Forwarded from صدای داستان | sedayedastan
🎧 داستان : #به_تماشا_نشسته_ام
📝 نویسنده: #فریبا_چلبی_یانی
با صدای نویسنده
📌چاپ شده در سایت ادبی ، هنری #عقربه
🌐 اختصاصی برای کانال صدای داستان
@sedayehdastan
💥با ما همراه باشید.💥
📝 نویسنده: #فریبا_چلبی_یانی
با صدای نویسنده
📌چاپ شده در سایت ادبی ، هنری #عقربه
🌐 اختصاصی برای کانال صدای داستان
@sedayehdastan
💥با ما همراه باشید.💥
Telegram
attach 📎
دیدار در فلق
تو مثل لالهی پیش از طلوع دامنهها
که سر به صخره گذارد
غریبی و پاکی
ترا ز وحشت توفان به سینه میفشرم
عجب سعادت غمناکی
منوچهر آتشی
@faryad_naseri
تو مثل لالهی پیش از طلوع دامنهها
که سر به صخره گذارد
غریبی و پاکی
ترا ز وحشت توفان به سینه میفشرم
عجب سعادت غمناکی
منوچهر آتشی
@faryad_naseri
حکایت اخوان و انقلاب، حکایتی غریب است. حکایت شاعریاش از این هم غریبتر. شاعری غیر قابل تقلید و برای امروزیان راحتطلب حتا سختخوان.
در این نامه اخوان از انقلاب استعفا میدهد.
@faryad_naseri
در این نامه اخوان از انقلاب استعفا میدهد.
@faryad_naseri
«حکایت جوان امریغی و دویست دوشیزهی از دو سو دوشیده شده»
خبر پیچیده جوانی از ایالت امریغ با جیب خالی آمده و گشتی در آخور و کیسهمان زده و بیل هم در زمینمان چرخانده و رفته است.
بعد هم نوشته با دویست «مه چهارده ساله خوابیدم»
ملت شروع کردهاند به سر و صدا و داد و هوار و مسخره بازی، نمیدانم فراموش کردهاند یا خودشان را به کوچه علیچپ زدهاند؟
مگر برایمان تازگی دارد؟ همین چند وقت پیش آن روحانی معزز و معظم مگر نفرمودند: خانمهای مشهدی با برادران عراقی زائر اگر مباشرت جنسی داشته باشند ثواب هم دارد؟
یا نسخ تاریخی را مگر از یاد بردهاید؟ کنار استخر کدام ملت را برای کدام پادشاه صف میکردند تا پادشاه عظمی کون مناسب برای شخم را گزین کند؟
آه لابد این از «روحیهی انعطاف پذیر ایرانی» مان است.
قبلن هم اینجا خدمت دوستان عرض کردهام ملتی که در پیش ضعیفتر از خود گردنکش است و پیش قویتر از خود خوار تا قیام قیامت همین است. البته که آن خوار هم در ذهنمان خوار است وگرنه سالهاست از ما پیش افتاده.
سپوختن ایرانی در این جهان ارزانترین کار است.
از شاه تا موبد اول از راه سوراخ ایرانی وارد میشوند هم به وقت عیش و هم به وقت عذاب.
حالا هم یکی پیدا شده بعد از چندی سندی دیگر از حقارتمان را گذاشته جلوی چشممان. سوراخمان. سوراخی که اینهمه سال بر سرش داد سخن ناموسی دادهایم چرا که ما «برادران غیور»یم و به قول آن حدیث مشهور از آن غربی ناجور: هر کس از چیزی حرف میزند که ندارد.
پینوشت: چه خبر آن جوانک امریغی درست باشد چه نادرست در اصل ماجرا تاثیری ندارد.
@faryad_naseri
خبر پیچیده جوانی از ایالت امریغ با جیب خالی آمده و گشتی در آخور و کیسهمان زده و بیل هم در زمینمان چرخانده و رفته است.
بعد هم نوشته با دویست «مه چهارده ساله خوابیدم»
ملت شروع کردهاند به سر و صدا و داد و هوار و مسخره بازی، نمیدانم فراموش کردهاند یا خودشان را به کوچه علیچپ زدهاند؟
مگر برایمان تازگی دارد؟ همین چند وقت پیش آن روحانی معزز و معظم مگر نفرمودند: خانمهای مشهدی با برادران عراقی زائر اگر مباشرت جنسی داشته باشند ثواب هم دارد؟
یا نسخ تاریخی را مگر از یاد بردهاید؟ کنار استخر کدام ملت را برای کدام پادشاه صف میکردند تا پادشاه عظمی کون مناسب برای شخم را گزین کند؟
آه لابد این از «روحیهی انعطاف پذیر ایرانی» مان است.
قبلن هم اینجا خدمت دوستان عرض کردهام ملتی که در پیش ضعیفتر از خود گردنکش است و پیش قویتر از خود خوار تا قیام قیامت همین است. البته که آن خوار هم در ذهنمان خوار است وگرنه سالهاست از ما پیش افتاده.
سپوختن ایرانی در این جهان ارزانترین کار است.
از شاه تا موبد اول از راه سوراخ ایرانی وارد میشوند هم به وقت عیش و هم به وقت عذاب.
حالا هم یکی پیدا شده بعد از چندی سندی دیگر از حقارتمان را گذاشته جلوی چشممان. سوراخمان. سوراخی که اینهمه سال بر سرش داد سخن ناموسی دادهایم چرا که ما «برادران غیور»یم و به قول آن حدیث مشهور از آن غربی ناجور: هر کس از چیزی حرف میزند که ندارد.
پینوشت: چه خبر آن جوانک امریغی درست باشد چه نادرست در اصل ماجرا تاثیری ندارد.
@faryad_naseri
تکمله بر حکایت جوان امریغی
دوست عزیزم میثم امینی نقدی وارد کرد بر این مطلب که درست است هر چند که من قصدی چنین نداشتم اما از متن برمیآید.
نقد ایشان این است که مفعولیت تاریخی ما اینجا به عمل جنسی تقلیل یافته است.
نقد درست است. و در واقع باید گفت: عمل جنسی در طورهایی از زیست ما یکی از تحققات عینی آن مفعولیت ماست که در طول تاریخ آشکارا قابل مشاهده است.
آنچه من قصد داشتم بگویم و نشان دهم عبور از این حادثهی شده یا ناشده به سمت امریست که به شکلهای مختلفی در وقایع تاریخی ما عیان است.
چه آن نقل قول مباشرت جنسی، چه شیوههای شکنجه، چه زندگی لذتجویانهی پادشاهان، چه ستمهای تاریخی مستند همه و همه حاکی «مفعولیت» تاریخی ماست.
@faryad_naseri
دوست عزیزم میثم امینی نقدی وارد کرد بر این مطلب که درست است هر چند که من قصدی چنین نداشتم اما از متن برمیآید.
نقد ایشان این است که مفعولیت تاریخی ما اینجا به عمل جنسی تقلیل یافته است.
نقد درست است. و در واقع باید گفت: عمل جنسی در طورهایی از زیست ما یکی از تحققات عینی آن مفعولیت ماست که در طول تاریخ آشکارا قابل مشاهده است.
آنچه من قصد داشتم بگویم و نشان دهم عبور از این حادثهی شده یا ناشده به سمت امریست که به شکلهای مختلفی در وقایع تاریخی ما عیان است.
چه آن نقل قول مباشرت جنسی، چه شیوههای شکنجه، چه زندگی لذتجویانهی پادشاهان، چه ستمهای تاریخی مستند همه و همه حاکی «مفعولیت» تاریخی ماست.
@faryad_naseri
افق حاکم بر امروز ما افق ناشنیده و نادیده ماندن است.
اینهمه تلاش برای جلبتوجه و نظر حاکی از این ماجراست.
موتور محرکهی این خلق و خو به درستی در دل حاکمیت قرار دارد و بارزترین جلوهاش رفتار سیاستمداران دولت روحانی است.
در بحرانها کنار بکشید و ساکت باشید. خود همین سکوت به روی فریادها، فریادها را خشم و غضب میکند.
روحانی طوری رفتار میکند که گویی قصدی دارد و برای اجرای قصدش تمام تلخیها را بهجان میخرد. طوری رفتار میکند که بلاخره پرده میافتد و ماجراها آشکار میشود که با چه چیزی میجنگیدم و خاموش بودم.
اما اگر این تنها یک فیگور باشد چه؟
ندیدن و نشنیدن حکومت آغاز دورهای از فشارهای روانی است که تمام تار و پودهای اجتماع و افراد را از هم میگسلد.
این از هم گسیختگی نمایی چنین دارد: همه حرف میزنند کسی نمیشنود. همه میخواهند کاری بکنند اما نمیشود.
کارها اثر ندارند. پیشرفت به نسبت درازای زمان چنان کند است که گویی دانه در دیر رستن به گندیدن میافتد.
این افق اما چارهی جز ترکیدن ندارد. یعنی دستی اگر از بیرون بر این افق، فشار هم نتواند بیارد. این افق بسته، خود در خود عاقبت چنان باد میکند که بترکد.
بزرگترین خطای هر سیستم زندهای تلاش برای منزه کردن و دشمنزدایی ایدهآل است. چرخهی زیستیای که دست به پاکسازی خارج از عرف طبیعی خود بزند دارد خودش را از پا در میآورد. کشتن گرگها مرتع و برهها را نجات نخواهد داد بلکه نابودی مرتع و برهها را به همراه خواهد داشت.
@faryad_naseri
اینهمه تلاش برای جلبتوجه و نظر حاکی از این ماجراست.
موتور محرکهی این خلق و خو به درستی در دل حاکمیت قرار دارد و بارزترین جلوهاش رفتار سیاستمداران دولت روحانی است.
در بحرانها کنار بکشید و ساکت باشید. خود همین سکوت به روی فریادها، فریادها را خشم و غضب میکند.
روحانی طوری رفتار میکند که گویی قصدی دارد و برای اجرای قصدش تمام تلخیها را بهجان میخرد. طوری رفتار میکند که بلاخره پرده میافتد و ماجراها آشکار میشود که با چه چیزی میجنگیدم و خاموش بودم.
اما اگر این تنها یک فیگور باشد چه؟
ندیدن و نشنیدن حکومت آغاز دورهای از فشارهای روانی است که تمام تار و پودهای اجتماع و افراد را از هم میگسلد.
این از هم گسیختگی نمایی چنین دارد: همه حرف میزنند کسی نمیشنود. همه میخواهند کاری بکنند اما نمیشود.
کارها اثر ندارند. پیشرفت به نسبت درازای زمان چنان کند است که گویی دانه در دیر رستن به گندیدن میافتد.
این افق اما چارهی جز ترکیدن ندارد. یعنی دستی اگر از بیرون بر این افق، فشار هم نتواند بیارد. این افق بسته، خود در خود عاقبت چنان باد میکند که بترکد.
بزرگترین خطای هر سیستم زندهای تلاش برای منزه کردن و دشمنزدایی ایدهآل است. چرخهی زیستیای که دست به پاکسازی خارج از عرف طبیعی خود بزند دارد خودش را از پا در میآورد. کشتن گرگها مرتع و برهها را نجات نخواهد داد بلکه نابودی مرتع و برهها را به همراه خواهد داشت.
@faryad_naseri
دروازههای جهنم، پرتگاههای ملکوت
حالا روی یک دست باران میبارد
روی دست دیگر علف سبز میشود
از این بیشتر چه میتوانم بگویم.
#واسکو_پوپا
#مرتضی_ثقفیان
#نشر_حکمت_کلمه
@hekmatkalame
حالا روی یک دست باران میبارد
روی دست دیگر علف سبز میشود
از این بیشتر چه میتوانم بگویم.
#واسکو_پوپا
#مرتضی_ثقفیان
#نشر_حکمت_کلمه
@hekmatkalame
دیوان نظامی به تصحیح «دکتر برات زنجانی» را میخوانم.
این بیت -قرص خورشید درین تشت فلک صابونیست/ که بدو جامهی ارواح مطهر گردد- را که خواندم.
در لحظهای از تخیل و سخن پر ذوقم افتاد.
شعری تمام. با خیالی غریب. اگر جان این شعر را از این شیوهی بلاغی کهن که در تناسب با روزگار خودش است بیرون بکشیم و در جامهی روزگار نثرانیت بنشانیم.
با شمایل غریبی از تخیل روبرو میشویم بهخصوص اگر مقید به متن نباشیم و کمی رهاتر بنویسیم.
مثلن:
این خورشید است که در آستانهی آسمان ارواح را شستشو میدهد.
همین. نگاه من به سنت از این منظر است. سنتی که نو میشود یعنی چنین توانی را در خود دارد.
@faryad_naseri
این بیت -قرص خورشید درین تشت فلک صابونیست/ که بدو جامهی ارواح مطهر گردد- را که خواندم.
در لحظهای از تخیل و سخن پر ذوقم افتاد.
شعری تمام. با خیالی غریب. اگر جان این شعر را از این شیوهی بلاغی کهن که در تناسب با روزگار خودش است بیرون بکشیم و در جامهی روزگار نثرانیت بنشانیم.
با شمایل غریبی از تخیل روبرو میشویم بهخصوص اگر مقید به متن نباشیم و کمی رهاتر بنویسیم.
مثلن:
این خورشید است که در آستانهی آسمان ارواح را شستشو میدهد.
همین. نگاه من به سنت از این منظر است. سنتی که نو میشود یعنی چنین توانی را در خود دارد.
@faryad_naseri
استکانهای خالی را که نگاه میکنم
گلویم
به خاطر چایهایی که با تو نخوردهام
چقدر میسوزد
#سربازهای_خسته_پشت_خاکریزهای_تخت #نشر_باران_میشان (چشمه) @farayd_naseri
گلویم
به خاطر چایهایی که با تو نخوردهام
چقدر میسوزد
#سربازهای_خسته_پشت_خاکریزهای_تخت #نشر_باران_میشان (چشمه) @farayd_naseri
اینروزها شلواری میپوشم
که پاچههایش را بالا میزنند
خیلی به من نمیآید
اما برای گذشتن از این دنیا خوب است.
این شعر قدیمی را دوست نازنینم امیر حسینی در اینستاگرامش گذاشت و مرا به دورها پرت کرد
کتاب «گنجشکها روی برف راه میروند»
@faryad_naseri
که پاچههایش را بالا میزنند
خیلی به من نمیآید
اما برای گذشتن از این دنیا خوب است.
این شعر قدیمی را دوست نازنینم امیر حسینی در اینستاگرامش گذاشت و مرا به دورها پرت کرد
کتاب «گنجشکها روی برف راه میروند»
@faryad_naseri
👍1
چگونه روشنفکران و حکومتها همدیگر را به اشتباه میاندازند؟
۱. تمام عید و حتا پیش از آن کتاب شعر «بر شانهی فلات» مختاری به دستم بود. گذشته از توان شاعری مختاری و سرگذشت پراندوهش من اما سعی میکردم با جهانی روبهرو شوم که او برمیسازد و در آن میزید. جهان شعرهای مختاری پر از تاریکی و هول و ویرانی است. اگر به رسم محمد حقوقی در شعرهای زمان بخواهیم آمار و تکرار واژگان را بگیریم لوحی از اندوهبارترین واژگان خواهیم داشت.
اما این تمام ماجرا را نیست این واژگان در مناسباتی شرکت میجویند و فضا و جهانی اندوبارتر و تیرهتر برمیسازند.
میشود پرسید: چرا جهان شعری و ادبی مختاری چنین تیره و تار است و «زوال آدمی از خاک او میوزد»؟
جهانی که در آن دستهایی ناگهان آدمیان را میربایند و دانه در خاک میپوسد؟
آیا شاعری در تحولات روحیاش در مرحلهای از وجودشناسی دچار اضطرابهای وجودی شده و در آن مانده است؟
بر همگان روشن است که زیست و جهان فکری مختاری در چنین طوری نیست. او شاعریست که بیشتر رخ و نظر به بیرون دارد. به اجتماع و جمع.
تاریخ چاپ شعرها هم پیش از انقلاب است.
پس این جهان تیره به زمان حکومت پهلوی است؟ آیا یک دهه بعد از فروپاشی پهلوی هم مختاری باز آن دوره را چنین تاریک میدید؟
یا این فاصلهی برافتادن به او توان تماشای درستتری عطا کرده بود؟
@faryad_naseri
۱. تمام عید و حتا پیش از آن کتاب شعر «بر شانهی فلات» مختاری به دستم بود. گذشته از توان شاعری مختاری و سرگذشت پراندوهش من اما سعی میکردم با جهانی روبهرو شوم که او برمیسازد و در آن میزید. جهان شعرهای مختاری پر از تاریکی و هول و ویرانی است. اگر به رسم محمد حقوقی در شعرهای زمان بخواهیم آمار و تکرار واژگان را بگیریم لوحی از اندوهبارترین واژگان خواهیم داشت.
اما این تمام ماجرا را نیست این واژگان در مناسباتی شرکت میجویند و فضا و جهانی اندوبارتر و تیرهتر برمیسازند.
میشود پرسید: چرا جهان شعری و ادبی مختاری چنین تیره و تار است و «زوال آدمی از خاک او میوزد»؟
جهانی که در آن دستهایی ناگهان آدمیان را میربایند و دانه در خاک میپوسد؟
آیا شاعری در تحولات روحیاش در مرحلهای از وجودشناسی دچار اضطرابهای وجودی شده و در آن مانده است؟
بر همگان روشن است که زیست و جهان فکری مختاری در چنین طوری نیست. او شاعریست که بیشتر رخ و نظر به بیرون دارد. به اجتماع و جمع.
تاریخ چاپ شعرها هم پیش از انقلاب است.
پس این جهان تیره به زمان حکومت پهلوی است؟ آیا یک دهه بعد از فروپاشی پهلوی هم مختاری باز آن دوره را چنین تاریک میدید؟
یا این فاصلهی برافتادن به او توان تماشای درستتری عطا کرده بود؟
@faryad_naseri
«سرزدن» مجموعهای از شعرهای غریب- #آنژیلا_عطایی: «سرزدن» عنوان مجموعه شعر #فریاد_ناصری است که سال 1395 توسط نشر حکمت کلمه به چاپ رسیده است. شعرهای این مجموعه در دو دفتر « برادههای پیشانی» و « دفتر ژانت و آوازهای ایرانی» تنظیم شدهاند. فریاد ناصری در این مجموعه از خلق تصاویر نو و خارقالعاده، زبان مادری و بازخوانی اسطورهها و تاریخ به خوبی استفاده کرده است، ضمن اینکه تلاش برای نوآوری در فرم و زبان - نه زبان بازی – در شعرها کاملا" مشهود است.
استفاده از نشانهها در شعر، «سرزدن» را به مجموعهای از شعرهای غریب تبدیل کرده است که مخاطب را به کشف و شهود و تخیل وامیدارند تا جاییکه «ب» در این کتاب، فقط یک حرف و عنوان یک شعر نیست بلکه به نشانهای تبدیل شده است برای بازگشت و سرزدن به گذشته، زبان مادری، تجربههای عاشقانه و سروهای شهید شده در قامت کسانی که به شعر فریاد ناصری بازگشتهاند. «ب» واژهای است که معانی گوناگون دارد و بنا به تعبیر رولان بارت ، قادر است « متن نویسا» ایجاد کند. چنین متنی به خواننده اجازه میدهد که با او در خلق اثر همراه باشد تا جاییکه حتی بتواند معنای دلخواه نویسنده را نادیده بگیرد.
اغلب شعرهای مجموعه حاضر، در تقابل با «متن خوانا» به عنوان یک «متن نویسا» به حساب میآیند و شبکه متفاوتی از مدلولها و معناهای متکثر ایجاد میکنند، به این ترتیب شاعر میمیرد تا خواننده به دنیا بیاید. ( مقاله مرگ نویسنده، رولان بارت، 1968). اثر ادبی به دلیل ساختار خود -آنچه مولف آفریده تا موجب «مرگ نویسنده» باشد- در آن واحد چندین معنا پیدا میکند و به یک اثر نمادین تبدیل میشود.
میدانیم که آزادی نمادها در مقابل گفتمان قدرت و ایدئولوژی میایستد و از آن جا که معانی مختلف آنها ممکن است مورد حذف و سانسور قرار نگیرد، خواننده را همراه خود به وادی ادبیات و تخیل میکشاند. شعرهای دفتر دوم این مجموعه «دفتر ژانت و آوازهای ایرانی»، «متن نویسا» به شمار میآیند و دقیقا به همین دلیل از مجموعههای قبلی شاعر و نیز از دفتر اول کتاب حاضر فاصله گرفتهاند. استفاده از نمادها و خلق معناهای متعدد، در ذهن مخاطب جهانهایی غیر واقعی از تصاویر خیالی ایجاد میکند که هر کدام از آن تصاویر، وجودش را به مخاطب مدیون است( امر خیالی، ژان پل سارتر، 1948)
بارت معنای واضحی از یک نویسنده ارائه میدهد: « نویسنده کسی است که مسالهاش زبان باشد، یعنی به نظرش زبان آفریننده ژرفنا باشد و نه ابزار یا زیبایی». به نظر میرسد در اغلب شعرهای«سرزدن» با چنین رویکردی به زبان مواجهیم، دقیقا" در همین شعرها، به کارگیری حروف و واژگان و رقص با آنها – نه بازی- ضمن کمک به ایجاد هارمونی در شعر، آن را به متنی نویسا تبدیل کردهاست. در مقابل، در تعداد کمی از شعرها، هرجا نگاه شاعر به زبان به سمت ابزارسازی و در نتیجه نزدیک شدن به بازی با حروف یا کلمات نزدیک شدهاست، متن از مخاطب فاصله گرفته و او را از لذت همراهی و تخیل محروم میکند.
واژههای آذری، عناوین شعرها که هوشمندانه انتخاب شدهاند و حتی عنوان کتاب، راه را برای تاویل های متفاوت متن بازکردهاند، مثلا شاعر در شعر «تهی» از دفتر دوم کتاب که به نظر میرسد وجه تسمیه عنوان مجموعه نیز باشد از واژه «سر» به خوبی استفاده کرده و در خوانشهای مختلف معانی متفاوتی بهدست میدهد، هر چند متاسفانه در پایان شعر را با تاویل شخصی و با تاکید بسته است، در حالی که در نوشتن باید باورهای خودمان را در«گیومه» قرار دهیم و آنها را اصل مسلم در نظر نگیریم.
حالا ببین که سرزده زیبایی
و چهره صاحب زبان شده است
با دو چشم که دالان سرودهای ستایش تور
که واجب است از بعضی جهات زیبایی
پس دستی در کار است
پس
دستی در کار است
استفاده از نشانهها در شعر، «سرزدن» را به مجموعهای از شعرهای غریب تبدیل کرده است که مخاطب را به کشف و شهود و تخیل وامیدارند تا جاییکه «ب» در این کتاب، فقط یک حرف و عنوان یک شعر نیست بلکه به نشانهای تبدیل شده است برای بازگشت و سرزدن به گذشته، زبان مادری، تجربههای عاشقانه و سروهای شهید شده در قامت کسانی که به شعر فریاد ناصری بازگشتهاند. «ب» واژهای است که معانی گوناگون دارد و بنا به تعبیر رولان بارت ، قادر است « متن نویسا» ایجاد کند. چنین متنی به خواننده اجازه میدهد که با او در خلق اثر همراه باشد تا جاییکه حتی بتواند معنای دلخواه نویسنده را نادیده بگیرد.
اغلب شعرهای مجموعه حاضر، در تقابل با «متن خوانا» به عنوان یک «متن نویسا» به حساب میآیند و شبکه متفاوتی از مدلولها و معناهای متکثر ایجاد میکنند، به این ترتیب شاعر میمیرد تا خواننده به دنیا بیاید. ( مقاله مرگ نویسنده، رولان بارت، 1968). اثر ادبی به دلیل ساختار خود -آنچه مولف آفریده تا موجب «مرگ نویسنده» باشد- در آن واحد چندین معنا پیدا میکند و به یک اثر نمادین تبدیل میشود.
میدانیم که آزادی نمادها در مقابل گفتمان قدرت و ایدئولوژی میایستد و از آن جا که معانی مختلف آنها ممکن است مورد حذف و سانسور قرار نگیرد، خواننده را همراه خود به وادی ادبیات و تخیل میکشاند. شعرهای دفتر دوم این مجموعه «دفتر ژانت و آوازهای ایرانی»، «متن نویسا» به شمار میآیند و دقیقا به همین دلیل از مجموعههای قبلی شاعر و نیز از دفتر اول کتاب حاضر فاصله گرفتهاند. استفاده از نمادها و خلق معناهای متعدد، در ذهن مخاطب جهانهایی غیر واقعی از تصاویر خیالی ایجاد میکند که هر کدام از آن تصاویر، وجودش را به مخاطب مدیون است( امر خیالی، ژان پل سارتر، 1948)
بارت معنای واضحی از یک نویسنده ارائه میدهد: « نویسنده کسی است که مسالهاش زبان باشد، یعنی به نظرش زبان آفریننده ژرفنا باشد و نه ابزار یا زیبایی». به نظر میرسد در اغلب شعرهای«سرزدن» با چنین رویکردی به زبان مواجهیم، دقیقا" در همین شعرها، به کارگیری حروف و واژگان و رقص با آنها – نه بازی- ضمن کمک به ایجاد هارمونی در شعر، آن را به متنی نویسا تبدیل کردهاست. در مقابل، در تعداد کمی از شعرها، هرجا نگاه شاعر به زبان به سمت ابزارسازی و در نتیجه نزدیک شدن به بازی با حروف یا کلمات نزدیک شدهاست، متن از مخاطب فاصله گرفته و او را از لذت همراهی و تخیل محروم میکند.
واژههای آذری، عناوین شعرها که هوشمندانه انتخاب شدهاند و حتی عنوان کتاب، راه را برای تاویل های متفاوت متن بازکردهاند، مثلا شاعر در شعر «تهی» از دفتر دوم کتاب که به نظر میرسد وجه تسمیه عنوان مجموعه نیز باشد از واژه «سر» به خوبی استفاده کرده و در خوانشهای مختلف معانی متفاوتی بهدست میدهد، هر چند متاسفانه در پایان شعر را با تاویل شخصی و با تاکید بسته است، در حالی که در نوشتن باید باورهای خودمان را در«گیومه» قرار دهیم و آنها را اصل مسلم در نظر نگیریم.
حالا ببین که سرزده زیبایی
و چهره صاحب زبان شده است
با دو چشم که دالان سرودهای ستایش تور
که واجب است از بعضی جهات زیبایی
پس دستی در کار است
پس
دستی در کار است
همان طور که گفته شد مخاطب در اغلب شعرهای «سرزدن»، «فریاد ناصری» را کنار میگذارد و خود به دنبال معنای نشانهها و تاویلی برای «شعرنیست» میگردد، «نیست» که در بسیاری از شعرهای دفتر دوم، شبیه حفرهای مقابل چشمهای او ظاهر میشود. حفرهای در هر تاویل، در هر «من»، در «من» های متفاوت که به گفته پروست، هرگز وجود نداشته است، وجود ندارد و بیرون زمان زندگی میکند :
ب باش
آن گاه در شکل الفی الاهیاتی ناجویده در سوگندنامهای
آن گاه ماهی عظیمی هلاک خشکسالی
آن گاه
وارد میشوم بر تو
با تکرار کلماتی معوذ
که شعر نیست هندسهایست عظیم
که مدام دو چهره دارد: پوچی و زیبایی
(شعر ب، صفحه 119)
منابع
فریاد ناصری، سرزدن، 1395، نشر حکمت کلمه
تسلیمی علی، نقد ادبی، نظریههای ادبی و کاربرد آنها در ادبیات فارسی، 1388، کتاب آمه
احمدی بابک، ساختار و تاویل متن، 1392، نشر مرکز
بارت رولان، نقد و حقیقت، ترجمه شیریندخت دقیقیان، 1393، نشر مرکز
بارت رولان، درجه صفر نوشتار، ترجمه شیریندخت دقیقیان، 1393، انتشارات هرمس
http://www.ibna.ir/fa/doc/note/259598/سرزدن-مجموعه-ای-شعرهای-غریب
ب باش
آن گاه در شکل الفی الاهیاتی ناجویده در سوگندنامهای
آن گاه ماهی عظیمی هلاک خشکسالی
آن گاه
وارد میشوم بر تو
با تکرار کلماتی معوذ
که شعر نیست هندسهایست عظیم
که مدام دو چهره دارد: پوچی و زیبایی
(شعر ب، صفحه 119)
منابع
فریاد ناصری، سرزدن، 1395، نشر حکمت کلمه
تسلیمی علی، نقد ادبی، نظریههای ادبی و کاربرد آنها در ادبیات فارسی، 1388، کتاب آمه
احمدی بابک، ساختار و تاویل متن، 1392، نشر مرکز
بارت رولان، نقد و حقیقت، ترجمه شیریندخت دقیقیان، 1393، نشر مرکز
بارت رولان، درجه صفر نوشتار، ترجمه شیریندخت دقیقیان، 1393، انتشارات هرمس
http://www.ibna.ir/fa/doc/note/259598/سرزدن-مجموعه-ای-شعرهای-غریب
IBNA
«سرزدن» مجموعهای از شعرهای غریب
استفاده از نشانهها در شعر، «سرزدن» را به مجموعهای از شعرهای غریب تبدیل کرده است که مخاطب را به کشف و شهود و تخیل وامیدارند، این موضوعی است که آنژیلا عطایی در یادداشتی درباره مجموعه شعر فریاد ناصری به آن اشاره کرده است.
چگونه روشنفکران و حکومتها همدیگر را به اشتباه میاندازند؟
عمَّ یتسالون. عن النباء العظیم. الذی هم فیه مختلفون. کلا سیعلمون... و یقول الکافر یلیتنی کنت تربا.
دربارهی چه چیز از یکدیگر میپرسند!- دربارهی آن خبر بزرگ، -همان که همواره در آن اختلاف دارند. -چنین نیست [که میپندارند]، زودا که بدانند- روزی که در آن روز کافر گوید: ایکاش خاك بودمی. سوره النباء- ترجمه بهرامپور
2. در بخش پیشین با آوردن نمونهای از اثر و متن روشنفکری متعهد که جان بر سر تعهد و اعتراض و نقدش گذاشته است؛ پرسشی پیش کشیدیم که آیا آن هاویه و تاریکی و کدورتی که محمد مختاری در زمانهی پهلوی میدید، به تمامی واقعیت بود؟ یعنی جهان عینیای که زیست مردمان در آن سپری میشد به تمامی تاریک بود؟ یا این جهان ذهنی و فکری مختاری بود که پردهای نیز بر پردهها میکشید؟ مختاری که سقوط سلطنت پهلوی را دید و سالهای حکومت جمهوری اسلامی را هم تجربه کرد، بعد از این تجربهها کماکان بر همان نظر بود که در گذشته؟
اما بگذارید باری دیگر برای یاداوری هم که شده ببینیم برای روشنفکر چه وظایفی میشناسیم: از قول ادوارد سعید وظیفهی او را نقد نهادهای قدرت میدانیم. از قول مهرزاد بروجردی چنین میخوانیم: " روشنفکران در دل طبقه متوسط شکل میگیرند و خدمت شان از یکسو چالش با سنتهای فکری و اجتماعی و از سوی دیگر پیشتازی در دگرگونیهای اجتماعی است. بگواهی تجربه تاریخی روشنفکران همواره با تهدید و فشار دولتها دست به گریبانند چنانکه در کم خشونت ترین حالتها از سوی دولتها به رسمیت شناخته نمیشوند." (پایان روشنفکر-قهرمان، مهرنامه، فروردین 1391) مصطفی ملکیان بر این باور است که: " مسئلهشناسی و تفکیک مسئله از مسئلهنما اولوظیفه یک روشنفکر است. اینکه اول بفهمم مسائل جامعه من چه چیزهایی هستند و به همانها بپردازم." (تکصدایی، پذیرفتنی نیست) و به نقل از امبرتواکو : " ویتورینی در ۱۹۴۷ گفته بود: «روشنفکر نباید در نی سحرآمیز انقلاب بدمد.»" خالد شیخی در مقالهی روشنفکر و رسالت روشنفکری میپرسد: " آيا دانشجو، استاد، معلم، روزنامه نگار، نويسنده، خبرنگار، گوينده، محقق ، انتشاراتی ، مترجم ، سياستمدار، جامعه شناس و ... را مي توان روشنفكر به حساب آورد؟" جلال آلاحمد بر این است که: "روشنفکر کسی است که فارغ از تعبد و تعصب و دور از فرمانبرداری اغلب نوعی کار فکر می کند نه کار بدنی. و حاصل کارش را که در اختیار جماعت میگذارد کمتر به قصد جلب نفع مادی میگذارد" (در خدمت و خیانت روشنفکران: 37)
هر متنی را نگاه کنیم که سعی در روشن کردن معنای روشنفکر دارد با محدودهای از مفاهیم روبه رو میشویم: خرد، عقلانیت، شناخت، انتقاد، بر قدرت بودن و... به این معنا روشنفکر همیشه چون چشم بینا و بیخوابیست که دست بر نادرستیها میگذارد. هر جا و هر کس به هر شکل که بخواهد حقیقت را بپوشاند و ناحقیقت را بهجایش بنشاند روشنفکر باید ماجرا را برملا کند و حقیقت را آشکار سازد. حقیقتی که پنهان شدنش به ضرر اکثریت و جامعه است و آشکار شدنش خیر کثیر است.
در این میان بیشترین مواجههاش پس با نهادهای دارای قدرت است. قدرت هم که لزومن سیاسی نیست. بهطور نمادین کمکم روشنفکر در جایگاهی میایستد که همیشه نمیهی خالی لیوان را میبیند بهخصوص در جوامعی که توسعه نیافتهاند و صاحبان قدرت عادت به شفافیت ندارند. این جایگاه نمادین در برابر اهل قدرتی که مدام میخواهند نیمهی پر لیوان را در معرض نمایش بگذارند. نا خواسته حقیقت و میدان بازی را دوپاره و دوگانه میکند. در سویی صاحبان قدرت که حقیقتی را پنهان و جعل میکنند: سویهی شر، و در سمتی دیگر روشنفکران که "وجدان بیدار" و چشم بینای جمع و جامعهاند که دروغ و فریبهای قادران را برملا میکنند.
اما این میدان دوگانه و دوپاره خودبهخود در خود غلطی را حمل میکند. غلطی که قدرت روشنفکران را ناسپاسانی میداند که آب به آسیاب دشمن میریزند و هیچ از پیشرفت و نکات مثبت قدرت آنها نمیدانند و نمیبینند و نمیگویند.
و روشنفکران صاحبان قدرت را مردمانی دروغگو و کلاش که برای منافع خود و حفط قدرت در اختیار خود دست به نمایشهای پوشالی میزنند.
واقعیت این است که نه تاریک خالص است و نه روشنی. با تأسی به سهروردی می توان گفت تاریکی حد روشنی است یا هیئت روشنی را تاریکی آشکار میکند. بارها از دوستانم پرسیدهام که آیا هر حکومت فاسدی به تمامی تاریکی است. ظلمت و غواسق است. هیچ نقطهی روشنی در آن نیست؟ میبینیم روشنفکرانی را که زمانی علیه حکومت پهلوی مشت گره کرده بودند بعدها در بازنگری بر اعمال و رفتار خود از نقاط مثبت آن یاد میکنند و اعمال خود را اغراقآمیز میدانند.
عمَّ یتسالون. عن النباء العظیم. الذی هم فیه مختلفون. کلا سیعلمون... و یقول الکافر یلیتنی کنت تربا.
دربارهی چه چیز از یکدیگر میپرسند!- دربارهی آن خبر بزرگ، -همان که همواره در آن اختلاف دارند. -چنین نیست [که میپندارند]، زودا که بدانند- روزی که در آن روز کافر گوید: ایکاش خاك بودمی. سوره النباء- ترجمه بهرامپور
2. در بخش پیشین با آوردن نمونهای از اثر و متن روشنفکری متعهد که جان بر سر تعهد و اعتراض و نقدش گذاشته است؛ پرسشی پیش کشیدیم که آیا آن هاویه و تاریکی و کدورتی که محمد مختاری در زمانهی پهلوی میدید، به تمامی واقعیت بود؟ یعنی جهان عینیای که زیست مردمان در آن سپری میشد به تمامی تاریک بود؟ یا این جهان ذهنی و فکری مختاری بود که پردهای نیز بر پردهها میکشید؟ مختاری که سقوط سلطنت پهلوی را دید و سالهای حکومت جمهوری اسلامی را هم تجربه کرد، بعد از این تجربهها کماکان بر همان نظر بود که در گذشته؟
اما بگذارید باری دیگر برای یاداوری هم که شده ببینیم برای روشنفکر چه وظایفی میشناسیم: از قول ادوارد سعید وظیفهی او را نقد نهادهای قدرت میدانیم. از قول مهرزاد بروجردی چنین میخوانیم: " روشنفکران در دل طبقه متوسط شکل میگیرند و خدمت شان از یکسو چالش با سنتهای فکری و اجتماعی و از سوی دیگر پیشتازی در دگرگونیهای اجتماعی است. بگواهی تجربه تاریخی روشنفکران همواره با تهدید و فشار دولتها دست به گریبانند چنانکه در کم خشونت ترین حالتها از سوی دولتها به رسمیت شناخته نمیشوند." (پایان روشنفکر-قهرمان، مهرنامه، فروردین 1391) مصطفی ملکیان بر این باور است که: " مسئلهشناسی و تفکیک مسئله از مسئلهنما اولوظیفه یک روشنفکر است. اینکه اول بفهمم مسائل جامعه من چه چیزهایی هستند و به همانها بپردازم." (تکصدایی، پذیرفتنی نیست) و به نقل از امبرتواکو : " ویتورینی در ۱۹۴۷ گفته بود: «روشنفکر نباید در نی سحرآمیز انقلاب بدمد.»" خالد شیخی در مقالهی روشنفکر و رسالت روشنفکری میپرسد: " آيا دانشجو، استاد، معلم، روزنامه نگار، نويسنده، خبرنگار، گوينده، محقق ، انتشاراتی ، مترجم ، سياستمدار، جامعه شناس و ... را مي توان روشنفكر به حساب آورد؟" جلال آلاحمد بر این است که: "روشنفکر کسی است که فارغ از تعبد و تعصب و دور از فرمانبرداری اغلب نوعی کار فکر می کند نه کار بدنی. و حاصل کارش را که در اختیار جماعت میگذارد کمتر به قصد جلب نفع مادی میگذارد" (در خدمت و خیانت روشنفکران: 37)
هر متنی را نگاه کنیم که سعی در روشن کردن معنای روشنفکر دارد با محدودهای از مفاهیم روبه رو میشویم: خرد، عقلانیت، شناخت، انتقاد، بر قدرت بودن و... به این معنا روشنفکر همیشه چون چشم بینا و بیخوابیست که دست بر نادرستیها میگذارد. هر جا و هر کس به هر شکل که بخواهد حقیقت را بپوشاند و ناحقیقت را بهجایش بنشاند روشنفکر باید ماجرا را برملا کند و حقیقت را آشکار سازد. حقیقتی که پنهان شدنش به ضرر اکثریت و جامعه است و آشکار شدنش خیر کثیر است.
در این میان بیشترین مواجههاش پس با نهادهای دارای قدرت است. قدرت هم که لزومن سیاسی نیست. بهطور نمادین کمکم روشنفکر در جایگاهی میایستد که همیشه نمیهی خالی لیوان را میبیند بهخصوص در جوامعی که توسعه نیافتهاند و صاحبان قدرت عادت به شفافیت ندارند. این جایگاه نمادین در برابر اهل قدرتی که مدام میخواهند نیمهی پر لیوان را در معرض نمایش بگذارند. نا خواسته حقیقت و میدان بازی را دوپاره و دوگانه میکند. در سویی صاحبان قدرت که حقیقتی را پنهان و جعل میکنند: سویهی شر، و در سمتی دیگر روشنفکران که "وجدان بیدار" و چشم بینای جمع و جامعهاند که دروغ و فریبهای قادران را برملا میکنند.
اما این میدان دوگانه و دوپاره خودبهخود در خود غلطی را حمل میکند. غلطی که قدرت روشنفکران را ناسپاسانی میداند که آب به آسیاب دشمن میریزند و هیچ از پیشرفت و نکات مثبت قدرت آنها نمیدانند و نمیبینند و نمیگویند.
و روشنفکران صاحبان قدرت را مردمانی دروغگو و کلاش که برای منافع خود و حفط قدرت در اختیار خود دست به نمایشهای پوشالی میزنند.
واقعیت این است که نه تاریک خالص است و نه روشنی. با تأسی به سهروردی می توان گفت تاریکی حد روشنی است یا هیئت روشنی را تاریکی آشکار میکند. بارها از دوستانم پرسیدهام که آیا هر حکومت فاسدی به تمامی تاریکی است. ظلمت و غواسق است. هیچ نقطهی روشنی در آن نیست؟ میبینیم روشنفکرانی را که زمانی علیه حکومت پهلوی مشت گره کرده بودند بعدها در بازنگری بر اعمال و رفتار خود از نقاط مثبت آن یاد میکنند و اعمال خود را اغراقآمیز میدانند.
نمایش قدرت حاکمان حقیقتطلبی روشنفکران را به اشتباه میاندازد و حقیقتطلبی روشنفکران حاکمان را به خطا میبرد. و اگر جامعهای در این دوسویه بماند و گیر بیفتد مدام در چرخهی کوفتن و برساختن خواهد افتاد.
و در جوامع در حال توسعه زحمت روشنفکر بیشتر است که در بازی قدرت به اشتباه نیفتد که به خاطر نقد هیچ نقطهی روشنی در حکومت نبیند.
وضعیتی که امروز بر ما حاکم است شدیدترین حالت این دوگانه است. منتقدان حکومت را نمایندهی تمام پلیدیها میدانند و حکومت منتقدان را به ناپسندترین نامها خطاب میکنند و این خود اوج افول است.
میشود حد و آستانهای تعریف کرد. حد و آستانه ای که هر حکومتی تا آن حد هنوز مشروعیت داشته باشد و بعد از آن هر چه که در درونش روشنی هم باشد باز حد و آستانهی مشروعیت را ندارد. به زبانی دیگر اینکه با پذیرفتن نکات مثبت احتمالیاش روشنفکر خود را به خطای تمام بد دیدن نمی اندازد اما این را هم اضافه میکند که با همه ی اینها این حکومت دیگر مشروعیت بر سرکار بودن را ندارد.
@faryad_naseri
و در جوامع در حال توسعه زحمت روشنفکر بیشتر است که در بازی قدرت به اشتباه نیفتد که به خاطر نقد هیچ نقطهی روشنی در حکومت نبیند.
وضعیتی که امروز بر ما حاکم است شدیدترین حالت این دوگانه است. منتقدان حکومت را نمایندهی تمام پلیدیها میدانند و حکومت منتقدان را به ناپسندترین نامها خطاب میکنند و این خود اوج افول است.
میشود حد و آستانهای تعریف کرد. حد و آستانه ای که هر حکومتی تا آن حد هنوز مشروعیت داشته باشد و بعد از آن هر چه که در درونش روشنی هم باشد باز حد و آستانهی مشروعیت را ندارد. به زبانی دیگر اینکه با پذیرفتن نکات مثبت احتمالیاش روشنفکر خود را به خطای تمام بد دیدن نمی اندازد اما این را هم اضافه میکند که با همه ی اینها این حکومت دیگر مشروعیت بر سرکار بودن را ندارد.
@faryad_naseri
1. نفرین و لعن: سلاح بیسلاحان
الهی به خونت بغلتی! از مترو که بیرون آمدم روی پل پلههای برقی این نفرینی بود که پیرزن با سوز جگر میکرد. من اول کلمات و جملهها را ادبی میشنوم. با خودم گفتم. چه نفرین و چه تصویری. نزدیک تر که شدم شناختمش. پیرزنی که بیشتر میبینمش با بساطش که چیزی نیست. لیف و کیسه و بافتنیهایش است. نشست روی صندلی کوچکش و زد روی پاهایش که از صبح هر چه فروخته بودم... الهی به خونت بغلتی!
حالا واقیعت تلخ خورده بود در صورتم و حظ ادبی ماجرا افتاده بود به تلخی. و خود نفرین آمده بود جلو. نفرین سلاح بیسلاحان. سلاح بیاثر که دیگر بیسلاحان هم باورش ندارند.
نفرین را نهآفرین نوشتهاند. یعنی دشنام و آرزوی بد. نفریت را مترداف لعن نیز آوردهاند: "«لعن» در لغت به معنای طرد نمودن و دور ساختن از روى خشم است[۱] و در اصطلاح اگر از ناحیه خداوند متعال باشد -چنان که از آیات قرآن کریم بر می آید[۲]- به معنای دور ساختن کسی از رحمت خویش در دنیا، و در آخرت، گرفتار نمودن به عذاب و عقوبت است و اگر از ناحیه بندگان باشد، به معنای نفرین و دعا به ضرر و بر ضد دیگران است.[۳] «نفرین» به معنای دعای بد برای مرگ، ناکامی و بدبختی کسی یا چیزی می باشد.[۴] به معنای لعن، لعنت، ذم، تقبیح و نکوهش نیز آمده است.[۵] به عبارت دیگر، دعا بر دو نوع است؛ مثبت که همان دعای معروف و شناخته شده است، و دعای منفی و بر ضد که نفرین باشد. بنابر این، لعن و نفرین در برخی از موارد به معنای هم دیگر به کار می روند."
نفرین دقیقن چه کار می کند؟ نفرین با زبان بیان میشود. کلمات جای دست و زور و نیروی عینی مینشینند تا امید به جبران صدمهای بشاند که وارد شده است. در اسلام و شیعه شما با لعن و نفرین زیاد مواجهه میشوید. خدا لعنت میکند. پیامبر لعنت میکند. امامان و مردمان عادی که دشمنان امام را لعنت میکنند.
نامدارترین نفریت در اسلام مباهله است. "مباهله در اصطلاح: با توجه به آیۀ مربوطه، مباهله به معناى نفرین کردن دو نفر نسبت به یک دیگر است بدین ترتیب که افرادى که در بارۀ یک مسئله مهمّ مذهبى با هم نزاع دارند در یک جا جمع شوند و به درگاه خدا تضرع کنند و از او بخواهند که دروغ گو را رسوا ساخته و مجازات کند.[۹] پس مورد تشریع مباهله مخصوص اختلافات و منازعات دینی و مذهبى است تا جایى که با گفت و گو حل نشود و کار به انکار و مکابره بکشد.[۱۰] به بیان دیگر مباهله یعنى نفرین کردن یک دیگر تا هر کس بر باطل بوده مورد غضب الاهى قرار گیرد و آن کس که بر حق است شناخته شود و بدین گونه حق از باطل تشخیص داده شود.[۱۱] طبیعی است که طرفین مباهله، باید معتقد به پروردگار باشند تا بتوانند اقدام به چنین کاری نمایند، چون فردی که خداپرست نیست، نمی تواند از خداوند درخواستی داشته باشد.
شرایط مباهله:
همان گونه که از تعریف مباهله بر می آید، مباهله یک نحوۀ از دعا است؛ از این رو گفته اند: شرایطی که برای دعا ذکر شده،[۱۲] برای مباهله نیز لازم است، ولی با توجه به این که مباهله دعای خاصی است، تبعاً دارای ویژگی ها و شرایط ویژه ای نیز می باشد که به برخی از آنها اشاره می شود:
الف. کسی که می خواهد مباهله کند باید خود را سه روز اصلاح اخلاقى کند.
ب. روزه بگیرد.
ج. غسل کند.
د. با کسى که مىخواهد مباهله کند به صحرا برود.
هـ. ساعتى که در آن مباهله می شود: بین الطلوعین؛ یعنی میان سپیده دم تا بر آمدن آفتاب است.
و. انگشتان دست راستش را در انگشتان راست او بیفکند.
ز. از خودش آغاز کند و بگوید: خداوندا! تو پروردگار آسمان هاى هفت گانه و زمین هاى هفت گانهاى و آگاه از اسرار و نهان هستى، و رحمان و رحیمى، اگر مخالف من حقى را انکار کرده و ادعاى باطلى دارد بلایى از آسمان بر او بفرست، و او را به عذاب دردناکى مبتلا ساز! و بعد بار دیگر این دعا را تکرار کند و بگوید: اگر این شخص حق را انکار کرده و ادعاى باطلى مىکند بلایى از آسمان بر او بفرست و او را به عذابى مبتلا کن.[۱۳]"
این شرایط را به عنوان یک روایت که بخوانی فضایی که برایت ساخته میشود عجیب است و وهمی و کمی هم حماسی. اما نفرین چه می کند؟ دعا سلاح بیسلاحان است.
2. قانون و اخلاق
در گذشته اگر احکام اخلاقی با خود ترس از عقوبت داشتند چه در نصوص متون مقدس چه در فرهنگهای عامه امروز دیگر با پرسیدن این که مگر چه می شود آن مرز مقدس و نامریی احکام فروریخته است. شاید آن جملهی عامیانهای که مردم در طنزهای روزمرهشان به کار میبرند، بیانگر خوبی باشد: ما کردیم و شد.
آن باورهای دینی و مقدس عرفی که اگر چنین کنی به عقوبت الهی گرفتار میشوی و اگر چنان کنی سنگ میشوی و گنهکاران که پا به مکان مقدس بگذارند با این نشانهها شناخته میشوند بهتمامی فروریخته است. هیچ کس سنگ نشده است و هیچ گنهکاری در ملاعام شناخته نشده همه زیر لفافهای از زیستن پنهانیم.
الهی به خونت بغلتی! از مترو که بیرون آمدم روی پل پلههای برقی این نفرینی بود که پیرزن با سوز جگر میکرد. من اول کلمات و جملهها را ادبی میشنوم. با خودم گفتم. چه نفرین و چه تصویری. نزدیک تر که شدم شناختمش. پیرزنی که بیشتر میبینمش با بساطش که چیزی نیست. لیف و کیسه و بافتنیهایش است. نشست روی صندلی کوچکش و زد روی پاهایش که از صبح هر چه فروخته بودم... الهی به خونت بغلتی!
حالا واقیعت تلخ خورده بود در صورتم و حظ ادبی ماجرا افتاده بود به تلخی. و خود نفرین آمده بود جلو. نفرین سلاح بیسلاحان. سلاح بیاثر که دیگر بیسلاحان هم باورش ندارند.
نفرین را نهآفرین نوشتهاند. یعنی دشنام و آرزوی بد. نفریت را مترداف لعن نیز آوردهاند: "«لعن» در لغت به معنای طرد نمودن و دور ساختن از روى خشم است[۱] و در اصطلاح اگر از ناحیه خداوند متعال باشد -چنان که از آیات قرآن کریم بر می آید[۲]- به معنای دور ساختن کسی از رحمت خویش در دنیا، و در آخرت، گرفتار نمودن به عذاب و عقوبت است و اگر از ناحیه بندگان باشد، به معنای نفرین و دعا به ضرر و بر ضد دیگران است.[۳] «نفرین» به معنای دعای بد برای مرگ، ناکامی و بدبختی کسی یا چیزی می باشد.[۴] به معنای لعن، لعنت، ذم، تقبیح و نکوهش نیز آمده است.[۵] به عبارت دیگر، دعا بر دو نوع است؛ مثبت که همان دعای معروف و شناخته شده است، و دعای منفی و بر ضد که نفرین باشد. بنابر این، لعن و نفرین در برخی از موارد به معنای هم دیگر به کار می روند."
نفرین دقیقن چه کار می کند؟ نفرین با زبان بیان میشود. کلمات جای دست و زور و نیروی عینی مینشینند تا امید به جبران صدمهای بشاند که وارد شده است. در اسلام و شیعه شما با لعن و نفرین زیاد مواجهه میشوید. خدا لعنت میکند. پیامبر لعنت میکند. امامان و مردمان عادی که دشمنان امام را لعنت میکنند.
نامدارترین نفریت در اسلام مباهله است. "مباهله در اصطلاح: با توجه به آیۀ مربوطه، مباهله به معناى نفرین کردن دو نفر نسبت به یک دیگر است بدین ترتیب که افرادى که در بارۀ یک مسئله مهمّ مذهبى با هم نزاع دارند در یک جا جمع شوند و به درگاه خدا تضرع کنند و از او بخواهند که دروغ گو را رسوا ساخته و مجازات کند.[۹] پس مورد تشریع مباهله مخصوص اختلافات و منازعات دینی و مذهبى است تا جایى که با گفت و گو حل نشود و کار به انکار و مکابره بکشد.[۱۰] به بیان دیگر مباهله یعنى نفرین کردن یک دیگر تا هر کس بر باطل بوده مورد غضب الاهى قرار گیرد و آن کس که بر حق است شناخته شود و بدین گونه حق از باطل تشخیص داده شود.[۱۱] طبیعی است که طرفین مباهله، باید معتقد به پروردگار باشند تا بتوانند اقدام به چنین کاری نمایند، چون فردی که خداپرست نیست، نمی تواند از خداوند درخواستی داشته باشد.
شرایط مباهله:
همان گونه که از تعریف مباهله بر می آید، مباهله یک نحوۀ از دعا است؛ از این رو گفته اند: شرایطی که برای دعا ذکر شده،[۱۲] برای مباهله نیز لازم است، ولی با توجه به این که مباهله دعای خاصی است، تبعاً دارای ویژگی ها و شرایط ویژه ای نیز می باشد که به برخی از آنها اشاره می شود:
الف. کسی که می خواهد مباهله کند باید خود را سه روز اصلاح اخلاقى کند.
ب. روزه بگیرد.
ج. غسل کند.
د. با کسى که مىخواهد مباهله کند به صحرا برود.
هـ. ساعتى که در آن مباهله می شود: بین الطلوعین؛ یعنی میان سپیده دم تا بر آمدن آفتاب است.
و. انگشتان دست راستش را در انگشتان راست او بیفکند.
ز. از خودش آغاز کند و بگوید: خداوندا! تو پروردگار آسمان هاى هفت گانه و زمین هاى هفت گانهاى و آگاه از اسرار و نهان هستى، و رحمان و رحیمى، اگر مخالف من حقى را انکار کرده و ادعاى باطلى دارد بلایى از آسمان بر او بفرست، و او را به عذاب دردناکى مبتلا ساز! و بعد بار دیگر این دعا را تکرار کند و بگوید: اگر این شخص حق را انکار کرده و ادعاى باطلى مىکند بلایى از آسمان بر او بفرست و او را به عذابى مبتلا کن.[۱۳]"
این شرایط را به عنوان یک روایت که بخوانی فضایی که برایت ساخته میشود عجیب است و وهمی و کمی هم حماسی. اما نفرین چه می کند؟ دعا سلاح بیسلاحان است.
2. قانون و اخلاق
در گذشته اگر احکام اخلاقی با خود ترس از عقوبت داشتند چه در نصوص متون مقدس چه در فرهنگهای عامه امروز دیگر با پرسیدن این که مگر چه می شود آن مرز مقدس و نامریی احکام فروریخته است. شاید آن جملهی عامیانهای که مردم در طنزهای روزمرهشان به کار میبرند، بیانگر خوبی باشد: ما کردیم و شد.
آن باورهای دینی و مقدس عرفی که اگر چنین کنی به عقوبت الهی گرفتار میشوی و اگر چنان کنی سنگ میشوی و گنهکاران که پا به مکان مقدس بگذارند با این نشانهها شناخته میشوند بهتمامی فروریخته است. هیچ کس سنگ نشده است و هیچ گنهکاری در ملاعام شناخته نشده همه زیر لفافهای از زیستن پنهانیم.