عنقاء
7.37K subscribers
156 photos
79 videos
21 files
328 links
✨ عنقاء: جُستارهایی نقّادانه در دین‌پژوهی

🖋 ارتباط با مسؤول (زهیر میرکریمی)
https://t.me/zoheir_mirkarimi

💡 بازتاب‌دادن پژوهش‌های حوزه‌ی مطالعات ادیان به معنای تأیید یا رد آن‌ها نیست.
Download Telegram
🖼 سپاهیان آسمان. اثر گوستاو دورِه. ۱۸۶۶ میلادی.

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن

📌 موضوع‌ها: مَثَل مؤمنان در انجیل؛ سیری‌ناپذیریِ دوزخ؛ مهمانانِ ابراهیم.


📖 سوره‌ی فتح، آیه‌ی ۲۹
مُّحَمَّدٌ رَّسُولُ اللَّـهِ وَ الَّذِينَ مَعَهُ أَشِدَّاءُ عَلَى الْکُفَّارِ رُحَمَاءُ بَيْنَهُمْ تَرَاهُمْ رُکَّعًا سُجَّدًا يَبْتَغُونَ فَضْلًا مِّنَ اللَّـهِ وَ رِضْوَانًا سِيمَاهُمْ فِي وُجُوهِهِم مِّنْ أَثَرِ السُّجُودِ ذَٰلِکَ مَثَلُهُمْ فِي التَّوْرَاةِ وَ مَثَلُهُمْ فِي الْإِنجِيلِ کَزَرْعٍ أَخْرَجَ شَطْأَهُ فَآزَرَهُ فَاسْتَغْلَظَ فَاسْتَوَىٰ عَلَىٰ سُوقِهِ يُعْجِبُ الزُّرَّاعَ لِيَغِيظَ بِهِمُ الْکُفَّارَ وَعَدَ اللَّـهُ الَّذِينَ آمَنُوا وَ عَمِلُوا الصَّالِحَاتِ مِنْهُم مَّغْفِرَةً وَ أَجْرًا عَظِيمًا
محمد پيامبر خداست؛ و کسانى که با اويند، بر کافران، سختگير، با همديگر مهربانند. آنان را در رکوع و سجود مى‌بينى. فضل و خشنودى خدا را خواستارند. علامت آنان بر اثر سجود در چهره‌هايشان است. اين صفت ايشان است در تورات، و مثَل آنها در انجيل چون کشته‌اى است که جوانه خود برآورد و آن را مايه دهد تا ستبر شود و بر ساقه‌هاى خود بايستد و دهقانان را به شگفت آورد، تا از آنان کافران را به خشم دراندازد. خدا به کسانى از آنان که ايمان آورده و کارهاى شايسته کرده‌اند، آمرزش و پاداش بزرگى وعده داده‌است.

🔻 تمثیلی که در این آیه از پیامبر و همراهان او ارائه شده است اشاره‌ای است به تمثیل معروفِ مَرقُس در عهد جدید است.
📚 عهد جدید، انجیل مَرقُس، بخش ۴، بندهای ۲۶ تا ۲۹: و گفت: "ملکوت خدا به مردی می‌مانَد که تخم در زمین می‌افشاند: خواه خفته اش خواه بیدار، شب و روز دانه روش و نمو می‌کند، و او نمی‌داند چه‌سان. زمین به خود نخست سبزه برمی‌آورد، سپس آنگاه خوشه و سپس بسی گندم در خوشه. و چون محصول آماده گشت، بی‌درنگ داس به دست می‌گیرد، چه موسم درو دررسیده است." [پ.س.]


📖 سوره‌ی ق، آیه‌ی ۳۰
يَوْمَ نَقُولُ لِجَهَنَّمَ هَلِ امْتَلَأْتِ وَ تَقُولُ هَلْ مِن مَّزِيدٍ
آن روز كه به دوزخ مى‌گوييم: «آيا پر شدى؟» و مى‌گويد: «آيا باز هم هست؟»

🔻 در کیهان‌شناسی سامی یکی از مکان‌های دوزخ در زیرِ زمین است و «شیئول» نامیده می‌شود. این آیه از قرآن با عبارتی درباره‌ی دوزخ در کتابِ «امثال» مشابهت دارد.
📚 بایبل عبری، کتابِ امثال سلیمان، بخش ۳۰، بند ۱۵ و ۱۶: ... چهار چیز که نمی‌گویند کافی است: هاویه، و رحم نازاد، و زمینی که از آب سیر نمی‌شود، و آتش که نمی‌گوید کافی است. [ت.ق.]


📖 ذاریات، آیه‌های ۲۴ تا ۳۰
هَلْ أَتَاكَ حَدِيثُ ضَيْفِ إِبْرَاهِيمَ الْمُكْرَمِينَ ﴿٢۴﴾ إِذْ دَخَلُوا عَلَيْهِ فَقَالُوا سَلَامًا قَالَ سَلَامٌ قَوْمٌ مُّنكَرُونَ ﴿٢۵﴾ فَرَاغَ إِلَىٰ أَهْلِهِ فَجَاءَ بِعِجْلٍ سَمِينٍ ﴿٢۶﴾ فَقَرَّبَهُ إِلَيْهِمْ قَالَ أَلَا تَأْكُلُونَ ﴿٢٧﴾ فَأَوْجَسَ مِنْهُمْ خِيفَةً قَالُوا لَا تَخَفْ وَ بَشَّرُوهُ بِغُلَامٍ عَلِيمٍ ﴿٢٨﴾ فَأَقْبَلَتِ امْرَأَتُهُ فِي صَرَّةٍ فَصَكَّتْ وَجْهَهَا وَ قَالَتْ عَجُوزٌ عَقِيمٌ ﴿٢٩﴾ قَالُوا كَذَٰلِكِ قَالَ رَبُّكِ إِنَّهُ هُوَ الْحَكِيمُ الْعَلِيمُ ﴿٣٠﴾
آيا خبر مهمانان ارجمند ابراهيم به تو رسيد؟ ﴿٢۴﴾ چون بر او درآمدند؛ پس سلام گفتند. گفت: «سلام، مردمى ناشناسيد.» ﴿٢۵﴾ پس آهسته به سوى زنش رفت و گوساله‌اى فربه آورد. ﴿٢۶﴾ آن را به نزديكشان برد [و] گفت: «مگر نمى‌خوريد؟» ﴿٢۷﴾ و از آنان احساس ترسى كرد. گفتند: «مترس.» و او را به پسرى دانا مژده دادند. ﴿٢۸﴾ و زنش با فريادى سر رسيد و بر چهره خود زد و گفت: «زنى پير نازا [چگونه بزايد]؟» ﴿٢۹﴾ گفتند: «پروردگارت چنين فرموده است. او خود حكيم داناست.» ﴿۳۰﴾

🔻 روایتِ ورودِ فرشتگان بر ابراهیم و همسرش ساره در قرآن را می‌توان در نوشته‌های گوناگونی از متون بایبلی و پسابایبلی یافت. عبارتِ «قَوْمٌ مُّنكَرُونَ» احتمالاً بازتاب‌دهنده‌ی باوری پذیرفته‌شده در میان یهودیان است که مهمانان ابراهیم را سه مرد می‌دانستند که در اصل سه فرشته بوده‌اند: میکائیل، جبرئیل، و رَفائیل.
📚 متون پسابایبلی، تَلمود، باوا مِتصیا، ۸۶ب: آن سه مرد که بودند: میکائیل، جبرئیل، و رَفائیل. میکائیل آمد تا خبر [آمدنِ اسحاق] را به ساره بدهد؛ رفائیل [آمد] تا ابراهیم را شفا ببخشد؛ و جبرئیل [آمد] تا تا سدوم (شهری که لوط در آن ساکن بوده است) را زیر و زِبَر کند. [ز.م.]

🔻 آیه‌ی ۲۷ بازتاب دهنده‌ی سنّتی میدارشی است که طبق آن مهمانان ابراهیم دست به خوراک نمی‌بردند چون فرشته‌اند (بنگرید به تفسیرِ سِفر پیدایش، بخش ۴۶، بند ۱۴).


📗 بخشی از مطالب این فرسته از منبع زیر برگرفته شده‌اند:
Reynolds, Gabriel Said. The Qur’an and the Bible: Text and Commentary. New Haven: Yale University Press, 2018.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_بیست‌وششم #جزء_بیست‌وششم (فرسته‌ی ۲ از ۲)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
👍1
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن

📌 موضوع‌ها: هدفِ خلقت انس و جن؛ طور و کوه سینا؛ نردبانِ آسمان.


📖 سوره‌ی ذاریات، آیه‌های ۵۶ و ۵۷
وَ مَا خَلَقْتُ الْجِنَّ وَ الْإِنسَ إِلَّا لِيَعْبُدُونِ ﴿۵۶﴾ مَا أُرِيدُ مِنْهُم مِّن رِّزْقٍ وَ مَا أُرِيدُ أَن يُطْعِمُونِ ﴿۵٧﴾
و جن و انس را نيافريدم جز براى آنكه مرا بپرستند. ﴿۵۶﴾ از آنان هيچ روزيى نمى‌خواهم، و نمى‌خواهم كه مرا خوراك دهند. ﴿۵٧﴾

🔻 مقایسه کنید با:
📚 کتاب اول سموئیل، بخش ۱۵، بند ۲۲: لیک سموئیل گفت: "آیا یَهُوَه از قربانی‌های سوختنی و قربانی‌های ذبح‌کردنی همانند اطاعت از کلام یَهُوَه خشنود می‌گردد؟ آری، اطاعت بهتر از قربانی ذبح‌کردنی است، فرمانبرداری برتر از پیه قوچ‌ها است." [پ.س.]


📖 سوره‌ی طور، آیه‌ی ۱
وَالطُّورِ
سوگند به طور.

🔻 «طور» در زبان عربی به معنای «کوه» است. مفسران و مترجمان «طور» در این آیه را اشاره به کوهِ «سینا» می‌دانند. این تلقی کاملاً درست است، زیرا «طور» ریشه در واژه‌ی «طورا» در زبان آرامی دارد که مسیحیان و یهودیان آن را برای اشاره به «کوه سینا» استفاده می‌کرده‌اند.


📖 سوره‌ی طور، آیه‌ی ۳۸
أَمْ لَهُمْ سُلَّمٌ يَسْتَمِعُونَ فِيهِ فَلْيَأْتِ مُسْتَمِعُهُم بِسُلْطَانٍ مُّبِينٍ
آيا نردبانى دارند كه بر آن [بر شوند و] بشنوند؟ پس بايد شنونده آنان برهانى آشكار بياورد.

🔻 این آیه یکی از آیه‌هایی است که آشکارا نشان‌دهنده‌ی پیروی قرآن از کیهان‌شناسی مردمان هم‌عصر خودش در دوران پساباستان بوده است. طبق کیهان‌شناسیِ مردمانِ پساباستان در سرزمین‌های اطراف مدیترانه، بعضی از انسان‌های مهذّب می‌توانسته‌اند با طناب‌ها (أسباب) یا نردبان (سُلَّم) به فرازِ سقف آسمان بالا بروند و از گنبدِ آسمان بگذرند و سخنان خدا و فرشتگان را بشنوند و آن را برای آدمیان بر روی زمین همچون پیام بیاورند. در این آیه به نقش «نردبان» اشاره شده است و در آیه‌های دیگری در قرآن این باورِ کیهان‌شناختیِ پساباستانی به «أسباب» یا «طناب‌های آسمانی» نیز نسبت داده شده است (بنگرید به سوره‌ی بقره، آیه‌ی ۱۶۶؛ سوره‌ی حج، آیه‌ی ۱۵؛ سوره‌ی ص، آیه‌ی ۱۰؛ و سوره‌ی غافر آیه‌های ۳۶ و ۳۷).

🔻 کوین فُن بِلَدِل در مقاله‌ی «طناب‌های آسمانی و مرجعیت پیامبرانه در قرآن و بافتارِ پساباستانیِ آن» کوشیده است تا نشان دهد بر خلاف نظر مفسران مسلمان —که واژه‌ی «أسباب» در قرآن را به معنای وسیله، سررشته، و راه گرفته‌اند— أسباب در کیهان‌شناسی بایبلی-قرآنی معنایی ویژه دارد و در زمانه‌ی پساباستان و زمینه‌ی سرزمین‌های غرب آسیا به معنای «طناب‌های آسمانی» بوده است. بنا بر آن باورها، با طناب‌های آسمانی می‌شده است به اذن خدا بر سقفِ گنبدِ آسمان، یعنی جایگاه خدا، بالا رفت. أسباب یا همان طناب‌های آسمانی یکی از ویژگی‌های کیهان‌شناسی قرآن است که پیام‌آورانِ راستین با آن‌ها به‌طور جسمانی یا روحانی به آسمان بَر می‌شوند و از آن‌جا پیام می‌آورند. این باور، مشابه باوری است که در میان مردم سرزمین‌های اطراف مدیترانه و میان‌رودان در دوران باستان نسبت به توانایی انسان‌های مهذّب وجود داشته است. تمسک به تواناییِ بالا رفتن به آسمان با چنین طناب‌هایی نقشِ ایجاد مرجعیت برای پیامبران و صدقِ سخنانشان در برابر شکّاکان را نیز ایفاء می‌کرده است.

🔻 این باور را می‌توان در رؤیای ایوب در سِفر پیدایش نیز پی گرفت، که در خواب می‌بیند فرشتگان با نردبانی از آسمان پایین می‌آیند و بالا می‌روند.
📚 بایبل عبری، سِفر پیدایش، بخش ۲۸، بندهای ۱۰ تا ۱۲: یعقوب بِئْرشِبَع را ترک گفت و رهسپار حَران گشت. بر حسب اتفاق، به مکانی رسید و شب را آنجا سپری کرد،‌ چرا که خورشید غروب کرده بود. یکی از سنگ‌های آن مکان را برگرفت و زیر سر خویش نهاد و در آن مکان بخُفت. خوبی بدید: اینک نردبانی بر زمین برپا گشته بود که سر آن به آسمان می‌رسید، و فرشتگان خدا از آن بالا و پایین می‌رفتند. [پ.س.]

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_بیست‌وهفتم #جزء_بیست‌وهفتم (فرسته‌ی ۱ از ۲)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
🖼 نردبان یعقوب (فرشتگان با نردبان از آسمان فرود می‌آیند و بالا می‌روند). اثر نیکولاس دیپره. سده‌ی شانزدهم میلادی.

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
👍1
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن

📌 موضوع‌ها: سدرة المنتهی: درخت یا صورت فلکی؛ شباهتِ سوره‌ی رحمان و مزمور ۱۳۶؛ خدایِ اوّل و آخر.


📖 سوره‌ی نجم، آیه‌های ۱۳ تا ۱۶
وَ لَقَدْ رَآهُ نَزْلَةً أُخْرَىٰ ﴿١٣﴾ عِندَ سِدْرَةِ الْمُنتَهَىٰ ﴿١۴﴾ عِندَهَا جَنَّةُ الْمَأْوَىٰ ﴿١۵﴾ إِذْ يَغْشَى السِّدْرَةَ مَا يَغْشَىٰ ﴿١۶﴾
و قطعاً بار ديگرى هم او را ديده است، ﴿١٣﴾ نزديك سدرالمنتهى، ﴿١۴﴾ در همان جا كه جنةالمأوى است. ﴿١۵﴾ آنگاه كه درخت سدر را آنچه پوشيده بود، پوشيده بود. ﴿١۶﴾

🔻 «رؤیت دیگر» در آیه‌ی ۱۴، و توصیفِ درختِ سدر، با توصیفی که اِفرام سوری از بهشت در کتابش آورده است شباهت دارد. اِفرام درختی را در بهشت توصیف می‌کند که همچون پرده‌ای مُقدّس برای جداکردن دو سطح از بهشت کاشته شده است.
📚 سروده‌هایی در باب بهشت: در میانه‌ی بهشت خداوند درختِ دانش را کاشته است، تا پایین را از بالا،‌ و جایگاه مُقدّس را از قُدس الاقداس جدا کند. [ز.م.]

🔻 در همین زمینه، احمد پاکتچی در مقاله‌ای نوآورانه با رویکردِ فرهنگی-گفتمانی و با استفاده از روش‌های ریشه‌شناختی به بررسی مفهوم سدرة المنتهی نزد اعراب پرداخته است و با بررسی باورهایِ کیهان‌شناختیِ مردمانِ آستانه‌ی ظهور قرآن، سدرة المنتهی را نه یک درخت در بهشت، بلکه یک صورتِ فلکی می‌داند که اعراب آن را در دورترین بخشِ مرئیِ آسمانِ شب می‌دیده‌اند و امروزه با صورت فلکیِ آندرومدا مطابقت دارد. بنگرید به:
📗 پاکتچی، احمد. "بازخوانی مفهوم «سدرة المنتهی» با رویکرد گفتمانی." مطالعات تاریخی قرآن و حدیث ۵۸ (۱۳۹۴): ۷–۴۶.


📖 سوره‌ی رحمن

🔻 بنابر آنچه بعضی از قرآن‌پژوهان، همچون هِینریش اشپایِر و اَنجِلیکا نُیْوِرت، گفته‌اند، سوره‌ی رحمن ارتباط وثیقی با مزمور ۱۳۶ از کتابِ مزامیر در بایبل عبری دارد. این ارتباط هنگامی بیشتر آشکار می‌شود که به نقش عبارتِ تکرارشونده‌ی «فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ» که «آلاء» (به معنای «نعمت») درآن نقش محوری دارد و عبارت مشابه آن در مزمورِ ۱۳۶ یعنی «زیرا که رحمت او تا ابدالآباد است» که «رحمت» در آن نقش محوری دارد توجه شود. همچنین، هر دو متن مضامین مشترکی درباره‌ی قدرت و رحمت الهی دارند.

🔻 سوره‌ی رحمن و مزمور ۱۳۶ در تقطیع عبارات نیز شباهت دارند .در هر دو متن، در مواردی عبارات پیش از آنکه معنایشان کامل شود یا توصیفاتشان پایان یابد قطع می‌شوند و پس از آنکه عبارت تکرارشونده ذکر می‌شود (در قرآن «فَبِأَيِّ آلَاءِ رَبِّكُمَا تُكَذِّبَانِ» و در مزمور «زیرا که رحمت او تا ابدالآباد است») ‌عبارت در آیه/بند بعدی ادامه پیدا می‌کند.
📚 بایبل عبری، مزامیر،‌ مزمور ۱۳۶، بندهای ۵ تا ۹، و ۲۵ تا ۲۶:
او که آسمان‌ها را به حکمت آفرید، زیرا که رحمت او تا ابدالآباد است.
او را که زمین را بر آب‌ها گسترانید، زیرا که رحمت او تا ابدالآباد است.
او را که نیّرهای بزرگ آفرید، زیرا که رحمت او تا ابدالآباد است.
آفتاب را برای سلطنت روز، زیرا که رحمت او تا ابدالآباد است.
ماه و ستارگان را برای سلطنت شب، زیرا که رحمت او تا ابدالآباد است.
که همه‌ی بشر را روزی می‌دهد، زیرا که رحمت او تا ابدالآباد است.
خدای آسمان‌ها را حمد گویید، زیرا که رحمت او تا ابدالآباد است. [ت.ق.]


📖 سوره‌ی حدید،‌ آیه‌ی ۳
هُوَ الْأَوَّلُ وَ الْآخِرُ وَ الظَّاهِرُ وَ الْبَاطِنُ وَ هُوَ بِكُلِّ شَيْءٍ عَلِيمٌ
اوست اول و آخر و ظاهر و باطن، و او به هر چيزى داناست.

🔻 این آیه که یکی از معروف‌ترین آیه‌های قرآن است با بندهایی از بایبل عبری و بندِ بسیار مشهوری از مکاشفه‌ی یوحنّا در عهد جدید شباهت دارد.
📚 بایبل عبری، اِشَعْیا، بخش ۴۴، بند ۶: خداوند که پادشاه اسرائیل و یَهُوَه صبایوت که ولیّ ایشان است چنین می‌گوید: من اوّل هستم و من آخر هستم و غیر از من خدایی نیست. [ت.ق.]
📚 عهد جدید، مکاشفه‌ی یوحنّا، بخش ۲۲، بند ۱۳: من الف (آلفا) و ی (اُمِگا)،‌ اوّل و آخر، آغاز و انجام هستم. [پ.س.]


📗 بخشی از مطالب این فرسته از منبع زیر برگرفته شده‌اند:
Reynolds, Gabriel Said. The Qur’an and the Bible: Text and Commentary. New Haven: Yale University Press, 2018.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_بیست‌وهفتم #جزء_بیست‌وهفتم (فرسته‌ی ۲ از ۲)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن

📌 موضوع‌ها: حدود الله؛ فروپاشاندن و جابه‌جایی کوه‌ها با قرآن.


📖 سوره‌ی مجادله، آیه‌ی ۴
فَمَن لَّمْ يَجِدْ فَصِيَامُ شَهْرَيْنِ مُتَتَابِعَيْنِ مِن قَبْلِ أَن يَتَمَاسَّا فَمَن لَّمْ يَسْتَطِعْ فَإِطْعَامُ سِتِّينَ مِسْكِينًا ذَٰلِكَ لِتُؤْمِنُوا بِاللَّـهِ وَرَسُولِهِ وَ تِلْكَ حُدُودُ اللَّـهِ وَ لِلْكَافِرِينَ عَذَابٌ أَلِيمٌ
و آن كس كه [بر آزادكردن بنده‌] دسترسى ندارد، بايد پيش از تماس [با زن خود] دو ماه پياپى روزه بدارد؛ و هر كه نتواند، بايد شصت بينوا را خوراك بدهد. اين [حكم‌] براى آن است كه به خدا و فرستاده او ايمان بياوريد، و اين است حدود خدا. و كافران را عذابى پردرد خواهد بود.

🔻 واژه‌ی «حدود» در عبارت «حدود الله» این آیه و در آیه‌های دیگر از قرآن هم به معنای «محدوده» و هم به معنای «قوانین» می‌تواند باشد. این عبارت بازتابی است از عبارتِ عِبری «حُکّات» (חֻקַּת) که به معنای «مرزها» و «قوانین» است.
📚 بایبل عبری، سِفر لاویان، بخش ۱۸، بند ۴: رسوم مرا به کار بندید و قوانین (חֻקַּת) مرا نگاه دارید و طبق آن‌ها رفتار کنید. من یَهُوَه خدای شما هستم. [پ.س.]


📖 سوره‌ی حشر، آیه‌ی ۲۱
لَوْ أَنزَلْنَا هَـٰذَا الْقُرْآنَ عَلَىٰ جَبَلٍ لَّرَأَيْتَهُ خَاشِعًا مُّتَصَدِّعًا مِّنْ خَشْيَةِ اللَّـهِ وَ تِلْكَ الْأَمْثَالُ نَضْرِبُهَا لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ يَتَفَكَّرُونَ
اگر اين قرآن را بر كوهى فرومى‌فرستاديم، يقيناً آن [كوه‌] را از بيم خدا فروتن [و] از هم‌پاشيده مى‌ديدى. و اين مَثَلها را براى مردم مى‌زنيم، باشد كه آنان بينديشند.

🔻 قرآن در این آیه و آیه‌های متعدد دیگری از «جابه‌جایی کوه‌ها» سخن می‌گوید (بنگرید به رعد:۳۱، کهف:۴۷، طور:۱۰، نبأ:۲۰، و تکویر:۳). این ادعا در قرآن با ادعایی مشابه در انجیل‌های مَتّیٰ و مَرقُس از زبان عیسی مشابهت دارد.
📚 عهد جدید، انجیل مَتّیٰ، بخش ۱۷، بند ۲۰: ایشان را گفت: "از آن روی که کم‌ایمان هستید. چه به راستی شما را می‌گویم که اگر به در دانه‌ی خردلی ایمان داشتید و این کوه را می‌گفتید که از اینجا به آنجا نقل مکان کند،‌ می‌کرد و هیچ کاری بر شما محال نبود." [پ.س.]
📚 عهد جدید، انجیل مَتّیٰ، بخش ۲۱، بند ۲۱: عیسی ایشان را پاسخ گفت: "به راستی شما را می‌گویم که اگر ایمانی داشته باشید که شک بدان رخنه نکند،‌ نه تنها آن کاری را خواهید کرد که اینک با درخت انجیر کردم، بلکه حتی اگر به این کوه بگویید: «از جای کَنده شو و به دریا درافکنده شو»، چنین خواهد شد." [پ.س.]
📚 عهد جدید، انجیل مَرقُس، بخش ۱۱، بند ۲۳: به راستی شما را می‌گویم که اگر کس به این کوه بگوید: «از جای کَنده شو و به دریا درافکنده شو»، و اگر در دل خویش شک نکند، بلکه ایمان داشته باشد که آنچه می‌گوید خواهد شد، این به او عطا خواهد گشت.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_بیست‌وهشتم #جزء_بیست‌وهشتم (فرسته‌ی ۱ از ۲)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن

📌 موضوع‌ها: وام‌دادن به خدا؛ همسران نوح و لوط.


📖 سوره‌ی تغابن، آیه‌های ۱۶ و ۱۷
فَاتَّقُوا اللَّـهَ مَا اسْتَطَعْتُمْ وَ اسْمَعُوا وَ أَطِيعُوا وَ أَنفِقُوا خَيْرًا لِّأَنفُسِكُمْ وَ مَن يُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولَـٰئِكَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ ﴿١۶﴾ إِن تُقْرِضُوا اللَّـهَ قَرْضًا حَسَنًا يُضَاعِفْهُ لَكُمْ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ وَ اللَّـهُ شَكُورٌ حَلِيمٌ ﴿١٧﴾

پس تا مى‌توانيد ا خدا پروا بداريد و بشنويد و فرمان ببريد، و مالى براى خودتان [در راه خدا] انفاق كنيد، و كسانى كه از خسّت نفس خويش مصون مانند، آنان رستگارانند. ﴿١۶﴾ اگر خدا را وامى نيكو دهيد، آن را براى شما دو چندان مى‌گرداند و بر شما مى‌بخشايد، و خدا[ست كه‌] سپاس‌پذير بردبار است. ﴿١٧﴾

🔻 در این دو آیه و دیگر آیه‌های مشابه در قرآن، انفاق و بخشش به وام‌دادن به خدا تشبیه شده است. همین تمثیل را می‌توان در بایبل عبری و در نوشته‌های مسیحیان سُریانی‌زبان همچون اِفرام سوری یافت.
📚 بایبل عبری، کتابِ امثال، بخش ۱۹، بند ۱۷: هر که بر فقیر ترحّم نماید به خداوند قرض می‌دهد، و احسان او را به او ردّ خواهد کرد. [ت.ق.]


📖 سوره‌ی تحریم، آیه‌ی ۱۰
ضَرَبَ اللَّـهُ مَثَلًا لِّلَّذِينَ كَفَرُوا امْرَأَتَ نُوحٍ وَ امْرَأَتَ لُوطٍ كَانَتَا تَحْتَ عَبْدَيْنِ مِنْ عِبَادِنَا صَالِحَيْنِ فَخَانَتَاهُمَا فَلَمْ يُغْنِيَا عَنْهُمَا مِنَ اللَّـهِ شَيْئًا وَ قِيلَ ادْخُلَا النَّارَ مَعَ الدَّاخِلِينَ
خدا براى كسانى كه كفر ورزيده‌اند، آن نوح و آن لوط را مَثَل آورده [كه‌] هر دو در نكاح دو بنده از بندگان شايسته ما بودند و به آنها خيانت كردند، و كارى از دست [شوهران‌] آنها در برابر خدا ساخته نبود، و گفته شد: «با داخل شوندگان داخل آتش شويد.»

🔻 قرآن در این آیه از همسرانِ نوح و لوط یاد می‌کند. همسر لوط در بایبل به علت نافرمانی از دستور فرشته در هنگام گریختن از سدوم نابود می‌شود، اما درباره‌ی همسر نوح مطلبی بیان نشده است. ولی در دوران پیشااسلامی افسانه‌هایی درباره‌ی همسر نوح ساخته شده بودند و در میان بعضی گروه‌های عرفانی و گنوسیِ مسیحی رواج داشته‌اند. از جمله، اِپیفانیوسِ سالامیسی (اهلِ سالامیس، شهری در ساحلِ شرقی جزیره‌ی قِبرس) که در سده‌ی چهارم و اوایل سده‌ی پنجم میلادی می‌زیسته است در کتابِ «پاناریوُن» —به معنایِ «گنجه‌ی دارو»— ذکر می‌کند که عارفان مسیحی (گِنوسیان) بر این باور بوده‌اند که همسرِ نوح که نامش «نوریا» بوده است اجازه‌ی ورود به کشتی را نیافت و غرق شد. علت امتناعِ نوح از سوارکردن همسرش این بود که نوریا پیش از آغازِ طوفان سه بار کشتی را سوزانده بوده است. نامِ او، یعنی «نوریا» احتمالاً برآمده از واژه‌ی «نورا» در زبانِ عبری به معنای «آتش» است. با توجه به این شباهت در نام و آنچه به او نسبت می‌دهند (یعنی سوزاندنِ کشتیِ نوح) می‌توان دریافت که «نوریا» نامِ حقیقی او نبوده است و ساختگی است. گنوسیانِ مسیحی از سده‌هایی پیش از ظهور اسلام در شمال عربستان و مصر می‌زیسته‌اند.


📗 بخشی از مطالب این فرسته از منبع زیر برگرفته شده‌اند:
Reynolds, Gabriel Said. The Qur’an and the Bible: Text and Commentary. New Haven: Yale University Press, 2018.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_بیست‌وهشتم #جزء_بیست‌وهشتم (فرسته‌ی ۲ از ۲)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
🖼 اپیفانیوسِ سالامیسی، از آباء کلیسا در سده‌ی چهارم میلادی با کتاب پاناریوُن (به معنای «گنجه‌ی دارو» که دوایِ دردِ بدعت و ارتداد در مسیحیت را به زعم خود ارائه کرد). حکاکی اثر آندرِه ثووِه در سده‌ی ۱۶ میلادی.

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن

📌 موضوع‌: آسمان‌های هفت‌گانه؛ معبد اورشلیم و کعبه در آسمان چهارم؛ زمانِ سفرِ فرشتگان میان آسمان‌ها؛ زمان خدا و زمان فرشتگان و آدمیان.


📖سوره‌ی مُلک، آیه‌ی ۳
الَّذِي خَلَقَ سَبْعَ سَمَاوَاتٍ طِبَاقًا مَّا تَرَىٰ فِي خَلْقِ الرَّحْمَـٰنِ مِن تَفَاوُتٍ فَارْجِعِ الْبَصَرَ هَلْ تَرَىٰ مِن فُطُورٍ ﴿٣﴾
همان كه هفت آسمان را طبقه طبقه بيافريد. در آفرينش آن [خداى‌] بخشايشگر هيچ گونه اختلاف [و تفاوتى‌] نمى‌بينى. بازبنگر، آيا خلل [و نقصانى‌] مى‌بينى؟

🔻 باورِ کیهان‌شناختیِ «آسمان‌های هفت‌گانه» بازتاب کیهان‌شناسی سامی است که نزد یهودیان و مسیحیان مقبولیت داشته است و در زمانه‌ی ظهور قرآن در رقابت با کیهان‌شناسی یونانی (ارسطویی) بوده است. طبق این کیهان‌شناسیِ دینی، بر فراز زمین هفت آسمان به‌طور طبقه‌طبقه بر هم سوار بوده‌اند و هر آسمان نقشی ویژه داشته است. برای سفر از زمین به آسمانِ یکم زمان مشخصی لازم بوده است. همچنین، برای گذر از هر آسمان باید ضخامتِ آن آسمان طی می‌شده است و این کار زمان مشخصی داشته است. آسمان‌ها چسبیده-به-هم نبوده‌اند و برای رسیدن از پایانِ یک آسمان به آغاز آسمان بعدی نیز زمان مشخصی لازم بوده است. در پسِ آسمانِ هفتم عرش خدا واقع بوده است و فرشتگان در رفت‌و‌آمد میان عرش خدا و زمین باید همه‌ی این آسمان‌ها را طی می‌کردند.

🔻 زمانِ این رفت‌و‌آمد نیز در متون پسابایبلی و تفسیریِ یهودی ذکر شده است که برای رسیدن به هر آسمان، عبور از آن، و رسیدن به آسمان بعدی مضاربی از ۵۰۰ سال‌اند. این آموزه و اعداد را می‌توان با عددِ ۵۰ هزار سال مقایسه کرد که زمانی است که برای عروج فرشتگان به سوی خدا در آیه‌ی۴ از سوره‌ی معارج ذکر شده است. به‌نظر می‌آید که آیه‌‌های ۳ و ۴ سوره‌ی معارج بازتابی از همین باور کیهان‌شناختی یهودی و مسیحی است و نشان‌دهنده‌ی نگاه کیهان‌شناختی قرآن به عروج و نزول فرشتگان میان زمین و آسمان‌ها است: «مِّنَ اللَّـهِ ذِي الْمَعَارِجِ. تَعْرُجُ الْمَلَائِكَةُ وَ الرُّوحُ إِلَيْهِ فِي يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ».

🔻 نام هریک از آسمان‌های هفتگانه و نقشِ هر یک را می‌توان در بخش ۱۲ب از فصل «حَقیقَه» از تلمودِ بابلی یافت. نام آسمان چهارم «زِبول» یا «زِووُل» است. زِبول در عبری به معنای «بیتِ عالی» یا «بیتِ والا» است. آسمان چهارم (زِبول) محلِ آسمانیِ اورشلیم، معبدِ اورشلیم، و قربانگاه مقدس است، و فرشته‌ی مقرّب «میکائیل» در آن آسمان در قربانگاه مقدسِ آسمانی قربانی می‌کند. مشابه همین آموزه را می‌توان در سوره‌ی طور هنگامی که در قرآن از «بیت المعمور» نام می‌برد مشاهده کرد. در سنّت اسلامی، بیت المعمور خانه‌ای است که مُحاذیِ کعبه در آسمان چهارم است (همان آسمانی که به باورِ یهودیان وجودِ آسمانیِ معبد اورشلیم در آن واقع است).

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_بیست‌ونهم #جزء_بیست‌ونهم (فرسته‌ی ۱ از ۲)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن

📌 موضوع‌‌ها: زمانِ سفرِ فرشتگان میان آسمان‌ها؛ تفاوتِ زمان نزد خدا، فرشتگان، و آدمیان.


📖 سوره‌ی معارج، آیه‌های ۱ تا ۴
سَأَلَ سَائِلٌ بِعَذَابٍ وَاقِعٍ ﴿١﴾ لِّلْكَافِرِينَ لَيْسَ لَهُ دَافِعٌ ﴿٢﴾ مِّنَ اللَّـهِ ذِي الْمَعَارِجِ ﴿٣﴾ تَعْرُجُ الْمَلَائِكَةُ وَ الرُّوحُ إِلَيْهِ فِي يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ خَمْسِينَ أَلْفَ سَنَةٍ ﴿۴﴾
پرسنده‌اى از عذاب واقع‌شونده‌اى پرسيد، ﴿١﴾ كه اختصاص به كافران دارد [و] آن را بازدارنده‌اى نيست. ﴿۲﴾ [و] از جانب خداوند صاحب درجات [و مراتب‌] است. ﴿۳﴾ فرشتگان و روح، در روزى كه مقدارش پنجاه هزار سال است به سوى «او» بالا مى‌روند. ﴿۴﴾

🔻 پاسخِ قرآن به پرسشی که در از عذابِ کافران پرسیده می‌شود‌ مشابه پرسش و پاسخ (یا چالشی) است که در رساله‌ی دوم پطرس در عهد جدید ذکر شده است. چالش مستتر در متن عهد جدید و در قرآن این است که چرا عذاب واقع نمی‌شود، و پاسخ این است که در عین اینکه زمانِ فرارسیدنِ این امر در نزد خدا کوتاه است (یک روز) و به‌زودی واقع خواهد شد اما همان زمان در نزد فرشتگان (و در عالم آدمیان) ۵۰ هزار سال است، پس نباید تعجیل کنید. یعنی از یک سو (خدا) این زمان گویی یک روز ‌است اما از سوی دیگر (فرشتگان و آدمیان) زمانِ بسیاری لازم دارد تا محقق شود.

🔻 آیه‌ی ۴۷ سوره‌ی حج و آیه‌ی ۵ سوره‌ی سجده مؤید این نگاه کیهان‌شناختی قرآن‌اند: «وَ يَسْتَعْجِلُونَكَ بِالْعَذَابِ وَ لَن يُخْلِفَ اللَّـهُ وَعْدَهُ وَ إِنَّ يَوْمًا عِندَ رَبِّكَ كَأَلْفِ سَنَةٍ مِّمَّا تَعُدُّونَ»؛ «يُدَبِّرُ الْأَمْرَ مِنَ السَّمَاءِ إِلَى الْأَرْضِ ثُمَّ يَعْرُجُ إِلَيْهِ فِي يَوْمٍ كَانَ مِقْدَارُهُ أَلْفَ سَنَةٍ مِّمَّا تَعُدُّونَ». ترکیب این آیه‌ها و باور کیهان‌شناختیِ قرآن درباره‌ی آسمان‌های هفت‌گانه و عروج و نزول فرشتگان تفسیر تازه‌ای از جا و زمانی که به باور قرآن «عذاب از آن‌جا و آن‌گاه خواهد آمد» را ارائه می‌کند.
📚 عهد جدید،‌ رساله‌ی دوم پطرس، بخش ۳، بندهای ۸ تا ۱۰: لیک، ای عزیزان، این نکته‌ای است که نباید از آن غافل باشید: برای خداوند، یک روز چون هزار سال است و هزار سال چون یک روز. خداوند، ‌آنچنان که پاره‌ای او را متهم به تأخیر می‌کنند،‌ در تحقق آنچه وعده داده تأخیر نمی‌کند، ‌بلکه نسبت به شما شکیبایی در پیش می‌گیرد، چرا که می‌خواهد کس هلاک نشود،‌ بلکه همگان به توبه برسند. روز خداوند همانندِ دُزد خواهد آمد؛ در آن روز، آسمان‌ها با غرّشی از هم خواهند پاشید و عناصرِ برافروخته آب خواهند شد و زمین با اعمالی که در خود نهفته دارد،‌ خواهد سوخت. [پ.س.]

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_بیست‌ونهم #جزء_بیست‌ونهم (فرسته‌ی ۲ از ۳)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن

📌 موضوع‌‌ها: نشانه‌های ظهور منجی و آخرالزمان؛ روز جدایی و داوری.


📖 سوره‌ی قیامه، آیه‌های ۷ تا ۹
فَإِذَا بَرِقَ الْبَصَرُ ﴿٧﴾ وَ خَسَفَ الْقَمَرُ ﴿٨﴾ وَ جُمِعَ الشَّمْسُ وَالْقَمَرُ ﴿٩﴾
(بگو:) در آن هنگام كه چشم‌ها از شدّت وحشت به گردش در آيد، ﴿٧﴾ و ماه بى‌نور گردد، ﴿۸﴾ و خورشيد و ماه يك جا جمع شوند، ﴿۹﴾

🔻 این آیه‌ها و آیه‌های مشابه در قرآن را می‌توان در بندها و بخش‌های متعددی از عهد جدید یافت. به نظر می‌آید که بسیاری از آیه‌های مرتبط با مفاهیم آخرالزمان، رستاخیز، و داوری بازتابِ آموزه‌های مشابه از عهد جدیدند. البته عهد جدید این رویدادها را با ظهور عیسی در آخر‌الزمان مرتبط می‌داند.
📚 عهد جدید، انجیل مَتّیٰ، بخش ۲۴، بند ۲۹: بی‌درنگ پس از پریشانیِ آن روزها، آفتاب تیرگی خواهد یافت و ماه پرتویِ خویش نخواهد فشاند و اختران از سپهر فروخواهند ریخت و قدرت‌های آسمان‌ها به لرزه درخواهند آمد. [پ.س.]
📚 عهد جدید، انجیل لوقا، بخش ۲۱، بند ۲۵ و ۲۶: و در آفتاب و ماه و اختران نشانه‌ها خواهد بود. بر زمین،‌ ملت‌ها دچار پریشانی خواهند گشت و دل‌نگران خروش دریا و امواج خواهند شد؛ آدمیان در انتظار آنچه باید بر عالم مسکون بگذرد،‌ از وحشت از پای درخواهند آمد، چه قدرت‌های آسمان‌ها متزلزل خواهند شد. [پ.س.]


📖 سوره‌ی مرسلات، آیه‌های ۱۱ تا ۱۴
وَ إِذَا الرُّسُلُ أُقِّتَتْ ﴿١١﴾ لِأَيِّ يَوْمٍ أُجِّلَتْ ﴿١٢﴾ لِيَوْمِ الْفَصْلِ ﴿١٣﴾ وَ مَا أَدْرَاكَ مَا يَوْمُ الْفَصْلِ ﴿١۴﴾
و آنگاه كه پيمبران به ميقات آيند، ﴿١۱﴾ براى چه روزى تعيين وقت شده است؟ ﴿١۲﴾ براى روز داورى. ﴿١۳﴾ و تو چه دانى كه روز داورى چيست؟ ﴿١۴﴾

🔻 عبارت «یوم الفصل» در این آیه را بعضی از مترجمان به «روز داوری» برگردانده‌اند؛ در حالی که معنای دقیق آن «روز جدایی» است. مشابه این عبارات را در انجیل‌های عهد جدید می‌توان یافت.
📚 عهد جدید،‌ انجیل مَتّیٰ، بخش ۲۵، بند‌های ۳۱ و ۳۲: "چون پسرِ انسان [عیسی مسیح] در مجد خویش، به همراهِ جمله‌ی فرشتگان آید، آنگاه بر اورنگِ مجدِ خود تکیه خواهد زد. برابر او جمله‌ی ملت‌ها گرد خواهند آمد و او مردمان را از یکدگر جدا خواهد کرد، همچنان که شبان میش‌ها را از بزهای نر جدا می‌کند." [پ.س.]

🔻 شناختِ بافتار بایبلیِ قرآن در فهم این آیه‌ها کارگشاست، زیرا که سِیر آیه‌ها در این سوره مشابه سِیر وقایعی است که در انجیل مَتّیٰ از زبان عیسی درباره‌ی آخرالزمان نقل شده است. در بخشِ ۲۴ و ۲۵ از انجیل مَتّیٰ در عهد جدید، با عنوان «خطابه در باب آخر‌الزمان»، عیسی درباره‌ی رویدادهای آخرالزمان سخن می‌گوید، نشانه‌های پیش از ظهور خود را برمی‌شمارد و با تمثیل‌های گوناگون آن را پشتیبانی می‌کند، و از داوریِ اُخرَوی می‌گوید. عیسی مردم را از منجیانِ دروغین و پیامبران کذّاب که خواهند آمد و خود را مسیحا معرفی خواهند کرد برحذر می‌دارد و ظهور خود را «ناگهانی» و مانند «آذرخشی که در خاور می‌درخشد و تا باختر را روشن می‌سازد» می‌داند.

🔻 سراسر بخش‌های ۲۴ و ۲۵ از انجیل مّتَیٰ (و در بخش‌های مشابه از انجیل‌های نظیر، یعنی مَرقُس و لوقا) نمونه‌هایی از مشابهت با آیه‌های قرآنی و احادیث اسلامی درباره‌‌ی آخر‌الزمان، قیامت، و ظهورِ منجیِ موعود را می‌توان یافت. برای نمونه، تمثیل اخیر یادآورِ آیه‌ی ۶۹ سوره‌ی زُمَر است: «وَ أَشْرَقَتِ الْأَرْضُ بِنُورِ رَبِّهَا وَ وُضِعَ الْكِتَابُ وَ جِيءَ بِالنَّبِيِّينَ وَ الشُّهَدَاءِ وَ قُضِيَ بَيْنَهُم بِالْحَقِّ وَ هُمْ لَا يُظْلَمُونَ».


📗 بخشی از مطالب این فرسته از منبع زیر برگرفته شده‌اند:
Reynolds, Gabriel Said. The Qur’an and the Bible: Text and Commentary. New Haven: Yale University Press, 2018.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_بیست‌ونهم #جزء_بیست‌ونهم (فرسته‌ی ۳ از ۳)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
🖼 روز داوری: بازگشت عیسی مسیح، دمیدنِ در صورها، رستاخیزِ مردگانِ عُریان از گورها، سنجشِ آدمیان در ترازو، جدایی انسان‌ها و امت‌ها، و عذاب و نعیم. نقاشی اثر هانس مِمْلینگ در سده‌ی پانزدهم میلادی.

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن

📌 موضوع‌ها: زمانِ رستاخیز؛ ثبتِ اَعمالِ آدمی در کتاب؛ اقراء: خواندنِ لفظ یا طلبِ یاری؟


📖 سوره‌ی نازعات، آیه‌های ۴۲ تا ۴۴
يَسْأَلُونَكَ عَنِ السَّاعَةِ أَيَّانَ مُرْسَاهَا ﴿۴٢﴾ فِيمَ أَنتَ مِن ذِكْرَاهَا ﴿۴٣﴾ إِلَىٰ رَبِّكَ مُنتَهَاهَا ﴿۴۴﴾
در باره رستاخيز از تو مى‌پرسند كه فرارسيدنش چه وقت است؟ ﴿۴٢﴾ تو را چه به گفتگو در آن. ﴿۴۳﴾ علم آن با پروردگار تو است. ﴿۴۴﴾

🔻 قرآن علم به «ساعة» را فقط به خدا نسبت می‌دهد. همین آموزه را می‌توان در انجیل مَتّیٰ، انجیل مَرقُس، و کتابِ اعمالِ رسولان در عهد جدید نیز یافت.
📚 عهد جدید، انجیل مَتّیٰ، بخش ۲۴، بند ۳۶: زمان این روز [رستاخیز] و ساعت آن را کس نداند، نه فرشتگان آسمان‌ها و نه پسر، هیچ‌کس جز پدرِ و بَس. [پ.س.]
📚 عهد جدید، انجیل مَرقُس، بخش ۱۳، بند ۳۲: زمان این روز [رستاخیز] یا ساعتِ آن را کس نداند، نه فرشتگان آسمان‌ها و نه پسر، هیچ‌کس جز پدر. [پ.س.]
📚 عهد جدید، اعمال رسولان، بخش ۱، بند ۷: ایشان را پاسخ گفت: "دانستن زمان‌ها و اوقاتی که پدر به اقتدار خویش مقرر کرده است، بر شما مقدر نیست." [پ.س.]


📖 سوره‌ی مطففین، آیه‌های ۱۸ تا ۲۱
كَلَّا إِنَّ كِتَابَ الْأَبْرَارِ لَفِي عِلِّيِّينَ ﴿١٨﴾ وَ مَا أَدْرَاكَ مَا عِلِّيُّونَ ﴿١٩﴾ كِتَابٌ مَّرْقُومٌ ﴿٢٠﴾ يَشْهَدُهُ الْمُقَرَّبُونَ ﴿٢١﴾
نه چنين است، در حقيقت، كتاب نيكان در «علّيّون» است. ﴿١٨﴾ و تو چه دانى كه «علّيّون» چيست؟ ﴿١٩﴾ كتابى است نوشته‌شده. ﴿٢٠﴾ مقرّبان آن را مشاهده خواهند كرد. ﴿٢١﴾

🔻 موضوع ثبتِ اَعمال آدمی در قرآن می‌تواند بازتاب همین آموزه در بایبل عبری و در عهد جدید باشد که آن را در کتاب دانیال (بخش ۷، بند ۱۰)، ‌کتاب مَلاکیِ نبئ (بخش ۳،‌بند ۱۶)؛ مکاشفه‌ی یوحنّا (بخش ۲۰، بند ۱۲)، کتاب دوم اَخنوخ (تفسیرِ بر بندهای ۱۰ تا ۱۲ از بخش ۸۲)، و تفسیرِ یهودیِ میشنا (پِرکِی آبوت، بخش ۲، بند ۱) می‌توان یافت.
📚 متون پسابایبلی، میشنا، پِرکِی آبوت (فصلِ آباء)، بخش ۲، بند ۱: توجهت را به سه چیز معطوف دار و آنگاه دیگر در چنگال گناه گرفتار نخواهی شد و آگاه باش که چه چیزی بر فراز تو است: چشمی که می‌بیند، گوشی که می‌شنود، و تمامی اَعمالت که در کتابی نوشته می‌شوند. [ز.م.]


📖 سوره‌ی علق، آیه‌ی ۱
اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ الَّذِي خَلَقَ
بخوان به نام پروردگارت كه آفريد.

🔻 نزد مفسران و محدثان مشهور است که آیه‌های آغازینِ سوره‌ی علق نخستین آیه‌هایی‌اند که پیامبر اسلام، بنا بر احادیثِ اسلامی، آن‌ها را بر زبان آورده است. واژه‌ی «اقْرَأْ» معمولاً به «بخوان» برگردانده می‌شود و مفسران معنای «خواندنِ لفظی» را به آن نسبت داده‌اند، و احادیثی نیز این معنا را پشتیبانی می‌کنند. اما عبارت «اقْرَأْ بِاسْمِ رَبِّكَ» مشابه عبارتِ «وَ-یِقرأ بِشِم یهوه» (וַיִּקְרָא֙ בְּשֵׁם יְהוָ֔ה) در بایبل عبری است که معنای آن «از نامِ پروردگارت یاری بخواه» است. یعنی در این آیه، «اقْرَأْ» می‌تواند به‌معنای «خواندنِ لفظی» نباشد (برخلاف آنچه در نقل‌ها آمده است که پیامبر به فرشته‌ می‌گوید که «خواندن» نمی‌داند) بلکه به معنای «یاری طلبیدن» و «استمداد کردن» از نام پروردگار است. در این معنا، «اقْرَأْ» ناظر به عمل است نه به لفظ و کلام.


📗 بخشی از مطالب این فرسته از منبع زیر برگرفته شده‌اند:
Reynolds, Gabriel Said. The Qur’an and the Bible: Text and Commentary. New Haven: Yale University Press, 2018.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_سی‌ام #جزء_سی‌ام

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن

🔻 هر روز در ماه رمضان ۱۴۴۱ ق درباره‌ی ارتباط بینامتنیِ قرآن با متون بایبلی و پسابایبلی در قالب ارائه‌ی ارجاعاتی از قرآن به زیرمتن‌های بایبلی‌اش یادداشت‌هایی نوشتم.

🔻 امیدوارم این بررسی تطبیقی، هرچند بسیار ساده و کوتاه، در درک ما از نحوه‌ی شکل‌گیری متن قرآن در بافتار برجامانده از فرهنگ و متون بایبلی و پسابایبلی، و شناخت ما از گفت‌وگوی قرآن با آن متون مؤثر بوده باشد.
منبع اصلی من برای این یادداشت‌ها کتاب «قرآن و بایبل: متن و تفسیر» نوشته‌ی گابریل سعید رینولدز بود، هرچند در مواردی از منابع دیگر در همین حوزه‌ی مطالعاتی و پژوهشی نیز استفاده کردم و یافته‌های پژوهشی خود را نیز در موارد بسیار معدودی در یادداشت‌ها آوردم.

🔻 آیه‌ها و موضوعاتی که می‌شد درباره‌ی ارجاعات آن‌ها به متون بایبلی و پسابایبلی نوشت بسی بیشتر از این موارد معدود و محدودی بود که در سی روز گذشته ارائه شدند. در آینده در همین شبکه (کانال) خواهم کوشید تا بعضی از مشابهت‌ها، اقتباس‌ها، گرته‌برداری‌ها، و گفت‌وگوهای بینامتنی قرآن با متون بایبلی را به دقت و جزئیات بیشتری بررسی و نقد کنم.

#بایبل #قرآن

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
👍1
🔍 نقدی بر روش تفسیر معروف به «تفسیر قرآن به قرآن»

✨ کتاب‌شناسی

📌 چکیده‌ای از «اماکنِ مقدسِ عمومی، اشتراکی، و مصادره‌شده: در باب منابعِ برخی فقره‌های قرآنی» نوشته‌ی گیوم دی

🔻 گیوم دی در فصلی از کتاب تشریکِ امر مقدس: انتقالات، درآمیختگیِ نیایش‌ها، و رقابت‌های میان‌دینی با عنوان «اماکنِ مقدسِ عمومی، اشتراکی، و مصادره‌شده: در باب منابعِ برخی فقره‌های قرآنی (سوره‌ی مریم، آیات ۱۶ تا ۳۳)» که در ۶۷ صفحه در سال ۲۰۱۲ به زبان فرانسه منتشر شده است، به بررسی روایت قرآن از بارداری مریم، وضع حمل او، و معجزات نقل‌شده در آیات سوره‌ی مریم می‌پردازد و آن‌ها را با یافته‌ها و نظریه‌های باستان‌شناختی، متن‌شناختی، و روایت‌شناختی بررسی می‌کند.

🔻 گیوم دی گزارش و تحلیلی از ارتباط میان متون بایبلی، شواهد تاریخی و باستان‌شناختی، و متن قرآن ارائه می‌کند که به این فرضیه می‌رسد: بخش‌هایی از سوره‌ی مریم در سال‌های پایانی زندگی پیامبر اسلام پس از آنکه مسلمانان به شام رسیده بوده‌اند، یا حتی پس از درگذشت پیامبر، نوشته شده است. او در این فرضیه‌پردازی از پژوهش‌های اِستِفِن شومِیکِر نیز بهره می‌برد (در یادداشتی جداگانه از اِستِفِن شومِیکِر خواهم نوشت).

🔻اما پیش از بررسی آن آیات در مباحث روش‌شناختی، این پیش‌فرضِ متداول در میان عمومِ مسلمانان را نقد می‌کند که «قرآن کتابی است که هیچ بافتار (context) پیشینی ندارد». بالعکس، او می‌کوشد تا نشان دهد که متنِ قرآن زمانی فهمیده می‌شود که بافتارهای برجا مانده از فرهنگ بایبلی و اشارات آن به متون بایبلی شناخته شوند.

🔻او اشاره می‌کند که در قرآن به‌ندرت از شخصیتی معاصر با پیامبر اسلام نام برده می‌شود، بافتار و زمینه‌ی آیات یا سوره‌ها در موارد بسیاری مشخص نیستند، در بسیاری از موارد مرجع ضمایر در آیات معلوم نیستند و محل اختلاف‌اند، و حتی در موارد بسیاری از متن آیات نمی‌توان تشخیص داد که گوینده‌ی سخنْ پیامبر است یا الله است. او به همراه شواهد و دلایل دیگری ادعا می‌کند که قرآن ابتدا یک «کتاب» نبوده است و بنا نبوده است که یک کتاب باشد؛ بلکه مجموعه‌ای از نوشتارها با سبک‌های ادبی گوناگون بوده است که پس از پیامبر در کنار هم جمع شده‌اند؛ و خود فرآیندِ جمع‌آوری در مواردی صورت اصلی آن متون را پوشانده است.

🔻 بر همین اساس، او دو پیش‌فرض بنیادی دیگر که در میان قرآن‌پژوهان مسلمان متداول است را نقد می‌کند و مدعی می‌شود که:
(۱) این‌گونه نیست که بتوان همواره بخش‌هایی از قرآن را در پرتوی بخش‌های دیگری از قرآن سنجید یا فهمید (چالشی پیش روی روش تفسیر قرآن به قرآن)؛ و
(۲) نمی‌توان همواره سیره‌ی پیامبر را بر آیه‌ها و سوره‌ها منطبق کرد و نمی‌توان همواره از سیره برای فهم یا تفسیر قرآن بهره برد (چالشی پیش روی تفسیر قرآن با روایاتِ سیره و روایاتِ شأن نزول).


📗 بخشی از مطالب این فرسته از منبع زیر برگرفته شده‌اند:
Dye, Guillaume. "Lieux saints communs, partagés ou confisqués: aux sources de quelques péricopes coraniques (Q 19:16–33)." In I. Dépret and G. Dye (eds.), Partage du sacré: Transferts, dévotions mixtes, rivalités interconfessionnelles. Brussels: E. M. E. and Intercommunications, 2012, 55–122.

#کتاب‌شناسی #قرآن‌پژوهی #جمع_قرآن #سیره #تاریخ_اسلام #بایبل

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✍🏼 گیوم دی اسلام‌پژوه و قرآن‌پژوه فرانسوی و متولد ۱۹۷۴ میلادی است.

@anqanotes
✨ کتاب‌شناسی

📌 چکیده‌ای از مقاله‌ی «عید میلادِ مسیح در قرآن: گزارشِ قرآن از ولادت عیسی و سنت محلی فلسطین» نوشته‌ی اِستِفِن شومِیکِر

🔻 استِفِن شومِیکِر در مقاله‌ی «عید میلادِ مسیح در قرآن: گزارشِ قرآن از ولادت عیسی و سنت محلی فلسطین» گزارشی که قرآن از روایتِ وضعِ حمل مریم و ولادت عیسی در سوره‌ی مریم ارائه می‌کند را در پرتوی یافته‌های تازه‌ی باستان‌شناسی و بررسی‌های متنی نقّادی می‌کند. اهمیت این مقاله زمانی آشکار می‌شود که بدانیم روایتِ قرآن از ولادت عیسی در سوره‌ی مریم تلفیقی از دو سنّت و روایتِ کاملا جدا از هم در مسیحیت است، و آن دو روایت نیز تنها در متون مشکوکِ (آپوکَریفا) مسیحی نقل شده‌اند.

🔻 مقاله با تمرکز بر یافته‌های باستان‌شناختی آغاز می‌شود که در سال ۱۹۹۷ میلادی بقایای کلیسایی را در میانه‌ی مسیر بیت‌لحم به اورشلیم یافته‌اند که با کلیسایی که متونِ پساباستان آن را «کلیسای منزل‌گاه مادرِ خدا» [۱] یا «کلیسای منزل‌گاه مریم» [۲] معرفی می‌کنند مطابقت داشته است و برای سده‌های بسیاری مفقود بوده است. این کلیسا در مسیحیت بر طبق آنچه در «انجیلِ طفولیتِ جِیمز» [۳] آمده است مکان ولادت عیسی دانسته می‌شده است.

🔻 اما در قرن دوم میلادی با حمایت روایت‌های موجود در انجیل‌های مَتّیٰ و لوقا در عهد جدید، مسیحیان «کلیسای مَهد» [۴] در بیت‌لحم را به عنوان مکان تولد عیسی پذیرفتند، و در نتیجه «کلیسای منزل‌گاه مریم» جایگاه خود را از دست داد. پس از این تحول، «کلیسای منزل‌گاه مریم» کوشید تا هویت خود را با انتساب به دو رویداد مهم دیگر در سنّت مسیحی بازیابی کند. یکی از آن رویداد‌ها فرار خانواده‌ی عیسی (یعنی یوسف همسر مریم، مریم، و عیسی که نوزاد است) چند هفته پس از ولادت عیسی به مصر بود. در سنّت مسیحیِ منسوب به این کلیسا، معجزاتی همچون خوردنِ مریم از خرمای درخت نخل و جاری‌شدن آب برای مریم در حین فرار به سوی مصر در مکانی روی داده است که «کلیسای منزل‌گاه مریم» در آن‌جا ساخته شده است.

🔻 یعنی این کلیسا تنها محلی است که در سنّت‌های عبادی و زیارتی‌اش هم روایت ولادت عیسی و هم روایت فرار خانواده‌ی عیسی به مصر با هم تلاقی دارند. این روایت‌ها دست‌کم از قرن سوم میلادی و در دیرترین زمان از قرن پنجم میلادی موجود بوده‌اند و به زبان سُریانی نیز ترجمه شده بوده‌اند. از سوی دیگر، تلاقی این دو روایات مسیحی (یعنی ولادت عیسی؛ و فرار خانواده‌ی عیسی به مصر) که فقط در این کلیسا نمود یافته است با جزئیاتی که در سوره‌ی مریم از ولادت عیسی و ظاهرشدن معجزات در قرآن آمده است مطابقت دارند. بر این اساس پژوهشگران ادعا می‌کنند که روایت موجود در قرآن از طریق ترجمه‌های سُریانی به فضای فرهنگیِ عربستان و سپس به قرآن راه یافته‌اند.

🔻 اما برخلاف تبیین‌های معمول، یعنی راه‌یابی این روایت‌ها از طریق ترجمه‌های سُریانی به قرآن، شومِیکِر ادعا می‌کند که پیامبر یا مسلمانان هنگامی توانسته‌اند به این روایاتِ مسیحی دسترسی بیابند که در فلسطین به خودِ آن کلیسا دست یافته‌اند، آنگاه کوشیده‌اند تا دو روایت مرتبط با این کلیسا را در قالب یک روایت بازآفرینی کنند. مقاله‌ی شومِیکِر‌ نشان می‌دهد که چرا دو گزارش مستقل از هم در سنت‌های مسیحی در قرآن به‌صورت یک روایت و درباره‌ی یک زمان (ولادت عیسی) نقل شده است.

🔻 همچنین، شومِیکِر بر پایه‌ی شواهد باستان‌شناختی و متنی نشان می‌دهد که نه‌تنها مسلمانان کلیسای منزل‌گاه مریم را به مسجد تبدیل کرده بودند و به‌عنوان مکان ولادت عیسی گرامی می‌داشته‌اند، بلکه معماریِ قُبَّة الصخره در اورشلیم که در زمان عبدالملک ابن مروان ساخته شده است نیز از معماریِ کلیسای منزل‌گاه مریم اقتباس شده است و به‌نحوی بازآفرینی آن کلیسا/مسجد بر روی کوه معبد در اورشلیم بوده است.

🔻 بنا بر این فرضیه، یا پیامبر بیش از آنچه در روایت‌های اسلامی گفته شده است زنده بوده است، یا پس از درگذشت پیامبر بخش‌هایی به قرآن افزوده‌ شده است.

📝 پی‌نوشت‌ها
[1] Kathisma of the Theotokos / Seat of the God-Bearer
[2] Church of the Seat of Mary
[3] Protoevangelium of James/ Infancy Gospel of James
[4] Church of the Nativity

📝 همچنین، برای ترجمه‌ای از گزارش متون مسیحی از معجزاتی که در سفر خانواده‌ی عیسی به مصر ظاهر شده است بنگرید به یادداشت‌های زیر در همین شبکه‌ی تلگرامی 👇🏼
https://t.me/anqanotes/69
https://t.me/anqanotes/70


📗 بخشی از مطالب این فرسته از منبع زیر برگرفته شده‌اند:
Shoemaker, Stephen. "Christmas in the Qur’an: The Qur’anic Account of Jesus’ Nativity and Palestinian Local Tradition." Jerusalem Studies in Arabic and Islam 28 (2003): 11–39.

#کتاب‌شناسی #قرآن‌پژوهی #جمع_قرآن #سیره #تاریخ_اسلام #بایبل

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
👍1
✍🏼 استِفِن شومِیکِر استاد مطالعات اسلامی در دانشگاه اُرِگُن در ایالات متحده، و متولد ۱۹۶۸ میلادی است.

@anqanotes
✨ کتاب‌شناسی

📌 چکیده‌ای از مقاله‌ی «به سوی فهم جهان‌بینی قرآن
» | جستجوی جهان‌بینی قرآن در آخرینِ پژوهشِ ابوزید: قرآن به‌مثابه‌ی گفتمان‌ها

بخش ۱ از ۲

🔻 امروز، ۱۰ جولای ۲۰۲۰ میلادی، دهمین سالگرد درگذشت نصر حامد ابوزید، اندیشمند و قرآن‌پژوه مسلمان مصری است. او ۱۰ سال پیش در ۵ جولای ۲۰۱۰ میلادی، در ۶۶ سالگی، به علت ابتلاء به بیماری ناشناخته‌ای، در قاهره درگذشت. ابوزید برای پژوهشگران ایرانی و فارسی‌زبان نامی شناخته‌شده است، چه به علت ترجمه‌ی بعضی از کتاب‌ها و مقاله‌ها و مصاحبه‌هایش به فارسی، و چه به علت گرایش بعضی از نواندیشان دینی ایرانی به آراء و اندیشه‌هایش.

🔻 یکی از آخرین آثار او، اگر نگوییم آخرین اثر مکتوب او‌، مقاله‌ای است در بیش از ۴۰ صفحه با عنوان «به سوی فهم جهان‌بینی قرآن» که تاکنون به فارسی ترجمه نشده است و در ایران ناشناخته مانده است. این مقاله در سال ۲۰۱۱ میلادی، یعنی چند ماه پس از درگذشت ابوزید، در کتاب چشم‌اندازهای نو به قرآن با ویراستاری گابریل سعید رینولدز منتشر شده است. در صفحه‌ی تقدیم کتاب این‌چنین نوشته شده است:
“به یاد نصر حامد ابوزید (۱۹۴۳ — ۲۰۱۰) روانش شاد”

🔻 کتاب دربردارنده‌ی ۲۰ مقاله از برجسته‌ترین قرآن‌پژوهان معاصر از جمله گابریل سعید رینولدز، اندرو‌ ریپین، رابرت هویلند، نصر ابوزید، سیدنی گریفیث، مانفرد کراپ، عمران البداوی، جوزف ویتزتم، آدام سیلوراستاین، و دیگران پژوهشگران است. مقاله‌های کتاب در پنج بخش سامان یافته‌اند:
۱. روش در مطالعات قرآنی؛
۲. قرآن و شواهد مادی؛
۳. واژگان قرآنی؛
۴. قرآن و بافتار دینی آن؛ و
۵. قرآن و ادبیات بایبلی.

🔻 مقاله‌ی ابوزید در بخش «روش در مطالعات قرآنی» منتشر شده است و همان‌گونه که عنوان فرعی مقاله نشان می‌دهد، دربردارنده‌ی زندگی‌نامه‌ی خود‌نوشت ابوزید و سیر اندیشه‌های قرآن‌پژوهانه‌ی او از کودکی تا زمان نگارش مقاله است. در آغاز مقاله، ابوزید می‌نویسد که او مدت‌ها است به این مطلب فکر می‌کند که چرا صحابه‌ی پیامبر اسلام در هنگام جمع‌آوری مصحف (قرآن) آن را به ترتیب طول سوره‌ها تنظیم کرده‌اند، و نه به ترتیب تاریخی و زمانی؟ پاسخی که او به این پرسش می‌دهد این است که شاید اگر مصحف به ترتیب تاریخی و زمانی مرتب شده بود به کتابی تاریخی تبدیل می‌شد و دیگر نمی‌توانست همچون پیامی الهی نگریسته شود. اما این چینش، یعنی ترتیب مصحف، به زعم ابوزید، منشاء تضادها، تناقض‌ها، و تنش‌های بسیاری شده است که فقط منحصر به دامنه‌ی مسائل فقهی نیست، بلکه تقریباً همه‌ی مؤلفه‌های تشکیل‌دهنده‌ی جهان‌بینی قرآن را دربرمی‌گیرد؛ مؤلفه‌هایی همچون ماهیت خدا و صفات الهی، ماهیت انسان، و آخرت‌شناسی. البته ابوزید اعتراف می‌کند که با آنکه چینش سوره‌ها و آیه‌های قرآن به ترتیب تاریخی و زمانی می‌تواند بسیاری از مسائل را پاسخ دهد، اما از پاسخ‌گویی به مسائل پیچیده‌ی کلامی عاجز است.

🔻 از نگاه ابوزید،‌ روشی که هریک از رهیافت‌های موجود در فرهنگ اسلامی برای فهم و تفسیرِ جهان‌بینی قرآن در پیش گرفته‌اند تضادها و تناقض‌ها و تنش‌ها را افزایش داده است. فیلسوفان به ابعاد هستی‌شناختی/معرفت‌شناختی یا متافیزیکی قرآن پرداختند؛ متکلمان به پرسش‌های مربوط به وجود خدا و اوصاف و افعال او، و وظایف و مسؤولیت‌های انسان پرداختند؛ فقیهان به ابعاد حقوقی و شرعی پرداختند؛ و عارفان و صوفیان خود را با ابعاد روحی و اخلاقی مشغول کردند. در نتیجه، با آنکه همه‌ی رویکردهای فوق به‌نحوی در‌هم‌تنیده‌اند، اما جهان‌بینی قرآن در میان آن‌ها تکه‌تکه شده است.

🔻 روشی که ابوزید برای رفع این مشکل پیشنهاد می‌کند، نه اعتماد به چینشِ سوره‌ها به ترتیب مصحف است، و نه اتکاء به ترتیب تاریخی و زمانی سوره‌ها. او راه سوم، یا به تعبیر خود او «راه میانه»، را پیشنهاد می‌کند: توجه به «گفتمان‌های قرآن». او مواجهه با قرآن را مواجهه با مجموعه‌ای از گفتمان‌ها می‌داند که در عین اینکه هر گفتمان تا حدودی استقلال دارد اما همگی در‌هم‌تنیده‌اند، و قرآن جهان‌بینی خود را از طریق آن‌ها صورت‌بندی کرده است.

🔻 ابوزید در ادامه‌ی مقاله، به تفصیل، سیر تحولات فکری و اندیشگی خود را از دورانی که کودکی کُتّابی بوده است و در ۸ سالگی قرآن را حفظ کرده است، تا دورانی که به‌عنوان تکنسین شغلی یافته تا به‌جای پدر که تازه درگذشته است برای خانواده‌اش درآمدی حاصل کند، تا دوران جوانی و تحصیل در دانشگاه و همراهی با جریان‌های فکری و سیاسی مصر، تا تدریس در دانشگاه و تألیف آثارش را آورده است. این بخش از مقاله برای شناخت نحوه‌ی شکل‌گیری اندیشه‌های ابوزید درباره‌ی اسلام و قرآن و جامعه‌ی اسلامی در دوران مدرن بسیار حائز اهمیت است.

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ کتاب‌شناسی

📌 چکیده‌ای از مقاله‌ی «به سوی فهم جهان‌بینی قرآن» | جستجوی جهان‌بینی قرآن در آخرینِ پژوهشِ ابوزید: قرآن به‌مثابه‌ی گفتمان‌ها

بخش ۲ از ۲

🔻 ابوزید برای ترسیم سیر تحولات فکری و پژوهشی خود درباره‌ی قرآن، چهار رهیافت مواجهه با قرآن را به ترتیب بررسی می‌کند و در خلال این بررسی‌ها آراء و نظراتش را نیز می‌آورد. او‌ از رهیافت کلامی به قرآن آغاز می‌کند، سپس به رهیافت صوفیانه و عارفانه می‌پردازد، آنگاه به سراغ رهیافت فقهی می‌رود، و در پایان رهیافت فلسفی را بررسی می‌کند.

🔻 در دو‌ بخش پایانی مقاله، ابوزید درباره‌ی چرخش نگاهش به قرآن به مثابه‌ی متنی تاریخی و فرهنگی می‌نویسد، که در کتاب معروفش «مفهوم النص» نمود یافته است. اما ابوزید در این‌جا متوقف نمی‌شود و ابراز می‌کند که در سال‌های اخیر (در زمان نگارش مقاله) متوجه شده است که مواجهه با قرآن به‌مثابه‌ی متنی تاریخی و فرهنگی به تنهایی پاسخ‌گوی پرسش‌ها و تضادها و تناقض‌های موجود در قرآن و در فرهنگ برآمده از آن نیست. بنابراین او به‌جای آنکه قرآن را صرفاً به‌مثابه‌ی «متن» بنگرد، اکنون می‌پندارد که قرآن مجموعه‌ای از «گفتمان‌ها» است.

🔻 ابوزید در این مقاله، در متأخرترین دوره‌ی فکری خود، قرآن را مجموعه‌ای از گفتمان‌ها معرفی می‌کند که هریک بافتار تاریخی خاص خود را دارند و تا حدودی مستقل‌اند اما در قرآن در هم تنیده شده‌اند. این گفتمان‌ها، برخلاف تصوری که قرآن متنی «تک‌صدایی» است، تولید فضایی «چندصدایی» کرده‌اند که نه‌تنها زمینه‌ها و شرایط خاص خود را داشته‌اند، بلکه مخاطبان گوناگونی نیز داشته‌اند.

🔻 ابوزید به پژوهشگر قرآن پیشنهاد می‌کند که در مواجهه با قرآن با نگاه «گفتمانی» نخست به این مطلب توجه کند که «گوینده‌ی سخن» کیست و «مخاطبان سخن» کیستند. آنگاه به نوع گفتمان توجه کنند که آیا استدلالی، اقناعی، جدلی، آمرانه و ناهیانه، توصیفی، توصیه‌ای، شمول‌گرا، یا حصرگرا است. در این نگاه، ابوزید آیه یا سوره را واحد بررسی قرآن نمی‌داند، بلکه یک گفتمان است که واحد بررسی قرآن و راه رسیدن به شناخت ابعاد جهان قرآن و جهان‌بینی آن است. او در واپسین بندهای مقاله پنج بُعد از ابعادِ «جهان قرآن» (و نه «جهان‌بینی قرآن») را نام می‌برد و به اختصار درباره‌شان توضیح می‌دهد:
۱. کیهان‌شناسی
۲. روابط الهی-انسانی
۳. اخلاق و رفتارهای اخلاقی
۴. جامعه
۵. مجازات و حدود
او اذعان می‌کند که جهانِ قرآن ابعاد دیگری نیز دارد، و برای بازسازی و فهم جهان‌بینی قرآن باید همه‌ی این ابعاد و در هم‌تنیدگی‌های آن‌ها را در نظر گرفت.


📗 بخشی از مطالب این فرسته از منبع زیر برگرفته شده‌اند:
Abu Zayd, Nasr. "Towards Understanding the Qur’an’s Worldview: An Autobiographical Reflection.” in New Perspectives on the Qur’an: The Qur’an in Its Historical Context 2, ed. Gabriel Said Reynolds (London: Routledge, 2011), 47-88.

#کتاب‌شناسی #قرآن‌پژوهی #نصر_حامد_ابوزید #قرآن #ترتیب‌_مصحف #ترتیب_تاریخی #جهان‌بینی #گفتمان

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes