✳️ فیرحی و نقد پروژه ایرانشهری
✍️ #میثم_بادامچی
نقدهای دکتر داود فیرحی بر پروژه ایرانشهری استادش، سیدجواد طباطبایی، قابل تأمل و ارزیابی دقیق است. علی‌رغم احترامی که فیرحی برای طباطبایی به عنوان استاد پیشین اندیشه سیاسی خود در دانشگاه تهران قائل بود، او به شدت منتقد پروژه فلسفی ایرانشهری استادش بود.
فیرحی درباره نسبت اندیشه سیاسی خواجه نظام‌الملک طوسی و اندیشه سیاسی ایرانشهری می‌گفت:
طباطبایی پیش‌تر در کتاب خواجه نظام‌الملک، تلاش کرده بود تا نشان دهد که خواجه نظام‌الملک طوسی، تداوم‌بخش اندیشه سیاسی ایرانشهری دوره ساسانی است. اما فیرحی معتقد بود که:
این سخنان فیرحی واکنش‌های شدیدی را از سوی مدافعان اندیشه ایرانشهری و همدلان با نهاد سلطنت در ایران برانگیخت. به‌طوری که او مجبور به نوشتن یادداشتی برای دفاع از خود شد. فیرحی در این یادداشت توضیح داد که منتقدانش میان «ایران» و «ایرانشهر» خلط کرده‌اند و اظهار داشت:
فیرحی بر این نکته تأکید کرد که مفهوم ایرانشهر این پتانسیل را دارد که:
مدافعان اندیشه ایرانشهری آن را در تقابل با مفهوم خلافت تعریف کردند، اما فیرحی کوشش برای احیای پروژه ایرانشهری را مشابه تلاش برای احیای خلافت می‌دانست. به باور او این اندیشه به‌جای آنکه مرهمی بر «بحران ایران» باشد، «مخاطره‌آمیز»، «گسل‌ساز» و موجب «زخم» بر پیکر وحدت ملی ایران است،
🔰 برگرفته از کتاب «الهی‌دان سیاست؛ یادنامه استاد داود فیرحی»، پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (کمیته سالگرد دکتر فیرحی)، ص132-134.
⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)
✍️ #میثم_بادامچی
نقدهای دکتر داود فیرحی بر پروژه ایرانشهری استادش، سیدجواد طباطبایی، قابل تأمل و ارزیابی دقیق است. علی‌رغم احترامی که فیرحی برای طباطبایی به عنوان استاد پیشین اندیشه سیاسی خود در دانشگاه تهران قائل بود، او به شدت منتقد پروژه فلسفی ایرانشهری استادش بود.
فیرحی درباره نسبت اندیشه سیاسی خواجه نظام‌الملک طوسی و اندیشه سیاسی ایرانشهری می‌گفت:
احساس می‌کنم که برداشت استادمان آقای دکتر طباطبایی به خطا نزدیک‌تر است تا برداشت من... خواجه را نمی‌توان از فقه تسنن جدا کرد... این خواجه‌ای که در ایرانشهری ساخته‌ایم، تخیل ایرانی است و اصلاً چنین خواجه‌ای وجود ندارد و ما داریم او را خلق می‌کنیم.
طباطبایی پیش‌تر در کتاب خواجه نظام‌الملک، تلاش کرده بود تا نشان دهد که خواجه نظام‌الملک طوسی، تداوم‌بخش اندیشه سیاسی ایرانشهری دوره ساسانی است. اما فیرحی معتقد بود که:
سلطنت ایرانشهری قبل از قاجار مرده است.
این سخنان فیرحی واکنش‌های شدیدی را از سوی مدافعان اندیشه ایرانشهری و همدلان با نهاد سلطنت در ایران برانگیخت. به‌طوری که او مجبور به نوشتن یادداشتی برای دفاع از خود شد. فیرحی در این یادداشت توضیح داد که منتقدانش میان «ایران» و «ایرانشهر» خلط کرده‌اند و اظهار داشت:
همین‌جا که ایستاده‌ایم، ایران است نه ایرانشهر. ایران، سرزمینی است که اکنون و در اینجا وجود دارد؛ سرزمینی که ترکیبی از قومیت‌ها، نژادها، گویش‌ها، زبان‌ها، مذاهب و ادیان است، با تاریخ و فرهنگ خود، با همه تلخی‌ها و شیرینی‌هایش. ایرانشهر اما، یک روایت است؛ روایتی در کنار دیگر روایت‌ها از ایران اینجا و اکنون ما. روایتی که امکان‌های فراوان دارد و می‌تواند در کنار دیگر روایت‌ها در تجدد ایران مشارکت کند، مشروط بر آن که از مدار تأملات فلسفی خارج نشود و به احساسات نغلتد.
فیرحی بر این نکته تأکید کرد که مفهوم ایرانشهر این پتانسیل را دارد که:
بر مرکب ایدئولوژی سوار شود، سر از ناسیونالیسم باستانی، احیاگرا و رادیکال درآورد و تقابل‌‌‌‌ها و دوگانه‌‌های جدیدی، به‌ویژه بین دیانت و ملیت بزاید.
مدافعان اندیشه ایرانشهری آن را در تقابل با مفهوم خلافت تعریف کردند، اما فیرحی کوشش برای احیای پروژه ایرانشهری را مشابه تلاش برای احیای خلافت می‌دانست. به باور او این اندیشه به‌جای آنکه مرهمی بر «بحران ایران» باشد، «مخاطره‌آمیز»، «گسل‌ساز» و موجب «زخم» بر پیکر وحدت ملی ایران است،
🔰 برگرفته از کتاب «الهی‌دان سیاست؛ یادنامه استاد داود فیرحی»، پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (کمیته سالگرد دکتر فیرحی)، ص132-134.
⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)
❤5👍2👎2
✳️ چاپلوسی؛ ریشه خودخواهی و بحران عدالت اجتماعی
✍️ #محمدتقی_فاضل_میبدی
یکی از کلمات تکراری در قرآن که فرعون مظهر آن است، «استکبار» است. این رذیله اخلاقی بسیار خطرناک است، چراکه اگر در جامعه فراگیر شود، اخلاق اجتماعی را از بین می‌برد، امنیت اجتماعی را نابود می‌کند و اقتصاد و عدالت اجتماعی را مختل می‌سازد. برای شناسایی منشأ این بیماری اخلاقی، باید به برخی تعالیم پیامبر و ائمه(علیهم السلام) رجوع کرد. یکی از آبشخورهای این رذیلت اخلاقی، فرهنگ چاپلوسی و مداحی است. زمانی که افراد در برابر مقام‌های بالاتر از خود تنها حسن‌ها را بر می‌شمارند و هیچ جرئت انتقادی ندارند، این تملق است. به قول مولوی، زمانی که انسان‌ها در برابر فردی سرمست از مدح‌های او شوند، او دچار غرور و خودخواهی می‌شود.
فرعون از مادر فرعون زاده نشد؛ بلکه ستایش‌ها و چاپلوسی‌ها او را به آنجا رساند. مولوی در این زمینه می‌گوید که این نوع ستایش‌ها که تنها خوبی‌ها را می‌گوید، بسیار خوشایند است، اما بسیار خطرناک است. امام علی(علیه‌السلام) نیز در «نهج‌البلاغه» به ستایش‌های بی‌جا اشاره کرده و می‌فرماید: «اللَّهُمَ لَا تُؤَاخِذْنِي بِمَا يَقُولُونَ»، یعنی خدایا مرا به آنچه می‌گویند، مؤاخذه نکن.
چاپلوسی اگر در جامعه‌ای رسوخ کند، درخت استکبار و ظلم را می‌رویاند. حضرت علی(علیه‌السلام) در عهدنامه مالک اشتر به استانداران توصیه می‌کند که برای شکستن این فرهنگ، باید مردم جرئت انتقاد و سخن گفتن بدون لکنت داشته باشند. ایشان می‌فرماید که جامعه باید طوری باشد که افراد بتوانند بدون ترس و لکنت، سخن بگویند. همچنین می‌فرماید: «لَنْ تُقَدَّسَ أُمَّةٌ لَا يُؤْخَذُ لِلضَّعِيفِ فِيهَا حَقُّهُ مِنَ الْقَوِيِّ»، هیچ امتی به قداست نخواهد رسید اگر حق ضعیف از قوی گرفته نشود.
بنابراین، اخلاق اجتماعی باید به‌طور عمیق در جامعه نهادینه شود تا امنیت و عدالت اجتماعی تأمین گردد و مردم در برابر ظلم سکوت نکنند.
🔰 برگرفته از کتاب «دین و اخلاق اجتماعی»، جمعی از اساتید حوزه و دانشگاه، نشر میراث اهل قلم (با همکاری گروه پژوهشی اندیشه دینی معاصر)، 1401، ص391-399.
⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)
✍️ #محمدتقی_فاضل_میبدی
یکی از کلمات تکراری در قرآن که فرعون مظهر آن است، «استکبار» است. این رذیله اخلاقی بسیار خطرناک است، چراکه اگر در جامعه فراگیر شود، اخلاق اجتماعی را از بین می‌برد، امنیت اجتماعی را نابود می‌کند و اقتصاد و عدالت اجتماعی را مختل می‌سازد. برای شناسایی منشأ این بیماری اخلاقی، باید به برخی تعالیم پیامبر و ائمه(علیهم السلام) رجوع کرد. یکی از آبشخورهای این رذیلت اخلاقی، فرهنگ چاپلوسی و مداحی است. زمانی که افراد در برابر مقام‌های بالاتر از خود تنها حسن‌ها را بر می‌شمارند و هیچ جرئت انتقادی ندارند، این تملق است. به قول مولوی، زمانی که انسان‌ها در برابر فردی سرمست از مدح‌های او شوند، او دچار غرور و خودخواهی می‌شود.
فرعون از مادر فرعون زاده نشد؛ بلکه ستایش‌ها و چاپلوسی‌ها او را به آنجا رساند. مولوی در این زمینه می‌گوید که این نوع ستایش‌ها که تنها خوبی‌ها را می‌گوید، بسیار خوشایند است، اما بسیار خطرناک است. امام علی(علیه‌السلام) نیز در «نهج‌البلاغه» به ستایش‌های بی‌جا اشاره کرده و می‌فرماید: «اللَّهُمَ لَا تُؤَاخِذْنِي بِمَا يَقُولُونَ»، یعنی خدایا مرا به آنچه می‌گویند، مؤاخذه نکن.
چاپلوسی اگر در جامعه‌ای رسوخ کند، درخت استکبار و ظلم را می‌رویاند. حضرت علی(علیه‌السلام) در عهدنامه مالک اشتر به استانداران توصیه می‌کند که برای شکستن این فرهنگ، باید مردم جرئت انتقاد و سخن گفتن بدون لکنت داشته باشند. ایشان می‌فرماید که جامعه باید طوری باشد که افراد بتوانند بدون ترس و لکنت، سخن بگویند. همچنین می‌فرماید: «لَنْ تُقَدَّسَ أُمَّةٌ لَا يُؤْخَذُ لِلضَّعِيفِ فِيهَا حَقُّهُ مِنَ الْقَوِيِّ»، هیچ امتی به قداست نخواهد رسید اگر حق ضعیف از قوی گرفته نشود.
بنابراین، اخلاق اجتماعی باید به‌طور عمیق در جامعه نهادینه شود تا امنیت و عدالت اجتماعی تأمین گردد و مردم در برابر ظلم سکوت نکنند.
🔰 برگرفته از کتاب «دین و اخلاق اجتماعی»، جمعی از اساتید حوزه و دانشگاه، نشر میراث اهل قلم (با همکاری گروه پژوهشی اندیشه دینی معاصر)، 1401، ص391-399.
⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)
شاخص‌های دینداری: از مناسک تا سیاست
✍️ #مهدی_مهریزی
شناخت آموزه‌های دینی و تعیین جایگاه آنها در زندگی فردی و اجتماعی امری ضروری است. بی‌توجهی به این شناخت می‌تواند به لغزشگاه‌هایی برای فرد و حکومت منجر شود. گاهی حکومت‌ها با اتکا به آمارهایی همچون تعداد تلاوت قرآن در ماه رمضان یا برگزاری مناسک مذهبی، وضعیت جامعه را مطلوب ارزیابی می‌کنند، در حالی که نادیده گرفتن مشکلات واقعی همچون فقر و بی‌عدالتی، جامعه‌ای دینی نخواهد ساخت. جامعه اسلامی باید بستری فراهم کند که انسان‌ها از نظر مادی و معنوی رشد کنند و روی پای خود بایستند.
در جامعه ما دو بخش عمده بیشتر از دیگر بخش‌ها برجسته شده‌اند: اول، مناسک و شعائر مذهبی مانند نماز، روزه، زیارت‌ها و پیاده‌روی‌های مذهبی که بخش مهمی از دین هستند؛ دوم، جنبه‌های سیاسی دین که در حکومت‌داری و سیاست نقش دارند. در این راستا، امام علی (ع) در نهج البلاغه تصریح می‌کنند که حکومت تنها زمانی ارزش دارد که حقوق مردم احقاق و ظلم از بین برود، نه اینکه صرفاً حکومت موجودیت خود را حفظ کند.
با این حال، اگر مناسک و شعائر مذهبی و سیاست تنها به خود موضوعاتی تبدیل شوند، بدون اینکه به اخلاق و عدالت توجه شود، تبدیل به لغزشگاه خواهند شد. در چنین شرایطی، فرد و حکومت ممکن است فریب خورده و از اهداف اصلی دین که عدالت و اخلاق است، غافل شوند.
امیرالمؤمنین (ع) در نامه 53 به مالک اشتر بیان می‌کند که در یک جامعه دینی و ارزشی باید ضعیف‌ترین فرد بدون دغدغه بتواند حق خود را از قوی بستاند. اما آیا در جامعه ما این وضعیت محقق شده است؟
آمارهای رسمی نشان می‌دهد که در کشور ما در حوزه‌هایی مانند مساجد، زیارتگاه‌ها، و فعالیت‌های مذهبی رشد چشمگیری صورت گرفته است. اما در مقایسه با آمارهایی مانند مصرف بی‌رویه منابع طبیعی، فساد اداری، نرخ بالای طلاق، فقر و بیکاری، به نظر می‌رسد که جامعه دینی هنوز از عدالت اجتماعی و اخلاقیات فاصله دارد.
حال باید پرسید: با توجه به این آمارها، چگونه می‌توان گفت جامعه و حکومت ما دینی است؟ جامعه‌ای دینی تنها با برگزاری مناسک و شعائر مذهبی و یا سیاست‌های حکومتی به‌ظاهر اسلامی تشکیل نمی‌شود، بلکه باید از نظر اخلاقی و عدالت اجتماعی نیز شاهد رشد و تعالی آن باشیم.
🔰 برگرفته از کتاب «آینده دینداری در ایران (دفتر سوم)»، خانه اندیشوران با همکاری پژوهشکده اندیشه دینی معاصر، به کوشش محمدهادی زاهد غروی، نشر سهل، 1403، ص29-31.
⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)
✍️ #مهدی_مهریزی
شناخت آموزه‌های دینی و تعیین جایگاه آنها در زندگی فردی و اجتماعی امری ضروری است. بی‌توجهی به این شناخت می‌تواند به لغزشگاه‌هایی برای فرد و حکومت منجر شود. گاهی حکومت‌ها با اتکا به آمارهایی همچون تعداد تلاوت قرآن در ماه رمضان یا برگزاری مناسک مذهبی، وضعیت جامعه را مطلوب ارزیابی می‌کنند، در حالی که نادیده گرفتن مشکلات واقعی همچون فقر و بی‌عدالتی، جامعه‌ای دینی نخواهد ساخت. جامعه اسلامی باید بستری فراهم کند که انسان‌ها از نظر مادی و معنوی رشد کنند و روی پای خود بایستند.
در جامعه ما دو بخش عمده بیشتر از دیگر بخش‌ها برجسته شده‌اند: اول، مناسک و شعائر مذهبی مانند نماز، روزه، زیارت‌ها و پیاده‌روی‌های مذهبی که بخش مهمی از دین هستند؛ دوم، جنبه‌های سیاسی دین که در حکومت‌داری و سیاست نقش دارند. در این راستا، امام علی (ع) در نهج البلاغه تصریح می‌کنند که حکومت تنها زمانی ارزش دارد که حقوق مردم احقاق و ظلم از بین برود، نه اینکه صرفاً حکومت موجودیت خود را حفظ کند.
با این حال، اگر مناسک و شعائر مذهبی و سیاست تنها به خود موضوعاتی تبدیل شوند، بدون اینکه به اخلاق و عدالت توجه شود، تبدیل به لغزشگاه خواهند شد. در چنین شرایطی، فرد و حکومت ممکن است فریب خورده و از اهداف اصلی دین که عدالت و اخلاق است، غافل شوند.
امیرالمؤمنین (ع) در نامه 53 به مالک اشتر بیان می‌کند که در یک جامعه دینی و ارزشی باید ضعیف‌ترین فرد بدون دغدغه بتواند حق خود را از قوی بستاند. اما آیا در جامعه ما این وضعیت محقق شده است؟
آمارهای رسمی نشان می‌دهد که در کشور ما در حوزه‌هایی مانند مساجد، زیارتگاه‌ها، و فعالیت‌های مذهبی رشد چشمگیری صورت گرفته است. اما در مقایسه با آمارهایی مانند مصرف بی‌رویه منابع طبیعی، فساد اداری، نرخ بالای طلاق، فقر و بیکاری، به نظر می‌رسد که جامعه دینی هنوز از عدالت اجتماعی و اخلاقیات فاصله دارد.
حال باید پرسید: با توجه به این آمارها، چگونه می‌توان گفت جامعه و حکومت ما دینی است؟ جامعه‌ای دینی تنها با برگزاری مناسک و شعائر مذهبی و یا سیاست‌های حکومتی به‌ظاهر اسلامی تشکیل نمی‌شود، بلکه باید از نظر اخلاقی و عدالت اجتماعی نیز شاهد رشد و تعالی آن باشیم.
🔰 برگرفته از کتاب «آینده دینداری در ایران (دفتر سوم)»، خانه اندیشوران با همکاری پژوهشکده اندیشه دینی معاصر، به کوشش محمدهادی زاهد غروی، نشر سهل، 1403، ص29-31.
⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)
❤2
✳️ تغییرات بنیادین اجتماعی در ایران: 24 طرح ملی و 10 مؤلفه برجسته
✍️ #هادی_خانیکی
در سه دهه اخیر، 24 طرح ملی در ایران به‌منظور بررسی تغییرات اجتماعی و فرهنگی اجرا شده است. این طرح‌ها به تغییرات گسترده و تدریجی در جامعه پرداخته‌اند، به‌ویژه آن دسته از تغییرات که به‌طور آرام و فراگیر به وقوع پیوسته‌اند. یکی از مهم‌ترین این طرح‌ها، پیمایش ارزش‌ها و نگرش‌های ایرانیان است. مطابق ماده 162 برنامه سوم توسعه در سال 1378، دولت موظف به ارزیابی مستمر تغییرات اجتماعی و فرهنگی شده و این ارزیابی‌ها هر دو سال یک بار انجام می‌شود.
در این مدت، دو طرح ملی در سال‌های 1379 و 1381 در دولت آقای خاتمی اجرا گردید. سومین طرح با دولت آقای احمدی‌نژاد همزمان شد که آن را متوقف کردند. موج سوم این طرح‌ها در سال 1394 انجام شد. ابتدا در مراکز استان‌ها اجرا شد و سپس علاوه بر آن، دو شهر و دو روستای هر استان را نیز در بر گرفت. این طرح‌ها به بررسی مؤلفه‌هایی مانند باورهای دینی، سیاسی، ارزش‌های اجتماعی، احساس رضایت و امنیت، همبستگی اجتماعی و گرایش‌های رسانه‌ای مردم پرداختند. علاوه بر این، طرح‌های دیگری نیز برای سنجش سبک دینداری، خشونت علیه زنان، روابط میان‌نسلی و سرمایه اجتماعی انجام شد.
نتایج این 24 طرح منجر به شناسایی 10 مؤلفه کلیدی در تغییرات اجتماعی ایران شد: تغییر در ارزش‌ها و نگرش‌ها، وضعیت سرمایه اجتماعی، تغییرات در سبک زندگی، ظهور رفتارهای مذهبی جدید، تغییرات در صفات رفتاری و اخلاقی، مواجهات نسلی، تحول کیفی در افکار عمومی، حضور متفاوت در اجتماعات و اصناف، تغییر نگرش‌های سیاسی به‌ویژه در زمینه انتخابات و ظهور جامعه‌ای متکثر، متفاوت و سیال.
این مؤلفه‌ها نشان می‌دهد که جامعه ایران در حال تجربه تغییرات بنیادین و پردامنه‌ای است که از تحول در ارزش‌ها و نگرش‌ها تا ظهور جامعه‌ای متکثر و سیال را شامل می‌شود؛ روندی که نه‌تنها دینداری جدیدی را شکل می‌دهد، بلکه زمینه‌ساز نواندیشی دینی و بازاندیشی در مفاهیم مذهبی خواهد بود.
🔰 برگرفته از کتاب «آینده دینداری در ایران (دفتر ششم)»، خانه اندیشوران، به کوشش پروین قوامی، نشر سهل، 1403، ص16-18.
⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)
✍️ #هادی_خانیکی
در سه دهه اخیر، 24 طرح ملی در ایران به‌منظور بررسی تغییرات اجتماعی و فرهنگی اجرا شده است. این طرح‌ها به تغییرات گسترده و تدریجی در جامعه پرداخته‌اند، به‌ویژه آن دسته از تغییرات که به‌طور آرام و فراگیر به وقوع پیوسته‌اند. یکی از مهم‌ترین این طرح‌ها، پیمایش ارزش‌ها و نگرش‌های ایرانیان است. مطابق ماده 162 برنامه سوم توسعه در سال 1378، دولت موظف به ارزیابی مستمر تغییرات اجتماعی و فرهنگی شده و این ارزیابی‌ها هر دو سال یک بار انجام می‌شود.
در این مدت، دو طرح ملی در سال‌های 1379 و 1381 در دولت آقای خاتمی اجرا گردید. سومین طرح با دولت آقای احمدی‌نژاد همزمان شد که آن را متوقف کردند. موج سوم این طرح‌ها در سال 1394 انجام شد. ابتدا در مراکز استان‌ها اجرا شد و سپس علاوه بر آن، دو شهر و دو روستای هر استان را نیز در بر گرفت. این طرح‌ها به بررسی مؤلفه‌هایی مانند باورهای دینی، سیاسی، ارزش‌های اجتماعی، احساس رضایت و امنیت، همبستگی اجتماعی و گرایش‌های رسانه‌ای مردم پرداختند. علاوه بر این، طرح‌های دیگری نیز برای سنجش سبک دینداری، خشونت علیه زنان، روابط میان‌نسلی و سرمایه اجتماعی انجام شد.
نتایج این 24 طرح منجر به شناسایی 10 مؤلفه کلیدی در تغییرات اجتماعی ایران شد: تغییر در ارزش‌ها و نگرش‌ها، وضعیت سرمایه اجتماعی، تغییرات در سبک زندگی، ظهور رفتارهای مذهبی جدید، تغییرات در صفات رفتاری و اخلاقی، مواجهات نسلی، تحول کیفی در افکار عمومی، حضور متفاوت در اجتماعات و اصناف، تغییر نگرش‌های سیاسی به‌ویژه در زمینه انتخابات و ظهور جامعه‌ای متکثر، متفاوت و سیال.
این مؤلفه‌ها نشان می‌دهد که جامعه ایران در حال تجربه تغییرات بنیادین و پردامنه‌ای است که از تحول در ارزش‌ها و نگرش‌ها تا ظهور جامعه‌ای متکثر و سیال را شامل می‌شود؛ روندی که نه‌تنها دینداری جدیدی را شکل می‌دهد، بلکه زمینه‌ساز نواندیشی دینی و بازاندیشی در مفاهیم مذهبی خواهد بود.
🔰 برگرفته از کتاب «آینده دینداری در ایران (دفتر ششم)»، خانه اندیشوران، به کوشش پروین قوامی، نشر سهل، 1403، ص16-18.
⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)
Telegram
اندیشه دینی معاصر
پژوهشکده اندیشه دینی معاصر(آدم) به منظور ارتقای اندیشه‌ورزی در دین و بازسازی اندیشه دینی با نیازهای نو شونده، در میانه تحجر و دین‌گریزی، رویکرد نواندیشی دینی را برگزیده است.
ارتباط با ما:
@andishedini
andisheh.moaser@gmail.com
https://t.me/andishedini
ارتباط با ما:
@andishedini
andisheh.moaser@gmail.com
https://t.me/andishedini
❤1
✳️ اندیشه سیاسی حوزوی؛ نگهداری سنت‌ها در دنیای متحول
✍️ #رضا_تاران
اندیشه سیاسی در حوزه علمیه قم هنوز به طور کامل وارد دنیای جدید و تحولات اندیشه سیاسی مدرن نشده است و عمدتاً در چارچوب مفاهیم کلاسیک ادامه یافته است. پرسش اصلی که همچنان در این عرصه مطرح می‌شود «چه کسی باید حکومت کند؟» است، که برخلاف اندیشه سیاسی مدرن که به چگونگی حکومت و مسائل نهادی توجه دارد، بیشتر به فرد حاکم و جایگاه او می‌پردازد. به همین دلیل، بررسی نهادها و مؤسسات حکومتی در اندیشه سیاسی حوزوی کمتر مورد توجه قرار گرفته است. در این نگرش، اگر هم بحثی درباره نهادها وجود داشته باشد، آن را به نحوی در ارتباط با شخص حکمران و مشروعیت او بررسی می‌کنند. بسیاری از ایده‌های سیاسی حوزویان به حکومت فردی و مشروعیت نهادها از مشروعیت فرد، یعنی ولی فقیه وابسته است. به باور آنان، مشروعیت نهادها و سازمان‌ها به تأیید ولی فقیه بستگی دارد و هر نهاد یا سازمان تنها با تأسیس و تأیید ولی فقیه مشروعیت پیدا می‌کند. حتی انحلال این نهادها نیز تابع اراده ولی فقیه است. در واقع، نهادها در چارچوب اراده ولی فقیه اعتبار دارند.
این دیدگاه در آثار برخی از نویسندگان حوزوی همچون محمد مؤمن، محمدتقی مصباح یزدی، احمد واعظی و عباسعلی کعبی مشهود است که پاسخ پرسش «چه کسی باید حکومت کند؟» را در فرد حاکم می‌یابند. با این حال، برخی از نویسندگان حوزوی همچون حسینعلی منتظری، کاظم قاضی‌زاده، داود فیرحی، ابوالقاسم فنایی و محمد مجتهد شبستری تلاش کرده‌اند تا گذر از حکومت فردی به حکومت نهادی را مطرح کنند. اگرچه این تلاش‌ها در مواردی محدود به کلیات باقی مانده است، اما در عمل موفق به ارائه طرح عملیاتی و راهکاری مؤثر نشده‌اند و تا کنون روزنه‌ای جدید در این زمینه گشوده نشده است.
🔰 برگرفته از کتاب «شریعتْ‌شهر؛ روایتی از تحول اندیشه سیاسی در حوزه علمیه قم (دوره جمهوری اسلامی)»، رضا تاران، نشر نگاه معاصر، با همکاری پژوهشکده اندیشه دینی معاصر، 1402، ص226-227.
⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)
✍️ #رضا_تاران
اندیشه سیاسی در حوزه علمیه قم هنوز به طور کامل وارد دنیای جدید و تحولات اندیشه سیاسی مدرن نشده است و عمدتاً در چارچوب مفاهیم کلاسیک ادامه یافته است. پرسش اصلی که همچنان در این عرصه مطرح می‌شود «چه کسی باید حکومت کند؟» است، که برخلاف اندیشه سیاسی مدرن که به چگونگی حکومت و مسائل نهادی توجه دارد، بیشتر به فرد حاکم و جایگاه او می‌پردازد. به همین دلیل، بررسی نهادها و مؤسسات حکومتی در اندیشه سیاسی حوزوی کمتر مورد توجه قرار گرفته است. در این نگرش، اگر هم بحثی درباره نهادها وجود داشته باشد، آن را به نحوی در ارتباط با شخص حکمران و مشروعیت او بررسی می‌کنند. بسیاری از ایده‌های سیاسی حوزویان به حکومت فردی و مشروعیت نهادها از مشروعیت فرد، یعنی ولی فقیه وابسته است. به باور آنان، مشروعیت نهادها و سازمان‌ها به تأیید ولی فقیه بستگی دارد و هر نهاد یا سازمان تنها با تأسیس و تأیید ولی فقیه مشروعیت پیدا می‌کند. حتی انحلال این نهادها نیز تابع اراده ولی فقیه است. در واقع، نهادها در چارچوب اراده ولی فقیه اعتبار دارند.
این دیدگاه در آثار برخی از نویسندگان حوزوی همچون محمد مؤمن، محمدتقی مصباح یزدی، احمد واعظی و عباسعلی کعبی مشهود است که پاسخ پرسش «چه کسی باید حکومت کند؟» را در فرد حاکم می‌یابند. با این حال، برخی از نویسندگان حوزوی همچون حسینعلی منتظری، کاظم قاضی‌زاده، داود فیرحی، ابوالقاسم فنایی و محمد مجتهد شبستری تلاش کرده‌اند تا گذر از حکومت فردی به حکومت نهادی را مطرح کنند. اگرچه این تلاش‌ها در مواردی محدود به کلیات باقی مانده است، اما در عمل موفق به ارائه طرح عملیاتی و راهکاری مؤثر نشده‌اند و تا کنون روزنه‌ای جدید در این زمینه گشوده نشده است.
🔰 برگرفته از کتاب «شریعتْ‌شهر؛ روایتی از تحول اندیشه سیاسی در حوزه علمیه قم (دوره جمهوری اسلامی)»، رضا تاران، نشر نگاه معاصر، با همکاری پژوهشکده اندیشه دینی معاصر، 1402، ص226-227.
⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)
Telegram
اندیشه دینی معاصر
#معرفی_کتاب_شریعت_شهر
شریعت‌شهر؛ روایتی از تحول اندیشه سیاسی در حوزه علمیه قم
کتاب شریعت‌شهر؛ روایتی از تحول اندیشه سیاسی در حوزه علمیه قم در دوره جمهوری اسلامی است. این کتاب نوشته رضا تاران، دانش‌آموخته حوزه علمیه قم و دکتری علوم سیاسی است که در پژوهشکده…
شریعت‌شهر؛ روایتی از تحول اندیشه سیاسی در حوزه علمیه قم
کتاب شریعت‌شهر؛ روایتی از تحول اندیشه سیاسی در حوزه علمیه قم در دوره جمهوری اسلامی است. این کتاب نوشته رضا تاران، دانش‌آموخته حوزه علمیه قم و دکتری علوم سیاسی است که در پژوهشکده…
❤2
✳️ دگردیسی خلافت: از کمک‌های داوطلبانه تا رانت غنایم
✍️ #داود_فیرحی
در صدر اسلام، حکومت از نظر مالی بر اساس کمک‌های داوطلبانه مردم یا غنایم محدود جنگی اداره می‌شد و دولت کاملاً وابسته به مشارکت‌های مردم بود.
بیت‌المال نیز به‌طور مساوی میان مردم توزیع می‌شد. طبق روایت دهلوی در «حیات الصحابه»، آخرین باری که پیامبر (ص) بیت‌المال را توزیع کرد، حدود ۸۰ هزار درهم از بحرین بود. پیامبر پس از نماز، دستور داد اموال روی حصیری ریخته شود و مردم از آن سهم خود را بردارند. وقتی عباس عموی پیامبر سهم بیشتری خواست، پیامبر (ص) او را رد کرد و گفت که «دستوری در این زمینه ندارد».
در واقع، دولت در آن زمان پول نداشت و کاملاً به مردم وابسته بود. به همین دلیل، برای کسب رضایت آنان، بیعت‌های مختلفی در مسائل حکومتی، مانند دفاع از مدینه در جنگ اُحد، ضروری بود. بیعت‌ها به دو شکل انجام می‌شد: یکی برای تأسیس حکومت و دیگری برای تصمیم‌گیری‌های حساس، شبیه به «رفراندوم» امروزی. پیامبر (ص) در بسیاری از تصمیمات حکومتی به مشورت و بیعت مردم نیاز داشت، که این خود نوعی حکمرانی مشارکتی و گسترده بود.
در سال ۱۵ هجری، همزمان با خلافت عمر بن خطاب، وضعیت مالی خلافت دگرگون شد. پس از فروپاشی امپراتوری‌های ایران و روم، ثروت‌های این دو امپراتوری وارد مدینه و در اختیار دولت اسلامی قرار گرفت. برای مدیریت این ثروت‌ها، دولت «دیوان عطاء» را تأسیس کرد تا غنایم جهادی و بیت‌المال را توزیع کند.
در خلافت عمر، توزیع غنایم تغییراتی عمده یافت. برخلاف سنت پیامبر (ص) و خلیفه اول که اموال را به‌طور برابر توزیع می‌کردند، در این دوره سهم هر مسلمان بر اساس نزدیکی به پیامبر (ص) و سبقت در اسلام تعیین شد. به‌عبارتی، غنایم جهادی نه بر اساس تساوی، بلکه بر اساس قبایل و اعتبار افراد تقسیم می‌شد. این تغییرات به ایجاد سیستمی مشابه «رانت غنایم»، شبیه به درآمد نفتی امروز، منجر شد.
با این تحولات، خلافت به منابع مالی فراوان دست یافت. این تحول درونی خلافت و تغییرات در مدیریت اقتصادی، باعث شد که حکومتی متمرکزتر و کم‌اعتنا به نیازهای مردم شکل گیرد.
قطع‌نظر از منشأ این منابع مالی که نفت باشد یا غنایم، وقتی چنین منابع سرشاری در اختیار دولت قرار می‌گیرد، نیاز آن به مالیات و مشارکت مالی مردم کاهش می‌یابد. شهروندان ناگزیر به «جیره‌خواران» دولت تبدیل می‌گردند. در چنین وضعیتی، محال است که جیره‌خوار دولت بتواند ناظر دولت باشد.
🔰 برگرفته از کتاب «عاشورا؛ فساد و اصلاح»، داود فیرحی، گروه پژوهشی اندیشه دینی معاصر، نشر نی، 1403، ص81-83.
⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)
✍️ #داود_فیرحی
در صدر اسلام، حکومت از نظر مالی بر اساس کمک‌های داوطلبانه مردم یا غنایم محدود جنگی اداره می‌شد و دولت کاملاً وابسته به مشارکت‌های مردم بود.
بیت‌المال نیز به‌طور مساوی میان مردم توزیع می‌شد. طبق روایت دهلوی در «حیات الصحابه»، آخرین باری که پیامبر (ص) بیت‌المال را توزیع کرد، حدود ۸۰ هزار درهم از بحرین بود. پیامبر پس از نماز، دستور داد اموال روی حصیری ریخته شود و مردم از آن سهم خود را بردارند. وقتی عباس عموی پیامبر سهم بیشتری خواست، پیامبر (ص) او را رد کرد و گفت که «دستوری در این زمینه ندارد».
در واقع، دولت در آن زمان پول نداشت و کاملاً به مردم وابسته بود. به همین دلیل، برای کسب رضایت آنان، بیعت‌های مختلفی در مسائل حکومتی، مانند دفاع از مدینه در جنگ اُحد، ضروری بود. بیعت‌ها به دو شکل انجام می‌شد: یکی برای تأسیس حکومت و دیگری برای تصمیم‌گیری‌های حساس، شبیه به «رفراندوم» امروزی. پیامبر (ص) در بسیاری از تصمیمات حکومتی به مشورت و بیعت مردم نیاز داشت، که این خود نوعی حکمرانی مشارکتی و گسترده بود.
در سال ۱۵ هجری، همزمان با خلافت عمر بن خطاب، وضعیت مالی خلافت دگرگون شد. پس از فروپاشی امپراتوری‌های ایران و روم، ثروت‌های این دو امپراتوری وارد مدینه و در اختیار دولت اسلامی قرار گرفت. برای مدیریت این ثروت‌ها، دولت «دیوان عطاء» را تأسیس کرد تا غنایم جهادی و بیت‌المال را توزیع کند.
در خلافت عمر، توزیع غنایم تغییراتی عمده یافت. برخلاف سنت پیامبر (ص) و خلیفه اول که اموال را به‌طور برابر توزیع می‌کردند، در این دوره سهم هر مسلمان بر اساس نزدیکی به پیامبر (ص) و سبقت در اسلام تعیین شد. به‌عبارتی، غنایم جهادی نه بر اساس تساوی، بلکه بر اساس قبایل و اعتبار افراد تقسیم می‌شد. این تغییرات به ایجاد سیستمی مشابه «رانت غنایم»، شبیه به درآمد نفتی امروز، منجر شد.
با این تحولات، خلافت به منابع مالی فراوان دست یافت. این تحول درونی خلافت و تغییرات در مدیریت اقتصادی، باعث شد که حکومتی متمرکزتر و کم‌اعتنا به نیازهای مردم شکل گیرد.
قطع‌نظر از منشأ این منابع مالی که نفت باشد یا غنایم، وقتی چنین منابع سرشاری در اختیار دولت قرار می‌گیرد، نیاز آن به مالیات و مشارکت مالی مردم کاهش می‌یابد. شهروندان ناگزیر به «جیره‌خواران» دولت تبدیل می‌گردند. در چنین وضعیتی، محال است که جیره‌خوار دولت بتواند ناظر دولت باشد.
🔰 برگرفته از کتاب «عاشورا؛ فساد و اصلاح»، داود فیرحی، گروه پژوهشی اندیشه دینی معاصر، نشر نی، 1403، ص81-83.
⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)
❤3
🔹 اربعین را به مردم بسپارید
✍️ #مهراب_صادق‌نیا / ۱۴۰۴/۵/۲۱
✅ پیاده‌روی اربعین یکی از مناسک دینی مهم و البته پرکارکرد شیعی است. آئینی مردمی که هیچ حکومت و یا دولتی آن را ایجاد نکرده است. قرن‌هاست که شیعیان در ایام اربعین، بدون کم‌ترین حمایتی از سوی دولت‌ها و گاه به رغم کارشکنی‌های آنان، سوگواری کرده و با پای پیاده به زیارت امام حسین (ع) می‌روند. جنگ، گرما، باران، گرد و خاک، قحطی، و ممنوعیّت‌های گاه و بیگاه حکومت‌ها هم حریف‌شان نبوده و این سنت با کارکردهای مختلفش، نسل به نسل ادامه یافته و به دست ما رسیده است.
بزرگ‌ترین امتیاز این آیین ماهیّت کاملا مردمی بودن آن است. شیعیان سراسر جهان و بویژه عراق سالانه بخشی از درآمد خود را کنار می‌گذارند تا از زیارت‌کنندگان اربعین پذیرایی درخوری داشته باشند و امر زیارت را برای آنان آسان کنند. مداخله‌ی هر متغیّر بیرونی به هر عنوانی می‌تواند این تعادل فرهنگی تاریخی را بر هم بزند.
این که برخی از مسئولان ما فکر می‌کنند اگر آنان نباشند و برنامه‌ریزی نکنند مردم به زیارت نمی‌روند یا این آئین بند به وجود آن‌هاست، یک خویش‌مهم‌پنداریِ مزاحم است.
ایجاد ستاد یا چیزی شبیه به آن، برای سامان دادن پیاده‌روی اربعین ممکن است ظاهری جذّاب داشته باشد؛ ولی در نهایت، ماهیّت این سوگواره‌ی باشکوه را تهدید می‌کند. موکب‌های پر رنگ و لعابی که با هزینه‌های سرسام‌آورِ سازمان‌ها در مشایه ایجاد شده است، موکب‌های مردمی و بومی را تهدید کرده و روح مردمی این آئین را به حاشیه می‌برد.
دولت‌ها بهتر است تمام توجّه خود را صرف حل مشکلات مردم کرده و مدیریت مناسک مذهبی را به نهاد دین و خود مردم واگذار کنند. مردم و نهاد دین بلدند چه باید بکنند. هزار و چهارصد سال است که مردم دین‌دارند. حتی آن وقت که دولتی نبود تا از پیاده‌روی اربعین حمایت کند، باز هم نهاد دین کار خود را انجام می‌داد. این مداخله‌ها به تهی شدن این آیین از معنویّت می‌انجامد.
@sadeghniamehrab
https://t.me/sadeghniamehrab
⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)
✍️ #مهراب_صادق‌نیا / ۱۴۰۴/۵/۲۱
✅ پیاده‌روی اربعین یکی از مناسک دینی مهم و البته پرکارکرد شیعی است. آئینی مردمی که هیچ حکومت و یا دولتی آن را ایجاد نکرده است. قرن‌هاست که شیعیان در ایام اربعین، بدون کم‌ترین حمایتی از سوی دولت‌ها و گاه به رغم کارشکنی‌های آنان، سوگواری کرده و با پای پیاده به زیارت امام حسین (ع) می‌روند. جنگ، گرما، باران، گرد و خاک، قحطی، و ممنوعیّت‌های گاه و بیگاه حکومت‌ها هم حریف‌شان نبوده و این سنت با کارکردهای مختلفش، نسل به نسل ادامه یافته و به دست ما رسیده است.
بزرگ‌ترین امتیاز این آیین ماهیّت کاملا مردمی بودن آن است. شیعیان سراسر جهان و بویژه عراق سالانه بخشی از درآمد خود را کنار می‌گذارند تا از زیارت‌کنندگان اربعین پذیرایی درخوری داشته باشند و امر زیارت را برای آنان آسان کنند. مداخله‌ی هر متغیّر بیرونی به هر عنوانی می‌تواند این تعادل فرهنگی تاریخی را بر هم بزند.
این که برخی از مسئولان ما فکر می‌کنند اگر آنان نباشند و برنامه‌ریزی نکنند مردم به زیارت نمی‌روند یا این آئین بند به وجود آن‌هاست، یک خویش‌مهم‌پنداریِ مزاحم است.
ایجاد ستاد یا چیزی شبیه به آن، برای سامان دادن پیاده‌روی اربعین ممکن است ظاهری جذّاب داشته باشد؛ ولی در نهایت، ماهیّت این سوگواره‌ی باشکوه را تهدید می‌کند. موکب‌های پر رنگ و لعابی که با هزینه‌های سرسام‌آورِ سازمان‌ها در مشایه ایجاد شده است، موکب‌های مردمی و بومی را تهدید کرده و روح مردمی این آئین را به حاشیه می‌برد.
دولت‌ها بهتر است تمام توجّه خود را صرف حل مشکلات مردم کرده و مدیریت مناسک مذهبی را به نهاد دین و خود مردم واگذار کنند. مردم و نهاد دین بلدند چه باید بکنند. هزار و چهارصد سال است که مردم دین‌دارند. حتی آن وقت که دولتی نبود تا از پیاده‌روی اربعین حمایت کند، باز هم نهاد دین کار خود را انجام می‌داد. این مداخله‌ها به تهی شدن این آیین از معنویّت می‌انجامد.
@sadeghniamehrab
https://t.me/sadeghniamehrab
⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)
👌9❤2
✳️ تحول در فهم سیره پیامبر: از اقتدارگرایی به دموکراسی‌سازی
✍️ #داود_فیرحی
قرن‌ها سیره پیامبر به شکلی کاملاً اقتدارگرا دیده می‌شد. در این برداشت، پیامبر به عنوان یک شخصیت منصوب از سوی خداوند به مدینه آمده، ملتی را شکل داده و شهری تأسیس کرده است، جایی که مردم تنها وظیفه اطاعت از او را بر عهده دارند. این نگاه، حکومتی بالادستی و بدون مشارکت مردم را به تصویر می‌کشید. در واقع، چنین تفسیری قرن‌ها در متون و تاریخ‌نگاری‌ها باقی ماند و بسیاری از اسناد مهم آن دوران، از جمله قرارداد مدینه، به حاشیه رانده شدند؛ چرا که اگر فرض بر این باشد که پیامبر به عنوان منصوب خداوند حکومت خود را تشکیل داده و مردم هم موظف به اطاعت از او هستند، نوشته شدن یا نشدن قراردادها اهمیت چندانی ندارد. در نتیجه، به این اسناد نیز توجه چندانی نشد.
اما در دوران معاصر، با پیشرفت‌های جدید در علم تاریخ، پژوهشگران به متون و اسناد قدیمی دوباره نگاه کردند و نکات تازه‌ای کشف شد. پیامبر، نه تنها یک فرمانروا، بلکه یک راهبر سیاسی خاص بود که توانست نظامی نسبتاً دموکراتیک را هدایت کند. او با قبایل مختلف وارد قرارداد می‌شد، گاهی در این قراردادها شکست می‌خورد و گاهی پیروزی می‌آورد، اما همیشه شهر مدینه را بر اساس این همکاری‌ها می‌ساخت و توسعه می‌داد. این فهم جدید، تصویری کاملاً متفاوت از سیره پیامبر در مقایسه با دیدگاه‌های قدیمی ارائه می‌دهد. در حالی که در گذشته، دولت به گونه‌ای تصویر می‌شد که مردم نقشی جز اطاعت نداشتند، حالا این تحلیل‌ها نشان می‌دهد که پیامبر با قراردادها و تعاملات گسترده، همواره در پی تأسیس یک ساختار مشارکتی بود.
این تغییر در درک سیره پیامبر به ما امکان می‌دهد که دو نکته مهم را بهتر درک کنیم. اول، اینکه تحلیل‌های جدید می‌توانند به چالش تفسیرهای قدیمی و ثابت‌شده‌ی سیره پیامبر بپردازند. در واقع، پیامبرشناسی در حال تحول است و این تحولات به نقد و بازخوانی معرفی‌های چندصدساله از پیامبر پرداخته است. دوم، اینکه استفاده از دستاوردهای جدید علوم انسانی، مثل تاریخ و زبان‌شناسی، به ما کمک می‌کند تا پیامبر را در قالبی جدید و به شکلی متفاوت بشناسیم. این امکانات جدید نه تنها به فهم عمیق‌تر از سیره پیامبر می‌انجامد، بلکه به ما این امکان را می‌دهد که تاریخ اسلام را از زاویه‌ای نو و با چشم‌اندازی متفاوت بخوانیم.
این تغییر در نگرش، برای نسل امروز که با علوم جدید آشناست، فرصتی بی‌نظیر است تا بتوانند پیامبر را از دریچه‌ای دیگر ببینند و بیشتر به سیر تطور تاریخی و اجتماعی جامعه اسلام در آن دوران پی ببرند.
🔰 برگرفته از کتاب «پیامبری و قرارداد»، درس‌گفتارهای داود فیرحی، تنظیم و تحقیق اکبر محمدی، نشر نی، با همکاری پژوهشکده اندیشه دینی معاصر، 1403، ص179-180.
⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)
✍️ #داود_فیرحی
قرن‌ها سیره پیامبر به شکلی کاملاً اقتدارگرا دیده می‌شد. در این برداشت، پیامبر به عنوان یک شخصیت منصوب از سوی خداوند به مدینه آمده، ملتی را شکل داده و شهری تأسیس کرده است، جایی که مردم تنها وظیفه اطاعت از او را بر عهده دارند. این نگاه، حکومتی بالادستی و بدون مشارکت مردم را به تصویر می‌کشید. در واقع، چنین تفسیری قرن‌ها در متون و تاریخ‌نگاری‌ها باقی ماند و بسیاری از اسناد مهم آن دوران، از جمله قرارداد مدینه، به حاشیه رانده شدند؛ چرا که اگر فرض بر این باشد که پیامبر به عنوان منصوب خداوند حکومت خود را تشکیل داده و مردم هم موظف به اطاعت از او هستند، نوشته شدن یا نشدن قراردادها اهمیت چندانی ندارد. در نتیجه، به این اسناد نیز توجه چندانی نشد.
اما در دوران معاصر، با پیشرفت‌های جدید در علم تاریخ، پژوهشگران به متون و اسناد قدیمی دوباره نگاه کردند و نکات تازه‌ای کشف شد. پیامبر، نه تنها یک فرمانروا، بلکه یک راهبر سیاسی خاص بود که توانست نظامی نسبتاً دموکراتیک را هدایت کند. او با قبایل مختلف وارد قرارداد می‌شد، گاهی در این قراردادها شکست می‌خورد و گاهی پیروزی می‌آورد، اما همیشه شهر مدینه را بر اساس این همکاری‌ها می‌ساخت و توسعه می‌داد. این فهم جدید، تصویری کاملاً متفاوت از سیره پیامبر در مقایسه با دیدگاه‌های قدیمی ارائه می‌دهد. در حالی که در گذشته، دولت به گونه‌ای تصویر می‌شد که مردم نقشی جز اطاعت نداشتند، حالا این تحلیل‌ها نشان می‌دهد که پیامبر با قراردادها و تعاملات گسترده، همواره در پی تأسیس یک ساختار مشارکتی بود.
این تغییر در درک سیره پیامبر به ما امکان می‌دهد که دو نکته مهم را بهتر درک کنیم. اول، اینکه تحلیل‌های جدید می‌توانند به چالش تفسیرهای قدیمی و ثابت‌شده‌ی سیره پیامبر بپردازند. در واقع، پیامبرشناسی در حال تحول است و این تحولات به نقد و بازخوانی معرفی‌های چندصدساله از پیامبر پرداخته است. دوم، اینکه استفاده از دستاوردهای جدید علوم انسانی، مثل تاریخ و زبان‌شناسی، به ما کمک می‌کند تا پیامبر را در قالبی جدید و به شکلی متفاوت بشناسیم. این امکانات جدید نه تنها به فهم عمیق‌تر از سیره پیامبر می‌انجامد، بلکه به ما این امکان را می‌دهد که تاریخ اسلام را از زاویه‌ای نو و با چشم‌اندازی متفاوت بخوانیم.
این تغییر در نگرش، برای نسل امروز که با علوم جدید آشناست، فرصتی بی‌نظیر است تا بتوانند پیامبر را از دریچه‌ای دیگر ببینند و بیشتر به سیر تطور تاریخی و اجتماعی جامعه اسلام در آن دوران پی ببرند.
🔰 برگرفته از کتاب «پیامبری و قرارداد»، درس‌گفتارهای داود فیرحی، تنظیم و تحقیق اکبر محمدی، نشر نی، با همکاری پژوهشکده اندیشه دینی معاصر، 1403، ص179-180.
⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)
Telegram
اندیشه دینی معاصر
#معرفی_کتاب #کتاب_پیامبری_و_قرارداد
معرفی کتاب پیامبری و قرارداد
🔵تحلیل ماهیت دولت پیامبر (ص) اهمیت زیادی برای نواندیشی دینی، تجدد سیاسی و اصلاح نهاد دولت در ایران و دیگر جوامع اسلامی دارد، اما اکثر دولت‌پژوهی‌ها در جهان اسلام، بی‌آن‌که به سیرهٔ حکمرانی…
معرفی کتاب پیامبری و قرارداد
🔵تحلیل ماهیت دولت پیامبر (ص) اهمیت زیادی برای نواندیشی دینی، تجدد سیاسی و اصلاح نهاد دولت در ایران و دیگر جوامع اسلامی دارد، اما اکثر دولت‌پژوهی‌ها در جهان اسلام، بی‌آن‌که به سیرهٔ حکمرانی…
👌4
✳️ ارضای کاذب حس دینداری
✍️ #مریم_یوسفی
هر چیزی حدی دارد و نیاز به معنویت نیز از این قاعده مستثنا نیست. ظرف وجودی انسان برای امتلاء معنوی بی‌نهایت نیست؛ سرریز که کند، کار خراب می‌شود.
اشباع ظاهری در فضای مناسک‌زده امروز، رمق و انگیزه‌ای برای مراقبت‌های اخلاقی و خودمحاسبه‌گری باقی نمی‌گذارد؛ به‌ویژه در فرهنگی که دین و اخلاق درهم‌تنیده‌اند.
🟠 تفکیک اخلاقیات و باطنیات دینداری از شعائر و مناسک، به معنای کم‌اهمیت‌کردن شعائر نیست، بلکه توجه به این نکته است که وقتی میان این دو کفه تعادل نباشد، ظرف محدود معنویت‌خواهی یکسره با مناسک فربه و انباشته می‌شود و دیگر جایی برای دیگر ارکان باقی نمی‌ماند.
برگرفته از کتاب: آینده دینداری در ایران (دفتر اول، ۱۴۰۱، ص ۳۷۷ - ۳۸۲)،
متن کامل را اینجا بخوانید.
⚡️ اندیشوران
⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)
✍️ #مریم_یوسفی
هر چیزی حدی دارد و نیاز به معنویت نیز از این قاعده مستثنا نیست. ظرف وجودی انسان برای امتلاء معنوی بی‌نهایت نیست؛ سرریز که کند، کار خراب می‌شود.
اشباع ظاهری در فضای مناسک‌زده امروز، رمق و انگیزه‌ای برای مراقبت‌های اخلاقی و خودمحاسبه‌گری باقی نمی‌گذارد؛ به‌ویژه در فرهنگی که دین و اخلاق درهم‌تنیده‌اند.
🟠 تفکیک اخلاقیات و باطنیات دینداری از شعائر و مناسک، به معنای کم‌اهمیت‌کردن شعائر نیست، بلکه توجه به این نکته است که وقتی میان این دو کفه تعادل نباشد، ظرف محدود معنویت‌خواهی یکسره با مناسک فربه و انباشته می‌شود و دیگر جایی برای دیگر ارکان باقی نمی‌ماند.
دانش‌آموزی که دو ساعت فرصتِ مطالعه‌اش، صرف تراشیدن مداد و خط‌کشی دفتر می‌شود و با این حال احساس می‌کند وظیفه‌اش را انجام داده است. چنین است حال کسی که در همه آئین‌ها و مناسبت‌های ظاهری حاضر می‌شود و خود را سیراب از معنویت می‌پندارد، بی‌آن‌که فرصتی برای اخلاق‌ورزی واقعی و مراقبت از نفس باقی مانده باشد.وقتی فست‌فود به خورد دین‌دوستان می‌دهیم، نباید از بیماری مزمن دینداری تعجب کنیم. پرکردن این ظرف محدود با محتوایی سنجیده، متعادل و اصیل، ضرورتی است که غفلت از آن بخشی از کج‌ومعوجی‌های امروز دینداری را رقم زده است.
برگرفته از کتاب: آینده دینداری در ایران (دفتر اول، ۱۴۰۱، ص ۳۷۷ - ۳۸۲)،
متن کامل را اینجا بخوانید.
⚡️ اندیشوران
⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)
❤4👌4
✳️ تحول مفهوم شهروندی در فقه اسلامی: از اهل ذمه تا تبعه دولت
✍️ #سیدحمید_موسویان
در گذشته، معیار تعلق افراد به یک حکومت، باور دینی‌شان بود. اگر کسی دین رسمی حکومت را نداشت، یا از حقوق محروم می‌شد یا در بهترین حالت، با قراردادهایی مثل «ذمه» اجازه زندگی در آن سرزمین را می‌یافت. این نگاه، در دوران ظهور اسلام نیز رایج بود و قرارداد ذمه، پاسخی فقهی به همین واقعیت اجتماعی بود.
اما امروز، مناسبات دینی و سیاسی دگرگون شده‌اند. دیگر صرف مسلمان بودن، حق بهره‌مندی از منابع یک کشور اسلامی را نمی‌دهد. مرزهای ملی و تابعیت، جایگزین تعلق دینی شده‌اند. حالا سکونت در یک سرزمین، مبنای حقوق شهروندی است؛ نه عقیده.
این نوع از مناسبات را می‌توان در سیره نبوی نیز ردیابی کرد که مؤید این تحول است. در «صحیفه مدینه»، پیامبر اکرم(ص) همه ساکنان شهر را – با هر دین و مذهبی – جزئی از امت سیاسی دانستند. حتی پس از فتح مکه، مشرکان از شهر اخراج نشدند و پیامبر هیچ‌کس را به اسلام مجبور نکرد.
امروز برخی فقها و متفکران اهل سنت و شیعه، با پذیرش عقلایی بودن مرزهای جدید، از امکان بازنگری در احکام امضایی مانند ذمه سخن می‌گویند. آنها معتقدند غیرمسلمانان ساکن در کشور اسلامی، حق شهروندی دارند و می‌توانند از حقوق انسانی و اجتماعی بهره‌مند شوند.
در نتیجه، فقه اسلامی، در مواجهه با تحولات اجتماعی و سیاسی، نیازمند اجتهادی نوین است. شهروندی امروز، مفهومی فراتر از اهل ذمه دارد؛ مفهومی که بر پایه سکونت، مشارکت و تعلق به سرزمین شکل گرفته است.
🔰 برگرفته از کتاب «آزادی دینی از منظر فقه اسلامی»، سیدحمید موسویان، نشر لوگوس (با همکاری پژوهشکده اندیشه دینی معاصر)، 1403، ص247-252.
⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)
✍️ #سیدحمید_موسویان
در گذشته، معیار تعلق افراد به یک حکومت، باور دینی‌شان بود. اگر کسی دین رسمی حکومت را نداشت، یا از حقوق محروم می‌شد یا در بهترین حالت، با قراردادهایی مثل «ذمه» اجازه زندگی در آن سرزمین را می‌یافت. این نگاه، در دوران ظهور اسلام نیز رایج بود و قرارداد ذمه، پاسخی فقهی به همین واقعیت اجتماعی بود.
اما امروز، مناسبات دینی و سیاسی دگرگون شده‌اند. دیگر صرف مسلمان بودن، حق بهره‌مندی از منابع یک کشور اسلامی را نمی‌دهد. مرزهای ملی و تابعیت، جایگزین تعلق دینی شده‌اند. حالا سکونت در یک سرزمین، مبنای حقوق شهروندی است؛ نه عقیده.
این نوع از مناسبات را می‌توان در سیره نبوی نیز ردیابی کرد که مؤید این تحول است. در «صحیفه مدینه»، پیامبر اکرم(ص) همه ساکنان شهر را – با هر دین و مذهبی – جزئی از امت سیاسی دانستند. حتی پس از فتح مکه، مشرکان از شهر اخراج نشدند و پیامبر هیچ‌کس را به اسلام مجبور نکرد.
امروز برخی فقها و متفکران اهل سنت و شیعه، با پذیرش عقلایی بودن مرزهای جدید، از امکان بازنگری در احکام امضایی مانند ذمه سخن می‌گویند. آنها معتقدند غیرمسلمانان ساکن در کشور اسلامی، حق شهروندی دارند و می‌توانند از حقوق انسانی و اجتماعی بهره‌مند شوند.
در نتیجه، فقه اسلامی، در مواجهه با تحولات اجتماعی و سیاسی، نیازمند اجتهادی نوین است. شهروندی امروز، مفهومی فراتر از اهل ذمه دارد؛ مفهومی که بر پایه سکونت، مشارکت و تعلق به سرزمین شکل گرفته است.
🔰 برگرفته از کتاب «آزادی دینی از منظر فقه اسلامی»، سیدحمید موسویان، نشر لوگوس (با همکاری پژوهشکده اندیشه دینی معاصر)، 1403، ص247-252.
⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)
Telegram
اندیشه دینی معاصر
نشر لوگوس منتشر کرد:
آزادی دیـنی از منظر فقه اسلامی
دکتر سید حمید موسویان
اجرای مناسک دینی و حقِ داشتن پرستشگاه از جمله آزادی‌های انسان در حوزه عقیده و ادیان شمرده شده است. معمولاً پیروان هر دین از طریق اجرای مناسک و تجمع در پرستشگاه علاوه بر تقویت باورهای…
آزادی دیـنی از منظر فقه اسلامی
دکتر سید حمید موسویان
اجرای مناسک دینی و حقِ داشتن پرستشگاه از جمله آزادی‌های انسان در حوزه عقیده و ادیان شمرده شده است. معمولاً پیروان هر دین از طریق اجرای مناسک و تجمع در پرستشگاه علاوه بر تقویت باورهای…
❤1
✳️ چالش‌های فقهی در دینداری: تناقضات و تبیین‌های جدید
✍️ #مهدی_مهریزی
در بررسی دینداری، تناقضاتی وجود دارد که باعث می‌شود بسیاری از فتاوا قابل فهم نباشند. یکی از دلایل این تناقضات، فقدان نگاه کارکردگرایانه در فتاوای فقهی است. اینجا به چند نمونه از این تناقضات اشاره می‌گردد:
📌 بسیاری از فقیهان در رساله‌ها ازدواج با زنان اهل کتاب را جایز می‌دانند، اما همان زنان را نجس می‌دانند! چطور ممکن است ازدواج، که صمیمی‌ترین رابطه انسانی است، با نجاست همراه باشد؟
📌 گفته می‌شود فرد ناصبی نجس است، در حالی که همسران برخی از امامان ما ناصبی بودند؛ پس این تناقض‌ها چگونه توجیه می‌شود؟
📌 گفته‌اند نگاه زن به مرد جز صورت و کفین حرام است، اما از سوی دیگر پوشاندن بدن مرد واجب نیست. چطور ممکن است این دو حکم با هم سازگار باشند؟
📌 فتاوای زکات و خمس نیز تناقضات زیادی دارند. مثلاً برای زکات حیوانات باید "بیابان‌چر" باشند، در حالی که دامداری‌ها و کشاورزی‌های صنعتی از زکات معاف‌اند.
📌 بحث نجاست سگ نیز از این دست مشکلات است. چگونه ممکن است که سگ که جزو حیوانات اهلی و مورد استفاده در زندگی بشر بوده، نجس شمرده شود؟
📌 همچنین در مورد مسافرت زن با محارم، برخی فتواها با واقعیت‌های تاریخی دینی مانند سفر حضرت معصومه (سلام‌الله‌علیها) که در سفر طولانی مدینه تا قم را بدون هیچ محرمی طی کرد، تضاد دارد.
📌 فتوای دیگری است که می‌گوید بچه‌ها نباید به مهد کودک سپرده شوند؛ در حالی که دایه‌ها در صدر اسلام (دارای نقش مهد کودک امروز) برای تربیت کودکان نقش کلیدی داشتند و پیامبر اسلام(ص) نیز زیرنظر دایه رشد کرد.
این تناقضات نشان می‌دهد که آموزه‌های دینی باید با واقعیت‌های زندگی امروز سازگار باشند و هم‌راستا با نیازهای جامعه تغییر کنند.
🔰 برگرفته از کتاب «آینده دینداری در ایران (دفتر هشتم)»، خانه اندیشوران، به کوشش پروین قوامی، نشر سهل، 1404، ص57-59.
⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)
✍️ #مهدی_مهریزی
در بررسی دینداری، تناقضاتی وجود دارد که باعث می‌شود بسیاری از فتاوا قابل فهم نباشند. یکی از دلایل این تناقضات، فقدان نگاه کارکردگرایانه در فتاوای فقهی است. اینجا به چند نمونه از این تناقضات اشاره می‌گردد:
📌 بسیاری از فقیهان در رساله‌ها ازدواج با زنان اهل کتاب را جایز می‌دانند، اما همان زنان را نجس می‌دانند! چطور ممکن است ازدواج، که صمیمی‌ترین رابطه انسانی است، با نجاست همراه باشد؟
📌 گفته می‌شود فرد ناصبی نجس است، در حالی که همسران برخی از امامان ما ناصبی بودند؛ پس این تناقض‌ها چگونه توجیه می‌شود؟
📌 گفته‌اند نگاه زن به مرد جز صورت و کفین حرام است، اما از سوی دیگر پوشاندن بدن مرد واجب نیست. چطور ممکن است این دو حکم با هم سازگار باشند؟
📌 فتاوای زکات و خمس نیز تناقضات زیادی دارند. مثلاً برای زکات حیوانات باید "بیابان‌چر" باشند، در حالی که دامداری‌ها و کشاورزی‌های صنعتی از زکات معاف‌اند.
📌 بحث نجاست سگ نیز از این دست مشکلات است. چگونه ممکن است که سگ که جزو حیوانات اهلی و مورد استفاده در زندگی بشر بوده، نجس شمرده شود؟
📌 همچنین در مورد مسافرت زن با محارم، برخی فتواها با واقعیت‌های تاریخی دینی مانند سفر حضرت معصومه (سلام‌الله‌علیها) که در سفر طولانی مدینه تا قم را بدون هیچ محرمی طی کرد، تضاد دارد.
📌 فتوای دیگری است که می‌گوید بچه‌ها نباید به مهد کودک سپرده شوند؛ در حالی که دایه‌ها در صدر اسلام (دارای نقش مهد کودک امروز) برای تربیت کودکان نقش کلیدی داشتند و پیامبر اسلام(ص) نیز زیرنظر دایه رشد کرد.
این تناقضات نشان می‌دهد که آموزه‌های دینی باید با واقعیت‌های زندگی امروز سازگار باشند و هم‌راستا با نیازهای جامعه تغییر کنند.
🔰 برگرفته از کتاب «آینده دینداری در ایران (دفتر هشتم)»، خانه اندیشوران، به کوشش پروین قوامی، نشر سهل، 1404، ص57-59.
⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)
Telegram
اندیشه دینی معاصر
📚 آینده دینداری در ایران
(مجموعه نشست‌های علمی و یادداشت‌های اندیشوران)
📙 دفتر هشتم؛ شامل هشت نشست علمی و شش یادداشت، منتشر شد.
📌 ناشر: سهل
#آینده_دینداری
#خانه_اندیشوران
#تازه‌های_نشر
@andishvaran1400
https://t.me/andishedinimoase
(مجموعه نشست‌های علمی و یادداشت‌های اندیشوران)
📙 دفتر هشتم؛ شامل هشت نشست علمی و شش یادداشت، منتشر شد.
📌 ناشر: سهل
#آینده_دینداری
#خانه_اندیشوران
#تازه‌های_نشر
@andishvaran1400
https://t.me/andishedinimoase
❤2👎2
🟠 مهم‌ترین چالش نواندیشی دینی برای ارتباط با نسل جدید چیست و چه راهکاری برای آن دارید؟
✍️ #محمدحسین_بنائی_خیرآبادی
✳️ در عصر حاضر، نواندیشی دینی با چالش‌های جدیدی در ارتباط با نسل جدید مواجه است. نسلی که در جهانی پر از اطلاعات و کمبود معنا زندگی می‌کند، نیازمند رویکردهای نوین در انتقال مفاهیم دینی است.
⏪ این مقاله نشان می‌دهد که مهم‌ترین چالش نواندیشی دینی برای ارتباط با نسل جدید، فقدان یک افق معنوی جامع و قابل زیستن است. نسلی که با بحران معنا روبه‌رو است، با سخنانی اصلاح‌طلبانه یا نقدهای بیرونی بر سنت دینی قانع نمی‌شود؛ او نیاز به بازتولید امید، افق و معنا دارد.
این رویکرد می‌تواند با استفاده از زبان روایت، توجه به رنج‌های انسانی و ارائه افق‌های معنایی تازه، پاسخ‌گوی نیازهای نسل جدید باشد.
⏺️ نواندیشی دینی و افق‌های گمشده معنا: بزرگ‌ترین چالش در گفت‌وگو با نسل جدید
متن کامل را اینجا بخوانید.
@andishvaran1400
⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)
✍️ #محمدحسین_بنائی_خیرآبادی
✳️ در عصر حاضر، نواندیشی دینی با چالش‌های جدیدی در ارتباط با نسل جدید مواجه است. نسلی که در جهانی پر از اطلاعات و کمبود معنا زندگی می‌کند، نیازمند رویکردهای نوین در انتقال مفاهیم دینی است.
⏪ این مقاله نشان می‌دهد که مهم‌ترین چالش نواندیشی دینی برای ارتباط با نسل جدید، فقدان یک افق معنوی جامع و قابل زیستن است. نسلی که با بحران معنا روبه‌رو است، با سخنانی اصلاح‌طلبانه یا نقدهای بیرونی بر سنت دینی قانع نمی‌شود؛ او نیاز به بازتولید امید، افق و معنا دارد.
در این راستا، نواندیشی دینی باید به جای تمرکز صرف بر نظریه‌پردازی، بر تجربه‌های زیسته و معنویت عملی تأکید کند.
این رویکرد می‌تواند با استفاده از زبان روایت، توجه به رنج‌های انسانی و ارائه افق‌های معنایی تازه، پاسخ‌گوی نیازهای نسل جدید باشد.
⏺️ نواندیشی دینی و افق‌های گمشده معنا: بزرگ‌ترین چالش در گفت‌وگو با نسل جدید
متن کامل را اینجا بخوانید.
@andishvaran1400
⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)
Telegraph
نواندیشی دینی و افق‌های گمشده معنا: بزرگ‌ترین چالش در گفت‌وگو با نسل جدید
مقدمه نواندیشی دینی در تاریخ معاصر ایران و جهان اسلام، تلاشی است برای بازخوانی ایمان در پرتو عقل، تجربه و زمانه. در حالی‌که این جریان از اواخر قرن نوزدهم تاکنون کوشیده است میان ایمان و تجدد مصالحه‌ای برقرار کند، امروز در برابر نسلی…
✳️ نوآوری فقهی: از حکمت فردی به تدبیر اجتماعی
✍️ #محسن_رنانی
یکی از چالش‌های اساسی در فقه و مدیریت اجتماعی، «خطای ترکیب» است؛ به این معنا که اصول فقهی فردی به‌طور مستقیم نمی‌توانند در مدیریت کلان اجتماعی به کار گرفته شوند. فقه در سطح خرد برای هدایت افراد و راهبری زیست اخلاقی و اجتماعی آنان مفید است؛ اما وقتی همین اصول در سطح کلان به‌کار گرفته می‌شود، نتایج متفاوتی به همراه دارد.
این تفاوت‌ها در سطح خرد و کلان در علم اقتصاد نیز مطرح شده است؛ به‌طوری‌که اقتصاد خرد و کلان دو حوزه متفاوت از هم هستند. به همین ترتیب، فقه که در سطح خرد به‌دنبال هدایت فرد است، در سطح کلان نمی‌تواند همان شیوه‌ها را به‌کار گیرد. برای مثال، اگر یک فرد تصمیم بگیرد پس‌انداز خود را دو برابر کند، ثروت او افزایش می‌یابد، اما اگر همه افراد جامعه همین کار را انجام دهند، مصرف کاهش می‌یابد و اقتصاد به بحران می‌افتد. حکم فقهی «قناعت کنید» که برای فرد مناسب است، در سطح کلان می‌تواند به رکود اقتصادی منتهی شود.
در سیاست‌گذاری و مدیریت اجتماعی، نیاز به فقهی داریم که توان تحلیل مسائل کلان را داشته باشد؛ فقهی که بتواند ابزارهای تحلیلی جدیدی برای مواجهه با چالش‌های بزرگ اجتماعی و اقتصادی طراحی کند. به‌ویژه در مسائل پیچیده‌ای مانند ربا، که در سطح خرد حرام است، اما در مدیریت اقتصادی نیازمند رویکردی متفاوت است تا هم منافع متشرعین حفظ شود و هم اقتصاد کارکرد خود را حفظ کند.
عدم تفکیک این دو سطح، به‌ویژه در مسائل فرهنگی و دینی مانند حجاب، باعث تکرار اشتباهات و نتیجه نگرفتن از سیاست‌های قبلی می‌شود. در نهایت، برای تحقق توسعه پایدار و حل مشکلات اجتماعی، باید نگاه و رویکرد فقهی را از سطح فردی به سطح اجتماعی ارتقا داد و تدابیر کلان‌تری اتخاذ کرد.
🔰 برگرفته از کتاب «اندیشه دینی معاصر؛ رویکردها و چالش‌ها (دفتر دوم)»، پژوهشکده اندیشه دینی معاصر، نشر میراث قلم، 1399، ص385-389.
⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)
✍️ #محسن_رنانی
یکی از چالش‌های اساسی در فقه و مدیریت اجتماعی، «خطای ترکیب» است؛ به این معنا که اصول فقهی فردی به‌طور مستقیم نمی‌توانند در مدیریت کلان اجتماعی به کار گرفته شوند. فقه در سطح خرد برای هدایت افراد و راهبری زیست اخلاقی و اجتماعی آنان مفید است؛ اما وقتی همین اصول در سطح کلان به‌کار گرفته می‌شود، نتایج متفاوتی به همراه دارد.
این تفاوت‌ها در سطح خرد و کلان در علم اقتصاد نیز مطرح شده است؛ به‌طوری‌که اقتصاد خرد و کلان دو حوزه متفاوت از هم هستند. به همین ترتیب، فقه که در سطح خرد به‌دنبال هدایت فرد است، در سطح کلان نمی‌تواند همان شیوه‌ها را به‌کار گیرد. برای مثال، اگر یک فرد تصمیم بگیرد پس‌انداز خود را دو برابر کند، ثروت او افزایش می‌یابد، اما اگر همه افراد جامعه همین کار را انجام دهند، مصرف کاهش می‌یابد و اقتصاد به بحران می‌افتد. حکم فقهی «قناعت کنید» که برای فرد مناسب است، در سطح کلان می‌تواند به رکود اقتصادی منتهی شود.
در سیاست‌گذاری و مدیریت اجتماعی، نیاز به فقهی داریم که توان تحلیل مسائل کلان را داشته باشد؛ فقهی که بتواند ابزارهای تحلیلی جدیدی برای مواجهه با چالش‌های بزرگ اجتماعی و اقتصادی طراحی کند. به‌ویژه در مسائل پیچیده‌ای مانند ربا، که در سطح خرد حرام است، اما در مدیریت اقتصادی نیازمند رویکردی متفاوت است تا هم منافع متشرعین حفظ شود و هم اقتصاد کارکرد خود را حفظ کند.
عدم تفکیک این دو سطح، به‌ویژه در مسائل فرهنگی و دینی مانند حجاب، باعث تکرار اشتباهات و نتیجه نگرفتن از سیاست‌های قبلی می‌شود. در نهایت، برای تحقق توسعه پایدار و حل مشکلات اجتماعی، باید نگاه و رویکرد فقهی را از سطح فردی به سطح اجتماعی ارتقا داد و تدابیر کلان‌تری اتخاذ کرد.
🔰 برگرفته از کتاب «اندیشه دینی معاصر؛ رویکردها و چالش‌ها (دفتر دوم)»، پژوهشکده اندیشه دینی معاصر، نشر میراث قلم، 1399، ص385-389.
⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)
Telegram
اندیشه دینی معاصر
✔️انتشار نسخه مجازی کتاب اندیشه دینی معاصر، دفتر دوم🔻
🔺دفتر دوم از اندیشه دینی معاصر رویکردها و چالش ها در کتابراه قابل مشاهده است. در این مجلد آثاری از: سیدضیا مرتضوی، داود فیرحی، حسین هوشمند، محمود شفیعی، حمیدرضا شریعتمداری، محمدمهدي مجاهدی، سیدابوالفضل…
🔺دفتر دوم از اندیشه دینی معاصر رویکردها و چالش ها در کتابراه قابل مشاهده است. در این مجلد آثاری از: سیدضیا مرتضوی، داود فیرحی، حسین هوشمند، محمود شفیعی، حمیدرضا شریعتمداری، محمدمهدي مجاهدی، سیدابوالفضل…
✳️ درسی از حکمرانی پیامبر: دیپلماسی به جای زور، قرارداد به جای جنگ
✍️ #داود_فیرحی
در قرآن، آیات تندی نسبت به علمای یهود و کسانی که نبوت پیامبر اسلام را انکار می‌کنند آمده است، چرا که بحث بر سر پذیرش باورهای دینی است. اما در سیره حکمرانی پیامبر، تأکید بر مسائل حقوقی و هم‌زیستی در عین اختلافات اعتقادی است. پیامبر حتی در شرایطی که اختلافات با دشمنانش عمیق بود، همواره بر اساس اصول حقوقی و توافقات، نه زور و اجبار، عمل می‌کرد.
در قضیه حدیبیه، زمانی که دشمنان پیامبر او را به پیامبری نپذیرفتند، پیامبر هیچ‌گاه اصرار نداشت که باورهای اسلامی به‌یکباره پذیرفته شود. او با حکمت و بردباری مذاکره کرد، حتی زمانی که حضرت علی (ع) دلش راضی نبود که کلمه «نبی» از قرارداد حدیبیه حذف شود، پیامبر خود آن را حذف کرد. این نشان می‌دهد که برای پیامبر، در آن شرایط، اصل «صلح و تفاهم» مهمتر از اصرار به پذیرش همه باورهای اسلامی بود.
همین‌طور در مواجهه با مسیلمه و یمامه، پیامبر به جای مبارزه و رویارویی نظامی، مسیر دیپلماسی را برگزید. با وجود اینکه می‌دانست باورهای مردم یمامه متزلزل است، اما وارد مذاکره شد و با آنها قرارداد بست. این رویکرد نشان می‌دهد که پیامبر بر اصل مذاکره و توافق حقوقی تأکید داشت، نه بر زور و خشونت.
پس از پیامبر، وقتی خلافت به ابوبکر رسید، سیاست‌های حکمرانی تغییر کرد و تکیه بر نیروی نظامی جایگزین دیپلماسی شد. در این دوران، دولت اسلامی به سمت نظامی‌گری حرکت کرد و عنوان «امیرالمؤمنین» (فرمانده مومنان) به‌تدریج در زمان خلیفه دوم جا افتاد. این تحول، به وضوح نشان‌دهنده تغییر پایه‌های حکمرانی از اصول قرارداد و مذاکره به نیروی نظامی بود.
در دوره پیامبر، مذاکرات دیپلماتیک به نتایج برد-برد می‌انجامید، به این معنا که دو طرف با همکاری یکدیگر چیزی به دست می‌آوردند؛ در حالی که در عملیات نظامی، نتیجه برد-باخت است و یک طرف باید کاملاً شکست بخورد. این تمایز اساسی، تفاوت‌های بنیادین میان حکمرانی پیامبر و حکمرانی بعد از ایشان را نشان می‌دهد. پیامبر با دیپلماسی، نه با جنگ، به دنبال راه‌حل‌های پایدار برای حل اختلافات بود.
تاریخ گواهی می‌دهد که پیامبر نه‌تنها در برابر قریش، بلکه در مواجهه با بزرگ‌ترین قبائل نجد نیز، از نیروی نظامی اجتناب کرد و راه‌های صلح‌آمیز را برگزید. این رویکرد حکمرانی پیامبر، نشانه‌ای از عظمت و بزرگی تفکر ایشان است که به جای جنگ و خشونت، راه‌های دیپلماتیک و توافقی را در پیش گرفت.
🔰 برگرفته از کتاب «پیامبری و قرارداد»، درس‌گفتارهای داود فیرحی، تنظیم و تحقیق اکبر محمدی، نشر نی، با همکاری پژوهشکده اندیشه دینی معاصر، 1403، ص353-356.
⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)
✍️ #داود_فیرحی
در قرآن، آیات تندی نسبت به علمای یهود و کسانی که نبوت پیامبر اسلام را انکار می‌کنند آمده است، چرا که بحث بر سر پذیرش باورهای دینی است. اما در سیره حکمرانی پیامبر، تأکید بر مسائل حقوقی و هم‌زیستی در عین اختلافات اعتقادی است. پیامبر حتی در شرایطی که اختلافات با دشمنانش عمیق بود، همواره بر اساس اصول حقوقی و توافقات، نه زور و اجبار، عمل می‌کرد.
در قضیه حدیبیه، زمانی که دشمنان پیامبر او را به پیامبری نپذیرفتند، پیامبر هیچ‌گاه اصرار نداشت که باورهای اسلامی به‌یکباره پذیرفته شود. او با حکمت و بردباری مذاکره کرد، حتی زمانی که حضرت علی (ع) دلش راضی نبود که کلمه «نبی» از قرارداد حدیبیه حذف شود، پیامبر خود آن را حذف کرد. این نشان می‌دهد که برای پیامبر، در آن شرایط، اصل «صلح و تفاهم» مهمتر از اصرار به پذیرش همه باورهای اسلامی بود.
همین‌طور در مواجهه با مسیلمه و یمامه، پیامبر به جای مبارزه و رویارویی نظامی، مسیر دیپلماسی را برگزید. با وجود اینکه می‌دانست باورهای مردم یمامه متزلزل است، اما وارد مذاکره شد و با آنها قرارداد بست. این رویکرد نشان می‌دهد که پیامبر بر اصل مذاکره و توافق حقوقی تأکید داشت، نه بر زور و خشونت.
پس از پیامبر، وقتی خلافت به ابوبکر رسید، سیاست‌های حکمرانی تغییر کرد و تکیه بر نیروی نظامی جایگزین دیپلماسی شد. در این دوران، دولت اسلامی به سمت نظامی‌گری حرکت کرد و عنوان «امیرالمؤمنین» (فرمانده مومنان) به‌تدریج در زمان خلیفه دوم جا افتاد. این تحول، به وضوح نشان‌دهنده تغییر پایه‌های حکمرانی از اصول قرارداد و مذاکره به نیروی نظامی بود.
در دوره پیامبر، مذاکرات دیپلماتیک به نتایج برد-برد می‌انجامید، به این معنا که دو طرف با همکاری یکدیگر چیزی به دست می‌آوردند؛ در حالی که در عملیات نظامی، نتیجه برد-باخت است و یک طرف باید کاملاً شکست بخورد. این تمایز اساسی، تفاوت‌های بنیادین میان حکمرانی پیامبر و حکمرانی بعد از ایشان را نشان می‌دهد. پیامبر با دیپلماسی، نه با جنگ، به دنبال راه‌حل‌های پایدار برای حل اختلافات بود.
تاریخ گواهی می‌دهد که پیامبر نه‌تنها در برابر قریش، بلکه در مواجهه با بزرگ‌ترین قبائل نجد نیز، از نیروی نظامی اجتناب کرد و راه‌های صلح‌آمیز را برگزید. این رویکرد حکمرانی پیامبر، نشانه‌ای از عظمت و بزرگی تفکر ایشان است که به جای جنگ و خشونت، راه‌های دیپلماتیک و توافقی را در پیش گرفت.
🔰 برگرفته از کتاب «پیامبری و قرارداد»، درس‌گفتارهای داود فیرحی، تنظیم و تحقیق اکبر محمدی، نشر نی، با همکاری پژوهشکده اندیشه دینی معاصر، 1403، ص353-356.
⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)
Telegram
اندیشه دینی معاصر
#معرفی_کتاب #کتاب_پیامبری_و_قرارداد
معرفی کتاب پیامبری و قرارداد
🔵تحلیل ماهیت دولت پیامبر (ص) اهمیت زیادی برای نواندیشی دینی، تجدد سیاسی و اصلاح نهاد دولت در ایران و دیگر جوامع اسلامی دارد، اما اکثر دولت‌پژوهی‌ها در جهان اسلام، بی‌آن‌که به سیرهٔ حکمرانی…
معرفی کتاب پیامبری و قرارداد
🔵تحلیل ماهیت دولت پیامبر (ص) اهمیت زیادی برای نواندیشی دینی، تجدد سیاسی و اصلاح نهاد دولت در ایران و دیگر جوامع اسلامی دارد، اما اکثر دولت‌پژوهی‌ها در جهان اسلام، بی‌آن‌که به سیرهٔ حکمرانی…
❤2
🟠 مسئلۀ زنان، دینداری و دین‌گریزی در جهان
✍ #خانم_دکتر_مرادی
✳️ موضوع «زنان و دینداری» از مهم‌ترین بحث‌های امروز در جهان اسلام است؛ زیرا با گسترش رسانه‌ها و فضای دیجیتال، مسلمانان به راحتی با سبک زندگی و وضعیت زنان در کشورهای مختلف آشنا می‌شوند. همین تبادل فرهنگی باعث شده است که مرزهای جغرافیایی کارکرد پیشین خود را از دست بدهند و پرسش‌های تازه‌ای دربارۀ نسبت دین، زنان و جهان مدرن شکل گیرد.
✅ #نفیسه_مرادی در سخنرانی «مسئلۀ زنان، دینداری و دین‌گریزی در جهان»، به بررسی نسبت میان جایگاه زنان در جوامع اسلامی و روندهای دینداری یا دین‌گریزی پرداخته است.
او با تکیه بر مشاهدات میدانی در بازدید از نمایشگاه کتاب و گفت‌وگو با افرادی از کشورهای قزاقستان، پاکستان و عمان، نشان داده است که تجربه زیسته زنان در این جوامع، نقشی تعیین‌کننده در الگوهای دینداری آنان دارد.
او همچنین با اشاره به برخی از پژوهش‌های دانشگاهی درباره دین‌گریزی مسلمانان، توضیح داده که مسئلۀ زنان یکی از مهم‌ترین عواملی است که می‌تواند هم موجب جذب افراد به دین شود و هم عاملی برای فاصله گرفتن از آن باشد.
خلاصه‌ای از سخنرانی خانم دکتر مرادی⬇️
مسئلۀ زنان، دینداری و دین‌گریزی در جهان
🔹 متن کامل سخنرانی و پرسش‌ها و پاسخ‌ها را در کتاب آینده دینداری، دفتر هفتم بخوانید.
📚 آینده دینداری در ایران
دفتر هفتم، ۱۴۰۳، ص۱۶۷-۱۹۸
@andishvaran1400
⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)
✍ #خانم_دکتر_مرادی
✳️ موضوع «زنان و دینداری» از مهم‌ترین بحث‌های امروز در جهان اسلام است؛ زیرا با گسترش رسانه‌ها و فضای دیجیتال، مسلمانان به راحتی با سبک زندگی و وضعیت زنان در کشورهای مختلف آشنا می‌شوند. همین تبادل فرهنگی باعث شده است که مرزهای جغرافیایی کارکرد پیشین خود را از دست بدهند و پرسش‌های تازه‌ای دربارۀ نسبت دین، زنان و جهان مدرن شکل گیرد.
✅ #نفیسه_مرادی در سخنرانی «مسئلۀ زنان، دینداری و دین‌گریزی در جهان»، به بررسی نسبت میان جایگاه زنان در جوامع اسلامی و روندهای دینداری یا دین‌گریزی پرداخته است.
او با تکیه بر مشاهدات میدانی در بازدید از نمایشگاه کتاب و گفت‌وگو با افرادی از کشورهای قزاقستان، پاکستان و عمان، نشان داده است که تجربه زیسته زنان در این جوامع، نقشی تعیین‌کننده در الگوهای دینداری آنان دارد.
او همچنین با اشاره به برخی از پژوهش‌های دانشگاهی درباره دین‌گریزی مسلمانان، توضیح داده که مسئلۀ زنان یکی از مهم‌ترین عواملی است که می‌تواند هم موجب جذب افراد به دین شود و هم عاملی برای فاصله گرفتن از آن باشد.
در متن مفصل این سخنرانی، جزئیات بیشتری از وضعیت زنان در کشورهای مورد مطالعه و همچنین یافته‌های پژوهش‌های مربوط به دین‌گریزی مسلمانان ارائه شده است.
خلاصه‌ای از سخنرانی خانم دکتر مرادی⬇️
مسئلۀ زنان، دینداری و دین‌گریزی در جهان
🔹 متن کامل سخنرانی و پرسش‌ها و پاسخ‌ها را در کتاب آینده دینداری، دفتر هفتم بخوانید.
📚 آینده دینداری در ایران
دفتر هفتم، ۱۴۰۳، ص۱۶۷-۱۹۸
@andishvaran1400
⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)
Telegraph
مسئله زنان؛ دینداری و دین‌گریزی در جهان
موضوع «زنان و دینداری» از مهم‌ترین بحث‌های امروز در جهان اسلام است؛ زیرا با گسترش رسانه‌ها و فضای دیجیتال، مسلمانان به‌راحتی با سبک زندگی و وضعیت زنان در کشورهای مختلف آشنا می‌شوند. همین تبادل فرهنگی باعث شده مرزهای جغرافیایی کارکرد پیشین خود را از دست بدهند…
❤1
✳️ معنویت در دنیای امروز: آیا می‌توان آن را بدون دین تجربه کرد؟
✍️ #مسعود_آذربایجانی
امروزه و به ویژه در چند دهه اخیر، شاهد افزایش چشمگیر علاقه‌مندی‌ها و پژوهش‌ها در حوزه معنویت در سراسر جهان هستیم. فرقه‌های مختلفی در سراسر دنیا به دنبال معنویت هستند و افراد زیادی به این حوزه گرایش دارند. اگر در موتور جستجو عبارت «معنویت» را جستجو کنید، با انبوهی از داده‌ها روبرو خواهید شد که نشان‌دهنده افزایش توجه به این مفهوم است. اما سوال اینجاست: آیا معنویت به‌طور مستقل از دین قابل تجربه است؟
در این زمینه، پژوهشگرانی مانند «جیمز نلسون»، که یکی از برجسته‌ترین دین‌پژوهان معاصر است، به این نکته اشاره می‌کند که بیشتر ادیان نمی‌توانند بدون معنویت وجود داشته باشند. به‌عبارتی، هسته مرکزی اکثر ادیان، هدایت انسان به سمت تجربه‌های معنوی است. وی همچنین بیان می‌کند کسانی که به دنبال معنویت بدون دین هستند، در عمل در مواقعی به آموزه‌های دینی روی می‌آورند و از آنها بهره‌برداری می‌کنند.
بنابراین، دین به‌عنوان وسیله‌ای برای برقراری ارتباط معنوی با خداوند و شناخت عمیق‌تر از خویشتن انسانی عمل می‌کند. این امر زمینه‌ساز تجربه‌های معنوی است که به گفته مرحوم امام خمینی (ره)، «اگر قرآن نبود، باب معرفت الله بسته بود». قرآن به‌عنوان منبعی الهی، دروازه‌هایی را به سوی معرفت خداوند و تجارب معنوی می‌گشاید.
در تاریخ عرفان اسلامی نیز ادبیات و اشعار بزرگان چون حافظ و مولوی، ترجمان تجربه‌های معنوی انسان‌ها است. مولوی در مثنوی خود از تجربه‌های معنوی‌اش سخن می‌گوید، جایی که به تعبیر او، در چاه غم گرفتار بوده اما با ارتباطی عمیق‌تر با خداوند، از آن رهایی می‌یابد و به شور و نشاط معنوی دست می‌یابد:
بنابراین، می‌توان نتیجه گرفت که معنویت بدون دین نمی‌تواند تجربه‌ای کامل و عمیق باشد. دین به‌ویژه قرآن، بستری فراهم می‌آورد که انسان‌ها با معنویت ارتباطی عمیق برقرار کنند و از آن بهره‌برداری کنند.
🔰 برگرفته از کتاب «آینده دینداری در ایران (دفتر سوم)»، خانه اندیشوران (با همکاری پژوهشکده اندیشه دینی معاصر)، به کوشش محمدهادی زاهد غروی، نشر سهل، 1403، ص106-108.
⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)
✍️ #مسعود_آذربایجانی
امروزه و به ویژه در چند دهه اخیر، شاهد افزایش چشمگیر علاقه‌مندی‌ها و پژوهش‌ها در حوزه معنویت در سراسر جهان هستیم. فرقه‌های مختلفی در سراسر دنیا به دنبال معنویت هستند و افراد زیادی به این حوزه گرایش دارند. اگر در موتور جستجو عبارت «معنویت» را جستجو کنید، با انبوهی از داده‌ها روبرو خواهید شد که نشان‌دهنده افزایش توجه به این مفهوم است. اما سوال اینجاست: آیا معنویت به‌طور مستقل از دین قابل تجربه است؟
در این زمینه، پژوهشگرانی مانند «جیمز نلسون»، که یکی از برجسته‌ترین دین‌پژوهان معاصر است، به این نکته اشاره می‌کند که بیشتر ادیان نمی‌توانند بدون معنویت وجود داشته باشند. به‌عبارتی، هسته مرکزی اکثر ادیان، هدایت انسان به سمت تجربه‌های معنوی است. وی همچنین بیان می‌کند کسانی که به دنبال معنویت بدون دین هستند، در عمل در مواقعی به آموزه‌های دینی روی می‌آورند و از آنها بهره‌برداری می‌کنند.
بنابراین، دین به‌عنوان وسیله‌ای برای برقراری ارتباط معنوی با خداوند و شناخت عمیق‌تر از خویشتن انسانی عمل می‌کند. این امر زمینه‌ساز تجربه‌های معنوی است که به گفته مرحوم امام خمینی (ره)، «اگر قرآن نبود، باب معرفت الله بسته بود». قرآن به‌عنوان منبعی الهی، دروازه‌هایی را به سوی معرفت خداوند و تجارب معنوی می‌گشاید.
در تاریخ عرفان اسلامی نیز ادبیات و اشعار بزرگان چون حافظ و مولوی، ترجمان تجربه‌های معنوی انسان‌ها است. مولوی در مثنوی خود از تجربه‌های معنوی‌اش سخن می‌گوید، جایی که به تعبیر او، در چاه غم گرفتار بوده اما با ارتباطی عمیق‌تر با خداوند، از آن رهایی می‌یابد و به شور و نشاط معنوی دست می‌یابد:
آه کردم چون رسن شد آه من
گشت آویزان رسن در چاه من
آن رسن بگرفتم و بیرون شدم
شاد و زفت و فربه و گلگون شدم
بنابراین، می‌توان نتیجه گرفت که معنویت بدون دین نمی‌تواند تجربه‌ای کامل و عمیق باشد. دین به‌ویژه قرآن، بستری فراهم می‌آورد که انسان‌ها با معنویت ارتباطی عمیق برقرار کنند و از آن بهره‌برداری کنند.
🔰 برگرفته از کتاب «آینده دینداری در ایران (دفتر سوم)»، خانه اندیشوران (با همکاری پژوهشکده اندیشه دینی معاصر)، به کوشش محمدهادی زاهد غروی، نشر سهل، 1403، ص106-108.
⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)
Telegram
اندیشه دینی معاصر
پژوهشکده اندیشه دینی معاصر(آدم) به منظور ارتقای اندیشه‌ورزی در دین و بازسازی اندیشه دینی با نیازهای نو شونده، در میانه تحجر و دین‌گریزی، رویکرد نواندیشی دینی را برگزیده است.
ارتباط با ما:
@andishedini
andisheh.moaser@gmail.com
https://t.me/andishedini
ارتباط با ما:
@andishedini
andisheh.moaser@gmail.com
https://t.me/andishedini
❤1
🟠 مهم‌ترین چالش نواندیشی دینی برای ارتباط با نسل جدید چیست و چه راهکاری برای آن دارید؟
✍ #مصطفی_سلیمانی
🟣 پاسخ از منظر روان‌شناختی و فلسفی با پشتوانه نظری:
یکی از مهم‌ترین چالش‌های نواندیشی دینی در مواجهه با نسل جدید، ناسازگاری ساختار روانی و معرفتی نسل نو با الگوی کلاسیک انتقال ایمان و معنا است.
در ساحت روان‌شناسی تحلیلی و اگزیستانسیال، ما با نسلی مواجهیم که دیگر با زبان اقتدار، حقیقت مطلق، و نظام‌های معنایی پیش‌ساخته ارتباط عاطفی و فکری برقرار نمی‌کند. نسل امروز، در بطن «بحران معنا» قرار دارد؛ بحرانی که نیازمند زبانی نو، تجربه‌ای اصیل و ارتباطی درونی با امر قدسی است، نه صرفاً پذیرش روایت‌های رسمی یا قالب‌های تاریخی دین.
۱. فروپاشی الگوهای اقتدار سنتی:
مطابق با تحلیل‌های اریک فروم در کتاب «گریز از آزادی»، انسان مدرن، پس از رهایی از ساختارهای سنتی، در معرض نوعی «اضطراب اگزیستانسیال» قرار می‌گیرد. این اضطراب، او را به‌جای پذیرش اقتدار سنتی، به سوی آزادی انتخاب و معنابخشی شخصی سوق می‌دهد.
🔹 بنابراین، نواندیشی دینی اگر همچنان در چارچوب «تفسیر برای اقناع» باقی بماند، نه تنها نسل جدید را جذب نمی‌کند، بلکه احساس بیگانگی بیشتری ایجاد می‌کند. این نسل به دنبال تجربه‌ی زیسته‌ی ایمان است، نه استدلال صرف.
۲. تغییر نظام روان‌شناختی باور:
طبق نظریه‌ی «توسعه‌ی ایمان» جیمز فولر فاولر (James Fowler)، ایمان یک ساختار روانی‌ست که مراحل رشد دارد؛ نوجوان و جوان امروزی در مرحله‌ای‌ست که ایمان تقلیدی را رها کرده و وارد مرحله‌ی «سؤال‌محور» و «ایمان فردی» شده است.
🔹 چالش نواندیشی دینی اینجاست که پاسخ‌هایی به نسل جدید می‌دهد، قبل از آنکه پرسش‌های وجودی‌اش را دقیقاً شنیده باشد.
۳. گسست زبان معنا با زبان حقیقت:
پل تیلیش (Paul Tillich)، فیلسوف دین، در کتاب «شجاعت بودن» (The Courage to Be)، تأکید می‌کند که زبان دینی، اگر به سطح نمادین و وجودی نرسد، برای انسان مدرن تهی از معنا خواهد شد.
او می‌گوید:
«دین، باید پرسش وجودی انسان را لمس کند، نه اینکه صرفاً پاسخی رسمی به پرسشی از پیش‌ساخته باشد.»
🔹 اما بسیاری از تلاش‌های نواندیشانه هنوز هم درگیر اثبات دین از منظر عقلانیت کلاسیک‌اند، در حالی‌که ذهن نسل جدید در فضای «نسبی‌گرایی معرفت‌شناختی» و «تجربه‌گرایی روان‌شناختی» سیر می‌کند.
۴. بحران زیست‌جهان دینی:
با الهام از هانس گئورگ گادامر و نظریه‌ی «افق‌های فهم» در هرمنوتیک فلسفی، باید پذیرفت که نسل جدید با «افق معنایی» متفاوتی زیست می‌کند. زبان سنت دینی، اگر در همان افق قدیم باقی بماند، دیگر قادر به مکالمه‌ی بینافهمی نخواهد بود.
🔹 نواندیشی دینی برای اثرگذاری باید وارد «ترجمه‌ی مفاهیم» در بستر روان‌شناسی معاصر، زیبایی‌شناسی نو، و دغدغه‌های وجودی نسل جدید شود؛ نه اینکه تنها در قالب زبان عقلانیت کلامی یا جدال با متون باقی بماند.
🔸 بازگشت به امر قدسی به‌مثابه تجربه، نه ایدئولوژی
به‌جای تمرکز بر بازسازی روایت‌های کلامی یا تئولوژیک، پیشنهاد می‌شود نواندیشی دینی وارد قلمرو «تجربه‌ی شخصی امر قدسی» شود؛ یعنی دینی که در تماس با روان، تخیل، درد، عشق، فقدان، و اضطراب انسان است.
📌 دین، نه به‌مثابه یک نظام دانستنی، بلکه به‌مثابه یک افق برای زیستن و معنا یافتن.
اگر زبان نواندیشی، همچنان علمی، جدلی، و انتقادی بماند، نسل جدید که با زبان هنر، بدن، احساس، و روان ارتباط دارد، آن را پس می‌زند.
باید:
_ زبان نمادین و وجودی را بشناسد. (با الهام از یونگ، بولمن، تیلیش)
_ روان انسان را مقدم بر قضاوت دینی بداند.
_ به‌جای پاسخ‌دادن، فضای پرسشِ اصیل ایجاد کند.
👈 جمع‌بندی نهایی:
«مهم‌ترین چالش نواندیشی دینی، ناتوانی در ورود به روان نسل جدید است؛ نسلی که نیاز به تجربه‌ی ایمان دارد، نه آموزش آن. راهکار، بازاندیشی در زبان، تجربه، و افق وجودی دین است، با درک عمیق از روان انسان مدرن.»
@andishvaran1400
⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)
✍ #مصطفی_سلیمانی
🟣 پاسخ از منظر روان‌شناختی و فلسفی با پشتوانه نظری:
یکی از مهم‌ترین چالش‌های نواندیشی دینی در مواجهه با نسل جدید، ناسازگاری ساختار روانی و معرفتی نسل نو با الگوی کلاسیک انتقال ایمان و معنا است.
در ساحت روان‌شناسی تحلیلی و اگزیستانسیال، ما با نسلی مواجهیم که دیگر با زبان اقتدار، حقیقت مطلق، و نظام‌های معنایی پیش‌ساخته ارتباط عاطفی و فکری برقرار نمی‌کند. نسل امروز، در بطن «بحران معنا» قرار دارد؛ بحرانی که نیازمند زبانی نو، تجربه‌ای اصیل و ارتباطی درونی با امر قدسی است، نه صرفاً پذیرش روایت‌های رسمی یا قالب‌های تاریخی دین.
🧠 از منظر روان‌شناختی
۱. فروپاشی الگوهای اقتدار سنتی:
مطابق با تحلیل‌های اریک فروم در کتاب «گریز از آزادی»، انسان مدرن، پس از رهایی از ساختارهای سنتی، در معرض نوعی «اضطراب اگزیستانسیال» قرار می‌گیرد. این اضطراب، او را به‌جای پذیرش اقتدار سنتی، به سوی آزادی انتخاب و معنابخشی شخصی سوق می‌دهد.
🔹 بنابراین، نواندیشی دینی اگر همچنان در چارچوب «تفسیر برای اقناع» باقی بماند، نه تنها نسل جدید را جذب نمی‌کند، بلکه احساس بیگانگی بیشتری ایجاد می‌کند. این نسل به دنبال تجربه‌ی زیسته‌ی ایمان است، نه استدلال صرف.
۲. تغییر نظام روان‌شناختی باور:
طبق نظریه‌ی «توسعه‌ی ایمان» جیمز فولر فاولر (James Fowler)، ایمان یک ساختار روانی‌ست که مراحل رشد دارد؛ نوجوان و جوان امروزی در مرحله‌ای‌ست که ایمان تقلیدی را رها کرده و وارد مرحله‌ی «سؤال‌محور» و «ایمان فردی» شده است.
🔹 چالش نواندیشی دینی اینجاست که پاسخ‌هایی به نسل جدید می‌دهد، قبل از آنکه پرسش‌های وجودی‌اش را دقیقاً شنیده باشد.
📚 از منظر فلسفی
۳. گسست زبان معنا با زبان حقیقت:
پل تیلیش (Paul Tillich)، فیلسوف دین، در کتاب «شجاعت بودن» (The Courage to Be)، تأکید می‌کند که زبان دینی، اگر به سطح نمادین و وجودی نرسد، برای انسان مدرن تهی از معنا خواهد شد.
او می‌گوید:
«دین، باید پرسش وجودی انسان را لمس کند، نه اینکه صرفاً پاسخی رسمی به پرسشی از پیش‌ساخته باشد.»
🔹 اما بسیاری از تلاش‌های نواندیشانه هنوز هم درگیر اثبات دین از منظر عقلانیت کلاسیک‌اند، در حالی‌که ذهن نسل جدید در فضای «نسبی‌گرایی معرفت‌شناختی» و «تجربه‌گرایی روان‌شناختی» سیر می‌کند.
۴. بحران زیست‌جهان دینی:
با الهام از هانس گئورگ گادامر و نظریه‌ی «افق‌های فهم» در هرمنوتیک فلسفی، باید پذیرفت که نسل جدید با «افق معنایی» متفاوتی زیست می‌کند. زبان سنت دینی، اگر در همان افق قدیم باقی بماند، دیگر قادر به مکالمه‌ی بینافهمی نخواهد بود.
🔹 نواندیشی دینی برای اثرگذاری باید وارد «ترجمه‌ی مفاهیم» در بستر روان‌شناسی معاصر، زیبایی‌شناسی نو، و دغدغه‌های وجودی نسل جدید شود؛ نه اینکه تنها در قالب زبان عقلانیت کلامی یا جدال با متون باقی بماند.
🟢 راهکار پیشنهادی
🔸 بازگشت به امر قدسی به‌مثابه تجربه، نه ایدئولوژی
به‌جای تمرکز بر بازسازی روایت‌های کلامی یا تئولوژیک، پیشنهاد می‌شود نواندیشی دینی وارد قلمرو «تجربه‌ی شخصی امر قدسی» شود؛ یعنی دینی که در تماس با روان، تخیل، درد، عشق، فقدان، و اضطراب انسان است.
📌 دین، نه به‌مثابه یک نظام دانستنی، بلکه به‌مثابه یک افق برای زیستن و معنا یافتن.
اگر زبان نواندیشی، همچنان علمی، جدلی، و انتقادی بماند، نسل جدید که با زبان هنر، بدن، احساس، و روان ارتباط دارد، آن را پس می‌زند.
✅ نواندیشی دینی
باید:
_ زبان نمادین و وجودی را بشناسد. (با الهام از یونگ، بولمن، تیلیش)
_ روان انسان را مقدم بر قضاوت دینی بداند.
_ به‌جای پاسخ‌دادن، فضای پرسشِ اصیل ایجاد کند.
👈 جمع‌بندی نهایی:
«مهم‌ترین چالش نواندیشی دینی، ناتوانی در ورود به روان نسل جدید است؛ نسلی که نیاز به تجربه‌ی ایمان دارد، نه آموزش آن. راهکار، بازاندیشی در زبان، تجربه، و افق وجودی دین است، با درک عمیق از روان انسان مدرن.»
@andishvaran1400
⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)
Telegram
اندیشه دینی معاصر
پژوهشکده اندیشه دینی معاصر(آدم) به منظور ارتقای اندیشه‌ورزی در دین و بازسازی اندیشه دینی با نیازهای نو شونده، در میانه تحجر و دین‌گریزی، رویکرد نواندیشی دینی را برگزیده است.
ارتباط با ما:
@andishedini
andisheh.moaser@gmail.com
https://t.me/andishedini
ارتباط با ما:
@andishedini
andisheh.moaser@gmail.com
https://t.me/andishedini
🟠 «نگاهی به سنت قانون طبیعی در فلسفه اخلاق و افق‌های تازه آن در اخلاق دینی معاصر»
✍ #ایوب_افضلی
🔳 سؤال: آیا اخلاق دینی چیزی جز اخلاق جهانی است؟
«هم‌پیوندی» دو مقولۀ «اخلاق و دین» نه‌تنها در تاریخ اخلاق و تاریخ دین، که در تاریخ فلسفه نیز همواره مورد بحث و بررسی بوده است...
چیزی که اهمیت این بررسی‌ها را دوچندان می‌کند، نفوذ بی‌حد و حصری است که «دین» در اغلب تاریخ تمدن، در قلمرو اخلاق، فرهنگ، سیاست و قانون/ حقوق داشته است.
ارزش‌هایی چون زندگی، دانایی، دوستی و زیبایی، پیش از هر متن مقدس در فطرت انسان نهاده شده‌اند. او چنین استدلال می‌کند: خداوند نمی‌تواند فرمانی برخلاف این قانون طبیعی دهد؛ زیرا خود انسان را بر پایه آن آفریده است.
خلاصه سخنرانی را اینجا بخوانید.⬇️
نگاهی به سنت قانون طبیعی در فلسفه اخلاق و افق‌های تازه آن در اخلاق دینی معاصر
☑️ متن کامل سخنرانی و پرسش‌ها و پاسخ‌ها را در دفتر دوم آینده دینداری در ایران پی بگیرید.
📚 آینده دینداری در ایران
دفتر دوم، ۱۴۰۲، صفحات ۱۴۱ - ۱۸۲
@andishvaran1400
⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)
✍ #ایوب_افضلی
🔳 سؤال: آیا اخلاق دینی چیزی جز اخلاق جهانی است؟
«هم‌پیوندی» دو مقولۀ «اخلاق و دین» نه‌تنها در تاریخ اخلاق و تاریخ دین، که در تاریخ فلسفه نیز همواره مورد بحث و بررسی بوده است...
چیزی که اهمیت این بررسی‌ها را دوچندان می‌کند، نفوذ بی‌حد و حصری است که «دین» در اغلب تاریخ تمدن، در قلمرو اخلاق، فرهنگ، سیاست و قانون/ حقوق داشته است.
ارزش‌هایی چون زندگی، دانایی، دوستی و زیبایی، پیش از هر متن مقدس در فطرت انسان نهاده شده‌اند. او چنین استدلال می‌کند: خداوند نمی‌تواند فرمانی برخلاف این قانون طبیعی دهد؛ زیرا خود انسان را بر پایه آن آفریده است.
اگر اخلاق دینی در گوهر خود چیزی جز اخلاق طبیعی نباشد، می‌توان میان دین، عقلانیت مدرن، حقوق بشر و اخلاق جهانی آشتی برقرار کرد.این دیدگاه، علاوه بر حل چالش‌های درونی سنت فقهی، افق‌های تازه‌ای برای گفت‌وگوهای جهانی و تحقق صلح میان ادیان می‌گشاید.
خلاصه سخنرانی را اینجا بخوانید.⬇️
نگاهی به سنت قانون طبیعی در فلسفه اخلاق و افق‌های تازه آن در اخلاق دینی معاصر
☑️ متن کامل سخنرانی و پرسش‌ها و پاسخ‌ها را در دفتر دوم آینده دینداری در ایران پی بگیرید.
📚 آینده دینداری در ایران
دفتر دوم، ۱۴۰۲، صفحات ۱۴۱ - ۱۸۲
@andishvaran1400
⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)
Telegraph
نگاهی به سنت قانون طبیعی در فلسفه اخلاق و افق‌های تازه آن در اخلاق دینی معاصر
مقدمه بازخوانی سنت «قانون طبیعی» در فلسفه اخلاق می‌تواند ظرفیت‌های آن را برای اخلاق دینی معاصر آشکار کند. قانون طبیعی می‌تواند پلی میان «حکمت الهی» و «طبیعت انسان» برقرار کند و از این رهگذر، افقی تازه در نسبت میان اخلاق دینی و اخلاق جهانی بگشاید. نویسنده…
❤1
🔰 پیامبر رحمت، مهربانی وحقوق انسان‌ها
🖊 #محمدجعفر_سعیدیان‌فر
🔸 ... محورهای مطرح شده در خطبه پیامبر(ص) هنگام فتح مکه:
✔۱) اعلام پیروزی توحید بر شرک، جهل و بت‌پرستی (لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ أَنْجَزَ وَعْدَهُ، و نَصَرَ عَبْدَهُ، وَهَزَمَ الْأَحْزَابَ وَحْدَهُ؛ سپاس خدايي را كه وعده خويش را راست فرمود و بنده خود را ياري داد و خود به تنهايي احزاب را منهزم كرد)
✔۲) لغو همه امتیازها و سنت‌های غلط و تفاخرهای جاهلی و نظام ارزشی قبیلیه‌ای و تقبیح افتخار به گذشته‌های نژادی (أَلَا كُلُّ مأثرة أُو دَمٍ أوُ مَالِ يُدّعِىِ تَحْتَ قَدَمَيَّ هَاتَينِ؛ هر خون و مالي كه برعهده داشتيد و همه افتخارات واهي زير پا نهاده شده و از ميان رفته است)
✔۳) تایید سنت‌های درست و صالح همانند پرده‌داری کعبه و آب‌رسانی به حاجیان (إلاَ سِدانَةُ البِيتِ وَ سِقَايةُ الحَاجِ؛ مگر پرده‌داري كعبه و آب‌رسانی به حاجيان)
✔۴) اعلام کرامت وحق انسان و لغو نابرابری و تبعیض‌های قبیله‌ای و نژادی بر اساس هنجارهای جاهلی (إِنً الَلهَ قَد أَذهَبَ عَنكُم نِخوَة الجَاهِلِيَة، وَ تَعظُّمُهَا بِالآبَاءِ، النَاسُ مِن آدَم، وَ آدَمُ مِن تُرَابِ؛ خداوند نخوت و تكبر جاهليت و افتخار به پدران را از ميان برد.)
✔۵) به‌رسمیت شناختن تفاوت انسان‌ها و اعلام اینکه برتری از آن کسانی است که در حرکت به سوی کمال الهی پیشتاز باشند و آنها هم پیش خداوند گرامی‌ترند نه آنکه در روابط اجتماعی دارای امتیازی ویژه باشند. (همانطور که در آیه13سوره حجرات «يا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْناكُمْ من ذَكَرٍ وَ أُنْثى، وَ جَعَلْناكُمْ شُعُوباً وَ قَبائِلَ لِتَعارَفُوا، إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ الله أَتْقاكُمْ؛ ای مردم ماشما را ازمرد وزنی آفریدیم،وشماراشعبه شعبه وقبیله قبیله قراردادیم تایکدیگر را بشناسید بی تردیدگرامی ترین شما نزد خدابا تقواترین شماست» به آن اشاره شده است.)
✔۶) لازمه اخلاق پیروزی، بزرگواری و کرامت و اعلام عفو عمومی در جامعه با نام الله و توحید است. پیامبر(ص) این گونه عمل کرد آنگاه که خطاب به قريش (كه در انتظار انتقام بودند) فرمود: درباره رفتار من با شما چه مي‌گوييد و چه مي‌پنداريد؟ گفتند: به نيكي، كه تو برادري بزرگوار و برادرزاده‌‌اي بزرگواري و اكنون به قدرت رسيده‌‌اي. آنگاه در اوج ناباوري ديگران، پيامبر چنين فرمود: «لا تَثْرِيبَ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَ، يَغْفِرُ اللَّهُ لَكُمْ، وَ هُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ (یوسف: 92) اِذهَبُوُا فَأنتُمُ الطُّلَقاءُ» امروز شما را سرزنش نبايد كرد. خدا شما را مي بخشايد كه او مهربان ترين مهربانان است و برويد كه شما آزاد شديد.
🌐https://t.me/majmaqomh
⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)
🖊 #محمدجعفر_سعیدیان‌فر
🔸 ... محورهای مطرح شده در خطبه پیامبر(ص) هنگام فتح مکه:
✔۱) اعلام پیروزی توحید بر شرک، جهل و بت‌پرستی (لَا إِلَهَ إِلَّا اللَّهُ وَحْدَهُ أَنْجَزَ وَعْدَهُ، و نَصَرَ عَبْدَهُ، وَهَزَمَ الْأَحْزَابَ وَحْدَهُ؛ سپاس خدايي را كه وعده خويش را راست فرمود و بنده خود را ياري داد و خود به تنهايي احزاب را منهزم كرد)
✔۲) لغو همه امتیازها و سنت‌های غلط و تفاخرهای جاهلی و نظام ارزشی قبیلیه‌ای و تقبیح افتخار به گذشته‌های نژادی (أَلَا كُلُّ مأثرة أُو دَمٍ أوُ مَالِ يُدّعِىِ تَحْتَ قَدَمَيَّ هَاتَينِ؛ هر خون و مالي كه برعهده داشتيد و همه افتخارات واهي زير پا نهاده شده و از ميان رفته است)
✔۳) تایید سنت‌های درست و صالح همانند پرده‌داری کعبه و آب‌رسانی به حاجیان (إلاَ سِدانَةُ البِيتِ وَ سِقَايةُ الحَاجِ؛ مگر پرده‌داري كعبه و آب‌رسانی به حاجيان)
✔۴) اعلام کرامت وحق انسان و لغو نابرابری و تبعیض‌های قبیله‌ای و نژادی بر اساس هنجارهای جاهلی (إِنً الَلهَ قَد أَذهَبَ عَنكُم نِخوَة الجَاهِلِيَة، وَ تَعظُّمُهَا بِالآبَاءِ، النَاسُ مِن آدَم، وَ آدَمُ مِن تُرَابِ؛ خداوند نخوت و تكبر جاهليت و افتخار به پدران را از ميان برد.)
✔۵) به‌رسمیت شناختن تفاوت انسان‌ها و اعلام اینکه برتری از آن کسانی است که در حرکت به سوی کمال الهی پیشتاز باشند و آنها هم پیش خداوند گرامی‌ترند نه آنکه در روابط اجتماعی دارای امتیازی ویژه باشند. (همانطور که در آیه13سوره حجرات «يا أَيُّهَا النَّاسُ إِنَّا خَلَقْناكُمْ من ذَكَرٍ وَ أُنْثى، وَ جَعَلْناكُمْ شُعُوباً وَ قَبائِلَ لِتَعارَفُوا، إِنَّ أَكْرَمَكُمْ عِنْدَ الله أَتْقاكُمْ؛ ای مردم ماشما را ازمرد وزنی آفریدیم،وشماراشعبه شعبه وقبیله قبیله قراردادیم تایکدیگر را بشناسید بی تردیدگرامی ترین شما نزد خدابا تقواترین شماست» به آن اشاره شده است.)
✔۶) لازمه اخلاق پیروزی، بزرگواری و کرامت و اعلام عفو عمومی در جامعه با نام الله و توحید است. پیامبر(ص) این گونه عمل کرد آنگاه که خطاب به قريش (كه در انتظار انتقام بودند) فرمود: درباره رفتار من با شما چه مي‌گوييد و چه مي‌پنداريد؟ گفتند: به نيكي، كه تو برادري بزرگوار و برادرزاده‌‌اي بزرگواري و اكنون به قدرت رسيده‌‌اي. آنگاه در اوج ناباوري ديگران، پيامبر چنين فرمود: «لا تَثْرِيبَ عَلَيْكُمُ الْيَوْمَ، يَغْفِرُ اللَّهُ لَكُمْ، وَ هُوَ أَرْحَمُ الرَّاحِمِينَ (یوسف: 92) اِذهَبُوُا فَأنتُمُ الطُّلَقاءُ» امروز شما را سرزنش نبايد كرد. خدا شما را مي بخشايد كه او مهربان ترين مهربانان است و برويد كه شما آزاد شديد.
🌐https://t.me/majmaqomh
⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)
❤2
⚫️ پیامبر اکرم(ص) و مدیریت بحران
✍️ #علی_مهجور
📉 این روزها که در سوگ رحلت پیامبر اکرم نشسته‌ایم، بازخوانی صفحاتی از حیات آن اسوه بزرگ چه بسا بتواند به سرانگشت خِرَد گره از کار فروبسته ما بگشاید.
⏺️ یکی از نمونه‌های برجسته، ماجرای نصب حجرالاسود در بازسازی کعبه است. بنا بر گزارش ابن هشام، هنگامی که قبایل قریش بر سر این موضوع دچار نزاع شدند و خطر خونریزی بالا گرفت، پیامبر(ص) با طرحی ساده اما خردمندانه، نزاع را پایان داد: پارچه‌ای گسترد، حجرالاسود را در آن نهاد و نمایندگان قبایل را فراخواند تا همگی در حمل آن مشارکت کنند. سپس خود آن را در جایگاهش نصب نمود (ابن هشام، السیره النبویة، ج۱، ص۱۸۳). این اقدام، نمونه‌ای روشن از پیشگیری از خشونت اجتماعی از طریق راه‌حل عادلانه و عاقلانه بود.
⏺️ در دوران مکه، مسلمانان تحت فشارهای شدید اقتصادی و اجتماعی قرار داشتند. طبری در گزارش محاصره شعب ابی‌طالب نقل می‌کند که مسلمانان سه سال در تنگنای شدید غذایی و اجتماعی زیستند، تا جایی که گاه از برگ درختان تغذیه می‌کردند (طبری، تاریخ الامم والملوک، ج۲، ص۳۵۰). در این شرایط، پیامبر(ص) نه تنها خود صبوری می‌ورزید، بلکه با یادآوری سرگذشت پیامبران پیشین، یارانش را به پایداری و امید فرا می‌خواند.
⏺️ در مدینه، با گسترش جامعه اسلامی، بحران‌ها شکل نظامی و سیاسی یافت. یعقوبی یاد می‌کند که پیامبر(ص) در جنگ‌ها و تصمیم‌های بزرگ، همواره اصحاب را به مشورت فرا می‌خواند (یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۵۰). در جنگ احد، رأی جوانان مدینه برای خروج از شهر پذیرفته شد، هرچند پیامبر(ص) شخصاً مایل به دفاع در درون شهر بود. همچنین در جنگ احزاب، رأی سلمان فارسی درباره حفر خندق اطراف مدینه پذیرفته شد و موجب نجات جامعه اسلامی گردید (طبری، ج۲، ص۵۷۲).
⏺️ در فتح مکه، پس از سال‌ها آزار و دشمنی قریش، انتظار می‌رفت پیامبر(ص) به مجازات گسترده روی آورد. اما بنا بر گزارش منابع، آن حضرت به‌جای انتقام، به قریشیان فرمود: «اذهبوا فأنتم الطلقاء»؛ بروید که آزادید (ابن هشام، ج۲، ص۴۱۲). این رویکرد عفو عمومی، بحران اجتماعی پس از فتح را به سرعت آرام ساخت و موجب جذب گسترده مردم به اسلام شد.
☑️ با تکیه بر این گزارش‌های کهن می‌توان گفت سیره پیامبر(ص) در مدیریت بحران‌های اجتماعی، بر پایه اصول زیر استوار بود:
➖ تدبیر عقلانی برای پیشگیری از خشونت همچون ماجرای حجرالاسود؛
➖ صبر و امیدبخشی در شرایط فشار و محاصره مانند روزگار شعب ابی‌طالب؛
➖ مشورت و مشارکت جمعی در تصمیم‌های حساس همانند موقعیت جنگ‌های احد و خندق؛
➖ عفو و گذشت در اوج قدرت مانند فتح مکه.
⏪ این ویژگی‌ها نشان می‌دهد که پیامبر اسلام(ص) نه تنها پیام‌آور دین، بلکه رهبر اجتماعی و سیاسی‌ای بود که توانست جامعه‌ای کوچک و پراکنده را به امتی منسجم و اثرگذار در تاریخ بدل کند.
-------------------------------------------------
▪️▪️منابع
_ ابن هشام، عبدالملک. السیره النبویة. تحقیق: مصطفی سقا و دیگران. قاهره: دار احیاء الکتب العربیة، ۱۹۵۵م.
_ طبری، محمد بن جریر. تاریخ الأمم و الملوک (تاریخ طبری). بیروت: دار التراث، ۱۹۶۷م.
_ یعقوبی، احمد بن ابی‌یعقوب. تاریخ یعقوبی. بیروت: دار صادر، ۱۹۶۰م.
✍️ ۳۱ مرداد ۱۴۰۴
مصادف با رحلت رسول گرامی اسلام(ص)
#خانه_اندیشوران @andishvaran1400
⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)
✍️ #علی_مهجور
📉 این روزها که در سوگ رحلت پیامبر اکرم نشسته‌ایم، بازخوانی صفحاتی از حیات آن اسوه بزرگ چه بسا بتواند به سرانگشت خِرَد گره از کار فروبسته ما بگشاید.
بررسی منابع تاریخی کهن چون سیره ابن هشام، تاریخ طبری و تاریخ یعقوبی نشان می‌دهد که پیامبر اکرم(ص) در مواجهه با بحران‌های اجتماعی، رویکردی چندوجهی شامل تدبیر عقلانی، صبر و مدارا، مشورت و امیدبخشی به جامعه در پیش می‌گرفت.
⏺️ یکی از نمونه‌های برجسته، ماجرای نصب حجرالاسود در بازسازی کعبه است. بنا بر گزارش ابن هشام، هنگامی که قبایل قریش بر سر این موضوع دچار نزاع شدند و خطر خونریزی بالا گرفت، پیامبر(ص) با طرحی ساده اما خردمندانه، نزاع را پایان داد: پارچه‌ای گسترد، حجرالاسود را در آن نهاد و نمایندگان قبایل را فراخواند تا همگی در حمل آن مشارکت کنند. سپس خود آن را در جایگاهش نصب نمود (ابن هشام، السیره النبویة، ج۱، ص۱۸۳). این اقدام، نمونه‌ای روشن از پیشگیری از خشونت اجتماعی از طریق راه‌حل عادلانه و عاقلانه بود.
⏺️ در دوران مکه، مسلمانان تحت فشارهای شدید اقتصادی و اجتماعی قرار داشتند. طبری در گزارش محاصره شعب ابی‌طالب نقل می‌کند که مسلمانان سه سال در تنگنای شدید غذایی و اجتماعی زیستند، تا جایی که گاه از برگ درختان تغذیه می‌کردند (طبری، تاریخ الامم والملوک، ج۲، ص۳۵۰). در این شرایط، پیامبر(ص) نه تنها خود صبوری می‌ورزید، بلکه با یادآوری سرگذشت پیامبران پیشین، یارانش را به پایداری و امید فرا می‌خواند.
⏺️ در مدینه، با گسترش جامعه اسلامی، بحران‌ها شکل نظامی و سیاسی یافت. یعقوبی یاد می‌کند که پیامبر(ص) در جنگ‌ها و تصمیم‌های بزرگ، همواره اصحاب را به مشورت فرا می‌خواند (یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۵۰). در جنگ احد، رأی جوانان مدینه برای خروج از شهر پذیرفته شد، هرچند پیامبر(ص) شخصاً مایل به دفاع در درون شهر بود. همچنین در جنگ احزاب، رأی سلمان فارسی درباره حفر خندق اطراف مدینه پذیرفته شد و موجب نجات جامعه اسلامی گردید (طبری، ج۲، ص۵۷۲).
این امر نشان می‌دهد که پیامبر(ص) مدیریت بحران را نه از طریق استبداد رأی، بلکه با مشارکت جمعی سامان می‌داد.
⏺️ در فتح مکه، پس از سال‌ها آزار و دشمنی قریش، انتظار می‌رفت پیامبر(ص) به مجازات گسترده روی آورد. اما بنا بر گزارش منابع، آن حضرت به‌جای انتقام، به قریشیان فرمود: «اذهبوا فأنتم الطلقاء»؛ بروید که آزادید (ابن هشام، ج۲، ص۴۱۲). این رویکرد عفو عمومی، بحران اجتماعی پس از فتح را به سرعت آرام ساخت و موجب جذب گسترده مردم به اسلام شد.
☑️ با تکیه بر این گزارش‌های کهن می‌توان گفت سیره پیامبر(ص) در مدیریت بحران‌های اجتماعی، بر پایه اصول زیر استوار بود:
➖ تدبیر عقلانی برای پیشگیری از خشونت همچون ماجرای حجرالاسود؛
➖ صبر و امیدبخشی در شرایط فشار و محاصره مانند روزگار شعب ابی‌طالب؛
➖ مشورت و مشارکت جمعی در تصمیم‌های حساس همانند موقعیت جنگ‌های احد و خندق؛
➖ عفو و گذشت در اوج قدرت مانند فتح مکه.
⏪ این ویژگی‌ها نشان می‌دهد که پیامبر اسلام(ص) نه تنها پیام‌آور دین، بلکه رهبر اجتماعی و سیاسی‌ای بود که توانست جامعه‌ای کوچک و پراکنده را به امتی منسجم و اثرگذار در تاریخ بدل کند.
-------------------------------------------------
▪️▪️منابع
_ ابن هشام، عبدالملک. السیره النبویة. تحقیق: مصطفی سقا و دیگران. قاهره: دار احیاء الکتب العربیة، ۱۹۵۵م.
_ طبری، محمد بن جریر. تاریخ الأمم و الملوک (تاریخ طبری). بیروت: دار التراث، ۱۹۶۷م.
_ یعقوبی، احمد بن ابی‌یعقوب. تاریخ یعقوبی. بیروت: دار صادر، ۱۹۶۰م.
✍️ ۳۱ مرداد ۱۴۰۴
مصادف با رحلت رسول گرامی اسلام(ص)
#خانه_اندیشوران @andishvaran1400
⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)
Telegram
اندیشه دینی معاصر
پژوهشکده اندیشه دینی معاصر(آدم) به منظور ارتقای اندیشه‌ورزی در دین و بازسازی اندیشه دینی با نیازهای نو شونده، در میانه تحجر و دین‌گریزی، رویکرد نواندیشی دینی را برگزیده است.
ارتباط با ما:
@andishedini
andisheh.moaser@gmail.com
https://t.me/andishedini
ارتباط با ما:
@andishedini
andisheh.moaser@gmail.com
https://t.me/andishedini
❤3👌1