«اشیای خودسر» مقالهی من پیرامون جهان شعری ایرج ضیایی را در شماره ۱۸۳ کتاب هفته بخوانید. گزینهی اشعار ضیایی را #نشر_حکمت_کلمه منتشر کرده است.
#ایرج_ضیایی #فریاد_ناصری
@faryad_naseri
#ایرج_ضیایی #فریاد_ناصری
@faryad_naseri
مثل دیوانهها
ناگهان
صدایی بلند میشود و
سکوت را میشکند
و دریای سفید را به فکر فرومیبرد
هواپیماهایی در آسمان میگذرند و
رد سفید کف مانندشان را
بر سینهی آبیاش جا میگذارند
دریای سفید
سر بلند میکند و
به آنچه که پیدا کرده
لبخند میزند
#فاضیل_حوسنو_داغلارجا
#ترجمه
https://telegram.me/faryad_naseri
ناگهان
صدایی بلند میشود و
سکوت را میشکند
و دریای سفید را به فکر فرومیبرد
هواپیماهایی در آسمان میگذرند و
رد سفید کف مانندشان را
بر سینهی آبیاش جا میگذارند
دریای سفید
سر بلند میکند و
به آنچه که پیدا کرده
لبخند میزند
#فاضیل_حوسنو_داغلارجا
#ترجمه
https://telegram.me/faryad_naseri
فریاد ناصری:
یک. من در نزد مادرم چنانم که یککاسه آب هم نباید به دستم بدهد چرا که با دین نیستم.
دو. پیش اندک دوستانم که گپ دارم چنانم که انگار مدافع عقاید ایدئولوژیک نهادهای مذهبیام.
سه.
چند روز پیش فیلمی دیدم از ضجههای یک آخوند که فریاد میزد مگر من از شما چه میخواهم؟ بگذریم از اینکه اگر بر من بر شود بسیار چیزها خواهان است اما چگونه شد که مردم ایران مؤبد را رها کردند. شاه را هم که سالها پیش از خانه بیرون راندند.
چهار.
کسی در یکی از این گروهها دستچینی از آیات کتاب حکیم گذاشته بود با برگردانهایی جهتدهی شده، دستکاری شده که میشد با اندکی تامل و گشتن دید که از بین برگردانها هیچکدامشان آنطور نیست.
بعد زیرش نوشته بود ببینید این است کتاب مسلمانها که دعوت به مرگ و خونریزی میکند.
در دشمنی هم انصاف باید داشت. همه و هر کس حق زیست و حیات دارند و آزادی بیان، جامعه باید نهاد دولتی برنهد که حافظ همین آزادی باشد و اجازه ندهد دشمن آزادی حاکم شود هر چند او هم حق دارد داد سخن بدهد و بگوید و بیندیشد که چرا دشمن آزادی است.
پنج.
بعضیها فکر میکنند پنبهی دین و دولت را میشود یک شبه زد. زهی خیال باطل. به قول امین قضایی اینها در بهترین حالت «مسلمان کافر شدهاند». پس بهتر است بهجای این برخوردهای سطحی قرآن فلانجایش اشتباه است و محمد فلان است و این چیزها. با درون حرف مواجه شویم و تکلیفمان را روشن کنیم. روشن کردن تکلیف هم هزار شکل دارد که برآیندش میشود شکل رابطهی جامعه با دین.
ششم.
مطمئنم کسانی پیدا میشوند که به طعنه بگویند این «دینخویی» است اما بگذار بگویند، باور من این است که در کنار میز حقوق اجتماعی دینها و دینداران هم حقی و حقوقی دارند.
https://telegram.me/faryad_naseri
یک. من در نزد مادرم چنانم که یککاسه آب هم نباید به دستم بدهد چرا که با دین نیستم.
دو. پیش اندک دوستانم که گپ دارم چنانم که انگار مدافع عقاید ایدئولوژیک نهادهای مذهبیام.
سه.
چند روز پیش فیلمی دیدم از ضجههای یک آخوند که فریاد میزد مگر من از شما چه میخواهم؟ بگذریم از اینکه اگر بر من بر شود بسیار چیزها خواهان است اما چگونه شد که مردم ایران مؤبد را رها کردند. شاه را هم که سالها پیش از خانه بیرون راندند.
چهار.
کسی در یکی از این گروهها دستچینی از آیات کتاب حکیم گذاشته بود با برگردانهایی جهتدهی شده، دستکاری شده که میشد با اندکی تامل و گشتن دید که از بین برگردانها هیچکدامشان آنطور نیست.
بعد زیرش نوشته بود ببینید این است کتاب مسلمانها که دعوت به مرگ و خونریزی میکند.
در دشمنی هم انصاف باید داشت. همه و هر کس حق زیست و حیات دارند و آزادی بیان، جامعه باید نهاد دولتی برنهد که حافظ همین آزادی باشد و اجازه ندهد دشمن آزادی حاکم شود هر چند او هم حق دارد داد سخن بدهد و بگوید و بیندیشد که چرا دشمن آزادی است.
پنج.
بعضیها فکر میکنند پنبهی دین و دولت را میشود یک شبه زد. زهی خیال باطل. به قول امین قضایی اینها در بهترین حالت «مسلمان کافر شدهاند». پس بهتر است بهجای این برخوردهای سطحی قرآن فلانجایش اشتباه است و محمد فلان است و این چیزها. با درون حرف مواجه شویم و تکلیفمان را روشن کنیم. روشن کردن تکلیف هم هزار شکل دارد که برآیندش میشود شکل رابطهی جامعه با دین.
ششم.
مطمئنم کسانی پیدا میشوند که به طعنه بگویند این «دینخویی» است اما بگذار بگویند، باور من این است که در کنار میز حقوق اجتماعی دینها و دینداران هم حقی و حقوقی دارند.
https://telegram.me/faryad_naseri
http://tananegi.blogfa.com/post-132.aspx
اگر زبان ناخودآگاه ماست و شعر و داستان قریبترین راهها و روزنها به آن. میشود پرسید: چرا ناخودآگاه ما اینقدر تاریک و ویران و پر از تلخی است؟ این شعرها و قصهها و داستانها که از حزنی مالامال صاحب دانشی تاریک شدهاند نه مگر خبر از ناخودآگاه تاریک ما دارند؟
میشود ظن دیگری هم داشت که اینها فریباند که ما به باور تلخی و ویرانی و شکست برسیم یعنی درست که نگاه میکنی میبینی بهترین آرزومندان، تلخترین قصهها را به ارث گذاشتهاند. آرزومندان آزادی و شادی و آواز، تاریکترین سرودها را به ارث گذاشتهاند. هر قصه و داستان و شعر فارسی را که میگشایی: سوگوارانند. دو راه بیش نداریم یا آن اعماق دور و نزدیک ما پر از تاریکی است یا از یکجایی آوازدانان ما را، خواب و طلسم گرفته و بر ما آوازهای جادوی تاریک خواندهاند.
اگر زبان ناخودآگاه ماست و شعر و داستان قریبترین راهها و روزنها به آن. میشود پرسید: چرا ناخودآگاه ما اینقدر تاریک و ویران و پر از تلخی است؟ این شعرها و قصهها و داستانها که از حزنی مالامال صاحب دانشی تاریک شدهاند نه مگر خبر از ناخودآگاه تاریک ما دارند؟
میشود ظن دیگری هم داشت که اینها فریباند که ما به باور تلخی و ویرانی و شکست برسیم یعنی درست که نگاه میکنی میبینی بهترین آرزومندان، تلخترین قصهها را به ارث گذاشتهاند. آرزومندان آزادی و شادی و آواز، تاریکترین سرودها را به ارث گذاشتهاند. هر قصه و داستان و شعر فارسی را که میگشایی: سوگوارانند. دو راه بیش نداریم یا آن اعماق دور و نزدیک ما پر از تاریکی است یا از یکجایی آوازدانان ما را، خواب و طلسم گرفته و بر ما آوازهای جادوی تاریک خواندهاند.
Blogfa
مکتوبهای خشتی - فارسی تاریک- تاملی در رمانِ "خسرو خوبان"
مکتوبهای خشتی - فارسی تاریک- تاملی در رمانِ "خسرو خوبان" - اندیشه و ادب
در دور دستها
دریای سفید
به سیاهی میزند
من اما هنوز آبیام
دریای سفید
مسافر سالهاست
چنین که
در دورهاست
من اما انگار که صاحب ستارههایم
دیگر مثل تو نخواهد آمد
دریای سفید
اما من هنوز هم
عاشقانه تو را دوست خواهم داشت
#فاضیل_حوسنو_داغلارجا
#ترجمه
https://telegram.me/faryad_naseri
دریای سفید
به سیاهی میزند
من اما هنوز آبیام
دریای سفید
مسافر سالهاست
چنین که
در دورهاست
من اما انگار که صاحب ستارههایم
دیگر مثل تو نخواهد آمد
دریای سفید
اما من هنوز هم
عاشقانه تو را دوست خواهم داشت
#فاضیل_حوسنو_داغلارجا
#ترجمه
https://telegram.me/faryad_naseri
Audio
در دور دستها...
https://telegram.me/faryad_naseri
https://telegram.me/faryad_naseri
تو دریای آبی هستی
یک لحظه اگر در خواب بمانی
خزهها تمام
اعماقت را
تسخیر میکنند
و ارواح مردگان
دلواپس میشوند
لحظهای اگر
تنت از تیرگیها خیس شود
تو دریای آبی هستی
#فاضیل_حوسنو_داغلارجا
#ترجمه
https://telegram.me/faryad_naseri
یک لحظه اگر در خواب بمانی
خزهها تمام
اعماقت را
تسخیر میکنند
و ارواح مردگان
دلواپس میشوند
لحظهای اگر
تنت از تیرگیها خیس شود
تو دریای آبی هستی
#فاضیل_حوسنو_داغلارجا
#ترجمه
https://telegram.me/faryad_naseri
اگر چه سالها پیش
این آواز ترکی را
شنیدهای
آوازی که در باد
خزههای ساکت سبز را
به یادت میآورد
در زیر قایق پارویی
اما در موجهای سفید این دریا
و سیاهی سطرهای این آواز
تازهتازه میدرخشی
وقتی که نیستی
#فاضیل_حوسنو_داغلارجا
#ترجمه
https://telegram.me/faryad_naseri
این آواز ترکی را
شنیدهای
آوازی که در باد
خزههای ساکت سبز را
به یادت میآورد
در زیر قایق پارویی
اما در موجهای سفید این دریا
و سیاهی سطرهای این آواز
تازهتازه میدرخشی
وقتی که نیستی
#فاضیل_حوسنو_داغلارجا
#ترجمه
https://telegram.me/faryad_naseri
تاریخ زندگیام را
جنگها نوشتهاند
استانبول
آرام
آرام شنا میکند
در بین روم و کارتاژ
پرندهای که
آسمانم را قسمت میکند و
شیشهی مشروبم را
آنسوی آسمان جا میگذارد
#فاضیل_حوسنو_داغلارجا
#ترجمه
https://telegram.me/faryad_naseri
جنگها نوشتهاند
استانبول
آرام
آرام شنا میکند
در بین روم و کارتاژ
پرندهای که
آسمانم را قسمت میکند و
شیشهی مشروبم را
آنسوی آسمان جا میگذارد
#فاضیل_حوسنو_داغلارجا
#ترجمه
https://telegram.me/faryad_naseri
شعر ضیایی و اشیا شعرهایش اما در کدام سوی ماجرا هستند. در جهانی که اشیا به خواست خداوند به کار میآیند؟ یا جهانی که اشیا از ید قدرت خداوند خارج شدهاند و در دستهای انسان نو آمده با هزار فشار و خشونت همانی میشوند که او میخواهد؟ به گمان من اشیا جهان شعرهای ضیایی نه آنند و نه این. بلکه بیشتر این است که آنها بر انسان مسلطاند یا گاهی حتا خودسرانه برای خودشان زندگی میکنند بدون آنکه خدا یا انسان بر آنها قدرتی داشته باشد. بلکه آنها تنها به روی شکلی از معصومیت و نادانستگی انسان گشودهاند. اشیا جهان شعرهای ضیایی از چنگال حکمت خداوند و از دست عقل انسان درآمدهاند و برای خود خودسرانه به زندگیشان ادامه میدهند و تنها به روی کودکی گشودهاند:
تنها کودکان
مقابل انتظار پنهانی اشیا
چه میتوان کرد
قرقرهی خالیِ پرت شده
نخ و بادبادکش را به دست که سپرد
انتظار این جهانیِ او
آویخته از بال قاصدک و
نخهای رهایی که میان شاخهها
آویزان ماندهاند
تنها کودکان راه بهکارگیری اشیای بی مصرف را میدانند (گزینهی اشعار، 1396: 50)
این گونه است که انسان باور دارد اشیا بدون او "بیمصرف"اند و شاعران و بعضی فیلسوفان معتقدند: راه درست مصرف کردن چیزها را تنها کودکان و هنرمندان میدانند. اگرچه این تصور هم تصوری انسانیست یا فکریست در میان فکرها اما چیزها را و ما را از مصرف کردن و مصرف شدن نجات میدهد. چرا که کودک چیزها را خارج از آن ارجاعیتی که هایدگر تعریفش کرده است به کار میبندد و کارا میکند. انسانها میآموزند هر چیزی برای چیست، خودکار برای نوشتن، لیوان برای نوشیدن کودک اما این ارجاعیت را به هم میزند و با این برهم زدنش شکل جهان را تغییر میدهد. کودک کارآمدی مرسوم را خط میزند تا کارایی واقعی چیزها را عیان کند. همان کاری که هایدگر آن را به عهدهی هنر میگذارد: "در کار هنری، حقیقت موجود خود را در کار نشانده ]یا نهاده[ است.
#ایرج_ضیایی
#نشر_حکمت_کلمه
http://tananegi.blogfa.com/post-133.aspx
https://telegram.me/faryad_naseri
تنها کودکان
مقابل انتظار پنهانی اشیا
چه میتوان کرد
قرقرهی خالیِ پرت شده
نخ و بادبادکش را به دست که سپرد
انتظار این جهانیِ او
آویخته از بال قاصدک و
نخهای رهایی که میان شاخهها
آویزان ماندهاند
تنها کودکان راه بهکارگیری اشیای بی مصرف را میدانند (گزینهی اشعار، 1396: 50)
این گونه است که انسان باور دارد اشیا بدون او "بیمصرف"اند و شاعران و بعضی فیلسوفان معتقدند: راه درست مصرف کردن چیزها را تنها کودکان و هنرمندان میدانند. اگرچه این تصور هم تصوری انسانیست یا فکریست در میان فکرها اما چیزها را و ما را از مصرف کردن و مصرف شدن نجات میدهد. چرا که کودک چیزها را خارج از آن ارجاعیتی که هایدگر تعریفش کرده است به کار میبندد و کارا میکند. انسانها میآموزند هر چیزی برای چیست، خودکار برای نوشتن، لیوان برای نوشیدن کودک اما این ارجاعیت را به هم میزند و با این برهم زدنش شکل جهان را تغییر میدهد. کودک کارآمدی مرسوم را خط میزند تا کارایی واقعی چیزها را عیان کند. همان کاری که هایدگر آن را به عهدهی هنر میگذارد: "در کار هنری، حقیقت موجود خود را در کار نشانده ]یا نهاده[ است.
#ایرج_ضیایی
#نشر_حکمت_کلمه
http://tananegi.blogfa.com/post-133.aspx
https://telegram.me/faryad_naseri
مکتوبهای خشتی
اشیا خودسر (نگاهی به جهان شعری ایرج ضیایی)
اندیشه و ادب
تقی رفعت و «قیود یک ماضی هفتصد ساله»
این یادداشت را دو سال پیش نوشتم ولی حال برای اولین بار آن را چاپ میکنم.
بر آن شدم تا از آنها که «نامشان از یادها، تصویرشان از قابها» رفته است یادی کنم. بی درنگ به یاد تقی رفعت افتادم. رفعت نود و اندی سال پیش ازین، هنگامی که سی و یک سال بیشتر نداشت، خود را کشت. ازو نه جُنگ آثاری بجاست و نه نشان آرامگهش پیداست. سرمایهً زندگی بر سر کارزار در دو جبهه ی ادبی و سیاست گذاشت و در هر دو شکست خورد و چون چه بسیار شکست خوردگان دیگر، کسی نیز برایش مجلس بزرگداشتی نگذاشت.
او که هم مرام با شیخ محمد خیابانی سروده بود:
«بر یاُس تن مده، مکْن از زندگی امید
باید برای جنگ بقا نقشه ای کشید»
همرزم خود را که در خون خفته دید، خانه عمر از امید بپرداخت و در «جنگ بقا» نام و نشان درباخت. تقی رفعت (۱۲۶۸-۱۲۹۹) نیز مانند ابولقاسم لاهوتی، عارف قزوینی، فرخّی یزدی و میرزاده عشقی فن و هنر ادبی را با سیاست ورزی در می آمیخت. یکجا آنچه را که فرهنگ و ادب سنّت پیشه می شمرد می نکوهید و با سیاست پیشگی محافظه کارانه و سنتی به ستیزه بر می خاست.
مرامنامه ی روزنامه ی «آزادیستان» که به سرپرستی او انتشار می یافت چنین بود: «مجله ای است هواخواه تجّدد در ادبیات.» تقی رفعت پیش ازین نیز که سردبیر روزنامه ی «تجدد»، ارگان حزب دموکرات آذربایجان، بود، پروای وزنهای عروضی نداشت و بر آن بود تا در برگهای روزنامه اش به شعر نو پر و بال پرواز دهد.
نوپردازیهای ادیب جوان اماّ به کام دیگر شاعران و نویسندگان ایرانی شیرین نمی افتاد و حتی دست اندرکاران روزنامه «کاوه» در برلن را بر می آشفت. از یک سو رفعت چنین می نوشت: «جوانان به قلعه ی استبداد و ارتجاع ادبی کنونی می توانند تاخت برد. و باید ببرند. زیرا که باید فرزندان زمان خود بشویم. صدای توپ و تفنگ محاربات عمومی، در اعصاب ما هیجانی را بیدار می کند که زبان موزون و معتدل و جامد و قدیمی سعدی و همعصران تقریبی او نمی توانند با سرودهای خودشان آنها را تسکین و ترجمه کنند. ما احتیاجاتی داشتیم که سعدی نداشت. ما گرفتار لطمات جریانهای مخالف ملّی و سیاسی هستیم که سعدی از تصوّر آنها عاجز بود. فقر روحی ما سائق این عصیان (عصیان ادبی) است.» و از دیگر سو، ملک الشعرا بهار در سر مقاله شماره مجله «دانشکده» از «تجدد آرام آرام و نرم نرم» سخن می گفت و هشدار می داد که این تجدد نباید تیشه عمارات تاریخی پدران شاعر و نیاکان ادیب» شود. در سر پر شور رفعت جوان امّا، مفهوم تجدد از عمل انقلابی جدا نمی توانست شد: « تجدد به مثابه انقلاب است و انقلاب را نمی شود با قطره شمار مانند دارو به چشم جماعت ریخت.» ازینرو، رو به ادیبان «دانشکده» چنین می نگاشت:
«امروز می بینید که شخصاً سعدی مانع از موجودیت شماست …هر که آمد عمارت نو ساخت و شما در خیال حراست کردن عمارت دیگران هستید، در صورتیکه اگر در واقع هر که می آمد عمارت نو می ساخت، سعدی منزل به دیگری نمی توانست پرداخت… در زمان خودتان اقلاً آنقدر استقلال و تجدد به خرج دهید که سعدی ها در زمان خودشان بخرج دادند. در زیر قیود یک ماضی هفتصد ساله پخش نشوید. اثبات موجودیت نمایید.»
رفعت، بر خلاف آقاخان کرمانی، ادبیات گذشته ایران را کم ارزش نمی دانست. اماّ بر آن بود که سدّ پرستش سنّت را بشکند و راهی نو بگشاید. شاید او که چندی در استانبول درس خوانده بود، همانند شاعر ترک توفیق فکرت (۱۸۶۸-۱۹۱۵) که به شعر ترکی صورتی تازه داده بود، در پی نوسازی شیوه های سرایش در ایران بود. امّا بسا که سرمایه ی فکری و ذوقی رفعت توان چنین کار سترگی را ازو دریغ می کرد. تنها دو سال پس از مرگ او «افسانه» نیمای نام آور نوید زایش شعر نو می داد اما افسوس که تقی رفعت که بسا بتوان چاووشی خوان قافله ی شعر نواش دانست، در میان نبود. شاگرد رفعت، یحیی آرین پور، در باره او چنین می نگارد: او «قربانی پیوند بد عاقبت سیاست و روزنامه نگاری یا سیاست و ادبیات شد.»
از خُنکی های تاریخ، مهدیقلی خان هدایت که جنبش سیاسی دلخواه رفعت را فرو نشاند و مایه ی خودکشی ادیب جوان شد، خود سخنرانی چیره دست و ادیبی دلبسته به سنت بود.
#تقی_رفعت
#مهرزاد_بروجردی
به نقل از سایت دکتر بروجردی
https://telegram.me/faryad_naseri
این یادداشت را دو سال پیش نوشتم ولی حال برای اولین بار آن را چاپ میکنم.
بر آن شدم تا از آنها که «نامشان از یادها، تصویرشان از قابها» رفته است یادی کنم. بی درنگ به یاد تقی رفعت افتادم. رفعت نود و اندی سال پیش ازین، هنگامی که سی و یک سال بیشتر نداشت، خود را کشت. ازو نه جُنگ آثاری بجاست و نه نشان آرامگهش پیداست. سرمایهً زندگی بر سر کارزار در دو جبهه ی ادبی و سیاست گذاشت و در هر دو شکست خورد و چون چه بسیار شکست خوردگان دیگر، کسی نیز برایش مجلس بزرگداشتی نگذاشت.
او که هم مرام با شیخ محمد خیابانی سروده بود:
«بر یاُس تن مده، مکْن از زندگی امید
باید برای جنگ بقا نقشه ای کشید»
همرزم خود را که در خون خفته دید، خانه عمر از امید بپرداخت و در «جنگ بقا» نام و نشان درباخت. تقی رفعت (۱۲۶۸-۱۲۹۹) نیز مانند ابولقاسم لاهوتی، عارف قزوینی، فرخّی یزدی و میرزاده عشقی فن و هنر ادبی را با سیاست ورزی در می آمیخت. یکجا آنچه را که فرهنگ و ادب سنّت پیشه می شمرد می نکوهید و با سیاست پیشگی محافظه کارانه و سنتی به ستیزه بر می خاست.
مرامنامه ی روزنامه ی «آزادیستان» که به سرپرستی او انتشار می یافت چنین بود: «مجله ای است هواخواه تجّدد در ادبیات.» تقی رفعت پیش ازین نیز که سردبیر روزنامه ی «تجدد»، ارگان حزب دموکرات آذربایجان، بود، پروای وزنهای عروضی نداشت و بر آن بود تا در برگهای روزنامه اش به شعر نو پر و بال پرواز دهد.
نوپردازیهای ادیب جوان اماّ به کام دیگر شاعران و نویسندگان ایرانی شیرین نمی افتاد و حتی دست اندرکاران روزنامه «کاوه» در برلن را بر می آشفت. از یک سو رفعت چنین می نوشت: «جوانان به قلعه ی استبداد و ارتجاع ادبی کنونی می توانند تاخت برد. و باید ببرند. زیرا که باید فرزندان زمان خود بشویم. صدای توپ و تفنگ محاربات عمومی، در اعصاب ما هیجانی را بیدار می کند که زبان موزون و معتدل و جامد و قدیمی سعدی و همعصران تقریبی او نمی توانند با سرودهای خودشان آنها را تسکین و ترجمه کنند. ما احتیاجاتی داشتیم که سعدی نداشت. ما گرفتار لطمات جریانهای مخالف ملّی و سیاسی هستیم که سعدی از تصوّر آنها عاجز بود. فقر روحی ما سائق این عصیان (عصیان ادبی) است.» و از دیگر سو، ملک الشعرا بهار در سر مقاله شماره مجله «دانشکده» از «تجدد آرام آرام و نرم نرم» سخن می گفت و هشدار می داد که این تجدد نباید تیشه عمارات تاریخی پدران شاعر و نیاکان ادیب» شود. در سر پر شور رفعت جوان امّا، مفهوم تجدد از عمل انقلابی جدا نمی توانست شد: « تجدد به مثابه انقلاب است و انقلاب را نمی شود با قطره شمار مانند دارو به چشم جماعت ریخت.» ازینرو، رو به ادیبان «دانشکده» چنین می نگاشت:
«امروز می بینید که شخصاً سعدی مانع از موجودیت شماست …هر که آمد عمارت نو ساخت و شما در خیال حراست کردن عمارت دیگران هستید، در صورتیکه اگر در واقع هر که می آمد عمارت نو می ساخت، سعدی منزل به دیگری نمی توانست پرداخت… در زمان خودتان اقلاً آنقدر استقلال و تجدد به خرج دهید که سعدی ها در زمان خودشان بخرج دادند. در زیر قیود یک ماضی هفتصد ساله پخش نشوید. اثبات موجودیت نمایید.»
رفعت، بر خلاف آقاخان کرمانی، ادبیات گذشته ایران را کم ارزش نمی دانست. اماّ بر آن بود که سدّ پرستش سنّت را بشکند و راهی نو بگشاید. شاید او که چندی در استانبول درس خوانده بود، همانند شاعر ترک توفیق فکرت (۱۸۶۸-۱۹۱۵) که به شعر ترکی صورتی تازه داده بود، در پی نوسازی شیوه های سرایش در ایران بود. امّا بسا که سرمایه ی فکری و ذوقی رفعت توان چنین کار سترگی را ازو دریغ می کرد. تنها دو سال پس از مرگ او «افسانه» نیمای نام آور نوید زایش شعر نو می داد اما افسوس که تقی رفعت که بسا بتوان چاووشی خوان قافله ی شعر نواش دانست، در میان نبود. شاگرد رفعت، یحیی آرین پور، در باره او چنین می نگارد: او «قربانی پیوند بد عاقبت سیاست و روزنامه نگاری یا سیاست و ادبیات شد.»
از خُنکی های تاریخ، مهدیقلی خان هدایت که جنبش سیاسی دلخواه رفعت را فرو نشاند و مایه ی خودکشی ادیب جوان شد، خود سخنرانی چیره دست و ادیبی دلبسته به سنت بود.
#تقی_رفعت
#مهرزاد_بروجردی
به نقل از سایت دکتر بروجردی
https://telegram.me/faryad_naseri
#تقی_رفعت شاعری ستیهنده
کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۶۴ تا ۶۸
شصت سال از مرگ زودرس تقی رفعت شاعر انقلابی و ستیهندهٔ ایران، برخاسته از آذربایجان، میگذرد و ما تقریباً از زندگی پربارش هیچ نمیدانیم. شناخت افکار و عقاید و زندگی رفعت مقدمه شناخت زمینههای اجتماعی و سیاسی شعر امروز ایران است؛ بهبهانهٔ گذشت شصت سال از مرگ رفعت، با این سطور و ارائهٔ خطوطی از زندگی و افکار وی یادش را گرامی میداریم.
#غلامرضا_همراز
میرزا تقیخان رفعت فرزند آقامحمد تبریزی، شاعر و نویسنده و روزنامهنگار انقلابی، بهسال ۱۲۶۸ شمسی (۱۳۰۸ ق) در تبریز متولد شد. بعد از طی مقدمات تحصیلی بهترکیه رفت و در استانبول بهتحصیلات عالی ادامه داد، و پس از اتمام آن چند سالی بهمدیریت مکتب ناصری ایرانیان در ترابوزان انتخاب شد.
در زمانی که سایهٔ شوم جنگ جهانگیر اول برهمه جا میگسترد، بهسال ۱۲۹۵ شمسی روسیهٔ تزاری ترابوزان را تصرف میکند، و رفعت ناچار ترکیه را ترک گفته بهزادگاه خود تبریز مراجعت میکند و در دبیرستانهای تبریز بهتدریس زبان فرانسه میپردازد.
در این اوان شیخمحمد خیابانی و یارانش موفق میشوند یک کنفرانس ایالتی مرکب از ۴۸۰ نفر نمایندگان تبریز و دیگر شهرهای آذربایجان در شهر تبریز تشکیل دهند و از میان آنان اعضای کمیتهٔ ایالتی آذربایجان را انتخاب کنند، و حزب دموکرات آذربایجان[۱] را تشکیل دهند.
در تمام مدتی که خیابانی سرگرم مبارزهٔ سیاسی بود، رفعت پیوسته در کنار او با شور و هیجان زایدالوصفی که تنها از یک مدافع بیپروای آزادی انتظار میتوان داشت بهمبارزه با کهنهپرستان سیاسی برخاست، و علاوه بر سرودن اشعار سیاسی و اجتماعی و نوشتن مقالات اجتماعی و انتقادی بهایراد نطق و خطابه در صحن تجدد که محل تجمع تشنگان آزادی بود میپرداخت و بدین وسیله بهپیشرفت مقاصد نهضت دمکرات آذربایجان کمکهای باارزشی میکرد. از آن جمله روز دوشنبه دوم دی ماه ۱۲۹۶ در صحن بزرگ و با شکوه تجدد نطقی ایراد کرد که با وجود سرمای شدید هوای تبریز در این ماه، متجاوز از ده هزار نفر برای استماع سخنان او و شرکت در بحث و گفتوگوی پس از سخنرانی ازدحام کرده بودند.
رفعت که قدی متوسط، جثهئی لاغر، قیافهئی متناسب، چشم و ابروئی درشت و سیاه، نگاههائی تند و جذاب و رنگی پریده داشت[۲]. برای بیان افکار احساسات خود بهسرودن شعر میپرداخت. زبانهای فارسی و فرانسه و ترکی را بهخوبی میدانست و در هر سه زبان آثار با ارزش و غزلهای دلنشینی دارد.
او که از دل باختگان پرشور و صمیمی تجدد ادبی و اجتماعی ایران بود، اعتقاد داشت که: «ادبیات قدیمی ما از منابع اولیهٔ خودش دورافتاده، در یک حوزهٔ وسیع تراکم یافته و بهحال رکود و سکون در آن رختخواب فراخ مستقر و متوقف شده است. یک سدّ سدید، که اختیار داریم آن را یک سدّ محافظهکاری بنامیم، این امواج متراکم ادبی را در آن حوض وسیع محبوس داشته است. وقتی که ما میگوئیم «متصدی هستیم در این زمینه جریانی بهوجود بیاوریم» طبعاً معلوم میگردد که مقصود و نقشهٔ ما عبارت از رخنه انداختن در بنیان این سدّ سدید استمرار و رکود است.»[۳]
و عملاً برای رخنه انداختن در این بنیان هزار ساله بهسرودن شعری پرداخت که هم از حیث فرم و هم از لحاظ مضمون با شیوهٔ شعری قدما تفاوت داشت. در آن قوافی رعایت نشده بود و مصرعهای متساوی نداشت، و بدین جهت مورد حملهٔ مدافعین شعر کلاسیک قرار گرفت.
حبیب ساهر، شاعر معاصر آذربایجان، در مقدمهٔ «کتاب شعر ساهر» رفعت و مکتب ادبی او چنین یاد میکند:
«... یک روز صبح معلم جوان بسیار خوش سیمائی با لباس مشکی و کراوات رنگین و کلاه مخصوص ترکان جوان[۴] وارد کلاس ما شد. او میرزا تقیخان رفعت بود که در عثمانی تحصیل کرده و زبان و ادبیات فرانسه درس میداد. نگو معلم جدید ما شاعر هم هست و بهزبانهای فارسی و فرانسه و ترکی شعر میگوید. اشعارش را ابتدا در «مجله ادب» که از طرف دانشآموزان منتشر میشد و بعدها در مجلات دیگر و روزنامهٔ تجدد میخواندیم. شاعری نوپرداز بود و بهسبک ادبیات جدید و بهشیوهٔ شاعران ثروت فنون[۵] بهزبان فارسی و ترکی بسیار جالب توجهی شعر میساخت.
بهزودی مکتبی بهوجود آمد بهنام «مکتب رفعت» چون در مدرسهٔ مبارکه شاعر فراوان بود، بین آنان چند نفر از جمله احمد خرم، تقی برزگر، یحیی میرزادانش (آرینپور کنونی) از چهرههای درخشان شعر نو گردیدند.
مدیر مدرسه، مرحوم امیرخیزی، که ادبیات قدیمی و عروض و قافیه درس میداد شعرای جوان را بهسرودن غزل و قصیده تشویق میکرد، ولی ما ناخلفها پیرو مکتب رفعت بودیم...»
کتاب جمعه سال اول شماره ۳۵ صفحه ۶۴ تا ۶۸
شصت سال از مرگ زودرس تقی رفعت شاعر انقلابی و ستیهندهٔ ایران، برخاسته از آذربایجان، میگذرد و ما تقریباً از زندگی پربارش هیچ نمیدانیم. شناخت افکار و عقاید و زندگی رفعت مقدمه شناخت زمینههای اجتماعی و سیاسی شعر امروز ایران است؛ بهبهانهٔ گذشت شصت سال از مرگ رفعت، با این سطور و ارائهٔ خطوطی از زندگی و افکار وی یادش را گرامی میداریم.
#غلامرضا_همراز
میرزا تقیخان رفعت فرزند آقامحمد تبریزی، شاعر و نویسنده و روزنامهنگار انقلابی، بهسال ۱۲۶۸ شمسی (۱۳۰۸ ق) در تبریز متولد شد. بعد از طی مقدمات تحصیلی بهترکیه رفت و در استانبول بهتحصیلات عالی ادامه داد، و پس از اتمام آن چند سالی بهمدیریت مکتب ناصری ایرانیان در ترابوزان انتخاب شد.
در زمانی که سایهٔ شوم جنگ جهانگیر اول برهمه جا میگسترد، بهسال ۱۲۹۵ شمسی روسیهٔ تزاری ترابوزان را تصرف میکند، و رفعت ناچار ترکیه را ترک گفته بهزادگاه خود تبریز مراجعت میکند و در دبیرستانهای تبریز بهتدریس زبان فرانسه میپردازد.
در این اوان شیخمحمد خیابانی و یارانش موفق میشوند یک کنفرانس ایالتی مرکب از ۴۸۰ نفر نمایندگان تبریز و دیگر شهرهای آذربایجان در شهر تبریز تشکیل دهند و از میان آنان اعضای کمیتهٔ ایالتی آذربایجان را انتخاب کنند، و حزب دموکرات آذربایجان[۱] را تشکیل دهند.
در تمام مدتی که خیابانی سرگرم مبارزهٔ سیاسی بود، رفعت پیوسته در کنار او با شور و هیجان زایدالوصفی که تنها از یک مدافع بیپروای آزادی انتظار میتوان داشت بهمبارزه با کهنهپرستان سیاسی برخاست، و علاوه بر سرودن اشعار سیاسی و اجتماعی و نوشتن مقالات اجتماعی و انتقادی بهایراد نطق و خطابه در صحن تجدد که محل تجمع تشنگان آزادی بود میپرداخت و بدین وسیله بهپیشرفت مقاصد نهضت دمکرات آذربایجان کمکهای باارزشی میکرد. از آن جمله روز دوشنبه دوم دی ماه ۱۲۹۶ در صحن بزرگ و با شکوه تجدد نطقی ایراد کرد که با وجود سرمای شدید هوای تبریز در این ماه، متجاوز از ده هزار نفر برای استماع سخنان او و شرکت در بحث و گفتوگوی پس از سخنرانی ازدحام کرده بودند.
رفعت که قدی متوسط، جثهئی لاغر، قیافهئی متناسب، چشم و ابروئی درشت و سیاه، نگاههائی تند و جذاب و رنگی پریده داشت[۲]. برای بیان افکار احساسات خود بهسرودن شعر میپرداخت. زبانهای فارسی و فرانسه و ترکی را بهخوبی میدانست و در هر سه زبان آثار با ارزش و غزلهای دلنشینی دارد.
او که از دل باختگان پرشور و صمیمی تجدد ادبی و اجتماعی ایران بود، اعتقاد داشت که: «ادبیات قدیمی ما از منابع اولیهٔ خودش دورافتاده، در یک حوزهٔ وسیع تراکم یافته و بهحال رکود و سکون در آن رختخواب فراخ مستقر و متوقف شده است. یک سدّ سدید، که اختیار داریم آن را یک سدّ محافظهکاری بنامیم، این امواج متراکم ادبی را در آن حوض وسیع محبوس داشته است. وقتی که ما میگوئیم «متصدی هستیم در این زمینه جریانی بهوجود بیاوریم» طبعاً معلوم میگردد که مقصود و نقشهٔ ما عبارت از رخنه انداختن در بنیان این سدّ سدید استمرار و رکود است.»[۳]
و عملاً برای رخنه انداختن در این بنیان هزار ساله بهسرودن شعری پرداخت که هم از حیث فرم و هم از لحاظ مضمون با شیوهٔ شعری قدما تفاوت داشت. در آن قوافی رعایت نشده بود و مصرعهای متساوی نداشت، و بدین جهت مورد حملهٔ مدافعین شعر کلاسیک قرار گرفت.
حبیب ساهر، شاعر معاصر آذربایجان، در مقدمهٔ «کتاب شعر ساهر» رفعت و مکتب ادبی او چنین یاد میکند:
«... یک روز صبح معلم جوان بسیار خوش سیمائی با لباس مشکی و کراوات رنگین و کلاه مخصوص ترکان جوان[۴] وارد کلاس ما شد. او میرزا تقیخان رفعت بود که در عثمانی تحصیل کرده و زبان و ادبیات فرانسه درس میداد. نگو معلم جدید ما شاعر هم هست و بهزبانهای فارسی و فرانسه و ترکی شعر میگوید. اشعارش را ابتدا در «مجله ادب» که از طرف دانشآموزان منتشر میشد و بعدها در مجلات دیگر و روزنامهٔ تجدد میخواندیم. شاعری نوپرداز بود و بهسبک ادبیات جدید و بهشیوهٔ شاعران ثروت فنون[۵] بهزبان فارسی و ترکی بسیار جالب توجهی شعر میساخت.
بهزودی مکتبی بهوجود آمد بهنام «مکتب رفعت» چون در مدرسهٔ مبارکه شاعر فراوان بود، بین آنان چند نفر از جمله احمد خرم، تقی برزگر، یحیی میرزادانش (آرینپور کنونی) از چهرههای درخشان شعر نو گردیدند.
مدیر مدرسه، مرحوم امیرخیزی، که ادبیات قدیمی و عروض و قافیه درس میداد شعرای جوان را بهسرودن غزل و قصیده تشویق میکرد، ولی ما ناخلفها پیرو مکتب رفعت بودیم...»
رفعت غزل و قصیده را نمیپسندید، امیرخیزی نیز بهچشم حقارت در اشعار جدید مینگریست. نوپردازی رفعت غوغائی در تبریز تهران و شیراز و جاهای دیگر برانگیخت[۶]. میتوان گفت رفعت نخستین شاعر نوپردازی بود که اولین سنگ بنای شعر نو را گذاشت و رفت و فراموش شد.
جریانهای سیاسی روسیه، بهویژه انقلاب اکتبر، از ابتدای شروع تا تحقق آن بهوسیلهٔ لنین و یارانش پیوسته تأثیر مستقیمی در پیدایش افکار انقلابی و پیشرو در ایران داشته است و یکی از تأثیرات آن ظهور حزب دموکرات آذربایجان است که بهفاصلهٔ کمی پس از شورش فوریه ۱۹۱۷ روسیه، بهرهبری شیخ محمد خیابانی تشکیل شد. در مدت پنج سالی که خیابانی بهمبارزه مشغول بود، رفعت بهعنوان دبیردوم حزب پیوسته در کنار او قرار داشت و نه تنها ذوق و قریحه و هنر و استعداد خود را صرف خدمت بهآن کرد بلکه جان خود را نیز مردانه و بیریا بر سر آن نهاد.
خیابانی بهمنظور تنویر افکار و ترویج مرام و مسلک حزب دموکرات روزنامهٔ تجدد را تأسیس کرد که یکی از مهمترین روزنامههای انقلابی دوران مشروطیت ایران بود، و آن را ارگان حزب قرار داد و سردبیری آن را به کف با کفایت تقی رفعت سپرد که در این زمان از بستگان و نزدیکان خیابانی شده بود، و او قریب پنج سالی که این روزنامه دایر بود با قلم شیرین خود بهنوشتن مقالات سیاسی و اجتماعی و ادبی پرداخت و «میتوان گفت که در میان جراید داخلی ایران جریدهٔ تجدد اولین روزنامه بود که مصداق و مفهوم جریدهنگاری را ثابت نمود»[۷].
رفعت با نوشتن مقالات انتقادی عمیق که نشانهٔ بینش عمیق سیاسی و اجتماعی اوست، توجه تمام محافل ادبی تهران را بهخود جلب میکند و بهنویسندگان روزنامههای تهران درس تجدد و آزادیخواهی میدهد.
او با طرح مجادلات سازندهٔ ادبی با ملکالشعرای بهار و دیگران راه را برای پیدایش شعر نو هموار میکند و با حمله بهقلعههای کهنهٔ ادبی و مدافعان تحجر، زمینه را برای ظهور نیما آماده میسازد.
در مدت شش ماهی که حزب دمکرات آذربایجان قیام کرد و حکومت آذربایجان را در دست داشت، خیابانی همه روزه در صحن تجدد بهایراد نطقهای آتشینی میپرداخت و مرام حزب و خواستهای آزادیخواهان و انقلابیون آذربایجان را برای مردم تشریح میکرد. «گفتارهای خیابانی که بهترکی رانده میشد و تا پایان کارش هر روزه بود، در روزنامهٔ تجدد کوتاه شدهٔ هر یکی را آورده، ولی باید گفت میرزا تقی خان رفعت (نویسندهٔ تجدد) در برگردانیدن آنها بهفارسی دستی در جملهها برده»[۸].
در این زمان حاجی اسماعیل آقا امیرخیزی که از رهبران نهضت دمکرات آذربایجان بود پیشنهاد میکند که چون آذربایجان در راه مشروطه کوششها کرده و آزادی را برای ایران بازگردانده نامش را «آزادیستان» بگذاریم. این پیشنهاد پذیرفته میشود و نام آذربایجان بهآزادیستان برگردانده میشود و کمی بعد از آن، یعنی در پانزدهم خرداد ۱۲۹۵، مجلهٔ آزادیستان پدید آمد که نویسندهٔ آن، تقی رفعت، سردبیر روزنامهٔ تجدد - ارگان حزب دمکرات آذربایجان – بود.
مجلهٔ آزادیستان، خود را هواخواه تجدد[۹] در ادبیات معرفی کرده بود و با درج «مقالات و قطعات منظوم دربارهٔ عالم نسوان و بحث جدی و اصولی شعرای جوان بهسبک و شیوهٔ نو، بر سایر مجلات همدورهٔ خود امتیاز داشت»[۱۰]. از مجلهٔ آزادیستان سه شماره منتشر شد و شمارهٔ چهارم آن (بهتاریخ ۲۱ شهریور ۱۲۹۹) زیر چاپ بود که نهضت دمکرات آذربایجان بهدست مهدیقلی هدایت (مخبرالسلطنه) سرکوب شد، و آن شماره انتشار نیافت.
در فروردین ماه ۱۲۹۹ شمسی که آزادیخواهان تبریز بهرهبری شیخ محمد خیابانی قیام کردند، در تهران بهتصور اینکه علت قیام دمکراتها وجود کابینهٔ وثوقالدوله است، برای انحراف قیام چنین صلاح دیده شد که کابینهٔ وثوقالدوله سقوط کند و مشیرالدوله کابینه را تشکیل دهد، و چنین شد. مشیرالدوله با خیابانی وارد مذاکره میشود ولی از مذاکرات نتیجهئی نمیگیرد، و برای خفه کردن قیام، مخبرالسلطنه هدایت را که مردی مزور و دورو بود و سالها بهآزادیخواهی تظاهر کرده بود بهحکومت آذربایجان منصوب میکنند. وی در اواسط ذیحجه ۱۳۳۸ وارد تبریز میشود و پنهانی با مشتیچ رئیس روسی قزاقخانهٔ تبریز نقشهٔ کودتائی را طرح میکند. عملیات، صبح روز ۲۹ ذیحجه ۱۳۳۸ شروع شد. تبریز بهخاک و خون کشیده میشود و پس از مدت کوتاهی دموکراتها شکست میخورند و خیابانی، این انقلابی پرخون و دلیر، بهدست ایادی مخبرالسلطنهٔ هدایت، این حیلهباز مزور، کشته میشود (۲۹ ذیحجه ۱۳۳۸). اراذل و اوباش جسد او را بر زمین کشیده بهعالیقاپو، دربار مخبرالسلطنه، میبرند و جایزهٔ خود را دریافت میکنند. همچنان که مخبرالسلطنه بهوسیلهٔ مشیرالدوله نشان قدس با حمایل مخصوص دریافت میکند[۱۱].
جریانهای سیاسی روسیه، بهویژه انقلاب اکتبر، از ابتدای شروع تا تحقق آن بهوسیلهٔ لنین و یارانش پیوسته تأثیر مستقیمی در پیدایش افکار انقلابی و پیشرو در ایران داشته است و یکی از تأثیرات آن ظهور حزب دموکرات آذربایجان است که بهفاصلهٔ کمی پس از شورش فوریه ۱۹۱۷ روسیه، بهرهبری شیخ محمد خیابانی تشکیل شد. در مدت پنج سالی که خیابانی بهمبارزه مشغول بود، رفعت بهعنوان دبیردوم حزب پیوسته در کنار او قرار داشت و نه تنها ذوق و قریحه و هنر و استعداد خود را صرف خدمت بهآن کرد بلکه جان خود را نیز مردانه و بیریا بر سر آن نهاد.
خیابانی بهمنظور تنویر افکار و ترویج مرام و مسلک حزب دموکرات روزنامهٔ تجدد را تأسیس کرد که یکی از مهمترین روزنامههای انقلابی دوران مشروطیت ایران بود، و آن را ارگان حزب قرار داد و سردبیری آن را به کف با کفایت تقی رفعت سپرد که در این زمان از بستگان و نزدیکان خیابانی شده بود، و او قریب پنج سالی که این روزنامه دایر بود با قلم شیرین خود بهنوشتن مقالات سیاسی و اجتماعی و ادبی پرداخت و «میتوان گفت که در میان جراید داخلی ایران جریدهٔ تجدد اولین روزنامه بود که مصداق و مفهوم جریدهنگاری را ثابت نمود»[۷].
رفعت با نوشتن مقالات انتقادی عمیق که نشانهٔ بینش عمیق سیاسی و اجتماعی اوست، توجه تمام محافل ادبی تهران را بهخود جلب میکند و بهنویسندگان روزنامههای تهران درس تجدد و آزادیخواهی میدهد.
او با طرح مجادلات سازندهٔ ادبی با ملکالشعرای بهار و دیگران راه را برای پیدایش شعر نو هموار میکند و با حمله بهقلعههای کهنهٔ ادبی و مدافعان تحجر، زمینه را برای ظهور نیما آماده میسازد.
در مدت شش ماهی که حزب دمکرات آذربایجان قیام کرد و حکومت آذربایجان را در دست داشت، خیابانی همه روزه در صحن تجدد بهایراد نطقهای آتشینی میپرداخت و مرام حزب و خواستهای آزادیخواهان و انقلابیون آذربایجان را برای مردم تشریح میکرد. «گفتارهای خیابانی که بهترکی رانده میشد و تا پایان کارش هر روزه بود، در روزنامهٔ تجدد کوتاه شدهٔ هر یکی را آورده، ولی باید گفت میرزا تقی خان رفعت (نویسندهٔ تجدد) در برگردانیدن آنها بهفارسی دستی در جملهها برده»[۸].
در این زمان حاجی اسماعیل آقا امیرخیزی که از رهبران نهضت دمکرات آذربایجان بود پیشنهاد میکند که چون آذربایجان در راه مشروطه کوششها کرده و آزادی را برای ایران بازگردانده نامش را «آزادیستان» بگذاریم. این پیشنهاد پذیرفته میشود و نام آذربایجان بهآزادیستان برگردانده میشود و کمی بعد از آن، یعنی در پانزدهم خرداد ۱۲۹۵، مجلهٔ آزادیستان پدید آمد که نویسندهٔ آن، تقی رفعت، سردبیر روزنامهٔ تجدد - ارگان حزب دمکرات آذربایجان – بود.
مجلهٔ آزادیستان، خود را هواخواه تجدد[۹] در ادبیات معرفی کرده بود و با درج «مقالات و قطعات منظوم دربارهٔ عالم نسوان و بحث جدی و اصولی شعرای جوان بهسبک و شیوهٔ نو، بر سایر مجلات همدورهٔ خود امتیاز داشت»[۱۰]. از مجلهٔ آزادیستان سه شماره منتشر شد و شمارهٔ چهارم آن (بهتاریخ ۲۱ شهریور ۱۲۹۹) زیر چاپ بود که نهضت دمکرات آذربایجان بهدست مهدیقلی هدایت (مخبرالسلطنه) سرکوب شد، و آن شماره انتشار نیافت.
در فروردین ماه ۱۲۹۹ شمسی که آزادیخواهان تبریز بهرهبری شیخ محمد خیابانی قیام کردند، در تهران بهتصور اینکه علت قیام دمکراتها وجود کابینهٔ وثوقالدوله است، برای انحراف قیام چنین صلاح دیده شد که کابینهٔ وثوقالدوله سقوط کند و مشیرالدوله کابینه را تشکیل دهد، و چنین شد. مشیرالدوله با خیابانی وارد مذاکره میشود ولی از مذاکرات نتیجهئی نمیگیرد، و برای خفه کردن قیام، مخبرالسلطنه هدایت را که مردی مزور و دورو بود و سالها بهآزادیخواهی تظاهر کرده بود بهحکومت آذربایجان منصوب میکنند. وی در اواسط ذیحجه ۱۳۳۸ وارد تبریز میشود و پنهانی با مشتیچ رئیس روسی قزاقخانهٔ تبریز نقشهٔ کودتائی را طرح میکند. عملیات، صبح روز ۲۹ ذیحجه ۱۳۳۸ شروع شد. تبریز بهخاک و خون کشیده میشود و پس از مدت کوتاهی دموکراتها شکست میخورند و خیابانی، این انقلابی پرخون و دلیر، بهدست ایادی مخبرالسلطنهٔ هدایت، این حیلهباز مزور، کشته میشود (۲۹ ذیحجه ۱۳۳۸). اراذل و اوباش جسد او را بر زمین کشیده بهعالیقاپو، دربار مخبرالسلطنه، میبرند و جایزهٔ خود را دریافت میکنند. همچنان که مخبرالسلطنه بهوسیلهٔ مشیرالدوله نشان قدس با حمایل مخصوص دریافت میکند[۱۱].
و بدین سان دفتر قیام نهضت دموکرات آذربایجان بسته میشود. تقی رفعت که بهده قزل دیزج در اروَنَق و انزاب در اطراف تبریز رفته خود را پنهان کرده بود، پس از شنیدن شکست قیام و کشته شدن خیابانی بدان وضع رقتآور، روز چهارشنبه ۲۴ شهریورماه ۱۲۹۹ (اول محرم ۱۳۳۹ = ششم سپتامبر ۱۹۲۰) در سن سی و یک سالگی در عین جوانی دست بهخودکشی زد، و بدین سان یکی از ستارگان درخشان آزادی ایران برای همیشه افول کرد، در حالی که پس از گذشت شصت سال هنوز از آرامگاه او نام و نشانی در دست نیست.
احمد کسروی در «تاریخ هیجده سالهٔ آذربایجان» دربارهٔ مرگ رفعت چنین مینویسد:
«... یکی از نزدیکان خیابانی، میرزاتقی خان رفعت میبود. این مرد با چند تنی از شهر گریخته بهارونق و انزاب رفته بود و در آنجا خود را کشت (یا دیگران کشتند)، و ما از داستان او نیک آگاه نگردیدهایم».
پاورقیها
1. ^ حزب دموکرات آذربایجان بهرهبری شیخ محمد خیابانی، با فرقهٔ دموکرات (دموکرات فرقهسی) اشتباه نشود.
2. ^ صدرهاشمی، محمد، تاریخ جراید و مجلات ایران، جلد اول، ص ۱۴۹
3. ^ رفعت، تقی، روزنامهٔ تجدد، شمارهٔ ۱۶۸
4. ^ گروه تجددخواهان عثمانی که کمال آتاتورک لیدرشان بود.
5. ^ مجله ادبی و علمی که در استانبول از طرف متجددین چاپ میشد.
6. ^ از آن جمله ایرج میرزا بهرفعت و پیروان مکتب او حمله کرده میگوید: در تجدید و تجدّد واشد/ ادبیات شلم شوربا شد/ میکنم قافیهها را پس و پیش/ تا شوم نابغهٔ دورهٔ خویش...
7. ^ صدرهاشمی، محمد، پیشین، ص ۱۰۵
8. ^ کسروی، احمد، تاریخ هیجده سالهٔ آذربایجان، ص ۸۷۵
9. ^ باید دانست که اصطلاح تجدد را در مقابل اصطلاح فرانسوی رنسانس آوردهاند و مقصود از آن دگرگون کردن حیات اجتماعی، علمی و هنری است.
10. ^ آرینپور، یحیی، از صبا تا نیما، جلد دوم، ص ۲۳۰
11. ^ بهقسمتی از تلگراف مشیرالدوله بهمخبرالسلطنه توجه فرمائید:
ایالت جلیله، تلگراف جناب مستطاب عالی بهعرض پیشگاه اقدس ملوکانه روحنا فداه رسید. موجب مسرت و خرسندی خاطر مهر مظاهر گردید. برای تکمیل مرحمت، نشان قدس با حمایل مخصوص آن بهحضرت عالی اعطاء فرمودند. تبریکات صمیمانهٔ خود را زحمت میدهد.
https://telegram.me/faryad_naseri
احمد کسروی در «تاریخ هیجده سالهٔ آذربایجان» دربارهٔ مرگ رفعت چنین مینویسد:
«... یکی از نزدیکان خیابانی، میرزاتقی خان رفعت میبود. این مرد با چند تنی از شهر گریخته بهارونق و انزاب رفته بود و در آنجا خود را کشت (یا دیگران کشتند)، و ما از داستان او نیک آگاه نگردیدهایم».
پاورقیها
1. ^ حزب دموکرات آذربایجان بهرهبری شیخ محمد خیابانی، با فرقهٔ دموکرات (دموکرات فرقهسی) اشتباه نشود.
2. ^ صدرهاشمی، محمد، تاریخ جراید و مجلات ایران، جلد اول، ص ۱۴۹
3. ^ رفعت، تقی، روزنامهٔ تجدد، شمارهٔ ۱۶۸
4. ^ گروه تجددخواهان عثمانی که کمال آتاتورک لیدرشان بود.
5. ^ مجله ادبی و علمی که در استانبول از طرف متجددین چاپ میشد.
6. ^ از آن جمله ایرج میرزا بهرفعت و پیروان مکتب او حمله کرده میگوید: در تجدید و تجدّد واشد/ ادبیات شلم شوربا شد/ میکنم قافیهها را پس و پیش/ تا شوم نابغهٔ دورهٔ خویش...
7. ^ صدرهاشمی، محمد، پیشین، ص ۱۰۵
8. ^ کسروی، احمد، تاریخ هیجده سالهٔ آذربایجان، ص ۸۷۵
9. ^ باید دانست که اصطلاح تجدد را در مقابل اصطلاح فرانسوی رنسانس آوردهاند و مقصود از آن دگرگون کردن حیات اجتماعی، علمی و هنری است.
10. ^ آرینپور، یحیی، از صبا تا نیما، جلد دوم، ص ۲۳۰
11. ^ بهقسمتی از تلگراف مشیرالدوله بهمخبرالسلطنه توجه فرمائید:
ایالت جلیله، تلگراف جناب مستطاب عالی بهعرض پیشگاه اقدس ملوکانه روحنا فداه رسید. موجب مسرت و خرسندی خاطر مهر مظاهر گردید. برای تکمیل مرحمت، نشان قدس با حمایل مخصوص آن بهحضرت عالی اعطاء فرمودند. تبریکات صمیمانهٔ خود را زحمت میدهد.
https://telegram.me/faryad_naseri
باید دانست که اصطلاح تجدد را در مقابل اصطلاح فرانسوی رنسانس آوردهاند و مقصود از آن دگرگون کردن حیات اجتماعی، علمی و هنری است.
#تجدد @faryad_naseri
#تجدد @faryad_naseri
یک تجدد آرام آرام و نرم نرمی را اصل مرام خود ساخته و هنوز جسارت نمی کنیم که این تجدد را تیشه عمارات تاریخی پدران شاعر و نیاکان ادیب خود قرار دهیم. این است که ما فعلا” آنها را حرمت نموده و در پهلوی آن عمارات، به ریختن بنیان های نو آئین تری که با سیر تکامل، دیوارها و مرزهایش بالا روند مشغول خواهیم شد.
سرمقالهی اول #دانشکده
#محمد_تقی_بهار
@faryad_naseri
سرمقالهی اول #دانشکده
#محمد_تقی_بهار
@faryad_naseri
از آن چیزی که شما «سیر تکامل» می نامید و ما شنوندگان سیر فی المنام تصور می کنیم، بلی از آن نقشه بطالت و جبن دست بردارید تجدد به مثابه انقلاب است و انقلاب را نمی شود با قطره شمار مانند دارو به چشم جماعت ریخت... امروز، می بینید که شخصا” سعدی مانع از موجودیت شماست، تابوت سعدی گاهواره شما را حفظ می کند عصر هفتم بر عصر چهاردهم مسلط است ولی همان عصر کهن به شما خواهد گفت هر که آمد عمارت نو ساخت و شما در خیال حراست کردن عمارت دیگران هستید، در صورتی که اگر در واقع هر که می آمد عمارت نو می ساخت، سعدی منزل به دیگری نمی توانست پرداخت… در زمان خودتان اقلا” آنقدر استقلال و تجدد به خرج بدهید که سعدی ها در زمان خودشان به خرج دادند. در زیر قیود یک ماضی هفتصد ساله پخش نشوید، اثبات موجودیت نمائید.
مسئله تجدد در ادبیات
#روزنامهی_تجدد
#تقی_رفعت
@faryad_naseri
مسئله تجدد در ادبیات
#روزنامهی_تجدد
#تقی_رفعت
@faryad_naseri