#نشست_علمی

🔰 پژوهشکده اندیشه دینی معاصر، در چهارشنبه‌های نواندیشی، سلسله نشست‌های علمی ترتیب داده است که در آن تحولات سیاسی و اجتماعی با رویکرد نواندیشی دینی توسط اساتید و کارشناسان این پژوهشکده یا اساتید مدعو، مورد بررسی و تحلیل علمی قرار می‌گیرد.

سومین جلسه از سلسله نشست‌های «جنگ و جامعه»: معنویت و امنیت

با ارائه حجة الاسلام والمسلمین مهدی پورحسین

🗓 چهارشنبه 13 خرداد 1405 _ساعت 11 قبل از ظهر برگزار می‌گردد.

📍 قم، خیابان معلم شرقی، خیابان شهیدان عابدی، کوچه 4، پلاک 16؛ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر

⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)

🌐 سایت پژوهشکده اندیشه دینی معاصر

✳️ اصول بنیادین سیاست‌ورزی امام‌خمینی(۱)

نوشتار حاضر، نخستین بخش از سلسله مباحثی است که حجت‌الاسلام والمسلمین استاد مهدی پورحسین، رئیس پژوهشکده اندیشه دینی معاصر، با هدف بازخوانی اصول بنیادین مکتب سیاسی امام خمینی(ره) نگاشته است و در آن می‌کوشد ابعاد کمتر مورد توجه این مکتب را در نسبت با نظریه‌های رایج سیاسی تبیین کند.

نویسنده در این یادداشت، «توحیدگرایی در سیاست» را به عنوان نخستین و بنیادی‌ترین اصل سیاست‌ورزی امام خمینی(ره) معرفی کرده و نشان می‌دهد که سیاست در اندیشه ایشان صرفاً عرصه کسب و اعمال قدرت نیست، بلکه مأموریتی الهی برای هدایت انسان و جامعه به سوی خداوند به شمار می‌آید.

وی در این یادداشت با استناد به آثار و بیانات امام خمینی(ره)، به‌ویژه نخستین بیانیه سیاسی ایشان در سال ۱۳۲۳، مفهوم «قیام لله» را جوهره سیاست‌ورزی توحیدی دانسته و آن را مبنای اصلاح فرد، جامعه و جهان معرفی می‌کند.

همچنین در این نوشتار، پیامدهای عملی این نگرش در قالب اصولی همچون نفی اصالت قدرت، محوریت توحید به جای شخصیت‌محوری، ارزیابی حکومت بر اساس زمینه‌سازی برای قرب الهی و تأکید بر آزادی انسان از سلطه غیرخدایی مورد بررسی قرار گرفته است.

🌐 نسخه کامل این یادداشت: پژوهشکده اندیشه دینی معاصر

⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)

✳️ اصول بنیادین سیاست‌ورزی امام‌خمینی(2)

حجت‌الاسلام والمسلمین استاد مهدی پورحسین، رئیس پژوهشکده اندیشه دینی معاصر، در دومین بخش از سلسله مباحث خود به مناسبت سالگرد ارتحال ملکوتی امام خمینی(ره)، با تبیین دومین اصل بنیادین مکتب سیاسی امام خمینی(ره)، یعنی «تحول روحی مردم»، نشان می‌دهد که سیاست‌ورزی دینی در اندیشه امام صرفاً به دگرگونی ساختارهای سیاسی یا اصلاح رفتارهای اجتماعی محدود نمی‌شود، بلکه هدف نهایی آن تحول درونی و خودسازی انسان‌هاست.

از منظر امام خمینی(ره)، پایداری هرگونه پیشرفت سیاسی، اجتماعی و اقتصادی در گرو اصلاح نفوس و بازگشت انسان به فطرت الهی است؛ اصلی که ریشه در سنت انبیا و آموزه‌های اسلامی دارد.

این نوشتار همچنین با تأکید بر نقش این تحول در پیروزی و تداوم انقلاب اسلامی، آن را مهم‌ترین پشتوانه حفظ دستاوردهای جمهوری اسلامی معرفی می‌کند.

🌐 نسخه کامل این یادداشت: پژوهشکده اندیشه دینی معاصر

⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)

#نشست_علمی

✳️ گزارش از نشست علمی «معرفت و امنیت»

دومین نشست از سلسله نشست‌های «جنگ و جامعه» با عنوان «معرفت و امنیت؛ مروری بر نقش معرفت در امنیت فردی، اجتماعی و ملی» روز چهارشنبه ۳۰ اردیبهشت ۱۴۰۵ در قالب برنامه «چهارشنبه‌های نواندیشی» پژوهشکده اندیشه دینی معاصر برگزار شد. در این نشست، دکتر علی مهجور، عضو هیئت علمی پژوهشکده، به بررسی نسبت میان معرفت، آزادی، عدالت و امنیت از منظر فلسفه اخلاق و اندیشه سیاسی پرداخت.

در آغاز این نشست، با تأکید بر اینکه بحث امنیت را نمی‌توان صرفاً در چارچوب سیاست و قدرت تحلیل کرد، بلکه باید آن را در بستر فلسفه اخلاق مورد مطالعه قرار داد، تصریح شد که مفاهیمی همچون امنیت، عدالت و آزادی سه رکن اساسی هر نظام اجتماعی و سیاسی به شمار می‌آیند و تضعیف هر یک از آنها، دو رکن دیگر را نیز در معرض آسیب قرار می‌دهد.

سخنران نشست با اشاره به دیدگاه متفکرانی همچون ارسطو، فارابی، خواجه نصیرالدین طوسی و نیز اندیشمندان معاصر، رابطه میان معرفت و نظم اجتماعی را مورد بررسی قرار داد و پرسید که آیا گسترش دانش و آگاهی به تقویت آزادی، عدالت و امنیت منجر می‌شود یا می‌تواند خود به ابزاری برای محدودسازی این ارزش‌ها تبدیل شود؟

🌐 گزارش کامل این نشست: پژوهشکده اندیشه دینی معاصر

⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)

✳️ معنویت و امنیت

✍️ #مهدی_پورحسین

«امنیت» یک موهبت الهی برای بشر و زیرساخت تمامی ابعاد زندگی آدمی است ولی از جمله مقولاتی است که «بود» آن نمودِ آنچنانی ندارد و «نبود» آن ضرورت و اهمیت آن را نشان می‌دهد. بدین معنا که زمانی که امنیت یک فرد یا جامعه به خطر می‌افتد و بعدی از ابعاد زندگی انسان دچار تهدید می‌شود، ضرورت آن به روشنی قابل لمس می‌گردد و ضرورت آن نمایان می‌شود. در یک مرحله بالاتر، نبود امنیت به ویژه در زمان «جنگ»، آشوب و هرج و مرج بیشتر نمود پیدا می‌کند و گوهر کمیابی می‌شود که همگان دنبال آن می‌گردند. در جنگ‌ها تمامی ابعاد امنیت فردی و اجتماعی در عرصه‌های فرهنگی، اقتصادی و سیاسی دچار مخاطره می‌شود و در واقع زندگی بشری را مختل می‌کند و لذا تأمین آن نیز اهمیت صدچندان پیدا می‌کند.

ضرورت و اهمیت «امنیت» برای زندگی موجب شده است انسان‌ها در طول تاریخ بدنبال تأمین و تضمین آن در جوامع باشند و متفکران و صاحب نظران نیز تئوری‌ها و راهکارهای زیادی برای تقویت و تضمین امنیت در سطح فردی و اجتماعی ارائه داده‌اند. در این میان، از بسیاری از آیات قرآن هم بر می‌آید که «امنیت» دغدغه مهم ادیان و انبیاء نیز بوده است و از این منظر، تلاش کرده‌اند این موضوع را به صورت ریشه‌ای حل کنند. بی تردید راهکاری که قرآن برای تأمین امنیت فردی و اجتماعی پیشنهاد می‌دهد، بنیادی‌ترین روشی است که اساساً می‌توان در این عرصه ارائه داد و آن هم کسب «معنویت» برای رفع تهدیدات و کسب «امنیت» کامل و تضمین شده است.

در این مقام یک نکته اساسی قابل ذکر است که راهکار قرآن جهت کسب «معنویت» و خداترسی برای تضمین امنیت، ماهیتاً یک راهکار فردی است و هویت جمعی ندارد تا در سطح مدیریت اجتماعی و از سوی حکومت‌ها قابل اجرا و اندازه گیری باشد. سطح مدیریت اجتماعی سطح عقلانیت است و باید با خرد جمعی و راهکارهای عقلانی اداه شود و از باب اجتماعی بودن جای کشف، شهود و معنویت نیست. بله بر اساس راهکار قرآن، در صورتی که آحاد جامعه به صورت فردی معنویت لازم را کسب کنند که ترس، نگرانی، اضطراب و هر گونه احساس تهدید از آنها زدوده شود می‌توانند از برکات آن در سطح اجتماعی نیز بهره ببرند اما این راهکار، در ماهیت خود یک راهکار حکومتی و اجتماعی به شمار نمی‌رود.

🔰 برشی از "معنویت و امنیت"

⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)

#نشست_علمی

✳️ اطلاعیه برگزاری چهارمین نشست از سلسله‌نشست‌های «جنگ و جامعه»

جنگ و صلح؛ یک نگاه زنانه‌نگر به روابط بین‌الملل
پژوهشکده اندیشه دینی معاصر در ادامه سلسله‌نشست‌های «جنگ و جامعه»، چهارمین نشست از این مجموعه را با عنوان «جنگ و صلح؛ یک نگاه زنانه‌نگر به روابط بین‌الملل» برگزار می‌کند.
مسئله جنگ و صلح از بنیادی‌ترین و در عین حال پیچیده‌ترین موضوعات در عرصه روابط بین‌الملل است. در دهه‌های اخیر، رویکردهای نوین در علوم انسانی و اجتماعی کوشیده‌اند ابعاد مغفول این مسئله را آشکار سازند. یکی از این رویکردها، نگاه زنانه‌نگر به روابط بین‌الملل است.

در این نشست، حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر سید حمید موسویان این موضوع مهم را مورد بحث قرار خواهد داد.
 
📅 زمان: چهارشنبه ۲۷ خرداد ۱۴۰۵، ساعت ۱۰:۳۰
 
📍 مکان: قم، خیابان معلم شرقی، خیابان شهیدان عابدی، کوچه 4، پلاک 16؛ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر

🌐 پژوهشکده اندیشه دینی معاصر

⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)

✳️ مسئله ایران و هویت دینی؛ از بازاندیشی در اندیشه حوزوی تا پذیرش تکثر هویتی

هویت ایرانی چه نسبتی با دین، سنت و تجدد دارد؟ آیا می‌توان از یک هویت واحد برای همه ایرانیان سخن گفت؟ نقش حوزه‌های علمیه و نهاد روحانیت در مواجهه با تحولات هویتی جامعه امروز چیست؟

پنجاه‌وهفتمین جلسه عمومی خانه اندیشوران با همکاری پژوهشکده اندیشه دینی معاصر به بررسی این پرسش‌های بنیادین پرداخت.

در این نشست:
▪️ دکتر سید حمید موسویان نسبت اندیشه حوزوی و «مسئله ایران» را واکاوی کرد؛
▪️ حسن اجرایی تحولات تاریخی هویت و جایگاه روحانیت را در گذار از دولت-ملت به جامعه شبکه‌ای بررسی نمود؛
▪️ سینا احمدی نیز با رویکردی جامعه‌شناختی، مسئله تکثر هویتی و چالش‌های پروژه‌های هویت‌سازی یکدست در ایران را تحلیل کرد.

این نشست، تصویری چندبعدی از چالش‌ها و ظرفیت‌های هویت دینی در ایران معاصر ارائه می‌دهد و می‌کوشد راهی برای فهم بهتر پیچیدگی‌های جامعه ایرانی بگشاید.

🌐 متن کامل گزارش نشست را در سایت پژوهشکده اندیشه دینی معاصر بخوانید.

⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)

✳️ امام حسین(ع) و احیای دین در عصر انحراف

✍️ #محمدکاظم_تقوی

امام حسین(ع) در جریان نهضت و قیام خود، سخنان و اقدام‏‌ها و نیز تبیین‌هایی دارد که عوامل و دلایل بوجود آورنده دین‌گریزی یا دین‌ستیزی در جامعه را بیان می‌کند و همچنین در‏مقابل نیز بیان می‌‏کند که چه چیزی، زمینه و عامل، برای دین‌داری و تقویت حرکت دینی در جامعه است.

در واقع کارکرد جریان امامت را در مقابل جریان خلافت بیان می‌کند. اگر زمینه فراهم می‌شد تا امامت اهل‏بیت پس از پیامبر مستقر شده و ادامه پیدا کند، جامعه اسلامی، شاهد تفرقه و تشتت نمی‌شد.

اما انحراف به وجود آمده پس از پیامبر(ص) در جریان خلافت و در ادامه سلطنت بنی ‏امیه، به جایی رسید که حضرت امام حسین(ع) فرمود: «إِنَّا لِلَّهِ وَ إِنَّا إِلَيْهِ راجِعُونَ وَ عَلَى الْإِسْلَامِ السَّلَامُ إِذْ قَدْ بُلِيَتِ الْأُمَّةُ بِرَاعٍ مِثْلِ يَزِيد»(بحارالانوار، 44، ص326) وقتی که زمام‌داری در جامعه اسلامی، توسط کسی، مانند یزید با آن افکار، اعمال و اخلاق رخ دهد، دیگر باید فاتحه اسلام را خواند؛ یعنی انهدام اسلام و دین‏داری.

همچنین در همین چشم‌انداز است که حضرت به برخی از ظاهراً خیرخواهان که می‌گفتند، خطر در پیش است و زمینه برای سفر شما به کوفه مساعد نیست که ظاهراً دعوت کوفیان و اجابت حضرت، برای تشکیل حکومت اسلامی، بر مبنای امامت اهل‏بیت چشم‌انداز قضیه بود، حضرت در مقابل آن خیرخواهان و ناصحان می‌فرمودند: «أَ لَا تَرَوْنَ أَنَّ الْحَقَّ لَا يُعْمَلُ بِهِ وَ أَنَّ الْبَاطِلَ لَا يُتَنَاهَى عَنْهُ لِيَرْغَبَ الْمُؤْمِنُ فِي لِقَاءِ اللَّهِ مُحِقّاً»(تحف العقول، ص245).

مگر شما نمی‌بینید که به حق، عمل نمی‌شود، از باطل نهی و بازداشته نمی‌شود، در چنین شرایطی، انسان مؤمن راستین، باید تا سرحد جانبازی و شهادت، خود را فدای دین کند.

امام حسین(ع) در شرایطی که به تعبیر خودشان باید فاتحه اسلام را خواند، خواستند تا زمینه‌های دین‏داری را به وجود آورند؛ یعنی زمانی که دین پیامبر، توسط حکومتی که به بنی ‏امیه رسید و انحراف آن نیز در آخرین درجه خود بود و در نتیجه سبب شده بود تا زمینه‌های دین‏داری و دین‌ورزی و زیست مؤمنانه در جامعه اسلامی آن روز، از بین برود.


🔰 برش‌هایی از عوامل و زمینه‌های دین‏داری در آینه نهضت حسینی

⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)

✳️ اصول بنیادین سیاست‌ورزی امام‌خمینی(3)

نوشتار پیشِ رو، سومین حلقه از مجموعه یادداشت‌هایی است که حجت‌الاسلام والمسلمین استاد مهدی پورحسین، رئیس پژوهشکده اندیشه دینی معاصر، در راستای واکاوی و بازخوانی مبانی مکتب سیاسی امام خمینی(ره)، به مناسبت سالگرد ارتحال آن بزرگوار به رشته تحریر درآورده است. در این بخش، نویسنده «ولی نعمت بودن مردم» را به عنوان سومین اصل بنیادین سیاست‌ورزی امام خمینی(ره) معرفی می‌کند.

وی با مقایسه سه الگوی رایجِ رابطه حکومت و مردم ــ رعیت‌محوری، مشارکت صوری و مشارکت واقعی ــ نشان می‌دهد که امام خمینی ضمن اعتقاد به منشأ الهی حکومت، تحقق و تداوم آن را وابسته به اراده و حضور مردم می‌دانست.

از نگاه ایشان، مردم صرفاً صاحبان حق رأی و تعیین سرنوشت نیستند، بلکه صاحبان اصلی انقلاب و ولی‌نعمت مسئولان به شمار می‌آیند. بر این اساس، همه کارگزاران حکومت در جایگاه خدمت‌گزار مردم قرار دارند و مشروعیت عملی خود را از همراهی آنان می‌گیرند.

این نگرش، سیاست را از مناسبات سلطه و برتری‌جویی به عرصه خدمت، پاسخگویی و قدردانی از مردم تبدیل می‌کند و یکی از متمایزترین مؤلفه‌های مکتب سیاسی امام خمینی(ره) را شکل می‌دهد.

🌐 نسخه کامل این یادداشت: پژوهشکده اندیشه دینی معاصر

⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)

#نشست_علمی

✳️ بازاندیشی در مفهوم جنگ و صلح از منظر اخلاق مراقبت

چهارمین نشست از سلسله‌نشست‌های «جنگ و جامعه» با عنوان «جنگ و صلح؛ یک نگاه زنانه‌نگر به روابط بین‌الملل» روز چهارشنبه ۲۷ خرداد ۱۴۰۵ به همت پژوهشکده اندیشه دینی معاصر برگزار شد.

در این نشست، حجت‌الاسلام والمسلمین دکتر سید حمید موسویان با بررسی رویکردهای نوین در مطالعات روابط بین‌الملل، به تبیین ظرفیت‌های «اخلاق مراقبت» در فهم پدیده جنگ و صلح پرداخت و نشان داد که چگونه این رویکرد می‌تواند برخی پیش‌فرض‌های مسلط در نظریه‌های رایج روابط بین‌الملل را به چالش بکشد.

وی در آغاز سخنان خود با اشاره به اینکه نظریه‌های متعارف روابط بین‌الملل عمدتاً بر دولت، قدرت و امنیت ملی متمرکز هستند، اظهار داشت: در این نظریه‌ها، امنیت غالباً به معنای حفاظت از مرزها و افزایش قدرت نظامی تلقی می‌شود؛ در حالی که رویکرد مراقبت‌محور با تأکید بر آسیب‌پذیری انسان‌ها، روابط انسانی و مسئولیت‌پذیری متقابل، چشم‌انداز متفاوتی از امنیت و صلح ارائه می‌دهد.

دکتر موسویان با تبیین مبانی اخلاق مراقبت، توجه هم‌زمان به عقل و احساس، اهمیت «دیگری» در شکل‌گیری هنجارهای اخلاقی و ضرورت گفت‌وگو و تعامل انسانی را از مهم‌ترین مؤلفه‌های این رویکرد برشمرد و افزود: در این نگاه، امنیت از سطح دولت به سطح انسان و شبکه‌های ارتباطی او منتقل می‌شود و وابستگی متقابل انسان‌ها مبنای فهم تازه‌ای از امنیت قرار می‌گیرد.

🌐 گزارش کامل این نشست در سایت پژوهشکده اندیشه دینی معاصر در دسترس است.

⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)

✳️  اخلاق مراقبت و بازاندیشی جنگ و صلح 

✍️ #حمید_موسویان

نظریه‌های غالب روابط بین‌الملل، جنگ و صلح را در چارچوب دولت‌محوری، قدرت، و امنیت ملی تحلیل می‌کنند؛ امنیت در فهم رایج به معنی حفاظت از مرزهاست. در نظریه‌های رایج معمولا رابطه کشورها مبتنی بر آنارشی (هرج و مرج و بی‌قاعدگی) است و امنیت در صورتی ایجاد می‌شود که قدرت بیشتر وجود داشته باشد؛ قدرت هم برآمده از تجهیزات و توان نظامی است.

رویکرد مراقبت‌محور، با تکیه بر میراث فمینیستی، توجه به بدن‌های آسیب‌پذیر، روابط انسانی و مسئولیت‌پذیری را جایگزین این پیش‌فرض‌ها می‌سازد.

رویکرد مراقبت‌محور که نوعی نگاه فمینیستی است بر چند نکته تأکید دارد: توجه به احساسات در کنار عقل برای یافتن هنجارها؛ تأکید بر نگاه به «دیگری» و اهمیت آن در اخلاق؛ لزوم رابطه، گفتگو و تعامل با دیگران، به اندازه رشد و ارتقای شخصی.

🔰 برش‌هایی از «جنگ و صلح؛ یک نگاه زنانه‌نگر به روابط بین‌الملل»

⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)

✳️ تحلیل گفتمان‌ عاشوراپژوهی در ايران معاصر

✍️ #سیدحسین_یوسفی‌فخر

عاشورا تنها یک رخداد تاریخی نیست؛ بلکه هر دوره، آن را از دریچه مسائل و دغدغه‌های خود بازخوانی کرده است.
مقاله «تحلیل گفتمان‌ عاشوراپژوهی در ایران معاصر» نشان می‌دهد که پژوهش‌های عاشورایی در نیم‌قرن اخیر، در تعامل و گاه تقابل با جریان‌های سیاسی، اجتماعی و روشنفکری شکل گرفته‌اند و هر یک کوشیده‌اند پاسخی به مسائل زمانه خود ارائه دهند.
این پژوهش به پرسش‌هایی از این دست می‌پردازد:
🔹 آیا می‌توان از گفتمان‌های مختلف عاشوراپژوهی سخن گفت؟
🔹 این گفتمان‌ها کدام‌اند و چرا روایت‌های متفاوت و گاه متعارض از عاشورا پدید آمده‌اند؟
🔹 چه عواملی در شکل‌گیری این تفاوت‌ها نقش داشته‌اند؟
نتایج پژوهش نشان می‌دهد که در فاصله سال‌های ۱۳۴۰ تا ۱۳۹۰، سه گفتمان آشکار و اثرگذار، یعنی گفتمان انقلابی، گفتمان اصلاحی و گفتمان احساسی ـ عاطفی بر عاشوراپژوهی معاصر حاکم بوده‌اند. در عین حال، این مقاله از گفتمان اخلاقی نیز سخن می‌گوید؛ گفتمانی که با وجود حضور و تأثیرگذاری، کمتر مورد توجه قرار گرفته و می‌کوشد آموزه‌های اخلاقی نهضت عاشورا را برجسته ساخته و بر پایه آن، اخلاق جامعه را صورت‌بندی کند.

🔰 متن کامل این نوشتار: «تحلیل گفتمان‌ عاشوراپژوهی در ايران معاصر(1340 تا 1390)»

⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)

✳️ کلیشه‌ها؛ بزرگ‌ترین مانع گفت‌وگو

✍️ #رضا_تاران

گاهی برای فهم دنیای پیچیده، ناخودآگاه دست به ساده‌سازی می‌زنیم؛ گروه‌های بزرگ را یکپارچه می‌بینیم و همه را با یک برچسب می‌شناسیم؛ «آخوندها»، «روشنفکران»، «اصلاح‌طلبان» یا «ملی‌گراها».

حال آنکه فاصله فکری میان افراد یک گروه، گاه از فاصله میان دو جریان کاملاً متفاوت بیشتر است. این یکسان‌انگاری، گفت‌وگو را از ما می‌گیرد؛ زیرا گفت‌وگو با یک کلیشه آسان‌تر از گفت‌وگو با یک انسان پیچیده است.

در فضای قطبی، «یکپارچه دیدنِ دیگران» به ابزاری هویتی تبدیل می‌شود؛ دیگر نیازی به شنیدن احساس نمی‌کنیم، چون گمان می‌کنیم پاسخ را از پیش می‌دانیم. گفت‌وگو به مناظره، مناظره به جدال، و جدال به سکوت می‌انجامد.
تاریخ معاصر ایران بارها نشان داده است که تغییر، دقیقاً از همان تفاوت‌های ریزی آغاز شده که کلیشه‌ها مانع دیدن آن‌ها بوده‌اند.

گفت‌وگو از لحظه‌ای آغاز می‌شود که بپذیریم آن روحانی، آن روشنفکر، یا آن مقام دولتی، ممکن است با تصویری که در ذهن ما ساخته شده متفاوت باشد؛ و همین تفاوت، هرچند کوچک، همان نقطه‌ای است که مسیر تغییر از آن آغاز می‌شود.

دیدن تفاوت‌های ریز، نه ساده‌لوحی سیاسی است و نه صرفاً یک فضیلت اخلاقی؛ بلکه پیش‌شرط هر گفت‌وگویی است که بخواهد به نتیجه برسد و جامعه را از فروغلتیدن به لایه‌های متخاصم و حباب‌های جدا از هم بازدارد.

🔰 برگرفته از «آیا می‌توان با یک کلیشه گفت‌وگو کرد؟»

⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)

#نشست_علمی

📢 سلسله نشست‌های چهارشنبه‌های نواندیشی

نشست پنجم:

«عاشورا و حق مقاومت» (الگویی برای کنشگری در دنیای معاصر)

واقعه عاشورا تنها یک رخداد تاریخی نیست؛ بلکه سرچشمه‌ای الهام‌بخش برای بازاندیشی در مفاهیمی همچون حق، عدالت، مقاومت و مسئولیت اجتماعی است. نسبت این میراث ماندگار با مسائل و چالش‌های جهان امروز، محور گفت‌وگوی پنجمین نشست از سلسله نشست‌های «چهارشنبه‌های نواندیشی» خواهد بود.

🎙 سخنران: سینا احمدی  (عضو هیئت علمی پژوهشکده اندیشه دینی معاصر)

📅 زمان: چهارشنبه، ۱۰ تیر ۱۴۰۵، ساعت ۱۱

📍 مکان: پژوهشکده اندیشه دینی معاصر

🌐 سایت پژوهشکده اندیشه دینی معاصر

⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)

✳️ اصول بنیادین سیاست‌ورزی امام‌خمینی(4)

چهارمین حلقه از مجموعه یادداشت‌های حجت‌الاسلام والمسلمین استاد مهدی پورحسین، رئیس پژوهشکده اندیشه دینی معاصر، در راستای واکاوی و بازخوانی مبانی مکتب سیاسی امام خمینی(ره)، موضوع «اولویت محرومان و مستضعفان» را به عنوان چهارمین اصل بنیادین سیاست‌ورزی امام خمینی(ره)، مورد بررسی قرار داده است.

در منظومه فکری بنیان‌گذار جمهوری اسلامی، اگرچه همه مردم در حق مشارکت سیاسی و تعیین سرنوشت خویش برابرند، اما در بهره‌مندی از امکانات و مواهب عمومی، اقشار محروم و مستضعف از اولویتی ویژه برخوردارند. این نوشتار ضمن بررسی مبانی دینی، اجتماعی و تاریخی این رویکرد، جایگاه مستضعفان را در اندیشه سیاسی امام و نقش آنان را در پیروزی و استمرار انقلاب اسلامی مورد واکاوی قرار می‌دهد.

🌐 نسخه کامل این نوشتار: پژوهشکده اندیشه دینی معاصر

⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)

✳️ وقتی اشک، فریاد می‌شود

✍️ #حسن_پویا

اشک و گريه همچون خنده و شادي از عوارض وجودي انسان است. اندوهگين گشتن در هنگام از دست دادن محبوب و شاد گشتن در هنگامه خشنوديها برخاسته از فطرت انساني است. اين گونه رفتار از نظر ديني نيز قابل قبول و پذيرش است و پيامبر خدا(ص) و ائمه معصومين(عم) نيز حالاتي از غم و شادي داشته‌اند. آنان نيز در سوگ عزيزان خود سوگوار بودند و گريه مي‌کردند، چنانکه در شهادت حمزه سيدالشهداء، مرگ ابراهيم فرزند پيامبر و فاطمه بنت اسد مادر اميرالمومنين، اين حالت براي پيامبر خدا(ص) بروز عيني داشت.

سوگواري محرم از آيين‌هاي خاص در ميان شيعيان است که در سوگ شهيدان کربلا بروز و ظهور پيدا مي‌کند، گرچه در ميان برخي از مسلمانان و حتي ساير مذاهب و اديان نيز نمونه‌هايي ظهور کرده و جلوه و عظمت حسيني، آنان را نيز وادار به واکنش کرده و به ياد سيد و سالار شهيدان، مراسم‌هايي برگزار مي‌کنند.

امام زين‌العالدين(ع)، حضرت زينب کبري(عها) و بي‌بي أم‌البنين و رباب همسران و مادران شهداء، از نخستين سوگواران حسيني محسوب مي‌شوند.

تشويق و ترغيب بر عزاداري حسين بن علي(ع) و ياران باوفاي آن حضرت در روايات فراواني به چشم مي‌خورد.

عالمان نيز همواره بر برپايي مراسم سوگواري، مرثيه سرايي و روضه خواني براي امام حسين(ع) تأکيد داشته و خود نيز در اين زمينه، مجالس روضه و عزا برگزار مي‌کردند.

امام خميني در دوران حضور در ايران و يا در نجف به امر عزاداري اهتمام و تأکيد داشت. ايشان در بخشي از وصيت نامه سياسي ـ الهي خود مراسم عزاداري سيدالشهداء و ساير ائمه را از عنايات خداوند متعالي مي‌داند و مي‌فرمايد:

از آن جمله مراسم عزاداري ائمۀ اطهار و بويژه‌‎ ‌‏سيد مظلومان و سرور شهيدان، حضرت ابي عبداللّه الحسين ـ صلوات وافر الهي و‌‎ ‌‏انبيا و ملائکة اللّه و صلحا بر روح بزرگ حماسي او باد ـ هيچ گاه غفلت نکنند. و‌‎ ‌‏بدانند آنچه دستور ائمه(عم) براي بزرگداشت اين حماسۀ تاريخي‌‎ ‌‏اسلام است و آنچه لعن و نفرين بر ستمگران آل بيت است، تمام فرياد قهرمانانۀ‌‎ ‌‏ملتها است بر سردمداران ستم پيشه در طول تاريخ الي الابد. و مي‌دانيد که لعن و‌‎ ‌‏نفرين و فرياد از بيداد بني اميه ـ لعنة اللّه عليهم ـ با آنکه آنان منقرض و به جهنم‌‎ ‌‏رهسپار شده اند، فرياد بر سر ستمگران جهان و زنده نگهداشتن اين فرياد‌‎ ‌‏ستم شکن است.

🔰 برشی از «در سوگ عزاداري محرم»

⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)

#نشست_علمی

✳️ گزارشی از نشست علمی «عاشورا و حق مقاومت»

پنجمین نشست از سلسله نشست‌های «جنگ و جامعه» در برنامه «چهارشنبه‌های نواندیشی» پژوهشکده اندیشه دینی معاصر با سخنرانی سینا احمدی برگزار شد.

در این نشست، مفهوم «حق مقاومت» از منظر فلسفه سیاسی مدرن تبیین شد و نسبت آن با نهضت عاشورا مورد واکاوی قرار گرفت. سخنران با تبیین حق مقاومت، آرای اندیشمندانی چون جان لاک، هانا آرنت و جان رالز را درباره آن مطرح کرده و سه خوانش از عاشورا را در قالب اسلام سنتی، اسلام سیاسی و اسلام اجتماعی مورد بررسی قرار داد.

وی در جمع‌بندی تأکید کرد که در میان این سه رویکرد، اسلام اجتماعی با تأکید بر کرامت انسانی، عاملیت اجتماعی، گفت‌وگو، خشونت‌پرهیزی و اصلاح‌گری، ظرفیت بیشتری برای بازخوانی نهضت امام حسین(ع) به‌عنوان الگویی برای «حق مقاومت» و کنش مسئولانه در دنیای معاصر دارد.

🔹 ادامه گزارش این نشست علمی را در سایت پژوهشکده اندیشه دینی معاصر بخوانید.

⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)

✳️ عاشورا و حق مقاومت

✍ #سینا_احمدی

واقعه عاشورا در طول تاریخ، همواره فراتر از یک رخداد تاریخی، الهام‌بخش قرائت‌های گوناگون از نسبت دین، قدرت و اعتراض بوده است.

این نوشتار با طرح این پرسش که آیا می‌توان میان نهضت امام حسین(ع) و مفهوم مدرن «حق مقاومت» نسبتی معنادار برقرار کرد، می‌کوشد با تکیه بر سه خوانش رایج از عاشورا ــ اسلام سنتی، اسلام سیاسی و اسلام اجتماعی ــ ظرفیت هر یک را برای تبیین این نسبت بررسی کند.

در این راستا، ابتدا مفهوم «حق مقاومت» در فلسفه سیاسی مدرن، با ارجاع به آرای جان لاک، هانا آرنت و جان راولز، تبیین می‌شود و نشان داده می‌شود که این حق، آخرین سنگر کرامت انسانی در برابر قدرتی است که از اخلاق و عدالت فاصله گرفته است. سپس سه پارادایم اسلامی در مواجهه با عاشورا تحلیل می‌شود.

در حالی که اسلام سنتی، عاشورا را عمدتاً در قالب سلوک فردی و مناسک دینی، و اسلام سیاسی، آن را در چارچوب انقلاب و براندازی قدرت تفسیر می‌کند، اسلام اجتماعی، عاشورا را حماسه‌ای برای احیای عاملیت اخلاقی، اصلاح جامعه و مقاومت مدنی می‌داند.

بر این اساس، نوشتار استدلال می‌کند که خوانش اسلام اجتماعی، با تأکید بر اصلاح، کرامت انسانی، گفت‌وگو، نافرمانی مدنی، پرهیز از خشونت بی‌ضابطه و پایداری بر ارزش‌های اخلاقی، نزدیک‌ترین نسبت را با مفهوم مدرن «حق مقاومت» برقرار می‌سازد و امام حسین(ع) را به مثابه الگویی از «شهروند مسئول» معرفی می‌کند که در برابر فساد و استبداد می‌ایستد، بی‌آنکه اخلاق را فدای پیروزی سیاسی سازد.

🔰 برگرفته از «عاشورا و حق مقاومت»

⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)

✳️ رویکرد الاهیاتی به عاشورا

✍️ #علی_مهجور

این نوشتار، با تبیین «رویکرد الاهیاتی به عاشورا»، نشان می‌دهد که در الاهیات عقلی، عاشورا رخدادی برای اصلاح دین، بازگرداندن جامعه به اصول اصیل دین و تثبیت توحید است؛ ازاین‌رو، همه رفتارها و رخدادهای این واقعه در پرتو این هدف تفسیر می‌شوند.

بر همین اساس، نخستین مؤلفه این رویکرد، پاکسازی تاریخ عاشورا از اسطوره‌ها، خرافات و روایت‌های تحریف‌شده‌ای است که پیام اصلی نهضت، یعنی احیای دین و توحید، را در حاشیه قرار می‌دهند.

همچنین این رویکرد، با استناد به هدف امام حسین(ع) در نجات انسان‌ها از جهالت، بر ارائه روایتی عقل‌مدارانه از عاشورا تأکید می‌کند و هرگونه روایت اغراق‌آمیز و صرفاً احساس‌برانگیز را عامل دور شدن از حقیقت تاریخی و معرفتی این واقعه می‌داند.

در رویکرد الاهیاتی، تاریخ اصالت مستقل ندارد؛ بلکه اعتبار آن در چارچوب اصول کلامی معنا می‌یابد و هرگاه گزارشی تاریخی با مبانی کلام شیعی ناسازگار باشد، معیار داوری، اصول کلامی خواهد بود.

در این نگاه، محور اصلی کنش امام حسین(ع)، تحقق توحید در دو ساحت نظری و عملی است؛ بدین معنا که هم باورهای توحیدی و هم رفتارهای برخاسته از آن، غایت نهضت عاشورا را تشکیل می‌دهند.

بر همین اساس، رویکرد الاهیاتی میان لایه‌های ژرف و سطحی دین تمایز می‌نهد و آیین‌ها و اوامری را که به تعمیق معرفت دینی، خودسازی اخلاقی و تحقق ارزش‌های توحیدی می‌انجامند، بر مناسک و جلوه‌های صرفاً ظاهری دین ترجیح می‌دهد.

در این نگاه، تأسی به امام حسین(ع) بیش از آنکه در گسترش آیین‌های ظاهری خلاصه شود، در تقویت ایمان، اخلاق، مسئولیت‌پذیری و عمل بر اساس آموزه‌های توحیدی تحقق می‌یابد.


🔰 برگرفته از «ماهیت رویکرد الاهیاتی به عاشورا»

⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)

✳️ اقامهٔ دین؛ حکومت یا هدایت جامعه؟

✍️ #محمدهادی_حاضری

حرکت حضرت اباعبدالله الحسین(ع) با هدف «اقامهٔ دین» و اصلاح آن شکل گرفت؛ هدفی که در همه فراز و فرودهای نهضت عاشورا، از مدینه تا کربلا، هیچ‌گاه دستخوش تغییر نشد.
قرآن کریم نیز «اقامهٔ دین» را رسالت مشترک همه پیامبران اولوالعزم معرفی می‌کند. در سنت تفسیری مسلمانان، این تعبیر همواره به معنای تمسک و عمل پایدار به دین همراه با حفظ وحدت و اخوت اجتماعی فهمیده شده است، نه صرفاً تشکیل حکومت.
در دهه‌های اخیر، به‌ویژه پس از انقلاب اسلامی، تلقی تازه‌ای پدید آمد که «اقامهٔ دین» را با «ایجاد حکومت دینی» و اجرای دین از مجرای حکومت یکسان دانست. این برداشت، از سوی شماری از اندیشمندان، از جمله شهید بهشتی، مورد نقد قرار گرفت و ایشان آن را نمونه‌ای از «تفسیر به رأی» قرآن دانست.
حکومت، ساختاری مدیریتی و ابزاری برای تحقق برخی اهداف دینی است؛ اما «اقامهٔ دین» حقیقتی فراتر از قدرت سیاسی و به معنای احیای ایمان، اخلاق و حقیقت الهی در دل‌ها و جامعه است.
واقعهٔ کربلا نیز نشان داد که اگر اقامهٔ دین تنها در حکومت خلاصه می‌شد، عاشورا باید شکست به شمار می‌آمد؛ حال آنکه امام حسین(ع) با ایثار و بیداری‌بخشی، حقیقت دین را از دینِ قدرت جدا ساخت و آن را در قالب ارزش‌ها و آرمان‌ها اقامه کرد.
از این منظر، حکومت می‌تواند بهترین حامی دین باشد، اما حقیقت دین در قلب‌ها، اخلاق، معرفت و تربیت انسان‌ها ریشه دارد؛ همان‌گونه که شهید بهشتی تأکید می‌کند: «اسلام می‌خواهد انسان‌ها از درون، خواستار حق، عاشق حق و تسلیم حق باشند.»

🔰 برگرفته از «اقامه دین؛ رسالت حسینی»

⚡️ پژوهشکده اندیشه دینی معاصر (آدم)