبب تلاش مأمور فلفل‌افشان برای ساکت‌کردن آدمی که به سیم آخر زده.
 
شیراز مرد مست نیمه‌شب سر گذر عربده می‌کشید و مخالفان شاه را به رگبار ناسزاهای ناموسی بسته بود.  پاسبان گشت به او نزدیک شد و نصیحتش کرد بهتر است مانند بقیهٔ مردم به خانه برود و استراحت کند، و اطمینان داد اعلیحضرت همایونی دشمن و مخالف ندارد.  مرد پاتیل بـُراق شد: ندارد؟ خود من یکی.  
٦ آبان ٩٩

نسخه تصحیح شده 'ایرانی بودن عارضه است؟ ' به لطف آقای علی صدر

تجدید چاپ کتاب 'مبارزه علیه وضع موجود' بدون کم و کاستی