برای این عکس داستانی بنویسید یا شرحی که از چشم شما برمی‌خیزد.

شکواییه‌ی ابلیس در غزل فارسی


نظامی غزلی دارد که روایت مواجهه و مناظره‌ی موسی و ابلیس است.

موسی از ابلیس می‌پرسد: تو خازن بهشت بدی و امین ملک... چرا با آدم‌مخالفت کردی؟

ابلیس پاسخ می‌دهد:

کردم هر آنچه خواست، نکردم هر آنچه گفت
اندازه کس نداند علم علیم را


پیش از نظامی سنایی نیز غزلی دارد که به تمامی روایت ابلیس است از ماجرا.

و چنین آغاز می‌شود:

با او دلم به مهر و‌مودت یگانه بود... این غزل شکواییه ابلیس است از بازی کردگار.

کردگاری که بر او دام نهان نهاد و آدم را دانه کرد تا معلم آسمان‌ها را در این بازی به لعنت ابدی گرفتار سازد.

در ادامه‌ی این غزل ابلیس می‌گوید:

می‌خواست تا نشانهٔ لعنت کند مرا

کرد آنچه خواست آدم خاکی بهانه بود

ابلیس نظامی تابع اراده‌ی کردگار است. او بین سخن نمایشی و میل درونی خداوند تمایز می‌گذارد و خود را بیش از آنکه تابع سخن خداوند بداند تابع میل درونی او معرفی می‌کند.
میلی که از علم برمی‌آید و در علم او ریشه دارد‌.

در این غزل ابلیس نقش کلیشه‌ای‌‌اش را ندارد. نقشی که به‌عنوان یک بن‌مایه در ادبیات تعلیمی و حکمی بسیار تکرار شده است.

خود نظامی نیز این ابلیس نمادین را هم در یکی از غزلهایش آورده است. ابلیس نمادینی که می‌شود با نشان دادن او «زهد ریایی» را زد:

طاعت آن نیست که بر خاک نهی پیشانی
صدق پیش آر که ابلیس بسی کرد سجود.

این ابلیس آن ابلیسی نیست که با علم به میل خداوند هر آنچه او گفت را اجرا کرده است بلکه این ابلیس یک شخصیت و بن‌مایه‌ی ادبی-هنری‌ست که شاعران و هنرمندان از روی ابلیس اصلی ساخته‌اند.
@faryad_naseri

یکی از معانی رخ، سیمرغ یا عنقاست. این‌طور شاید کوه‌رخ، که‌رخ‌ را بشود بهتر فهمید. همان که بعدها کوه قاف شد.
حالا قاف کجاست کوهی که سیمرغ در آن ساکن است.
قاف سرحد جهان نیز هست. از قاف تا قاف، کران تا به کران جهان. از طرفی قاف کسی‌ست که از همه بی‌نیازست.
قاف این کوه محیط به جهان که صبح و عصر سبز و‌کبود است و در پشت آن جهان‌های دیگری هست و بلاد اجنّه.
این هم یادمان باشد که قفقاز را کاف‌که یا همان کوه قاف گفته‌اند.
حالا ببینیم برای مردمان بی‌پای روزگار دور رفتن و رسیدن به قفقاز چقدر راه بوده؟ احتمالا آنقدر دور بوده که معنای مجاز کران و حد جهان را بگیرد. آنجا که دنیا به آخر می‌رسد.
تا اینجا رسیدن از پیش پا به دوردست‌های ذهنی را می‌شود رد زد.
اما هنوز «کوه‌رخ، که‌رخ، که‌رش» مانده است که ببینیم انسان بی‌پا و دست روزگاران کهن رخ یا سیمرغ را چه دیده بود که بر کوه قافش نشاند؟
انسان این‌طور آمده است از پیش چشم و پا تا دور دستهای خیال.
یک مثال بزنم دم دستی ببینیم انسان با کلمات و مفاهیم چه کرده:
تصور کن یکی از جایی دیگر آمده و فارسی هم به زور بلد است. بعد من می‌گویم به تاریکی افتادم. یعنی دچار سختی و گرفتاری و غم شدم. بعد او می‌رود و در ولایت خودش می‌گوید ایرانی‌ها هر جا که گرفتار می‌شوند اینجا تاریک است و من در تاریکی افتادم. بعد یکی می‌گوید آره انگار ما را همان به جهنم دره‌مان بیفتد. هم تاریک است و هم خوفناک و هم گذر از آن سخت.
گاهی کلمه می‌رود و معنای تازه می‌گیرد و در رفتنش هی دور می‌شود از اولش. گاهی معنا می‌رود و لباس تازه می‌پوشد.
این کوه‌رخ، کوه قاف، جایگاه سیمرغ، کسی که از همه بی‌نیاز است. مرد دراز و سرحدات جهان
کیست؟
برای ایرانی کورش است. برای غربی و انسان عرب و چینی و آفریقایی کیست؟ اصلا این‌ها کوچ‌های دور اجدادشان را یادشان مانده یا زبانشان چنان کهن هست که رد این کوچها را نگه دارد که قفقاز از دوری سرحد جهانیان باشد و بشود لانه‌ی مرغ رخ؟
یا فقط ایرانی است که در ذهن و زبانش این کوچها مانده، سرحدات مانده و آن پرنده که سایه بر جهان می‌گسترد را دیده است و به یاد دارد؟

جم‌خوانه
با اهالی ادبیات و هنر و همراهان حکمت کلمه
به لایو اینستاگرام
هفته‌ای یک نوبت
اولین جلسه:
سه‌شنبه ۷ اردیبهشت، ساعت ۲۱

#نشر_حکمت_کلمه
#حکمت_کلمه ناشر تخصصی ادبیات و فلسفه
#با_سیمرغ_واژه_ها
‏‌www.hekmatkalame.com

#لایو #اینستاگرام #هنر #ادبیات #گفتگو #نشست #شعرخوانی #داستان_خوانی #کتاب #کتابخوانی #مصاحبه #جمخوانه #جم_خوانه #جم

چند روزی می‌شود که باخبر شده‌ام به راحتی می‌توانسته‌ام در مقطع دکتری درس بخوانم. چون مثلا «استعداد درخشان» بوده‌ام. همان سال‌های پایان تحصیل البته پی‌گیر شدم اما نتیجه این شد: مشتی کارمند خسته در اتاق‌های نا گرفته‌ی ساختمان دانشگاه هر کدام چیزی گفتند که تهش این بود: نه نمی‌شود.
چرا نمی‌شودش را نمی‌گفتند. هر کدام بهانه‌ای، دانشگاهی که از صدر تا ذیلش تلاش کرد شتاب رفتن را کُند کند. دانشگاهی که راه بود. دوستش داشتم. می‌خواستم آنجا بمانم. مرا ماند که بمانم. یادم آید که زنگ زدند: آقا چه نشسته‌ای برخیز و بیا هدیه‌ات را بگیر که تو استعدادت درخشان است. رفتم. از این اتاق و راهرو‌های قجری بگذر به آن، تا رسیدم به اتاقی که در آن چند صورت ایمان نشسته بودند یا به قول مجد خوافی چند گور، خلوت بود و تابستان و این‌ها در امان خلوتی، از تاریکی لباس رسمی کمی بیرون زده بودند. با خنده‌رویی پذیرفتندم. کمی بعد پاکتی به دستم دادند. آمدم بیرون. یعنی چه می‌توانست باشد؟ یک کارت هدیه بانکی پنجاه هزار تومانی!
ترجیح می‌دادم هدیه همان خنده‌ها باشد تا این مسخره‌بازی.
رفتم سراغ آنهایی که فکر می‌کردم راه و چاه بخش‌نامه‌ها را می‌دانند. همان‌ها که بی‌خود چند ترم نگهم داشتند تا عاقبت به همان چیزی که نوشته بودم دقیقاً به همان چیز آفرین بگویند، پایان‌نامه‌ را می‌گویم؛ رفتم سراغشان که خب حالا چی ژوزه! گفتند ما چیزی نمی‌دانیم و از این خبرها نیست.
حالا می‌شنوم که خبر بوده است. موثق می‌شنوم که می‌شده است، حتی تا سه سال پس از تحصیل. یعنی الان من در حال نوشتن پایان‌نامه‌ی دکتری بودم... اگر آن‌ها که باید بدانند، می‌دانستند یا می‌خواستند.

https://www.aparat.com/hekmatkalame
وئدیوهای
#نشر_حکمت_کلمه در
#آپارات

5 شعر از منصور اوجی(هوای باغ نکردیم/به انتخاب هوشنگ گلشیری/نوید شیراز/1371)

(1)

 

کجاست بام بلندی؟

و نردبان بلندی؟

که بر شود و بماند بلند بر سر دنیا

و بر شوی ، و بمانی بر آن و نعره برآری:-

 

-« هوای باغ نکردیم و دور باغ گذشت!...

 

(2)

 

در برگریز پاییز

گفتی که بایدش کند

گفتی که بایدش سوخت

ناموس خاک و باران

این را نخواست اما:

 

آن هیمه های گیلاس

غرق شکوفه امروز!

 

(3)

 

جیرجیرک توی تاریکی

او به یاد کیست، کاین گونه بلند ، یک نفس می خواند؟

او به یاد کیست، کاین گونه مدام؟

 

جیرجیرک توی تاریکی ، آه!

 

(4)

 

نه در خیال خزانم نه در هوای بهار

 

کنار این آتش

نشسته ام که شبی را به روز آرم و بس

چنان که کنده ی مرده

چنان که هیزم محض.

 

(5)

 

مثل یک پنجره در تاریکی

که به یک پنجره می اندیشد

به تو می اندیشم.

 

 

پشت آن پنجره در تاریکی

به چه می اندیشی؟-

جم‌خوانه
نسبت انسان مدرن و رمان مدرن
با محمدعلی علومی
داستان‌نویس و پژوهشگر اسطوره
سه‌شنبه ساعت نه شب
از پیج اینستاگرام #نشر_حکمت_کلمه

عشق علیه فراموشی است.

با دیدن این فیلم شاید بتوانیم بفهمیم چرا بعضی چیزها آن‌چنان که ما و شما خواستیم نشد. شاید هم نفهمیم، این از سهمناکی واقعیت چیزی نمی‌کاهد. اگر آلنده اهل بازی بود آیا شیلی به رویاهایش دست می‌یافت؟ببینید

زمانی با اهل دلی از هند تا فلسطین دنبال دونلی نوازی یا دونی نوازی رفتیم. در هر خاک و ملکی نفسی گرفتیم و دونلی نوزان را شنیدیم. سرنا و کرنا نوازان را هم. از آن گشت و گذار دو آهنگ تقدیمتان.

زمانی با اهل دلی از هند تا فلسطین دنبال دونلی نوازی یا دونی نوازی رفتیم. در هر خاک و ملکی نفسی گرفتیم و دونلی نوزان را شنیدیم. سرنا و کرنا نوازان را هم. از آن گشت و گذار دو آهنگ تقدیمتان.

سه چیز است که جدی بودن آنها هم جدی است و شوخی بودن آنها هم جدی محسوب می شود: نکاح و طلاق و رجوع کردن.

عن أبي هريرة أن رسول الله -صلى الله عليه وسلم- قال: "ثلاث جِدُّهُنَّ جِدٌّ، وهَزْلُهُنَّ جِدٌّ: النكاح، والطلاق، والرَّجْعَةُ

حدیث مذکور بر این دلالت دارد که هرکس از روی شوخی و سرگرمی لفظ نکاح یا طلاق یا رجوع کردن را بر زبان آورد، آنچه بر زبان آورده واقع می شود. بنابراین در این احکام، جدیت و مزاح و شوخی یکسان است؛ لذا اگر کسی فرد تحت تکفل خود را به ازدواج کسی درآورد یا همسرش را طلاق داد یا به وی رجوع کرد، با تلفظ این موارد، حکم مذکور نافذ می شود، چه تلفظ این موارد با جدیت همراه باشد یا از روی شوخی و سرگرمی گفته شود. چون برای این عقد و قراردادها خیار مجلس و خیار شرط وجود ندارد. و این احکام سه گانه از جایگاه ویژه ای در شریعت برخوردارند. بنابرای بازی کردن با آنها جایز نیست و هرکس در این موارد سخنی بگوید، احکام ناشی از آن نافذ می گردد.

زبان قانون است.

#جم_خوانه #ارمغان_بهداروند # عیسی_بزرگ_زاده #استکاتو #اندیشه_های_ِیک_مدیر_تراز سه شنبه 28 اردیبهشت ساعت 21 پیج نشر حکمت کلمه

اگر شما را هم با این زمزمه، با این آوای حزین، با این حزن بی‌دلیل رفاقتی رفت... آنجا که می‌گوید: جانا چه گویم... نوبت چو به ما رسد نگونسار کنید

روح بدوی خود را به این آواها بسپرید تا برگردد به طبیعت در میان دیگر موجودات کمی شیهه بکشد، کمی قیه بکشد، کمی بدود.