ان‌در امیدواری...
1.11K subscribers
823 photos
155 videos
217 files
544 links
سرگردانم بین شعر و فلسفه
دانشجوی دکتری فلسفه هنر
Download Telegram
Deleted Account
Video
از ایام چه می‌ماند جز همین آنات، کی شد این سال‌ها طی؟ این‌جا نخستین بازگشت و رجعتم بود به همدان بعد از آن‌که از او و کسانش رفته‌‌ بودم. بازگشتم اما نیافتمش، نیافتمشان. از هر چیز ردی مانده بود که به شکلی غم‌انگیز چیزی از رفته در خود نداشت.
اما وقتی که دوربین می‌چرخد این چهره‌‌ها که می‌گذرند تنها چهره‌ نیستند تاریخ من‌اند.
@faryad_naseri
هوشنگ چالنگی
هرمز علیپور
حمید عرفان
و من
در روز نکوداشت هوشنگ چالنگی در کتابفروشی علمی و فرهنگی
@faryad_naseri
Forwarded from نشر حکمت کلمه
سه کتاب حکمت‌کلمه
که بعد از نمایشگاه بیشترین استقبال را داشته‌اند:

۱. مسائل بوطیقای داستایفسکی. میخاییل باختین🍁🍂🎍

۲. نامه‌های پاوند و جویس🌾🍁

۳. کتاب خواستن. لئونارد کوهن🌾💐

این کتاب‌ها را به دوستان‌تان معرفی کنید.

#نشر_حکمت_کلمه
مراکز_پخش #ققنوس #صدای_معاصر #پیام_امروز #فرهنگ #مولی

🌈🌈ما را در ایسنتاگرام، فیس‌بوک و تلگرام دنبال کنید.

🌈🌈🌈عکس‌ها و یادداشتهای‌تان را برای انتشار در نشریات برای‌مان ارسال کنید.

🌈🌈🌈🌈حکمت کلمه ناشر تخصصی ادبیات و فلسفه
☄☄☄☄☄☄
@hekmatkalame
کپل ها،
شعری از ناخوم وینبرگ، 1961, شاعر هلندی، آمستردام


ایستاده یا نشسته،
کپل ها رو به عقب
خوابیده، کپل ها رو به بالا
من تقریبن دستم را گم کرده ام
و تو قبل از حرکت حرفی نمی زنی.

کنار من است
از ناف تا میان دو ران
که انگار از باقی تنت جداست
با انگشتهایی روی یکی از کپل هایت.

تا آنکه روی من به حرکت در می آیی
گردن و شانه و پستانهایت را بالا می بری
و به من آهسته می گویی
که خسته نیستی
سنگینی فقط.
***
Nachoem Wijnberg
#اکبر_ایل_بیگی
@faryad_naseri
الگوهای شادمانی ما چیست؟ یا به عبارتی دیگر ما چطور شادی می‌کنیم؟ وقت‌هاست که به این پرسش‌ها فکر می‌کنم و این پرسش‌ها من را به سمت پرسشی مهم‌تر سوق داده‌اند که تصور ما از شادمانی چیست؟ عادت به این دارم برای جستن اندرونه‌ی هر چیز نخست به فرهنگ‌نامه‌ها سر بزنم.
فرهنگ عمید چنین معنی کرده است: "۱. شادمانی؛ خوشحالی؛ خوش‌دلی.
۲. (اسم) [قدیمی] جشن."
دهخدا چنین تعریف کرده است: "شادی . (حامص ) شادمانی . خوشحالی . بهج . بهجت . استبهاج . بشاشت . مسرت . نشاط. طرب . ارتیاح . وجد. انبساط. سرور. فرح . سراء. (ترجمان القرآن ). مرحان . (منتهی الارب ). خوشدلی . شادمانی . رامش . مقابل اندوه و غم . مقابل سوگ . مقابل تیمار. کروز. کروژ"
و در ادامه نوشته است که " با آوردن و رسانیدن و کردن و گستردن و گشودن و نمودن صرف شود"
لهو و نشاط، جشن و طرب هم نوشته است دهخدا، اما خود همین واژگان هم باید معنی شوند مثلن شادمانی: "شادمانی . (حامص مرکب ) نشاط. خوشحالی . شادی . شادانی . خرمی . سرور. مسرت . انبساط. بشاشت . ابتهاج . فرح .بهجت . عشرت . طرب . در مقابل نژندی و غم"
پس چاره چیست؟ چاره باز گشتن به آن پرسش بنیادین است که تصور ما از شادی چیست؟ این پرسش از این‌جا آمده است که من خود را می‌نگرم و اطرافم را و نشانه‌های چیزی که بتوانم شادی بنامم را کمتر می‌یابم و می‌بینم. از خودم می‌پرسم آیا شادی هست و من نمی‌شناسمش و نمی‌دانمش یا شادی نیست؟
اما کمی که دقیق‌تر می‌شوم می‌بینم یک واژه‌ی دیگر هم هست که کمتر در فرهنگ‌ها در مقابل شادی نوشته‌اند و آن هم شوق است. هر چند در بعضی مدخل‌ها برای خود شوق شادی را آورده‌اند.
عمید شوق را این‌طور معنی کرده‌است: " ۱. برانگیختن به عشق و محبت؛ میل و رغبت فراوان.
۲. (تصوف) رغبت سالک برای وصول."
و دهخدا این‌گونه : " شوق . [ ش َ ] (ع اِمص ) آزمندی نفس و میل خاطر.ج ، اشواق . (منتهی الارب ). آرزومندی . (المصادر زوزنی )(مهذب الاسماء). آرزومندی . بویه . (از یادداشت مؤلف ). خواست . غرض . (از منتهی الارب ). نیاز. (فرهنگ اسدی ).رغبت و اشتیاق و منتهای آرزوی نفس و میل خاطر. (ناظم الاطباء). خواهانی . صاحب آنندراج گوید: آتش طبع، آتش دست ، آتشین پای ، سبکروح ، سرشار، رسا، بیخودی ، جهان پیمای ، بی هنگام تاز، بی محاباتاز، خروشان ، برقعگشا، راحت آزار، بی تاب ، بیقرار، طاقت ناپسند، خرمن سوز، موسی نگاه از صفات شوق است و زنجیر از تشبیهات اوست ، و با لفظ ریختن و دادن مستعمل است" و جای دیگر این‌طور معنی‌ کرده است: " شوق . [ ش َ ] (ع مص ) بستن طناب را به میخ و استوار کردن و آویختن : شاق الطنب الی الوتد. (منتهی الارب ) (از اقرب الموارد). بستن طناب را به میخ و محکم کردن آن را (از باب نصر). (ناظم الاطباء). || برپای کردن مَشک را به دیوار: شاق القربة. (منتهی الارب ) (از اقرب الموارد) (ناظم الاطباء). || برانگیختن و به آرزو آوردن کسی را دوستی دیگری : شاقنی حبها. و یقال : شُق ْ شُق ْ فلاناً؛ یعنی آرزومند گردان او را بسوی آخرت . (منتهی الارب ) (از اقرب الموارد) (از ناظم الاطباء). آرزومند گردانیدن . (المصادر زوزنی ) (تاج المصادر بیهقی ). || آرزومند گشتن . (تاج المصادر). آرزومند شدن" از ذکر اصطلاحات عارفان و فیلسوفان به طور مفصل درمی‌گذرم و به مختصری از مدخل فرهنگ علوم فلسفی و کلامی دکتر سجادی بسنده می‌کنم: "میل مؤکد. میل مفرط. در فلسفه، شوق که همان میل مفرط باشد یکی از مقدمات فعل است که به دنبال علم تصوری و تصدیقی حاصل می‌شود که میل به طرف فعل یا ترک هر گاه قوی گردید و مفرط شد شوق گویندکه به دنبال آن حرکت عضلات است" (سجادی. 1375: 386)
پس نکته روشن‌تر شد نخست باید علم به چیزی حاصل شود از علم به آن امر است که میل به انجام یا ترکش در ما پدید می‌آید. آیا ما به شادی علم داریم. شادی چیست؟ شادمانی چیست؟ می‌بینید همین کلمات ساده و سوال‌های ساده در کنه خود چقدر بغرنج‌اند. مایی که به سادگی می‌گوییم من فکر می کنم که فلان چیز این است یا این نیست یعنی عمل تفکر را به خود نسبت می‌دهیم بی آن‌که لحظه‌ای از خود بپرسیم آیا ما فکر کردن را بلدیم. انگار کسی از شما بپرسد: سیم‌پیچی بلدید؟ پاسخ غالب این است که نه؛ مگر دوره‌ دیده باشید. تعمیر ماشین بلدید؟ باز هم نه؛ مگر کار کرده باشید. حالا می‌شود پرسید فکر کردن سخت‌تر است یا این افعال؟ بلاشک فکر کردن سخت‌ترین کار دنیاست. پس چرا همه فکر می‌کنند که می‌توانند فکر کنند؟
از این گریز بازگردیم به شادمانی و شادی، علم به شادی چگونه حاصل می‌شود؟ از طریق تجربه‌ی آنها و یا از طریق تامل در این مفاهیم؟ آیا کسی می‌تواند بدون درک لحظه‌ای که به معنای درست کلمه در آن لحظه شادمان بوده است در شادمانی تامل کند؟
همان‌طور که پذیرفتیم شادی نتیجه‌ی علم به شادی است که ما را به شوق می‌آورد. از طرفی به تجربه هم می‌دانیم که شادی برآمده از رخدادی باید باشد. این رخدادها را در فارسی "جشن" می‌نامند. ما در جشن‌ها شادیم و شادمانی می‌کنیم. این جشن‌ها کدامند؟ جشن به دنیا آمدن، جشن به پایان بردن آموختن، جشن ازدواج... این‌ها جشن‌هایی شخصی‌اند، جشن‌های عمومی چه داریم؟ نوروز را می‌شود جشن عمومی و همگانی دانست.
ما از این جشن‌ها شاد می‌شویم و به شادمانی می‌پردازیم و به شادمانی، پایکوبی می‌کنیم. همین رخ نمودن کلمه‌ی پای‌کوبی می‌تواند دست‌آویز خوبی باشد. شما در اطراف خود چقدر در این سال‌ها پای‌کوبی دیده‌اید یا عامیانه‌ترش رقص؟
پای‌کوبی و رقص بارزترین نشانه‌های شادی و شادمانی‌اند و ما تنها در خفا و خلوت و گاه به ندرت در جمعی عمومی‌تر رقص را از نزدیک دیده و درک کرده‌ایم یا در آن مشارکت داشته‌ایم.
هر چند ممکن است بسیار کسان بر من خرده بگیرند که ما شادمانی اقتصادی و یا هزاران نوع شادمانی دیگر داریم اما آیا جز این است که شادمانی در ناب‌ترین حالتش به دست افشانی و پایکوبی می‌رسد؟ پس من بدون انکار تمام انواع ممکن شادمانی، نظر به آن غایت ناب شادی و شادمانی دارم که خودش را در رقص و پایکوبی نشان می‌دهد، چیزی که در زیست امروز ما کمترین جلوه و بروز را دارد.
و این خود می‌تواند دو معنا داشته باشد که یا ما در احوالات این‌روزهای‌مان هیچا به آن غایت اصیل شادی نزدیک نمی‌شویم یا اگر نزدیک می‌شویم قید و بندها آنقدر آن را سرکوب کرده است که خود بدل به ضدش شده است؛ یعنی ما از نتوانستن شادمانی کردن دچار رنج شده‌ایم رنجی به همان میزان نابی و عمق. غایت رنج.
#شادی #شادمانی#میل #شوق #رقص #جشن#پایکوبی
#فریاد_ناصری @faryad_naseri
👍1
Forwarded from نشر حکمت کلمه
شعرهای حکمت‌کلمه


۱. سر زدن. فریاد ناصری🍁🍂💐

۲. دست از تازگی بردار... اسماعیل سراب🌾🍁💐

۳. چند صورت از مستی. سمیرا یحیایی. 🍂🍁🌻

۴. آمد و رفت مشعل‌ها. علی‌رضا عباسی🌻🎋💐

۵. بالا رفتن از شب. غزاله شمعدانی 🌿🍁🌾

۶. حق تیر به سگ‌های خانگی. آناهیتا رضایی🌱🍃🌻

۷. ملودی تپانچه. سپیده داداش‌زاده☘🍃🌻

۸. کتاب خواستن. لئو
نارد کوهن. آزاده کامیار🌾💐

۹. کتاب شبهایم. لی یانگ‌لی. آزاده کامیار 🥀💐🥀

و

گزینه‌ی اشعار ایرج ضیایی. شاعر اشیا🌾💐

این کتاب‌ها را به دوستان‌تان معرفی کنید.

#نشر_حکمت_کلمه
مراکز_پخش #ققنوس #صدای_معاصر #پیام_امروز #فرهنگ #مولی

🌈🌈ما را در ایسنتاگرام، فیس‌بوک و تلگرام دنبال کنید.

🌈🌈🌈عکس‌ها و یادداشتهای‌تان را برای انتشار در نشریات برای‌مان ارسال کنید.

🌈🌈🌈🌈حکمت کلمه ناشر تخصصی ادبیات و فلسفه
☄☄☄☄☄☄
@hekmatkalame
#مجید_تیموری با داستان‌هایش شناخته شد اما کم‌کم در میان شعرهایش هم جا خوش درخشیدند.
مجید جز نوشتن یکی از موفق‌ترین مدیران کتاب‌فروشی‌های بزرگ است و همین باعث شده که حرفهای زیادی برای گفتن داشته باشد.
آدام زاگایِفسکی، شاعرِ لهستانی، متولد 1945.
....#مرتضی_ثقفیان
شعله
....
خدايا،
ما را زمستانی طولانی عطا کن
و موسیقی ای خاموش،
دهانی پُرطاقت
و اندکی غرور-
از آن پیش تر
که روزگارمان به سر آید
ما را حیرانی عطا کن
و یک شعله، بلند و روشن. @faryad_naseri
اگر مطالب کانال را می‌پسندید، به دوستان‌تان معرفی کنید.

با سپاس
@faryad_naseri
ابن طقطقی مورخ شیعی قرن هفتم و نویسندۀ تاریخ فخری می‌نویسد:
هلاکو، پس از فتح بغداد، دانشمندان مسلمان را در مستنصریه گرد آورد و از آنان پرسید: کافرِ عادل افضل است یا مسلمان ظالم؟ هیچ کس لب به سخن نگشود، تا اینکه سید بن طاووس برخاست و گفت: کافرِ عادل، افضل است از مسلمانِ ظالم. (اعیان الشیعه، ج۸، ص360)
از کانال رضا بابایی

پرسشی که می‌خواهم راجع‌به آن بنویسم با شما در میان می‌گذارم تا اگر نظری داشتید برام بنویسید.

تفاوت اسلام با فقه چیست؟
@faryad_naseri
Forwarded from اغاني خالدة (Javad Pakravesh)
@Aghani2
اسمعونی - ورده الجزائريه
کانال اغاني خالدة

🎵 نواهای بهشتی #ورده_الجزایریه


@Aghani2
تغییر یا منافع شخصی؟
الگوهای شاعرانه

ما برای روشن کردن وضع‌‌مان بر خودمان ناچار از شرحیم. شرح چگونگی خودمان بر خویش.
رساله‌ها و کتاب‌های بسیاری برای این شرح دادن نوشته شده‌اند اما شاید کمتر به این وضع از نگاه تجربه‌ی زیسته پرداخته شد باشد از نگاه منِ ناظر.
من ناظر و روایتگری که بگوید «ما چگونه ما شدیم؟» و یا «غرب چرا پیشرفت و ...» باور من این است که تا تک‌تک ما عالم و عامی، روشنفکر منتقد یا طرفدار وضع موجود به این باور نرسیم که همه در ساخت و حفظ این وضع دخیلیم. تغییر ممکن نیست.
همین‌جا اعتراف کنم بسیاری از آن شیوه‌ها و الگوهای زیستن که نشان تغییر وضع است در من یکی هم پیدا نیست. نظم، مکتوب بودن در مقابل شفاهیت، ورزش و...

ما عادت داریم باری به هر جهت باشیم چرا که این امر با مشخص بودن و شفافیت دشمن است. ما نمی‌خواهیم چیزها کاملن روشن و شفاف و مشخص باشد چرا که در آن صورت آن حفره‌ها که در وقت‌های ضرورمان به دادمان می‌رسد دیگر کار نمی‌کنند.
همین اتفاق در باره‌ی مکتوب بودن و شفاهیت هم صادق است. فرهنگ قول مردانه و فرهنگ نارو و فرهنگ گلایه همه از آنجا می‌آید که اقوال شفاهی‌اند و شفاهیت یعنی تغییر و فراموشی.
ما همه می‌خواهیم همه چیز نامشخص و مغشوش باشد تا دست‌هایمان رو نشود. برای این هم هزاران دلیل شاعرانه و اعتراضی داریم. علیه روزمره بودن، علیه زیست کارمندی، علیه بره بودن، آنارشی‌گری بر هم زننده‌ی وضع موجود اما واقعیت این است که این‌ها نقاب‌های فریبند. ما بی نظم زندگی نمی‌کنیم که حقیقتی را تقویم و تقویت کنیم. بی نظم زندگی می‌کنیم چون به نفع ماست و خودخواهانه آن را در اصطلاحات پر طمطراق می‌پیچیم. از قضا باور من این است تاریخ ما بیشترین ضربه را از همین کسان که از قضا در جرگه‌ی روشنفکرها هستند خورده است. کسانی که علیه نظم، علیه شفافیت، علیه مشخص بودن امورند و چنین وانمود می‌کنند که امور باید مردانه و لوتی منشانه و دوستانه حل شود و در حالی که دوستانه‌ترین قرارها هم اول خودشان و منافع‌شان را در مد نظر دارند و برای هر درخواستی که بنش به سمت تغییر است حرفشان را این‌طور شروع می‌کنند: ای بابا...، یعنی تو فکر کردی...، این مسخره بازیا چیه...، بی‌خیال بابا سخت نگیر...، اینها دقیقن زیندگان بر حفره‌‌ها هستند که اگر زندگی نظم و نسق بگیرد منافع‌شان به خطرخواهد افتاد.

#فریاد_ناصری
@faryad_naseri
👍1
🔴 ابوالقاسم شیرازی رئیس اتحادیه پوشاک: مانتو‌ باید دکمه داشته باشد، شلوار پاره در شان ایرانی نیست.

نغزگویی چنین بسی حیف است
که نباشد به دفتر گیتی
که بدوزد برایمان تنبان
از کتان و ‌مقدم و چیتی

@faryad_naseri
فقه

لغت‌نامه دهخدا

فقه . [ ف ِق ْه ْ ] (ع مص ) فهمیدن چیزی را و دانستن . (منتهی الارب ). دریافتن . (ترجمان علامه ٔ جرجانی ترتیب عادل بن علی ). || (اِمص ) زیرکی . || (اصطلاح شرع ) دانش دریافت چیزی و اکثر بر علم دین استعمال کنند بسبب شرف و بزرگی آن . (منتهی الارب ). لغتی است که عبارت از فهم غرض متکلم از کلام است و در اصطلاح ، علم احکام شرعیه ٔ عملیه از روی ادله ٔ تفصیلیه است و گویند آن اصابت و وقوف بر معنی خفی است که حکم بدان تعلق دارد و آن علم مستنبط از روی رأی و اجتهاد است . (از تعریفات جرجانی ). علمی است که از فروع عملی احکام شرع بحث کند و مقصود از آن تحصیل ملکه ٔ اقتدار بر اجرای اعمال شرعی است . مبنای این علم براستنباط احکام است از کتاب و سنت ، و سبب همین استنباط محل اجتهاد است . (فرهنگ فارسی معین ) : 
حیلت و مکر است فقه و علم او و خوی او
نیست دانا هرکه او محتال یا مکار نیست .

ناصرخسرو.


ز باد فقه و باد فقر دین را هیچ نگشاید
میان دربند کاری را که این رنگ است و آن آوا.

سنایی .


فلسفه در جدل کند پنهان 
وآنگهی فقه برنهد نامش .

خاقانی.
اصول فقه

لغت‌نامه دهخدا

اصول فقه . [ اُ ل ِ ف ِق ْه ْ ] (ترکیب اضافی ، اِ مرکب ) علمی است که بدان استنباط احکام شرعی فرعی از ادله ٔ اجمالی آنها شناخته میشود. و موضوع آن ادله ٔ شرعی کلی است ، از این نظر که چگونه از آنها احکام شرعی استنباط میشود. و مبادی آن از علوم عربی و بعضی از علوم شرعی مانند اصول کلام و تفسیر و حدیث و برخی از علوم عقلی گرفته شده است و غرض از آن بدست آوردن ملکه ٔ استنباط احکام شرعی و فرعی از ادله ٔ چهارگانه یعنی کتاب و سنت و اجماع و قیاس است . و فایده ٔ آن استنباط این احکام بر وجه صحت است . و باید دانست که حوادث هرچند بنفس خود بسبب انقضای جهان تکلیف متناهی باشند ولی به علت فزونی و عدم انقطاع حوادث ، احکام آنها را بطور جزئی نمی توان دانست . و چون برای هر یک از کردارهای انسان از قِبَل ِ شارع حکمی است وابسته و منوط به دلیلی که بدان اختصاص دارد، ازاینرو آنها را قضایایی قرار داده اند که موضوعات آنها افعال مکلفان و محمولات آنها احکام شارع است از قبیل وجوب و نظایر آن ، و علم متعلق بدان را که از این ادله حاصل میشود فقه نامیدند، آنگاه در تفاصیل ادله واحکام و عموم یا شمول آنها درنگریستند و دیدند ادله راجع به کتاب و سنت و اجماع و قیاس و احکام راجع به وجوب و ندب و حرمت و کراهت و اباحه است و در کیفیت استدلال بدین ادله بر این احکام به اجمال و بی نگریستن به تفاصیل آنها جز بر طریق تمثیل ، اندیشیدند و در نتیجه قضایایی کلی بدست آوردند که به کیفیت استدلال بدین ادله بر احکام به اجمال تعلق داشت و هم مربوط به بیان طرق و شرایط آنها بود تا بتوان به وسیله ٔ همه ٔاین قضایا به استنباط بسیاری از این احکام جزئی از ادله ٔ تفصیلی آنها دست یافت ، آنگاه به ضبط آنها پرداختند و آنها را تدوین کردند و از لواحق نیز بدانها افزودند و دانش متعلق به آنها را اصول فقه نامیدند.
امام علاءالدین حنفی در کتاب میزان الاصول گوید: باید دانست که اصول فقه فرعی برای اصول دین است و ضرورت چنین اقتضا می کرد که تصنیف در آن برحسب اعتقاد مصنف آن باشد و بیشتر تصانیف علم اصول فقه متعلق به اهل اعتزال و اهل حدیث است که دسته ٔ نخست در اصول و دسته ٔ دوم در فروع با ما مخالفند و بر تصانیف آنان نمیتوان اعتماد کرد. و تصانیف اصحاب ما دو قسم است ، قسمی در نهایت استواری و اتقان است از اینرو که فراهم آورنده ٔ آن ، اصول و فروع را گرد آورده است مانند مأخذالشرع و کتاب الجدل تألیف ماتریدی و مانند آن دو، و گونه ٔ دیگر در نهایت تحقیق در معانی و حسن ترتیب است چون مصنف آن به استخراج فروع از ظواهرمسموع اهتمام ورزیده است . اما بعلت آنکه آنان در دقایق اصول و قضایای معقول مهارت نداشته اند رای آنان در بعضی از فصول به رای مخالفان منتهی شده است . و چنانکه اسنوی در تمهید یاد کرده است نخستین کسی که در این باره به تصنیف پرداخته امام شافعی است . (از کشف الظنون ). و صاحب کشاف آرد: اصول فقه و علم فقه را علم درایت نیز نامند چنانکه در مجمعالسلوک آمده است . و آنرا دو تعریف است : نخست به اعتبار اضافه و دیگر به اعتبار لقب ، یعنی به اعتبار اینکه لقب دانش مخصوصی است . اما در تعریف به اعتبار اضافه ناگزیر باید مضاف یا اصول و مضاف الیه یا فقه و نیز اضافه را که بمنزله ٔ جزٔهای صوری مرکب اضافی است ، تعریف کرد، و بنابراین اصول عبارتند از ادله زیرا اصل در اصطلاح بر دلیل نیز اطلاق گردد، و هرگاه به علم اضافه شود این معنی ازآن متبادر به ذهن میشود و برخی گفته اند مراد معنی لغوی است و آن چیزیست که چیز دیگری بر آن مبتنی میشود. و ابتناء ممکن است حسی باشد یعنی بودن دو چیز حسی همچون ابتناء سقف بر دیوارها، و هم عقلی مانند ابتناء حکم بر دلیلش . و چون اصول به فقه که دارای معنی عقلی است اضافه شود، درمی یابیم که در اینجا ابتناء عقلی است . و اصول فقه چیزیست که فقه بر آن مبتنی می شود و بدان مستند یا متکی میگردد و برای مستند و مبتنای علم مفهومی بجز دلیل آن نتوان یافت . و تعریف فقه را خواهیم شناخت . اما اضافه به اعتبار مفهوم مضاف افاده ٔ اختصاص مضاف به مضاف ٌالیه میکند و آن هنگامی است که مضاف مشتق یا مشابه مشتق باشد چنانکه در مثال : دلیل مسئله ، دلیل چیزیست که به مسئله اختصاص دارد به اعتبار اینکه دلیلی بر آن میباشد. و اصول فقه نیز چیزیست که مختص به فقه است از این نظر که مبنایی برای آن و مسند بدان باشد. آنگاه به معنی عرفی لقبی انتقال یافته است تا ترجیح و اجتهاد را نیز دربرگیرد. و برخی گفته اند لزومی ندارد که اصول فقه را به معنی ادله ٔآن فرض کنیم و آنگاه آنرا به معنی لقبی یعنی علم به قواعد مخصوص انتقال دهیم ، بلکه آنرا بر معنای لغویش یعنی آنچه فقه بر آن مبتنی شود و بدان استناد کند، حمل میکنیم و در این صورت بر همه ٔ معلومات آن از قبیل ادله و اجتهاد و ترجیح شامل خواهد شد، از اینرو که در
ابتنای فقه بر

آن اشتراک دارد و آنگاه از معلومات آن به لفظ خودش که اصول فقه باشد و از خود اصول فقه به اضافه کردن علم بدان ، تعبیر خواهد شد و خواهیم گفت : علم اصول فقه . یا اطلاق آن بر علم مخصوص بر طریق حذف مضاف خواهد بود یعنی علم اصول فقه ، ولی احتیاج به اعتبار قید اجمال خواهیم داشت و از اینجاست که در«محصول » گفته شده است : اصول فقه مجموع طرق فقه است بر سبیل اجمال و کیفیت استدلال و هم کیفیت حال مستدل بدان . و در احکام عبارتست از ادله ٔ فقه و جهات دلالت آنها بر احکام شرعی و کیفیت حال مستدل از جهت جمله . اینست آنچه سید سند در حواشی شرح مختصرالاصول یاد کرده است . و اما تعریف آن به اعتبار لقب عبارتست از: علم به قواعدی که بدان بر وجه تحقیق به فقه برسند. و مراد از قواعد قضایایی کلی است که یکی از دو مقدمه دلیل بر مسائل فقه است و مراد به رسیدن یا توصل ، توصل قریبی است که آنرا مزید اختصاصی به فقه است زیرا این معنی از باء سببیت (به آن ) و از توصیف قواعد به توصل ، به ذهن متبادر میشود، بنابراین «مبادی » از قبیل قواعد عربیت و کلام از تعریف خارج میشود زیرا از قواعدعربیت به معرفت الفاظ و کیفیت دلالت آنها بر معانی وضعی می رسند و بواسطه ٔ این قواعد بر استنباط احکام ازکتاب و سنت و اجماع قادر می شوند. همچنین به وسیله ٔ قواعد کلام به ثبوت کتاب و سنت و وجوب صدق آن دو می رسند و با این قواعد به فقه دست می یابند، همچنین علم حساب نیز از تعریف خارج شد زیرا بوسیله ٔ قواعد آن در مثال : «او را بر من پنج در پنج است » به تعیین کردن مقداری که بدان مقر است می رسند نه به وجوبی که عبارت از حکم شرعی است ... همچنین منطق نیز از تعریف خارج شد زیرا رسیدن از راه قواعد آن به فقه رسیدنی نزدیک ومختص بدان نیست ، چون نسبت آن به فقه و جز آن یکسان است . و تحقیق در این مقام این است که انسان به عبث آفریده نشده و بی فایده رها نشده است بلکه بهر یک از اعمال وی حکمی از قِبَل ِ شارع تعلق گرفته و آن حکم منوط به دلیلی است که بدان اختصاص دارد تا از آن در هنگام حاجت استنباط کند و آنچه را مناسب بداند بر آن حکم قیاس کند زیرا احاطه یافتن به همه ٔ جزئیات متعذر است . و بنابرین قضایایی حاصل آمد که موضوعهای آنها افعال مکلفان و محمول های آنها احکام شارع برتفصیل است و علم بدانها را که از آن ادله بدست می آید فقه نامیدند، آنگاه به تفاصیل ادله و احکام درنگریستند و دیدند که ادله راجع به کتاب و سنت و اجماع و قیاس ، و احکام راجع به وجوب و ندب و حرمت و کراهت و اباحه است و در کیفیت استدلال به این ادله بر این احکام به اجمال اندیشیدند بی آنکه به تفصیل آنها درنگرند جز بر طریق مثال زدن . و از اینرو قضایایی کلی متعلق به کیفیت استدلال به این ادله بر این احکام به اجمال و بیان طرق و شرایط آنها بدست آمد که به وسیله ٔ هر یک از این قضایا به استنباط بسیاری از این احکام جزئی از ادله ٔآنها میرسند و آنگاه این قضایا را ضبط و تدوین کردند و برخی از لواحق و متمم ها و بیان اختلافها و دیگر مسائلی را که سزاوار بود نیز به قضایای مزبور افزودندو علم بدانها را اصول فقه نامیدند و مجموعه ٔ آنها عبارت از علم به قواعدی شد که بدانها به فقه میرسند ولفظ «قواعد» مشعر به قید اجمال است و قید «تحقیق » برای احتراز از علم خلاف و جدل است زیرا هرچند علم خلاف و جدل نیز بر قواعدی که انسان را به فقه میرساند مشتمل می باشد لیکن بر وجه تحقیق نیست بلکه غرض از آن الزام خصم است و گویند قواعد آن چنانست که انسان را از رسانیدن به فقه بروشی نزدیک منع میکند بلکه بوسیله ٔ آنها به محافظت حکم استنباطشده یا مدافعه از آن و نسبت آن به فقه یا غیر فقه بطور یکسان میرسند زیرا جدلی یا جواب دهنده ای است که وضعی را حفظ میکند و یا معترضی است که وضعی را منهدم می سازد. چیزی که هست فقیهان بسی از مسائل فقه را در علم جدل افزوده و نکات فقه را بر آن بنا کرده اند بحدی که توهم میشود جدل را اختصاصی به فقه باشد. سپس باید دانست که تنها مجتهد میتواند از راه جدل به فقه برسد نه دیگران ، زیرا علم به احکام از ادله است و دلیل مقلد از آن جمله نیست و بهمین سبب مباحث تقلید و استفتا را در کتب حنفی نیاورده اند و کسانی هم که آنها را آورده اند تصریح کرده اند که بحث از آنها از لحاظ قرار دادن آنها در مقابل اجتهاد است .
تنبیه : آنگاه که مقرر شد اصول فقه لقب علم مخصوص است ، نیازی به اضافه کردن علم بدان نیست ، مگر آنکه مقصود افزودن در بیان و توضیح باشد مانند: شجر اراک . و در ارشادالقاصد تألیف شیخ شمس الدین اصول فقه بدین سان تعریف شده است : علمی است که بدان تقریر مطلب احکام شرعی عملی و طرق استنباط ومواد حجت ها و استخراج آن به نظر شناخته میشود - انتهی . و موضوع آن ادله ٔ شرعی و احکام است . توضیح آن اینست که به هر یک از ادله ٔ شرعی هنگامی اثبات حکم میشود که بر شرایط و قیود مخصوصی مشتمل باشد، و