ان‌در امیدواری...
1.11K subscribers
823 photos
155 videos
217 files
544 links
سرگردانم بین شعر و فلسفه
دانشجوی دکتری فلسفه هنر
Download Telegram
#نوشتن_در_فضای_مجازی

واقعیت این است که نوشتن در فضاهای مختلفی که جهان مجازی در اختیار ما گذاشته است هر کدام برای من تجربه‌ای بوده. منی که نوشتن و خواندن هنوز در کاغذ برایم معنای خاصی دارد اما نوشتن در فضای مجازی را با وبلاگ شروع کردم. نخستین وبلاگم نام فارسی‌اش پسر نوح بود. بعد آن را بستم و کمی بعد که دوباره به وبلاگ‌نویسی برگشتم تا همین الان - که البته تقریبن متروکه شده- وبلاگ مکتوب‌های خشتی را دارم. مکتوبهای خشتی با خاطرات بسیار شیرینش اولین تغییرات را در نوشتن من ایجاد کرد، هر چند که هنوز کاغذ بر نوشتنم حاکم اول بود. بر کاغذ می‌نوشتم و بعد در وبلاگ منتشر می‌کردم. کمتر پیش آمده بود که بنشینم پشت کامپیوتر و شروع کنم به نوشتن. دکمه‌ها مرا به نوشتن وادار نمی‌کردند. دکمه‌ها واسطه بودند برای رسیدن به فضایی که به من امکان انتشار می‌داد.
دومین تجربه‌ام گودر بود. اولین بار آنجا بود که شکلی از نوشتن را تجربه کردم که متفاوت بود. مخاطبان نزدیک بودند اما من هنوز نتوانسته بودم کنار بیایم. نمی‌دانستم این فضا چه تفاوت‌هایی با کاغذ دارد. پس شعری از این و از آن و گاهی چیزکی از خودم. حکومت سفید کاغذ رها نمی‌کرد.
مهم‌ترین تجربه‌ام اما در نوشتن خارج از کاغذ، در جایی که حتا دکمه‌ها هم حذف شده بودند با تلفن‌دستی و در فیس‌بوک اتفاق افتاد: نامه‌های آلی. یعنی من مسیری را طی کرده بودم تا برسم به این ربط و نوشتن. بعد سرکی هم کشیدم به اینستاگرام. از اولش با اینستاگرام نتوانستم راحت باشم. اما در این بین فضای دیگری هم مهیا شده بود: تلگرام، جایی که راحتی‌اش برای سهیم شدن نوشته و صوت و تصویر، بسیار باب دل من است. از طرفی با شکلی از یادداشت‌نویسی من مناسبت بیشتری دارد. برای همین وسوسه‌اش مدام در سرم می‌چرخید. چیزی که اذیتم می‌کرد این بود که می‌گفتم: با داشتن کانال تو تقریبن در همه جا هستی. در همه جا بودن هم یعنی هیچ‌جا نبودن. حضور زیادی شکلی از غیاب است. تا اینکه تصمیم گرفتم در سیری معکوس، اینستاگرام و بعد فیس‌بوک و بعد وبلاگ را ترک کنم و نوشته‌هایم را هم به کانال تلگرام منتقل کنم. این‌طور از این پراکندگی‌ و در همه جا بودنی که اذیتم می‌کرد هم، رها می‌شوم. پس حالا این‌جایم. من با خواندن شما عیشم مدام می‌شود. به عیش مدامم خوش آمدید.
#فریاد_ناصری
@faryad_naseri
❤1
عم اوغلی عشق قوت گرگ‌هاست. پدر بزرگم می‌گفت به سال زمستان‌های سخت قوت گرگ‌ها از آسمان می‌رسید. می‌گفت خودم به چشم دیدم یک‌بار که از «پایان» می‌آمدم. زمستان سخت. دیر راه افتادم. پا تند کرده بودم زود برسم گرفتار شب و تاریکی نشوم. گرگ و میش به تپه‌ی «جینی قالا» نرسیده دیدم که ای داد... نشستم. عرق از پشت گوش‌هام سر می‌خورد. نه یکی، نه دو تا، نه سه تا، پیش خودم گفتم خدایا لشگر گرگان را فرستادی اهل آبادی را از روی زمین بردارند. چاره نبود. نشستم. سوز سرد می رفت تا مغز استخوان و گزگز انگشت‌ها طاقت را طاق می‌کرد. نشستم. نمی‌شد رفت. نمی‌شد تکان خورد. لشگر گرگان پیش رو بود. حلقه زده. گرد آمده. یک لحظه نشستند روی پاهای عقب. سر و سینه جلو، زوزه کشیدند. دست کشیدم به ریشم چند تار موی سفید به دستم ماند. آسمان ترقید. انگار بند دلش پاره شده باشد. دوباره زوزه کشیدند. آسمان ولوله شد. بار سوم چیزی از دل آسمان پرت شد بین‌شان. انگار یک تکه دمبه. سفید. سرهاشان را پایین انداختند. سکوت شد. سکوت عمق کاریزها. تک‌تک رفتند دهانی به آن قوت زدند و رفتند. گفتم فردا من هم می‌آیم چیزی اگر مانده باشد می‌خورم... بعدها هیچ وقت نگفت فردای آن روز رفت و چیزی مانده بود یا نه؟ اما عم اوغلی عشق همان قوت گرگ‌هاست یک‌جوری سیرت می‌کند که زمستان از پوستت هم رد نشود.

#عم_اوغلی
#فریاد_ناصری
@Faryad_naseri
دیدار با اسماعیل
۱.
اسماعیل سراب، شاعری که نخست در فیس‌بوک شناختمش، بعد گمش کردم. شعر «سر آسیای مختار» را در فیس‌بوکش خواندم. تکانم داد. تکان چنان که وهم برت دارد که شاید اشتباهی شده، دوباره خواندم و دوباره هر بار شعر با توان بیشتری تکانم می‌داد. گمش کردم. بعدها از طریق دوستان زیادی دنبالش گشتم. پیداش کردم. اسماعیل سراب در هرات بود. هرات چه شهری‌ست! کتابش شکل گرفت. نام گرفت. شاید بیش از هر کسی من شوق داشتم حتا بیش از خودش که در فارسی شاعری پُرنفس را منتشر می‌کنم. درست مثل وقتی که برای مریم بالنگی یادداشت می‌نوشتم هر چند مریم و شعرهاش گم شدند اما امید داشتم که فارسی اسماعیل را ببیند. حالا می‌بینم فارسی به سکوت عادت کرده است. فارسی مسکوت است. اسماعیل سراب با تمام راهی که آمده است شاعر امروز ماست. در یک گوشه‌ای از مرزهای فارسی در شهر هرات نشسته از فارسی می‌خورد و به فارسی هلاهل زیستن امروز را می‌خوراند.
«برای تو که چشم‌ها داری هنوز
روی کاغذ می‌آییم نمی‌شود.»
شاعری که تکان می‌دهد اما نه مرده‌ها را پس شماها که هنوز زنده‌اید بخوانید:هدفم موفقیت نیست/خودم هستم که در مرکز قرار دارم/پناه به خدا، غلت می‌زنم به گوشه‌ی نورانی فرش/به نزد میکروب و دفع باقی مانده‌ی انرژی‌ام....حالا برق رفت و‌ دو دیده تار شد/ من ایمانم را از دست داده‌ام، در غیاب روشنایی چیزی نمی‌بینم.
۲.
شعر اسماعیل سراب شعریست متعهد به شعر و زبان فارسی نه متعهد به خاک و مرز و جغرافیا، در این شعر این زبان فارسی است که به متکلمان‌شان امکان می‌دهد. خودشان را بر حافظه‌ی جهان حک کنند. اسماعیل سراب شاعر هراتی، در کتاب «دست از تازگی بردار...» نشان می‌دهد که اگر مرزی وجود دارد. آن مرز زبان ماست پس فارسی مرز ماست. در این مجموعه وقایع دیده ناشده، روایت ناشده، ثبت ناشده و اعتراضی رسوخ کننده به سمت جهان پرتاب می‌شود. و این از عجایب روزگار است که زمانی بسیار دور شاعرانی در هرات برای پرسش‌های جهان پاسخ می‌نوشتند و امروز اسماعیل سراب در شعرهایش جهان را به شکل پرسشی بزرگ در آورده است.
هر شعر را که ورق می‌زنید این پرسش است که به سمت شما پرتاب می‌شود. و فرقی نمی‌کند شعر در چه فضایی باشد.نوروز که از سینه‌ام بلند شود/تو‌ کجا خواهی بود؟ص۱۶
با این همه آواره که در من مرده‌اند تاریکی را به کدام راه ببرم تا/کسی را به کشتن ندهم؟ص۱۷
نمی‌گویی بادها به کجا می‌روند؟/برای سنگهای پرتاب شده گنجشک از کجا بیاورم؟...خدایا من قتل‌گاه توام/ من فقر/من آزادی/زیر این گلدسته‌ها از من چه می‌خواهی؟ص۲۶... باقی پرسش‌ها را شما پیدا کنید اگر که در فارسی زندگی می‌کنید.
#اسماعیل_سراب
#نشر_حکمت_کلمه
#فریاد_ناصری
@Faryad_naseri
❤1👍1
عم اوغلی
می‌توانست دیرتر یا حتا زودتر اتفاق بیفتد اما چرخ است می‌چرخد و می‌چرخاندت. یک لحظه‌ی ناگهان در باز می‌شود بی که بفهمی پا می گذاری به عالم بی برگشت. می‌روی خوش خوشان. هر سو و قوتی که می‌خوری نور است. باغ است می‌چرخی و خوش است. پردیس. فردوس. بهشت. پارادایز. فرقی نمی‌کند. چشم که می‌بندی دست در گردن ستاره‌ها انداخته‌ای و در مدارهای کیهانی می‌رقصی. پا می‌کوبی و صدای قلبت بی که بدانی در جهان طنین انداخته که سنی سئویرم. سنی چوخ ایستیرم. احبک. و هر زبان که دانی همین است. گاهی خدا نیارد که ندانی و از باغ بیرون بزنی عالم سیاه‌پوشان. استخوان می‌پکاند. تمام مراثی جهان، آن آتش سینه را کفاف خاموشی نمی‌دهد. عم اوغلی حواست باشد. هر وقت آواز خوش شنیدی... رها کن آن را که می‌گوید: صدای شیطان است. هر آواز خوشی، خوش به معنای خوش، تنها از عشق می‌بر‌آید. من عشق را دیده‌ام با دو ‌چشمم. زنده و محیط بر جهان. دریا و کوه عظیم. قوت این جهان نخورم. حالا تو هی بگو این نان را سق بزن. من سیرم که قوت گرگان خورده‌ام.

#عم_اوغلی
#فریاد_ناصری
@Faryad_naseri
گاهی به «حافظه و دیگری» نوشته‌ی احسام سلطانی
انتشارات نصیرا
1395
فریاد ناصری
«حافظه و دیگری» نام کتابی‌ست از احسام سلطانی با چهار جستار درباره ‌ی شعر. اهمیت کتاب در این است که تلاش می‌کند یک دستگاه نظری را به مواجهه با آثار ادبی ببرد؛ یعنی آن انفکاک بین اثر و نظر را -که در اکثر مواقع نقدهای هنری و ادبی ما را می‌آزارد- تا جای ممکن به نزدیکی بدل کند و خالی‌ها را پر کند. به عبارتی دیگر بیشتر یادداشت‌ها و نقدهای ما در برقرار کردن ارتباط بین آن دستگاه نظری و اثری که می‌خواهند با آن مواجه شوند، دچار ضعف و ناتوانی‌اند و این ناتوانی می‌تواند معلول چند سبب باشد، نخست این‌که اثر در جهانی و دستگاه نظری در جهانی دیگر خلق شده‌اند و بالذات دلایل و شرایط به وجود آمدن‌شان با هم متفاوت است. دوم این‌که منتقد یا دلبسته‌ی نظری یا بالعکس پسندنده‌ی اثری‌ست پس دنبال فرصتی‌ست تا آن نظر یا اثر را نشان دهد. در این شق موقعیت کاملن پروکروستسی‌ست چرا که یک سویه را می‌کشد یا می‌برد تا اندازه‌ی دلخواهش شود به دیگر سخن یا بر نظر وقوف ندارد یا به کنج و زوایای اثر.
این جدایی بین اثر و نظر در فارسی بیشتر مشهود است چرا فارسی در برساختن دستگاه‌های نظری- ادبی تازه و نو تقریبن هیچ نقشی نداشته است و بیشتر ناقل نظریات دیگران از جهان‌های دیگر بوده است.
در کتاب حافظه و دیگری با تلاشی برای پر کردن این شکاف مواجهیم. گذشته از ضعف‌هایی در شاکله‌بندی جستارها و نامعلوم ماندن سرمنشا ایده‌ها به‌طور مثال وقتی می‌نویسد: « اکثر شاعران ایران، پس از نیما، با همان ذهنیت سلسله مراتبی پیشین به انسان و جهان می‌نگرند ذهنیتی که بیشتر در دنیای حماسه یافت می‌گردد» (سلطانی، 1395: 16) نمی‌گوید که سرمنشا این ایده در باختین است یا وقتی می‌خواهد بر اساس نقل‌قولی، حرفی را دست‌مایه‌ی نقد اخوان‌ثالث قرار دهد، متوجه می‌شویم آن حرف -اگر در متن اصلی هم باشد- در نقل قول آورده شده نیست. اشتباه دیگری که اینجا رخ داده حرف حقوقی طوری بازتاب داده شده است که گویی حرف و سخن خود اخوان ثالث است. حقوقی اخوان را نوازشگر "عصمت دیروز" می‌داند. احسام سلطانی عصمت دیروز را "عزت گذشته" می‌کند و می‌پرسد: «منظور حقوقی از عزت چیست؟» و یکی دو سوال بعد رخ ضمنی پرسش‌هایش را به سمت خود اخوان می‌چرخاند.
کتاب نشان می‌دهد که احسام سلطانی خوب می‌بیند و پرسش‌گر خوبی‌ست اما هر سخنی در صیقل است که درخشش خود را پیدا می‌کند. چنانکه دیده‌ایم شاعر و نویسنده‌ای ایده‌ای را بسیار بارها استفاده می‌کند تا در نهایت آن ایده شکل نهایی خودش را پیدا کند. حافظه و دیگری نسخه‌ی اول رخ و شمایل انتقادی احسام سلطانی است. باشد تا مدام نسخه‌های دیگری از این چهره را ببینیم به‌روزتر و تازه‌تر و شکیل‌تر.
#فریاد_ناصری
#یادداشت
#احسام_سلطانی
این یادداشت پیش از این در جریده‌ی بهار منتشر شده است.
@Faryad_naseri
عم‌اوغلی
باید اعتراف کنیم و بپذیریم یک ارث بزرگ از نسل‌های پیش به ما-من و دوستانم- رسیده است. اندوهی از نتوانستن. هم آن‌ها در یاس ناتوانی‌شان فروریختند، هم من و ما کم‌کم در این اندوه غرق می‌شویم. اندوه ناتوانی از شکل دادن به یک پیکره: متشکل کردن عامه‌ی مردم. آنها با تمام مداخلاتشان عاقبت بازی را به روحانیون باختند یا واگذار کردند، ما که هیچ‌ کاری هم نمی‌کنیم. ما پیشاپیش در جهان باخته به دنیا آمده‌ایم. دوست می‌داریم که قدرت موثر بر شکل‌گیری‌ها باشیم اما نیستیم. واقعیت را باید بپذیریم. مردم همان اندک مردمی که نیم‌نگاهی به روشن‌فکران داشتند حتاها همان‌ها هم دیگر نیستند، بازی پیشاپیش دستکاری شده است. ما در بازی دستکاری شده داریم مهره می‌چینیم. دست‌اندرکاران این بازی خشنودند. خشنود از تولید بی‌وقفه‌ی شاعران گل‌منگلی، شاعران کتاب‌نخوان برای بی اثر کردن شاعر. و ایضن خشنود از تولید هر چیز بی‌خاصیت تا این لشگر بی‌خاصیتان احیانن اگر کسی را هم مانده‌است در میان خودشان نابود کنند. من و دوستانم پیشاپیش در جهانی اندوهگین به دنیا آمدیم و شما ما را با شعرهایتان کشتید ای همه‌ی زیبایی‌های هنری دراز و طویلِ بی‌خاصیت.
#عم_اوغلی
#فریاد_ناصری
@faryad_naseri
سخنان مهر بانی

سخن نخست: برای ما منوال‌ها مهم است و نه کسان. هر کس بر منوال‌ باشد برای توده زیان‌آور است.

سخن دوم: منوال نخست آزادی همه است و هر کس بر این منوال بی باور باشد برای توده زیان آور است.

سخن سوم: هر پیشامدی را باید در وقت و جای خود دید و سنجید. پیشامد دور از جا، بیجا به نظر می‌رسد.

سخن چهارم: هر بزرگی از بزرگان، تجلی یک ایده است. ما در پی پیوند با آن ایده‌ایم نه آن کس.

سخن پنجم: در مهر بانی نخست وظیفه دوستی آوردن بر موجودات عالم است حتا اگر دشمن باشد. دفع دشمن نه از روی ناجنسی که از روی ناچاری است.

سخن ششم: هر مهر بانی منوال‌های پر مایه را ارج می‌نهد اما دانای این است که در ما سرشت دانستن است. هر کس به نیک و بد قول و‌ عملش داناست پس منوال برای کسی‌ست که دانای درونش را که فراموش کرده است.
#سخنان_مهر_بانی
#فریاد_ناصری
@Faryad_naseri
چکیده‌ی رساله‌ی «جایگاه جهان در اندیشه و بوطیقای نیما یوشیج».

هدف اصلی این رساله تشریح مفهوم جهان در بوطیقای نیما یوشیج است. این هدف بالذات هدفی فلسفی است، چرا که هر تلاشی برای تعریف جهان در کنه خود امری‌ست فلسفی. این هدف ما را رهنمون می‌شود تا بتوانیم چرایی و چگونگی تغییرات بنیادینی را ببینیم که خود نیما و دیگران در کار ادبی او می‌بینند. در آغاز کوشیده‌ایم جهان در اندیشه‌ی فلسفی و دسته‌بندی این مفهوم را در قالب جهان عینی، جهان ذهنی، جهان بین‌الاذهانی و زیست جهان بکاویم و بر این اساس اوصاف عام مفهوم جهان نزد نیما را بررسی کنیم. برای شناخت جهان در آثار نیما مفهوم کلان دیگری وجود دارد که به تقریب در بسیاری جاها هم‌پوشان و مترادف با مفهوم جهان است و آن مفهوم چیزی نیست جز طبیعت. از این قرار، ما با پی‌گرفتن تطورات مفهومی و معنایی طبیعت در بوطیقای نیما تلاش کرده‌ایم تا تعریف جهان در بوطیقای او را کشف کنیم. همین امر خود سبب ترتیب و سلسله مراتبی شده است. برای تعریف جهان نیازمند تعریف طبیعت شده‌ایم. برای تعریف طبیعت از وجوه مختلفی که در کار نیما وجود دارد یاری گرفته‌ایم تا نشان دهیم او در تعاریف خودش اشیا و انسان و گیاهان و حیوانات را چگونه در‌می‌یابد. نسبت‌ این چیزها در تعریف‌های مختلف نیما از طبیعت هر بار دستخوش تغییر می‌شود و همین تغییرات مدوام، جهان او را جهانی پرتغییر می‌سازد. نیما در نهایت با پذیرفتن اصل ثابت تغییر و حرکت، بر بخشی از کشمکش‌های درونی‌اش بر سر تعاریف فائق می‌آید اما طمانینه و آرامشش را گویی در تعریف جهان زندگی است که پیدا می‌کند. هر چند رسیدن به این مفاهیم او را ساکن و راکد نمی‌کند اما شور و تلواسه و بی‌قراری‌ها کنار می‌روند و جای خودشان را به ابهاماتی می‌دهند که نشان از طرز مواجهه‌ی نیما با اعماق زندگی و جهان دارند.

#فریاد_ناصری
@Hekmatkalame
@Faryad_naseri
http://www.bahardaily.ir/fa/Main/Pdf/107/11

بخش اول مقاله‌ #باختین و صدایی دیگر٬ در این مقاله که در دو بخش منتشر خواهد شد. سعی شده است که مهم‌ترین اصطلاحات باختین به بحث گذاشته شوند.

#فریاد_ناصری
#بهار
@Hekmatkalame
@Faryad_naseri
http://www.bahardaily.ir/fa/Main/Pdf/113/11

بخش دوم مقاله‌ی بلندی که راجع‌به #باختین و مفاهیم نظریش نوشته‌ام. در این بخش با اصطلاحات دیگری از باختین و پیوند بین آن‌ها آشنا می‌شویم.
#فریاد_ناصری
#بهار
@Hekmatkalame
@Faryad_naseri
الگویی برای فهم مردم
یا تمثیلی برای فهم چیزی به نام مردم

مسلمن در اول قدم از مردم، جمع بزرگی از انسان‌ها به خاطر می‌آید اما مردم تنها جمع تک‌تک افراد نیست همانطور که ساختمان جمع مصالح و اجزایش نیست بلکه تجمع این اجزا به اضافه‌ی چیزی که آن را ساختمان می‌کند. وگرنه یکی می‌تواند اجزا را بر هم بینبارد و بگو این هم ساختمان.
پس اگر تنها و تنها بخواهیم مردم را با جمع تک‌تک آنها تعریف کنیم، تعریف درست آن را از دست می‌دهیم. در مثال ساختمان آن نقشه و اندیشه‌ای که برای هدفی خاص مصالح و اجزا را در طرز خاصی استفاده می‌کند، ساختمان را معنادار می‌سازد. اما جمع مردم چه؟ بر اساس کدام نقشه و اندیشه‌ای در طرزهای خاصی جمع شده‌اند که مردم شوند؟
می‌گویند انسان موجودی اجتماعی است. این یعنی به طور ذاتی انسان‌ها میل به جمع شدن دارند اما این میل ذاتی برای چه در ذات ما وجود دارد؟ بیایید از قلب تاریخ شروع کنیم. انسانها گرد آمدند تا از خود در برابر خطرات طبیعی نگه‌داری کنند. امنیت خود را تامین کنند. نیازهای عاطفی و روانی و ... برآورده سازند. آنگاه شکل گرفتند. در گروه‌های خاص و شکل‌های خاصی. قبایل و طوائف و آبادی‌ها و دهستان‌ها و شهرها و ایالات و ولایات و کشورها. تمام این‌ها مفاهیم انتزاعی نبودند بلکه در خود شکل و شمایلی از چیدمان و تقسیم قدرت و ‌ثروت را حمل می‌کردند و ‌همینطور پیوندهایی را که از فروپاشی‌شان جلوگیری می‌کرد. چیزی که به تک‌تک انسان‌ها در این جمع معنی و‌هویتی می‌داد.
و‌حالا می‌شود پرسید ما امروز چگونه مردمی هستیم؟ چه شکل و شمایلی در تجمع‌مان داریم؟ چه چیزی یا چیزهایی ما را به هم پیوند داده است؟ یا نه ما دیگر مردم نیستیم بلکه تلنباری از آدمهاییم که نقشه‌ی راه و‌ هدف‌مان را گم کرده‌ایم.
من استدلال و‌ جواب خاصی برای این پرسش‌ها ندارم. نه می‌توانم بپذیرم بی شکل و شمایلیم، نه می‌توانم بگویم شکلی داریم چرا که برای هیچ کدام استدلال خاصی ندارم. تنها برای فهم این مفهوم، الگویی تمثیلی دارم که گمانم آغاز کردن از آن می‌تواند راهی باشد. این تمثیل پاسخ من به خودم و پرسشگرانی است که هر بار در برابر رفتار جمعی غلطی از مردمانی که ماییم دچار حیرت و سرخوردگی می‌شویم.
همیشه پاسخم را با این پرسش آغاز می‌کنم. آیا عموم مردم با تامل و فکر زندگی می‌کنند؟ پاسخ این است که خیر، مردم بر اساس عادت‌ها و بی تامل می‌زیند. گام بعدی پاسخم این است که پس می‌شود آنها را با گیاهان قیاس کرد. گیاهان در هوای خوب گل و میوه و برگ و بارشان زیباست، اما اگر در سرما و گرما و کثیفی باشند زشت و بی برگ و بارند. آنچه ما این‌روزها از مردمی که ماییم، می‌بینیم نتیجه‌ی هوایی‌ست که ما را احاطه کرده است و هوای هر مردمی در دست کسانی‌ست که بر آنها حکم می‌رانند.
#فریاد_ناصری
#یادداشت
@Hekmatkalame
@Faryad_naseri
👍1
فروریختن پلاسکو پایان نیست
فریاد ناصری

پلاسکو نه یک ساختمان که یک نشانه‌ی بزرگ بود. نشانه‌ای که حالا با آوارش و کمی بعدتر با فقدانش حضور خواهد داشت. هر شهری یک ساختار است و ساختارها به تغییرات نشانگانی خود حساسیت نشان می‌دهند؟ حساسیت تهران به این تغییر بزرگ و ناگهانی چه خواهد بود؟ مسلمن بازخوانی حضور این نشانه در ابعاد مختلف یکی از واکنش‌ها و حساسیت‌هاست. بازخوانی تاریخی، سیاسی، اجتماعی حتا نوستالژیک این نشانه‌ی بزرگ از دست رفته بخشی از واکنش‌ها خواهد بود اما پرسشی که مدام ذهنم را به خود می‌خواند این است که حالا چه می‌شود؟ خبرها هجوم می‌آورند و می‌شود از دل این خبرها به عملکرد این ساختار نگاه کرد. اولین نکته تجمع مردم برای تماشاست. آیا باید بر اینان خرده گرفت، پیش از خرده‌گیری بر مردم آیا چیزی نیست؟ آموزش. آموزش و دادن آگاهی برای رفتار مناسب در بحران‌ها و موقعیت‌ها وظیفه‌ی کیست؟ در یک ساختار کلانی چون تهران و ساختار کلان‌تری چون کشور تا کنون چه تمهیداتی برای تربیت رفتاری شهروندان اندیشیده شده است؟ نمی‌شود همه چیز را به شور و شعور و مسائل اخلاقی فروکاست، چرا که با رفتن به سمت چنین ایده‌هایی باید پاسخ‌گوی نگرانی مردم هم باشیم. مردمی که مال و اموالشان و عزیزانشان در معرض خطر و بحرانند. نمی‌شود به کسی که تمام زندگیش و عزیزانش در دل خطرند به راحتی گفت: متفرق شوید. او باید پیش از این آموزش می‌دید و از این آموزش اطمینان حاصل می‌کرد که اگر اتفاقی بیفتد با همه آسیب‌ها جای نگرانی نیست. به‌طور مثال بیمه. مرکزی چنین بزرگ در بحث بیمه آن‌طور که در خبرها آمده بود ضعف دارد؟ بیمه‌ای اگر بود بخش اعظمی از نگرانی‌های مالی کاسبان پلاسکو برطرف می‌شد.
دومین نکته اما سویه‌ی مثبتی دارد. حساسیت شهر به مدافعانش، توجه افکار عمومی به جایگاه و اهمیت شغلی و رفتاری آتش‌نشانان و رفتار انسانی اینان در مواجهه با بحران‌ها. شهر و مردمان شهر در این حساسیت‌های رفتاری‌شان نشان می‌دهند که قابلیت فراوانی برای داشتن جامعه‌ای انسانی دارند حتا در دل تمام سختی‌ها و فشارها. نه تنها تهران بلکه تمام ایران به رشادت‌ این عزیزان پاسخ می‌دهند. این حساسیت‌ها به ما می‌گوید با کمی مدیریت پیش از بحران می‌شود از این همه میل به دوستی و جانفشانی بهره‌های انسانی بیشتری حاصل کرد. اگر بازتاب تلخی‌های این خبر می‌تواند بر اذهان غبار غم بنشاند. بازتاب رفتار آتش‌نشانان در چنین موقعیت‌هایی می‌تواند روحیه تلاش و مبارزه و گذشت را به ما بیاموزد. اما سوال اینجاست چرا باید بگذاریم کار به جایی بکشد که برای آموختن چنین مفاهیمی این‌همه هزینه بدهیم؟ آیا نمی‌شود ساختار چنان تعریف شود که بناها ایمن باشند. مردمان در بحران‌ها مطمئن که کمترین هزینه را خواهند داد و در پس همه‌ی اینها مطمئن باشیم ما مردمانی هستیم که برای حفاظت از خان و مان و جان دیگران از هیچ کوششی دریغ نمی‌کنیم. گمانم به لطف رسانه‌های اجتماعی شما هم دیدید و شنیدید آن روایت را که آتش نشانی می‌گفت: به دوستم گفتم نرو. پاسخ او اما این بوده است: مال مردمه.
می‌شود بسیار زودتر از این بحران‌ها این‌ها را دید و نشان داد و فراگیرش کرد. پلاسکو حالا فروریخته است و با فرو ریختنش به ما هشدار می‌دهد که هر لحظه اتفاق دیگری می‌تواند در این ساختار متناقض دوباره رخ دهد. اتفاقی که با رخ دادنش هم خبر از سستی‌ها و ضعف‌ها دارد و هم عرصه‌ایست برای تماشای اخلاق جوانمردان.
اما مهم‌ترین نکته کماکان برای من چگونگی جبران خسارتهای این واقعه است. ای‌کاش تمهیدی اندیشیده شود تا بیمه به‌صورت قانونی و فراگیر الزامی شود یا حداقل برای حادثه دیدگان چنین بحران‌هایی راه چاره‌ای باشد. چرا که فروریختن پلاسکو پایانی برای یک خاطره و نشانه نبود بلکه با فروریختنش خانواده‌های زیادی را درگیر بحران‌های بزرگی می‌کند که به خاطر در دید نبودنشان ممکن است نادیده گرفته شوند و این نگرانی از آنجا می‌آید که ضعف در بحث آموزش شهروندی و الزامات جهان تازه در ساختارهای زیستی امروز ما کاملن مشهود است. با نگاهی به سیستم‌های آموزشی کشورهای دیگر می‌شود به اهمیت کاربردی چنین آموزش‌هایی پی برد به طور مثال آموزش‌های پیشگیری از بحران در ژاپن که به صورت برنامه‌ی درسی حتا در مقاطع پایین‌تر نیز وجود دارد و به صورت هفتگی تمرین می‌شود.
#پلاسکو
#فریاد_ناصری
این یادداشت پیش از این در جریده‌ی بهار منتشر شده است.
@Faryad_naseri
شعر در دهه‌ی هفتاد

1)
یکی از شاخصه‌های شعری دهه‌ی هفتاد نه در همه‌شان، که این شاخصه اصیل‌تر از آن است که همه گیر شود. برای همین هم کم‌تر دیده شده است. آن دور شدن از نوجویی در بازسازی بخش پیشرو سنت بود. همان که رویایی و عده‌ای از حجمی‌ها روی آن تاکید داشتند. آن شاخصه‌ی مد نظر در عبارت دیگر می‌شود این: نجات نوجویی از شطح نویسی، که رویایی و دیگری‌ها پیش رو‌اش نشان داده بودند.

2)
اتفاقات شعری دهه‌ی هفتاد پیش از هر چیزی در متن بررسی‌های جامعه شناختی، چشم‌گیرتر و رواتر دیده می‌شوند. این اتفاقات برآیند رفتارهای نسل و نسل‌های پیشین بود و تامل‌ها و نظر‌ها وخشم‌های نسل رقم‌ زننده‌ی آن شعرها از آن رفتارهای مذکور، شعر دهه‌ی هفتاد غرش خشم جوانان بود.
برای نشان دادن هرچه که برای آن‌ها در متن بود و برای نسل پیش در یک حاشیه‌ی دور و غیر قابل اعتنا. شعر دهه‌ی هفتاد شعر حاشیه‌ها بود و در این حاشیه ایهام را هم مد نظر داشته باشید.
26-6-88


3)
امتناع ِ شعر از زبان صریح در دهه‌ی هفتاد
شعر در دهه‌ی هفتاد دچار زبانی شده بود که از صراحت و آشکارگی‌یی که سهم خود زبان شعر است امتناع داشت. گفتم صراحت و آشکارگی‌یی که سهم زبان شعر است تا با هر صراحت نثری و بیان‌گرانه‌ای تفاوت‌اش را حفظ کنم.
این امتناع تا حدود زیادی برخاسته از بازی دوگانه‌ی جریان سیاسی‌‌یی بود که پرچم‌دار حرکت‌های نو شده بود و در کل بسیاری از اصول و قواعد قدرت والای نظام سیاسی و چارچوب‌های آن را قبول نداشت اما برای ادامه‌ی بازی و ماندن در میدان بازی تلویحن آن‌ها را می‌پذیرفت و در عمل آن‌ها را طرد می‌کرد.
نداشتن جرات بیان در برهم زدن آن اصولی که نمی‌پذیریم به هزار دلیل یکی مثلن همین قدرت قهری‌ی‌ ِ حاکمیت ِبالاسر که بی هیچ درنگی می‌تواند نفس‌ات راغارت کند و جسدت را جنازه، صراحت را از زبان سرخ می‌ستاند.
سر سبز ما مگر از همین جنبیدن‌ها و جنبش‌ها سری توی سرها در آورد که مجالی به زبان‌مان داده‌است تا کمی صریح‌تر شویم. تا کمی صراحت‌مان گل کند.
20-2-89
یادداشتها با تاریخ‌هایشان
#فریاد_ناصری
#شعر_دهه_هفتاد
@Hekmatkalame
@Faryad_naseri
برانداختن الگویِ «حقیقت تلخ است»

فریاد ناصری

دوستی هر بار به بهانه‌ای از یک ناشر قدیمی نقل قول می‌کند که «کتاب و نکبت با همند».
در این گزاره کتاب مجاز از اندیشیدن است و نکبت نشان از این که اندیشیدن مایه‌ی عذاب است، البته در فرهنگ ما این نگاه بسیار رایج است که آگاهی مایه‌ی عذاب و رنج است. عذاب و رنجی که بیشتر صبغه‌ی شخصی دارد. یعنی آن کسان که صاحب آگاهی‌اند به سبب همین آگاهی رنجشان نیز بیشتر است. سویه‌ی دیگر این رنج و عذاب غیر شخصی و تحمیلی است. یعنی صاحب آگاهی از سوی دیگر کسان و نهادها تهدید می‌شود و آزار می‌بیند.
اما چرا ما با این گزاره همدلی می‌کنیم؟ آیا به تحقیق و تجربه نمی‌توانیم هیچ مثال نقضی برای این گزاره پیدا کنیم که دانایی، به واسطه‌ی آگاهیش صاحب آرامش شود و از سوی اجتماع و نهادها هم قدر ببیند و بزرگ داشته شود؟
اگر چنین مثال نقضی بیابیم پس این گزاره نمی‌تواند چون قانونی باشد که شمولیت دارد. با این‌همه هنوز می‌شود پرسش‌های دیگری پیش کشید. پرسش اول می‌تواند این باشد چگونه فرهنگی به این نتیجه می‌رسد که آگاهی مایه‌ی عذاب و رنج است؟ کدام تجربه‌های تاریخی ذهن او را از آگاهی و دانستن اینقدر مکدر کرده است؟ نه مگر یکی از اهداف برین زیستن آگاه شدن و رسیدن به معرفت است؟ پس چرا و چطور این هدف برین در فرهنگ ما با عذاب نشان‌دار شده است؟ و هزاران شعر و مثل و ترانه در تایید چنین نگاهی تولید کرده است. آگاهی و دانستن خبر از عقل می‌دهند و ناآگاهی و جهل خبر از بی‌خردی که استعاره‌اش جنون و‌دیوانگی است، سفاهت و بی‌خبری هم. فرهنگی که به جای ستایش خرد، دیوانگی را می‌ستاید. دیوانگی و خندیدن را یار هم می‌داند از رهگذر کدام تجربه‌های زیسته به اینجا رسیده است؟ اگر کتاب واقعن یار مهربان است چگونه بیشینه‌ی اهل کتاب از قرین شدن با این یار هزار نامهربانی دیده‌اند؟ کتاب و اندیشیدن و عقل و خرد و آگاهی این خویشان که هر جا فرا هم بیایند باید آبادانی و خوشی و آرامش بیاورند در فرهنگ ما جا نمی‌افتند چرا که فرهنگ ما حقیقت را تلخ می‌داند. چنین فرهنگی را باید از بیخ بر انداخت، لااقل این‌سویه‌هاش را.
تنها زمانی آن گزاره‌ی نخست کاذب و بی معنی می‌شود که ذهن جمعی ما باور کند حقیقت تلخ نیست، پس برای رسیدن به آن اندیشیدن و عقل و خرد و تخیل را پاس بدارد و به واسطه‌ی پاسداشت اینها باور داشته باشد که کتاب یار مهربان است که ما را از غرق شدن در مرگ هر روزینه شدن نجات می‌دهد. و ببیند که آنکه تن به روزمرگی نمی‌دهد مدام قدر می‌بیند و بزرگ داشته می‌شود نه آنکه متحمل هزاران رنج میشود چرا که اندیشه کرده است، اندیشه‌ای خلاف عادت جمع. آنگاه دیگر کتاب نه با نکبت که با حرمت با هم می‌شوند.
تا وقتی که چنین نباشد و ما کماکان حقیقت را تلخ بدانیم. تلخایی که پی گرفتن و رسیدن به آن هم رنج شخصی دارد هم آزارهای رسیده از دیگر‌جاها پس باید هم بگوییم کتاب و نکبت با همند.
http://www.bahardaily.ir/fa/Main/Pdf/99/11
#فریاد_ناصری
#یادداشت
@Hekmatkalame
@Faryad_naseri
👍1
«در دفاع از حرمت به تاراج رفته‌ی انسان»

۱. اگر می‌شد همین ابتدای سطر به احترام نام‌هایی چون براهنی و رویایی وَ باباچاهی و شمس لنگرودی می‌ایستادم. احترامی برای تمام لحظاتی که اینان نوشته‌اند و کوشیده‌اند چراغ کلمه و انسان را روشن نگه‌دارند. هر چند احترام به پاس صبغه و نیت هرگز در خود قضاوت بوطیقایی نخواهد داشت. اینان همه به یک میزان محترمند اما از نظر من در ترازو و سنجه‌ی ادبی به یک میزان نیستند ، چرا که رویایی و براهنی برای ناخلفی در ادبیات فرزندان خلف‌تری هستند.

۲. بزرگی از بزرگان غرب نوشته بود که در نقد بیش از هر چیزی خیرخواهی است (نقل از حافظه) این ذهن آموخته در لاشه‌ی متعفن دندان سفید و زیبا ببیند. بعله این لاشه است اما دندان سفید و زیبایی دارد. فکرش خلاقه‌ است. دستگیری و بهبودی وضع است. مخالفتش نه با انسان که با هر چیزیست که ناانسانی است. برای مخالفتش هم راه و روش دارد. شیوه دارد. «من حاضرم بمیرم تا تو حرفت را بزنی» اما کدام حرف؟ حتا اگر حرفت علیه من است. حرمت انسانیم را نگه دار و بگو حرفت را. این‌روزها اما در ساحت ادبیات فارسی هر مخالفتی نه با فکر و عقیده و نظر است که در مغالطه‌ای عظیم اینها پله‌ای برای بی حرمت کردن انسان است. چنین خطایی وقتی دهشتناک می‌شود که صاحب شأنی بی‌دقتی می‌کند. نظرش را نه با آداب نقد که بی آداب می‌گوید. آداب فرم است. نقد هم آداب و فرمی دارد. ستیهنده‌ترین نقد هم اگر خارج از آداب باشد دیگر نقد نیست.

۳. امید شمس در یادداشتی یک لحظه خطا می‌کند و تندخوییش دستاویز می‌شود که بکوبیمش چنان درشت که برود در لک. شمس لنگرودی در گپی یک لحظه آداب نقد را فراموش می‌کند. کار چنان بالا می‌گیرد که بر سر هر سوق که می‌گذری. مشتی رند ایستاده‌اند که ببینند از شمسیانی یا از رویاییان تا لت و‌ کوبت کنند.
علیرضا عباسی حرفی می‌زند و آنگاه ماجرا چنان کوچه بازاری شده که کسی معروفه در بلوا ساختن، تمام مرزها را زیر پا می‌گذارد و سخیف‌ترین کلامات را چون زهرابه‌ای بر سطرها جاری می‌کند. باید بگویم اگر کسی برای دیده شدن در سمت کانون نویسندگان می‌ایستد خوشا او، اگر کسی اثرش را به دید می‌آورد و برای نشر زیبایی و انسانیت می‌کوشد خوشا او. اما دریغ از زمانی که سکان دکان عفن رسانه به دست هرزه‌درایان افتاده است. بهزاد خواجات اگر اهل فجر می‌شود، بر او نقد وارد است اما کم شعر خوب ندارد، خوشا شعرش. و باز دریغ از زمانه‌ای که سکان دکان عفن رسانه به دست هرزه‌درایان افتاده است.

#فریاد_ناصری
#یادداشت
@Hekmatkalame
@Faryad_naseri
نشانه‌های زوال

من رییس‌جمهور نیستم. چهره‌ی سینمایی نیستم. خواننده نیستم. من هیچ‌کسم یکی از همین هیچ‌کسان که هر روز در خیابان از کنار هم می‌گذریم. سالهاست به این از کنار هم گذاشتن‌هامان خیره‌ام. ما همدیگر را نمی‌بینیم. ما هیچ چیز را نمی‌بینیم.
بعد از جنگ افغانستان مدام گوشم به اخبار افغانستان تیزتر شد. هر خبر انتحار در کنارش دو خبر امیدوار کننده داشت، دارد. یادم نمی‌رود آن تصویر را که جوانان افغان نوشته بودند، اینجا ایران نیست اینجا افغانستان است و آزادی وجود دارد.
از شما، از همه‌ خودمان ای هیچکس‌ها می‌پرسم، آیا از کتابهای تاریخ چیزی یادتان مانده است؟ علل انحطاط و فروپاشی حکومت‌ها و ملت‌ها یادتان است؟
سعی کنید به خاطر بیاورید. نشانه‌های افول و فروپاشی کشورها را: ظلم حاکمان، ظلم طبقه‌ی روحانی، ظلم نظامیان، ناامن شدن شهرها و راه‌ها... بیشتر به یاد بیاورید. بیشتر.
اکنون این روزها طبیعت با تمام قوا این فیزیک زوال را پیش چشم‌هامان آورده است. ما بیدار می‌شویم که از فاجعه‌ای با خبر شویم. از یک اتفاق نادر. بیدار می‌شویم تا از آتش‌سوزی‌ جنگل‌ها با خبر شویم. از سوختن دو کودک کار، از سوختن پالایشگاه، از سوختن ساختمان‌ها درست در خیابان «جمهوری اسلامی» بیدار می‌شویم از تصادفات زنجیره‌ای، قتل‌ها، دزدی‌ها، اعتصاب غذاها باخبر شویم. بیدار می‌شویم زنده‌زنده سوختن انسانها را ببینیم. رودها، خشک شده‌اند. جنگل‌ها سوخته‌اند. بنا‌ها می‌سوزند و فرو می‌ریزند. انسان‌ها می‌سوزند. این‌ها آیا نشانه‌های فروریختن نیست؟ نشانه‌های زوال؟ پوست، خبر از درون می‌دهد، گلی اگر به روی گونه باشد خب درون مصفاست. صورت جمعی زندگی ما اما سالهاست، گله‌گله می‌سوزد، بی‌خبریم و زیست کریهی پیدا کرده‌ایم طوری‌که همسایه‌هامان هم از ما می هراسند.

#فریاد_ناصری
#یادداشت
@Hekmatkalame
@Faryad_naseri
هر روز خودش را بلند می‌کند
می‌گوید بایست
نمی‌ایستد خود

خودش را می‌برد دشت
می‌گوید سبز شو
نمی‌شود خود

می‌برد خیابان به گشت
نمی‌گردد خود

خود سجده کرده در جهت امواجِ زمین به شکل فرادی
خودی رفته تا فنا

در راه‌های استخوانی سینه‌ام
سواری گفت:
حیوان زود باش
قلبم دوید
قلبم دوید و‌ آمد به دهانم

خود‌ می‌خواست که نظر کند
به قلم گفت مرا نگه دار

حرکت که کرد

دست افتاد
پا افتاد
سر افتاد


به علف سبز گفت مرا نگه دار

_ای محزون
سخت می‌گذرد باد

به شهر گفت نگهم دار
شهر در راه‌های بلندش برگشت و گفت: بیا
بیا بگردانمت

خود سرش را برداشت
دستش را برداشت
پایش را برداشت
و نظر کرد و دید
زمین موج برداشته می‌دود به شکل فرادی

پرسید: آنکه ایستاده با نامش در اول حیوان و ‌حیات
چگونه دوست ندارد انسان را؟

و زمین خطوط باریکی بود انگار رشته‌های نازک نخ
انگار گیس‌های زنی جوان
که می‌شود با آن‌ها در جهات زیادی خیال کرد.

#شعر
#فریاد_ناصری
@Hekmatkalame
@Faryad_naseri