همچنان دنبال مقصر همیشگی
محمد قائد

’’شکل طبیعی‘‘امور سیاسی و اجتماعی ایران، اگر چنین چیزی وجود دارد، چگونه است؟ اگر مترادف با عادی است، غیرعادی را چگونه از طبیعی تمیز می‌دهیم؟در واقع چه اتفاق افتاد و وضع موجود آن روز و امروز به چه شکلهای دیگری می‌توانست درآمده باشد؟
شرایط مطلوب آن بود که میرزا کوچک‌خان، محمدتقی پسیان و البته محمد مصدق دوام می‌آوردند و پیروز می‌شدند؟  نهایتاً در چه کاری؟ مطلوب برای چه کسانی و چه درصدی از ملت در آن روزگار و امروز؟  کاملاً مطمئن نیستیم.  درهرحال نیّت خیر داشتند.
اما خود آن اشخاص در موقعیت پیروز آیا قادر بودند همدیگر  را تحمل کنند، مثلا کلنل پسیان آلمانوفیل در مشهد موافق بود کوچک‌خان چریک روسوفیل در رشت و انزلی جمهوری سوسیالیستی درست کند؟مصدق،مخالف سرسخت همه کس و همه چیز جز خودش، که بعدها نیمهٔ دههٔ ۲۰ در مجلس شورای ملی صیحه زد تشکیل انجمنهای ایالتی و ولایتی(مصرَّح قانون اساسی)کلک سفیر آمریکا برای تجزیهٔ مملکت است آیا می‌توانست موافق قدرت‌گرفتن آن دو در دو ایالت خودمختار، و لابد رفته‌رفته مستقل، باشد؟
http://www.mghaed.com/essays/observation/political_folklore/usual_suspects.htm

مشاهداتی از فولکلور سیاسی ایران
۲.
 
’’من لیدر انقلابم‘‘: رقابت شدید شاه با چپ

....
واژهٔ ’انحطاط‘ را (که همانند مطنطن دو طای ملاقه‌ای دارد) این نگارنده در متنهای ایرانی زیاد جدی نمی‌گیرد و تقلیدی می‌داند از متون اروپایی پیرامون انحطاط رم، در جدل بر سر انحطاط مغرب‌زمین و غیره.
 
حکومتهای ناپایدار ملوک‌الطوایفی (و غالباً سلسلهٔ دونفرهٔ یک پدر و یک پسر) در این صحاری جز قالی و گلیم و شراب و مسجد و کاشیکاری و شعر عرفانی اعتلایی نداشتند که بتوان حرف از انحطاط و زوال زد.  فراز و فرود شاید بجاتر باشد.  رکود طولانی یک شهر یا منطقه در پی رونق زودگذر.
 
درهرحال، نشستن آفتابه به جای شامپاین، و نعلین به جای کراوات،‌ را چه ارتقای معنوی و بازگشت به خویشتن خویش یا سقوط و هُبوط فرهنگی بدانیم یا صرفاً گردش روزگار نابکار و چرخ کج‌مدار بنامیم، زخمی است خون‌چکان در روح و روان بخشی فزاینده از جمعیت این مملکت....
ادامه در سایت
http://www.mghaed.com/essays/observation/political_folklore/leader_of_the_revolution.htm

بخش‌هایی از متن:
ماجرای مکرر جوامع بی‌ثبات خاورمیانه و آفریقا: حکمرانها برای پرهیز از پایان کار نفر قبلی، دست به اقدامهایی می‌زنند که همان آخر و عاقبت، و حتی بدتر، نصیبشان می‌کند.
 
در ایران هم دولتمرد بازنشستهٔ سابقاً سر و زباندار که در خانه‌اش باغبانی کند کمیاب و بل نایاب بوده.  دو شاه مقتول و چهار مخلوع فقط طی قرنهای نوزده و بیست، و پایان خونین چهار نخست‌وزیر از ۲۸ تا ۵۸ (هژیر، رزم‌آرا، منصور، هویدا، و نیز تیراندازی به علاء در آبان ۳۴، همه کار فدائیان اسلام) برای کسانی که به رأس قدرت می‌رسند جای تردید نمی‌گذارد ’’چه جای امن و عیش‘‘ (نقل است هویدا وقتی شرح کپسول سیانور زیر زبان چریکها را شنید ‌اظهار تمایل کرد یکی تهیه کند)، و هنگام طوفان فقط کلمهٔ چهارحرفی دلار باضافهٔ چهارحرف ویزا قایق نجات است و بس.  رستگاری در هشت حرف.  اهل علم جَفـْر باید به دریای معلوماتشان اضافه کنند.
 
محمدرضا در شهریور ۲۰ دیده بود پدرش اگر در گاوصندوق خودش لیرهٔ استرلینگ ذخیره نداشت در موریس و ماداگاسکار و آفریقای جنوبی به گدایی می‌افتاد و تازه با اسکناسها هم بدون ویزا کارش زار بود....

در خیزش ۲۰۱۱ تونس، مشهور به بهار عربی، گفته شد بن علی در جعبه‌های کفش دسته‌های دلار چیده بود اما فرصت نکرد همه را با خود ببرد.  مرداد ۱۴۰۰ خلبان هلیکوپتری که حکمران افغانستان را از ارگ ریاست‌جمهوری به در می‌بُرد اخطار کرد وزن چمدانهای دلار بیش از کشش موتور است.
 
از آنجا که حکم‌راندن در این جبال صعب و صحاری نه پایان معین دارد و نه مستمری بازنشستگی، ساکنان کاخها می‌دانند وقتی نفرات محافظ تفنگها را بیندازند و بگریزند ارباب جز دلارها و یک فقره ویزا از نوع مخصوص (شاید هم لطف خدا و امدادهای غیبی) تکیه‌گاهی ندارد.
 
نکته اینجاست: برخورداری از چنان امتیازی را حکمران حق خداپسندانهٰ خود می‌داند اما در حالی که حتی اگر بخواهد نمی‌تواند مرئوسها را از تکرار عین همان الگو باز دارد گله‌مند است چرا در افکار عمومی مسئول تمام سرقتهای سازمان‌یافتهٔ منتظران روز واقعه شناخته ‌شود.
 
سناریوی تاریخی ’’به فکر ویزا باش و بموقع پولو بردار فرار کن‘‘ پیش چشممان در حال تکرار است.  هُم‌الغالبون و هُم‌السارقون/ اولئک گانگسترون و عاشقان سفرهٔ انقلاب و ولایت لحظه‌ای از چپو نمی‌آسایند.

سیاست رژیم در زمینهٔ کار و کارگران با خطاهای عظیم خود شاه در هفت سال آخر فرق داشت.  بخش غالب چپ ایران خواستار سرنگونی‌اش بود اما او هم خودش را یکپا اهل بخیه و بچه‌با‌حال معرفی می‌کرد: ’’من چپ‌گراتر از چپی‌ها هستم‘‘ (بر فراز عنوان روزنامه‌ای که بعید بود نویسنده‌ها و خوانندگان محافظه‌کارش از چنان حرف مهملی احساس رضایت و آرامش کنند: باز هم ویار فصلی و افهٔ نپختهٔ ملوکانه).  لابد یعنی کارگرنوازتر از من در جهان کیست؟
 
به مصداق کلام‌الملوک ملوک‌الکلام، چند سال بعد صادق قطب‌زاده، عامی لافزن، پا جای پای او می‌گذاشت: ’’اگر چپ را به اعتبار مسائل سياسی و اقتصادی مطرح می‌كنيد ما خودمان از همه چپ‌تريم.‘‘
 
جایی که شاهنشاه عظیم‌الشأن آریایی، و لات پسکوچهٔ پاریس که با چند پاسپورت برای استخبارات عربها پادویی می‌کرد مسابقهٔ چپ‌نمایی بگذارند تعجبی ندارد وقتی آدمی نسبتاً معتدل و متعادل مانند شاپور بختیار بگوید سوسیال دموکرات است رمهٔ خیابانی با اهانت و استهزا با او برخورد کند و به خودش زحمت ندهد بپرسد این که مسیو گفت یعنی چه.

در ایران معاصر گربه از کیسه بیرون پریده و رام‌شدنی به نظر نمی‌رسد.  ’’بحران دائمی‘‘ نام دیگر وضع موجود خواهد بود.
 
تعادل و تناسبی در نوع و شمار پیروان دو خرده‌فرهنگ حکومت‌کننده و حکومت‌شونده دیده نمی‌شود اما در تبلیغات رسمی نوید می‌دهند که سبک زندگی اکثریت و، به تبع آن، طرز فکرش را عوض خواهند کرد.  لابد با معجزه.
 
نتیجهٔ جنبش کنونی مردم ایران هرچه باشد، یحتمل در آینده متنهایی تولید خواهد شد با این مضمون که ابتدای قرن پانزدهم شمسی برخی اهل حوزه و منبر در صدد اصلاح اوضاع بودند اما روشنفکرها طبق معمول نگذاشتند کار به سامان برسد.  یکی‌دو نامهٔ خصوصی دامت افاضاته‌ها ‌به همدیگر هم به منزلهٔ گواه رو خواهد شد.
 
برخی اهل حوزه و منبر یواشکی با تأسف اذعان می‌کنند اکثریت ملت احکام انسانساز را از اول هم قبول نداشت.  اما تبلیغات رسمی تأکید می‌کند هر حکومتی حق دارد از خود در برابر معارضان دفاع کند، چه مبعوث نیروهای غیبی باشد و چه نباشد...
http://www.mghaed.com/essays/observation/political_folklore/next_to_come.htm

چندین سال در تبلیغات رسمیْ خطر انقلاب رنگی ساختهٔ غرب را هشدار می‌دادند.  این اصطلاح برای کشورهایی به کار می‌رفت که صاحبان مناصب در پاسخ به موج اعتراضها کیف و پالتوشان را بردارند با تاکسی به خانه بروند. جایی که افراد قدرتمند مرتکب سرقت و جنایت شده باشند انقلاب رنگی اتفاق نمی‌افتد.
 
درس عبرت رژیم اسلامی از رژیم سابق: ۱) اموال برای شما، برای حفظش بجنگید، ‌یا برای هرکس بهتر بجنگد؛ ۲) پس از ما زمین سوخته و خزانهٔ مطلقاً خالی.
با درگرفتن جنگ داخلی سوریه در ٢٠١١، آمریکا و سازمان ملل برای معارضان سوری متوالیاً چند مشاور و ناظر گماشتند.  مجمع مخالفان حکومت آن کشور که چندین سال ادامه یافت به نتیجه‌ نرسید.
 
سالهاست در دولت آمریکا،‌ علاوه بر میز معمول در هر وزارت خارجه،‌ برای رسیدگی به امور ایران ادارهٔ مخصوص زده‌اند زیر نظر مقامی شبیه وزیر امور ماوراء بحار یا کمیسر مستعمرات در اروپای قدیم.  بعید است مأموران نظارت بر ایران در دولت آمریکا فکر کنند تفاهم و توافق بین چند دوجین دسته و گروه و حزب و جمعیت و جبهه و کانون و سازمان ایرانی آسان‌تر از آٱشتی‌‌دادن سوریهاست.  ’اون که نه، اونا عمراً‘ شعار فعالان سیاسی ایران، و ’پس من چی؟‘ طرز فکر آشنای غالب ماست.
 
ابهّت غیرعادی ایالات متحدهٔ آمریکا در چشم ایرانیها تنها به سبب سیا و ناسا و ناو هواپیمابر اتمی و چاپ دلار نیست.  راز و رمز نفوذش در این است که ایرانیها قادر به تحمل همدیگر نیستند و نیاز به مبْصر و میانجی و سرپرست دارند.
 
پیش‌تر برای شکستن کاسه‌کوزهٔ وقایع سیاسی نیاز به جان بول (نماد اینگیلیس) داشتند و همچنان آدمهایی طعن‌ولعن شخص سفیر و ناسزا نوشتن به خرج بلدیهٔ تهران روی دیوار سفارت آن کشور را فعالیتی ضداستعماری تلقی می‌کنند.
 
مربی خارجی فوتبال چه معلوماتی بیش از همتایان ایرانی داشته یا نداشته باشد در این تردیدی نیست: ایرانی حتی وقتی چشم دیدن همتای هموطن ندارد در برابر خارجی متواضع است.
 
درهرحال عنوان مستشار، چه وارداتی از خارج برای آموزش فوتبال و چه صادراتی برای تشکیل لژیون خارجی در کشورهای دیگر، در ایران معاصر بار منفی‌اش را تا حد زیادی از دست داده است.
 
ایران نیاز به مجلس دومی ــــــ اعلی′، سنا یا با هر عنوانی ــــــ خواهد داشت.  خود مفهوم و نام البته معجزه نمی‌کند.  قدری تساهل و مدارا کارگشا خواهد بود اما اشاعهٔ این مشرب هم نیاز به مربّی و مستشار دارد.  تا زمانی که ایرانی هم بتواند در تعلیم‌وتربیت نسل بعدی خویش خودکفا شود باید این جامعه را از خلق‌وخوی تشدیدشده در چهار دههٔ گذشته پاکسازی کرد.
یش‌تر برای شکستن کاسه‌کوزهٔ وقایع سیاسی نیاز به جان بول (نماد اینگیلیس) داشتند و همچنان آدمهایی طعن‌ولعن شخص سفیر و ناسزا نوشتن به خرج بلدیهٔ تهران روی دیوار سفارت آن کشور را فعالیتی ضداستعماری تلقی می‌کنند.
 
مربی خارجی فوتبال چه معلوماتی بیش از همتایان ایرانی داشته یا نداشته باشد در این تردیدی نیست: ایرانی حتی وقتی چشم دیدن همتای هموطن ندارد در برابر خارجی متواضع است.
 
درهرحال عنوان مستشار، چه وارداتی از خارج برای آموزش فوتبال و چه صادراتی برای تشکیل لژیون خارجی در کشورهای دیگر، در ایران معاصر بار منفی‌اش را تا حد زیادی از دست داده است.
 
ایران نیاز به مجلس دومی ــــــ اعلی′، سنا یا با هر عنوانی ــــــ خواهد داشت.  خود مفهوم و نام البته معجزه نمی‌کند.  قدری تساهل و مدارا کارگشا خواهد بود اما اشاعهٔ این مشرب هم نیاز به مربّی و مستشار دارد.  تا زمانی که ایرانی هم بتواند در تعلیم‌وتربیت نسل بعدی خویش خودکفا شود باید این جامعه را از خلق‌وخوی تشدیدشده در چهار دههٔ گذشته پاکسازی کرد.
 
فیلمهای خبری از مجلس شورای اسلام، حتی پس از چیدن گلدان گیاهان لابد مصنوعی، با تصاویر هیچ مجلس دیگری در دنیا قابل مقایسه نیست.  هِرم درندشت و سوله‌مانند (ویار و میراث رژیم سابق که در رژیم اسلامی ساخته شد) در پیدایش حال‌وهوای بازار مکـّاره بی‌تأثیر نیست و برای تربیت‌ نسلهای آتی قانونگذار حتماً باید چند متخصص فضاهای داخلی از خارج استخدام کرد تا بساط قدم‌زدن و چهارزانو نشستن خاتمه یابد.

قصه‌ای که طی حیات ما چندین جور، به قول اصفونیا، تابونده خواهد شد
اااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااااا
صبح شانزده (؟) خرداد ۴۲ سرگرم دوچرخه‌بازی بودم که خبر رسید روی دخترهای بی‌چادر اسید می‌پاشند.
مادربزرگ پدری‌ام زنی کاشانی و غیور و پرنیرو و جسور در حالی که از وحشت رنگ به چهره نداشت با دو چادر در دست به من ندا داد برای نجات خواهرهایم به دبیرستان آنها دم کل مشیری برویم. تیپ و نوعی نبود که بتوانم سوار دوچرخه‌اش کنم و در شهر تاکسی کار نمی‌کرد. نفسها در سینه حبس. اسلام ناب محمدی در آستانهٔ‌ در بود.
لابد تا دبیرستان شهدخت دوید.

خواهرانم از فتنهٔ نیروهای اسلام به سلامت جستند اما خودم ماهها سرزنش شنیدم که چرا در چنان بلوای مخوفی در شهر پرسه زده‌ام. هرچه می‌گفتم من فقط دوچرخه سواری‌ام را می‌کردم،‌ وحشت عمومی از قمه‌زن‌ها و اسیدپاش‌های اسلام عذر معصومانه را کمرنگ می‌کرد: فاصله بگیرید تا حداکثر ممکن.
http://www.mghaed.com/ay/precautionary_redaction_in_the_nick_of_time.htm

سُنباده بر متن:
رهین منـّت خواننده، جهان، جامعه و روزگار
 

مقدمه‌نویسی مترجم بر كتاب را تا چه اندازه ضروری می‌‌دانید؟

طبقة جديد، شوينده‌ها و شويندگان
http://www.mghaed.com/essays/observation/homo_toileticus_as_nomenklatura.htm

نظر سنجی:

لطفا نظرتان را از طریق اینستاگرام اعلام کنید.

چه کسانی این چهار پی‌دی اف وقایع‌نگاری آیندگان را
۱) خوانده‌اند ۲) مرور کرده‌اند ۳) خیال دارند مرور کنند؟

بخش یکم

لرزه‌ها و ریزشها <http://www.mghaed.com/ay/chronicles/Ayandegan1.pdf>

اول مهر ــ 15 آبان 57



بخش دوم

بهترین زمان، بدترین زمان
<http://www.mghaed.com/ay/chronicles/Ayandegan2.pdf>

17 دی -- 22 بهمن 57



بخش سوم

نخستین روزها از بقیهٔ آینده
<http://www.mghaed.com/ay/chronicles/Ayandegan3.pdf>

23 بهمن--- 29 اسفند 57



بخش چهارم

سال نکو <http://www.mghaed.com/ay/chronicles/Ayandegan4.pdf>

7 فروردین -- 16 مرداد 58

محروم‌ماندن ایران از موهبت دلار نه موقتی است و نه به آسانی قابل دُور زدن یا برگشت.  رهایی از این طاس لغزنده و تار عنکبوت چسبناک بسیار بیش از آنکه برخی گمان می‌کنند طول و تفصیل خواهد داشت و به درازا خواهد کشید.  جنگ فرسایشی کنونی نبردی است از نوع لایه‌لایه بریدن کالباس.

بسیاری حرفها در مذمـّت دستهای پلید استعمار، مقصردانستن قدرتهای مداخله‌گر خارجی و سرزنش روشنفکران، نه بحث قانع‌کنندهٔ تاریخی بلکه عمدتاً قصهٔ کلثوم‌ننه است
http://mghaed.com/essays/observation/August_blues2.htm

قشقرق بر سر یاوه‌های پوچ ایرانشهربازی را فیسبوک خیال ندارد فراموش‌ کند.
بزهای روان در پی قوچ آن مکتبْ وعدهٔ ویرایش هزارها صفحه ارتکابات ایشان دادند اما به نظر نمی‌رسد راج کاپور فقید فرسفهٔ سیاسی ایران در آستانهٔ دالان ابدیت فرصت چنان کاری یافت.

https://www.facebook.com/m.ghaed.5/posts/pfbid0DCDtYXdeqVjbDQbqqNakNFbhi82kJQJuDEjPo6MGRD1MD8Qc548MMp5dTVbf2qeGl

آه، مریلین ِ نفاق‌افکن
یا
چگونه (موقتاً) از فهرست سرآمدان قلم‌ودوات اخراج شدم
 
با دلخوری پرسید "فروغ را با مرلین مونرو در یک ردیف گذاشتی؟‘‘
 
ضربهٔ قبلی به محبت و عنایت احمدرضا احمدی را مطلبم دربارهٔ احمد شاملو وارد آورده بود.  شاید نه چون احساس جفا در حق شاعر تازه‌ درگذشته می‌کرد یا به او علاقه‌ای خاص داشت.  گمانم بیشتر نگران مطلبی بود که فردای واقعه دربارهٔ خود او بنویسم.  حرفش را تمام نکرد اما همان یکی‌دو جملهٔ نصفه‌نیمه کافی بود: ’’لابد دربارهٔ منم...‘‘ و فوراً جواب خودش را داد: ’’خب، البته هرکی مختاره....‘‘
 
http://www.mghaed.com/essays/farewell/MM_FF_AA_and_I/poetess_and_bimbo.htm