ان‌در امیدواری...

سخنی که دهان محمد قوچانی آن را گفت و سر حرف را باز کرد. برای من پیش از آن‌که مناقشه‌ای غربی یا اینجا و اکنونی باشد. خبر از از افتادن به دامی می‌دهد که نیاهای دورمان پیش از ساسان‌ها و اشکان‌ها و هخاها، خیلی پیشتر از آن که کلام تن به کتابت دهد پهنش کرده‌اند.
دامی که نیاهایمان برای رتق و فتق امورات آن روزشان گستردند و از قضا خیلی خوب هم گرفت و دهان به دهان در جهان چرخید.
دام دوپارگی و دوشقگی. ثنویت. روان و تن. البته آن موقع این دام نبود و راه بود. ایرانی می‌خواست نظم و نظامی به بودنش بدهد. و با این دوپارگی و دودستگی دقیقاً دو دست بزرگ برآورد. راه روان و دست مؤبد و راه تن و دست سلطان.
کار جهان را سلطان سیاست می‌کند و کار و بار آن دنیا ونقشه‌اش را مؤبد می‌کشد. و این چاره، چاره‌ای کاملا ًسیاسی است. اتفاق و امر و رخدادی سیاسی است و نمی‌خواهم بگویم این دو دستگی برقراری صلح بین دو نهاد است ـ که زمانی بود ـ بلکه بیشتر یک منازعه و مناقشه‌ی پنهان و آشکار بوده است که در طول تاریخ دو سیستم و دو نهاد را شکل داده‌است.
و هر کدام از این دو نهاد تلاش کرده است با سخن خود بر مسند امور بنشیند. چراکه هر سخنی که متولد می‌شود در پی بر مسند نشستن است. اما سخن اینجا در مقام حرف صرف نیست، بلکه در مقام آخرین تجلی نوعی تفکر و منطق است. پس باید در آن دقیق‌تر شد. سخنی که قوچانی می‌گوید نماینده‌ی کدام شکل اندیشیدن است. از نظر من «سخن» قوچانی نماینده‌ منطقی است که خیلی پنهانی و بدون اشاره‌ی مستقیم اما زیرکانه و از قصد می‌خواهد در ذهن مردم ایران ایجاد هلال شیعی را با امپراطوری ایران باستان این‌همان کند. مرزهای ما باز تا آسورستان رسیده است و ایرانی ناخودآگاهش با این حضورها قلقلک می‌شود. برای همین است که در خبرها مدام می‌شنویم و می‌خوانیم: سرداران سپاه ایران، سرداران ایرانی. این کلمات جایی بس مهم و عمیق را برای سیراب کردن نشانه گرفته‌اند.
اگر کشمکش‌های مغان مادی و میتراییسم و آیین اهورایی هخامنشی‌ها نبود شاید ما در زمان ساسانیان به شکل‌گیری پایه‌های این دو نهاد و دو دست نمی‌رسیدیم. دامی که نیاهامان پهن کرده بودند در زمان ساسان‌ها به شکل متعادل خودش رسید. مؤبد اگرچه راه روان را در دست داشت اما بخت گزیده شدن را هم او به شاهان می‌داد. بنگیرید کتیبه‌ها را.
با آمدن اسلام و لشگر اسلام مردمی که از دست مؤبد به ستوه آمده بودند، گفتند خدا و مؤبدمان را عوض می‌کنیم و شاهمان می‌ماند. بی‌خبر از این‌که هر خدایی شاه خودش را دارد. خدای اسلام و مؤبدش آمدند و شاه ایران را بر زمین و خدایش را در آسمان تاراندند.
اما دین اسلام نیز در نهاد خود این دوپارگی و دوستگی بسیار کهن ایرانی را به ارث برده بود. خدا و شیطان، بهشت و جهنم، آسمان و زمین و... که هرکدام یک دست را بیان می‌کردند. پس اصل دعوا باقی مانده بود. در زمان اندکی مقام شاه و مؤبدی در خلفا این‌همان و یکی شده بود. با دور شدن از زمان خلفا راشدین دوباره دست این دنیا و دست آن دنیا آشکار شدند. خلیفه در بغداد و به‌طور مثال پادشاهان ایرانی. در هر زمان و سلسله‌ای به شکلی این دو دست سامان یافته‌اند تا اینکه در زمان صفویه باز شاهان صفوی از طریق سلسله‌ی صوفیانه مقام شاه و مؤبد را این همان کردند اما همان‌ها هم برای محکم کردن نقششان ناچار بودند که از دست دیگر در مقام مؤبد یا روحانی کمک بگیرند. در قاجار آن نهاد و دستی که صفویه برای تایید خودش آورده بود، بسیار قدرت گرفت و زورش بر دست سلطان چربید.
در دوره‌ی رضاخان با توجه به تحولات جهان، برآورد کلی فکر حاکمیت این شد که تا می‌تواند دست نهاد دین را کوتاه کند تا دست کسی که در کار سامان این دنیاست، ارجح و اولی باشد. رضاخان نمی‌دانست حذف نهاد و «سخنی» به این دیرینگی کار یک روز و دو روز نیست و جای خالی‌اش پرتگاهی می‌شود که تمام آمالش را خواهد بلعید.
این سیر در غرب هم بوده است. کلیسا و دربار باهم. تا این که دربار کلیسا را به حاشیه راند و بازار با نوزایی غرب رونق چراغ کاخ را کاست. در ایران اما مسیر برعکس رفت تا کاخ خواست چراغ نهاد روحانیت را خاموش کند در یک احیا صدر اسلامی دست موبد بازگشت و کاخ را کوخ کرد. اکنون بعد از چهل سال تکیه‌ی صرف بر دست و بال مؤبد، بر مؤبدان و نهاد دین نیز آشکار شده است که بی‌کاخ این جان دوپاره راه نمی‌رود. پس سخنی تراشیده است که از نو این دو نهاد را یکی کند. این دو دست را بر تنی بنشاند و سامان تازه‌ای برآرد. سرداران ایرانی از چین تا مرزهای سوریه رفته‌اند. پس امپراطوری ما در حال احیاست اما شاهتان دیگر از نسل و زاد اشکان و ساسان و هخا نیست بلکه از زاد و تخمه‌ی شازده‌حسین‌هاست.

395 viewsفریاد ناصری, 10:32