ادامه از 👆🏼
🔍 سوره‌های بلند مدنی قرآن: محصولی از ترکیب‌ها و ویرایش‌هایی متأخر و لایه‌لایه بر روی هسته‌ای اولیه
✨ تازه‌های نشر | روش‌شناسی
📌 معرفی کتاب «جداکننده‌های ساختاری در قرآن» با ویراستاری ماریانا کِلار، منتشر شده در ۲۰۲۱ میلادی
بخش ۲ از ۲
🔻 در این کتاب هم به رهیافت‌ها، روش‌ها، و فنون پژوهشیِ جالبی برمی‌خوریم که جای‌شان در میان پژوهش‌های مشابه در فضای علمی، دانشگاهی، و حوزویِ فارسی‌زبان خالی است؛ و هم با یافته‌ها و نظریه‌های تأمل‌برانگیزی مواجهه می‌شویم که می‌توانند در فهم‌های سنّتی ما از نحوه‌ی صدور، ساخت، و ویرایش سوره‌های قرآن دگرگونی‌هایی بنیادین ایجاد کنند. از جمله:
🔅 پژوهشی در این کتاب نشان داده است که چطور سوره‌های واقعه، حاقّه، و مدّثّر سوره‌هایی ترکیبی هستند؛ یعنی متن این سوره‌ها در ساخت اولیه‌ی سوره‌های قرآن به‌صورت یک واحدِ مستقل و یکپارچه موجود نبوده است، بلکه متونی مجزا بوده‌اند که بعداً با هم ترکیب شده‌اند و به‌نحوی ویرایش شده‌اند که سوره‌ای واحد را تشکیل بدهند.
🔅 ارائه‌ی شواهدِ ساختاری به نفع یکی از جالب‌توجه‌ترین فرضیه‌های قرآن‌پژوهی معاصر در زمینه‌ی ویرایش سوره‌های قرآن: سوره‌های بلند قرآن، یعنی بقره، آل‌عمران، نساء، مائده، و توبه از ابتدا سوره‌هایی یکپارچه و مستقل نبوده‌اند، بلکه حاصل ویرایش‌های متمادی، طولانی، و لایه‌لایه هستند. بررسی ساختارِ ادبی سوره‌ی نساء و سوره‌ی مائده آیه‌هایی را مشخص می‌کنند که بعداً به سوره‌ی اولیه افزوده شده‌اند.
🔅 به‌طور دقیقتر، سوره‌ی «نساء اولیه» فقط شامل آیه‌های ۱ تا ۱۲۶ سوره‌ی نساء کنونی بوده است، و بعضی از آیه‌های موجود در همین ترکیب و نیز همهی آیه‌های ۱۲۶ تا ۱۷۶ در ویرایش‌ها و ترکیب‌های بعدی در طول زمان به هسته‌ی اولیه‌ی سوره‌ی نساء افزوده شده‌اند یا در میانه‌ی آیه‌های هسته‌ی اولیه گنجانده شده‌اند. به طور مشابه، سوره‌ی «مائده‌ی اولیه» تنها شامل آیه‌های ۱ تا ۸۶ بوده است، و آیه‌های ۸۷ تا ۱۲۰ در ویرایش‌های بعدی به هسته‌ی اولیه افزوده شده‌اند.
🔻 ویراستار این کتاب، خانم ماریانا کِلار، پژوهشگر دانشگاه آکسفورد و دانشگاه لندن در حوزه‌ی ساختار، روایات، و بافتار ادبیِ قرآن است. این کتاب دربردارنده‌ی مقاله‌هایی از قرآن‌پژوهان برجسته‌ای همچون محمد عبدالحلیم، هُلگِر زِلِنتین، نیکولای سینایی، نِوین رضا، و ماتیاس زَنایزِر است.
📗 برای دسترسی به کتاب بنگرید به:
Klar, Marianna. Structural Dividers in the Qur'an. London and New York: Routledge, 2021.
#قرآن‌پژوهی #قرآن #ساختار_سوره #نقادی_ویرایشی
#Quranic_Studies #Quran #Surah_Structure #Redaction_Criticism
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
https://t.me/anqanest/25
🔍 سوره‌های بلند مدنی قرآن: محصولی از ترکیب‌ها و ویرایش‌هایی متأخر و لایه‌لایه بر روی هسته‌ای اولیه
✨ تازه‌های نشر | روش‌شناسی
📌 معرفی کتاب «جداکننده‌های ساختاری در قرآن» با ویراستاری ماریانا کِلار، منتشر شده در ۲۰۲۱ میلادی
بخش ۲ از ۲
🔻 در این کتاب هم به رهیافت‌ها، روش‌ها، و فنون پژوهشیِ جالبی برمی‌خوریم که جای‌شان در میان پژوهش‌های مشابه در فضای علمی، دانشگاهی، و حوزویِ فارسی‌زبان خالی است؛ و هم با یافته‌ها و نظریه‌های تأمل‌برانگیزی مواجهه می‌شویم که می‌توانند در فهم‌های سنّتی ما از نحوه‌ی صدور، ساخت، و ویرایش سوره‌های قرآن دگرگونی‌هایی بنیادین ایجاد کنند. از جمله:
🔅 پژوهشی در این کتاب نشان داده است که چطور سوره‌های واقعه، حاقّه، و مدّثّر سوره‌هایی ترکیبی هستند؛ یعنی متن این سوره‌ها در ساخت اولیه‌ی سوره‌های قرآن به‌صورت یک واحدِ مستقل و یکپارچه موجود نبوده است، بلکه متونی مجزا بوده‌اند که بعداً با هم ترکیب شده‌اند و به‌نحوی ویرایش شده‌اند که سوره‌ای واحد را تشکیل بدهند.
🔅 ارائه‌ی شواهدِ ساختاری به نفع یکی از جالب‌توجه‌ترین فرضیه‌های قرآن‌پژوهی معاصر در زمینه‌ی ویرایش سوره‌های قرآن: سوره‌های بلند قرآن، یعنی بقره، آل‌عمران، نساء، مائده، و توبه از ابتدا سوره‌هایی یکپارچه و مستقل نبوده‌اند، بلکه حاصل ویرایش‌های متمادی، طولانی، و لایه‌لایه هستند. بررسی ساختارِ ادبی سوره‌ی نساء و سوره‌ی مائده آیه‌هایی را مشخص می‌کنند که بعداً به سوره‌ی اولیه افزوده شده‌اند.
🔅 به‌طور دقیقتر، سوره‌ی «نساء اولیه» فقط شامل آیه‌های ۱ تا ۱۲۶ سوره‌ی نساء کنونی بوده است، و بعضی از آیه‌های موجود در همین ترکیب و نیز همهی آیه‌های ۱۲۶ تا ۱۷۶ در ویرایش‌ها و ترکیب‌های بعدی در طول زمان به هسته‌ی اولیه‌ی سوره‌ی نساء افزوده شده‌اند یا در میانه‌ی آیه‌های هسته‌ی اولیه گنجانده شده‌اند. به طور مشابه، سوره‌ی «مائده‌ی اولیه» تنها شامل آیه‌های ۱ تا ۸۶ بوده است، و آیه‌های ۸۷ تا ۱۲۰ در ویرایش‌های بعدی به هسته‌ی اولیه افزوده شده‌اند.
🔻 ویراستار این کتاب، خانم ماریانا کِلار، پژوهشگر دانشگاه آکسفورد و دانشگاه لندن در حوزه‌ی ساختار، روایات، و بافتار ادبیِ قرآن است. این کتاب دربردارنده‌ی مقاله‌هایی از قرآن‌پژوهان برجسته‌ای همچون محمد عبدالحلیم، هُلگِر زِلِنتین، نیکولای سینایی، نِوین رضا، و ماتیاس زَنایزِر است.
📗 برای دسترسی به کتاب بنگرید به:
Klar, Marianna. Structural Dividers in the Qur'an. London and New York: Routledge, 2021.
#قرآن‌پژوهی #قرآن #ساختار_سوره #نقادی_ویرایشی
#Quranic_Studies #Quran #Surah_Structure #Redaction_Criticism
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
https://t.me/anqanest/25
Telegram
آشیانه‌ی عنقاء
🖼 کتاب «جداکننده‌های ساختاری در قرآن» با ویراستاری ماریانا کِلار، منتشر شده در ۲۰۲۱ میلادی.
@anqanotes
@anqanotes
Forwarded from وبسایت فرهنگی صدانت
❄️ فرضیه‌ای برای پروژه‌ی پیامبرانه‌ی محمد: فتح اورشلیم و برپایی حکومتِ آخر‌الزمانی
چکیده‌ای از کتاب «آخر‌الزمانِ امپراتوری‌بنیاد: آخرت‌گراییِ حکومتی در دوران باستانِ متأخر و اسلامِ آغازین» نوشته‌ی استِفِن شومِیکِر
✍️ #زهیر_میرکریمی
🔅کتاب اخیر شومِیکِر، یعنی «آخر‌الزمانِ امپراتوری‌بنیاد: آخرت‌گراییِ حکومتی در دوران باستانِ متأخر و اسلامِ آغازین» که در سال ۲۰۱۸ منتشر شده است، از بسیاری جهات در ادامه‌ی کتاب پیشین او، یعنی «مرگ یک پیامبر: پایان زندگی محمد و اَوایلِ اسلام»، نوشته شده است، و از اصول روش‌شناختی و یافته‌های تاریخی مشابهی بهره برده است. بنابراین لازم است ابتدا بررسی کوتاهی بر آن کتاب داشته باشیم...
🌐 مطالعه متن کامل
🌾 @Sedanet
🌾 @anqanotes
چکیده‌ای از کتاب «آخر‌الزمانِ امپراتوری‌بنیاد: آخرت‌گراییِ حکومتی در دوران باستانِ متأخر و اسلامِ آغازین» نوشته‌ی استِفِن شومِیکِر
✍️ #زهیر_میرکریمی
🔅کتاب اخیر شومِیکِر، یعنی «آخر‌الزمانِ امپراتوری‌بنیاد: آخرت‌گراییِ حکومتی در دوران باستانِ متأخر و اسلامِ آغازین» که در سال ۲۰۱۸ منتشر شده است، از بسیاری جهات در ادامه‌ی کتاب پیشین او، یعنی «مرگ یک پیامبر: پایان زندگی محمد و اَوایلِ اسلام»، نوشته شده است، و از اصول روش‌شناختی و یافته‌های تاریخی مشابهی بهره برده است. بنابراین لازم است ابتدا بررسی کوتاهی بر آن کتاب داشته باشیم...
🌐 مطالعه متن کامل
🌾 @Sedanet
🌾 @anqanotes
صدانت
نوشتار زهیر میرکریمی با عنوان «فتح اورشلیم و برپایی حکومتِ آخر‌الزمانی» • صدانت
چکیده‌ای از کتاب «آخر‌الزمانِ امپراتوری‌بنیاد: آخرت‌گراییِ حکومتی در دوران باستانِ متأخر و اسلامِ آغازین» نوشته‌ی استِفِن شومِیکِر
🔍 سیره‌ی زریاب و تاریخ شهیدی: نقدی بر کتاب‌های سیره‌نگاری و تاریخ اسلام به زبان فارسی
✨ نقّادی منابع
🖋 یادداشت‌های دین‌پژوهان | امیر مازیار
بخش ۱ از ۳
🔻 از بحثهای نیکویی که طرح مساله‌ی «دین و قدرت» برانگیخته است توجه به سیره‌نگاری پیامبر و تاریخ صدر اسلام است. متاسفانه اسلام‌پژوهی ما، هم در شکل سنتی آن و هم در جریان‌های نواندیشانه، توجهی جدی به تاریخ صدر اسلام نداشته است با اینکه این مسأله برای هر نوع تفکرِ معاصر در باب اسلام یا بازاندیشی در آن اهمیتی کانونی دارد. از جمله نشانه‌های گویای این عدم توجه جدی به تاریخ‌نگاری، طرحِ گاه‌به‌گاهِ نام دو کتاب «سیره‌ی رسول‌الله» نوشته‌ی عباس زریاب خویی و کتاب «تاریخ تحلیلی اسلام» نوشته‌ی سید جعفر شهیدی در این مباحث در مقام پژوهش‌های معتبر (و مدرن!) تاریخی است.
🔻 زریاب و شهیدی قطعاً از مفاخر فرهنگی قرن اخیر جامعه‌ی ما بوده‌اند؛ اما به نظر می‌رسد در جامعه ما «تجلیل» و «نقد» در تقابل با هم قرار گرفته‌اند. با آنکه تجلیل واقعی اهل فکر و آثارشان باید در ارزیابی و مواجهه جدی و البته عالمانه و منصفانه با تک‌تک آثار آنها صورت بگیرد، اما عدم توجه نقادانه به یک اندیشه به این معناست که یا در آن اندیشه طرح قابل تأملی مندرج نیست، یا آنکه جامعه‌ی علمی توان نقد و ارزیابی آن را ندارد. حاصل تجلیل‌های غیرنقادانه هم بت‌سازی از افراد و آثار است که مانع تفکر و پژوهش جدی است.*
🔻 سخن را کوتاه کنم. نخست بر کتاب «تاریخ تحلیلی اسلام» نوشته‌ی سید جعفر شهیدی درنگ می‌کنم.** این کتاب خصوصاً در بخش ظهور اسلام و زندگی پیامبر، که در اینجا محل توجه من است، گزارشی است مختصر از منابع سنتی سیره‌نگاری که به رغم برخی شُکوکِ نویسنده در اعتبار آنها، در عمل بر پایه‌ی اعتمادی کلی به این منابع تدوین شده است.
🔻 شهیدی در هیچ کجای این کتاب توضیحی دقیق دربارهی روش کار خود نمی‌دهد؛ اعتبارسنجی خاصی در باب منابع و متون خود نمی‌کند؛ و حتی استنادات مشخصی برای بسیاری از مطالب خود نمی‌آورد. شهیدی در اثر خود، به جز در یک موردِ زبان‌شناسانه در صفحه‌ی ۳!، به هیچ کتاب یا تحقیقی که در مطالعات اسلام‌شناسی جدید در باب صدر اسلام انجام گرفته اشاره‌ی مستقیم نمی‌کند؛ گرچه خصوصاً در بخش‌های آغازین کتاب و در اطلاعات تاریخی و جغرافیایی مربوط به عربستان از پژوهش‌های غربی باواسطه یا بی‌واسطه بهره‌مند شده است.
🔻 شهیدی که راغب به نقد آرای مستشرقان است، صرفاً گاه به شکلی مبهم و کلی از رأی مستشرقان در ماجرایی سخن می‌گوید و به اجمال و اشاره انتقادی می‌کند (برای نمونه در صفحه‌های ۶۷، ۸۰، ۸۷، و ۹۴) اما وارد بحث و گفتگوی جدی با آنها و مدعیات و مستندات آنها نمی‌شود، آن هم با توجه به انبوه این پژوهش‌ها و گونه‌گونی آنها و اینکه این نوع مطالعات دست‌کم مدعیِ به‌کارگیری شیوه‌های جدید تاریخ‌نگاری‌اند، و ما ظاهراً چندین دهه در پی تعلیم و گسترش این شیوه‌ها در نظام دانشگاهی خودمان بوده‌ایم و شهیدی و کتابش نیز به همین دانشگاه و نظام دانشگاهی تعلق داشتند.
🔻 در این کتاب هیچ ارجاع و اشاره‌ای جدی به متون و اسناد غیراسلامیِ نگارش‌یافته در دوره‌ی زمانیِ صدر اسلام یا نزدیک به آن در کار نیست، و توجهی هم به اسناد و مدارک باستان‌شناختی یا دیگر شیوه‌های جدید نقد تاریخی نشده است، با اینکه تقریباً اندکی پیش از نگارش این کتاب آرای ونزبرو دربارهی لزوم تردید در منابع اولیه‌ی اسلامی از یک سو، و نیاز به رجوع به منابع غیراسلامی موجود از سوی دیگر، بحثی جدی در مجامع مطالعات اسلامی و در موضوع تاریخ‌نگاری صدر اسلام برانگیخته بود.
🔻 اما استاد فاضل و دانشمند ما نیازی به گفت‌وگوی جدی با این ادعاها، و اتخاذ رویکردی انتقادی به منابع قدیم نمی‌بیند، و کم‌وبیش به همان شیوه‌های سنتی به تاریخ نگاری مشغول است. کتاب شهیدی گزارشی است مؤمنانه و معاصر از منابع قدیم. یعنی مورخ آنچه را داستان و افسانه و خرافه تشخیص داده یا آنچه را منافی مذاق عقلانی، اخلاقی، و دینی معاصر دانسته حذف کرده است؛ یا در میان روایت‌های متعارض و بدیلِ یک ماجرا آنچه را با این مذاق سازگارتر بوده (عموماً بدون ذکر روایات بدیل و نقد تاریخی آنها) ترجیح داده است. البته شهیدی در موارد بسیار معدودی که عدد آنها حتی به تعداد انگشتان یک دست هم نمی‌رسد (صفحه‌های ۴۰، ۴۶، و ۹۴) در متن کتاب به نقد روایات منابع سنتی پرداخته است که البته بسیار مجمل و گذرا هستند.
@anqanotes
ادامه در 👇🏼
✨ نقّادی منابع
🖋 یادداشت‌های دین‌پژوهان | امیر مازیار
بخش ۱ از ۳
🔻 از بحثهای نیکویی که طرح مساله‌ی «دین و قدرت» برانگیخته است توجه به سیره‌نگاری پیامبر و تاریخ صدر اسلام است. متاسفانه اسلام‌پژوهی ما، هم در شکل سنتی آن و هم در جریان‌های نواندیشانه، توجهی جدی به تاریخ صدر اسلام نداشته است با اینکه این مسأله برای هر نوع تفکرِ معاصر در باب اسلام یا بازاندیشی در آن اهمیتی کانونی دارد. از جمله نشانه‌های گویای این عدم توجه جدی به تاریخ‌نگاری، طرحِ گاه‌به‌گاهِ نام دو کتاب «سیره‌ی رسول‌الله» نوشته‌ی عباس زریاب خویی و کتاب «تاریخ تحلیلی اسلام» نوشته‌ی سید جعفر شهیدی در این مباحث در مقام پژوهش‌های معتبر (و مدرن!) تاریخی است.
🔻 زریاب و شهیدی قطعاً از مفاخر فرهنگی قرن اخیر جامعه‌ی ما بوده‌اند؛ اما به نظر می‌رسد در جامعه ما «تجلیل» و «نقد» در تقابل با هم قرار گرفته‌اند. با آنکه تجلیل واقعی اهل فکر و آثارشان باید در ارزیابی و مواجهه جدی و البته عالمانه و منصفانه با تک‌تک آثار آنها صورت بگیرد، اما عدم توجه نقادانه به یک اندیشه به این معناست که یا در آن اندیشه طرح قابل تأملی مندرج نیست، یا آنکه جامعه‌ی علمی توان نقد و ارزیابی آن را ندارد. حاصل تجلیل‌های غیرنقادانه هم بت‌سازی از افراد و آثار است که مانع تفکر و پژوهش جدی است.*
🔻 سخن را کوتاه کنم. نخست بر کتاب «تاریخ تحلیلی اسلام» نوشته‌ی سید جعفر شهیدی درنگ می‌کنم.** این کتاب خصوصاً در بخش ظهور اسلام و زندگی پیامبر، که در اینجا محل توجه من است، گزارشی است مختصر از منابع سنتی سیره‌نگاری که به رغم برخی شُکوکِ نویسنده در اعتبار آنها، در عمل بر پایه‌ی اعتمادی کلی به این منابع تدوین شده است.
🔻 شهیدی در هیچ کجای این کتاب توضیحی دقیق دربارهی روش کار خود نمی‌دهد؛ اعتبارسنجی خاصی در باب منابع و متون خود نمی‌کند؛ و حتی استنادات مشخصی برای بسیاری از مطالب خود نمی‌آورد. شهیدی در اثر خود، به جز در یک موردِ زبان‌شناسانه در صفحه‌ی ۳!، به هیچ کتاب یا تحقیقی که در مطالعات اسلام‌شناسی جدید در باب صدر اسلام انجام گرفته اشاره‌ی مستقیم نمی‌کند؛ گرچه خصوصاً در بخش‌های آغازین کتاب و در اطلاعات تاریخی و جغرافیایی مربوط به عربستان از پژوهش‌های غربی باواسطه یا بی‌واسطه بهره‌مند شده است.
🔻 شهیدی که راغب به نقد آرای مستشرقان است، صرفاً گاه به شکلی مبهم و کلی از رأی مستشرقان در ماجرایی سخن می‌گوید و به اجمال و اشاره انتقادی می‌کند (برای نمونه در صفحه‌های ۶۷، ۸۰، ۸۷، و ۹۴) اما وارد بحث و گفتگوی جدی با آنها و مدعیات و مستندات آنها نمی‌شود، آن هم با توجه به انبوه این پژوهش‌ها و گونه‌گونی آنها و اینکه این نوع مطالعات دست‌کم مدعیِ به‌کارگیری شیوه‌های جدید تاریخ‌نگاری‌اند، و ما ظاهراً چندین دهه در پی تعلیم و گسترش این شیوه‌ها در نظام دانشگاهی خودمان بوده‌ایم و شهیدی و کتابش نیز به همین دانشگاه و نظام دانشگاهی تعلق داشتند.
🔻 در این کتاب هیچ ارجاع و اشاره‌ای جدی به متون و اسناد غیراسلامیِ نگارش‌یافته در دوره‌ی زمانیِ صدر اسلام یا نزدیک به آن در کار نیست، و توجهی هم به اسناد و مدارک باستان‌شناختی یا دیگر شیوه‌های جدید نقد تاریخی نشده است، با اینکه تقریباً اندکی پیش از نگارش این کتاب آرای ونزبرو دربارهی لزوم تردید در منابع اولیه‌ی اسلامی از یک سو، و نیاز به رجوع به منابع غیراسلامی موجود از سوی دیگر، بحثی جدی در مجامع مطالعات اسلامی و در موضوع تاریخ‌نگاری صدر اسلام برانگیخته بود.
🔻 اما استاد فاضل و دانشمند ما نیازی به گفت‌وگوی جدی با این ادعاها، و اتخاذ رویکردی انتقادی به منابع قدیم نمی‌بیند، و کم‌وبیش به همان شیوه‌های سنتی به تاریخ نگاری مشغول است. کتاب شهیدی گزارشی است مؤمنانه و معاصر از منابع قدیم. یعنی مورخ آنچه را داستان و افسانه و خرافه تشخیص داده یا آنچه را منافی مذاق عقلانی، اخلاقی، و دینی معاصر دانسته حذف کرده است؛ یا در میان روایت‌های متعارض و بدیلِ یک ماجرا آنچه را با این مذاق سازگارتر بوده (عموماً بدون ذکر روایات بدیل و نقد تاریخی آنها) ترجیح داده است. البته شهیدی در موارد بسیار معدودی که عدد آنها حتی به تعداد انگشتان یک دست هم نمی‌رسد (صفحه‌های ۴۰، ۴۶، و ۹۴) در متن کتاب به نقد روایات منابع سنتی پرداخته است که البته بسیار مجمل و گذرا هستند.
@anqanotes
ادامه در 👇🏼
ادامه از 👆🏼
🔍 سیره‌ی زریاب و تاریخ شهیدی: نقدی بر کتاب‌های سیره‌نگاری و تاریخ اسلام به زبان فارسی
✨ نقّادی منابع
🖋 یادداشت‌های دین‌پژوهان | امیر مازیار
بخش ۲ از ۳
🔻 «یگانه» مورد نقدِ مفصل‌ترِ اخبار تاریخی، ماجرای مشهور کشتار یهودیان بنی‌قُرَیظه است (صفحه‌ی ۹۴ تا ۹۶) که اتفاقاً خود گواه ضعف مبنای تاریخ‌نگارانه این اثر است. شهیدی در اینجا برای رد اخبار منابع قدیم مبنی بر کشتار دسته جمعی همهی مردان این قبیله و جای دادن آنها در گورهای دسته جمعی (که برای خواننده‌ی معاصر بهت‌آور است) نخست به برخی تعارضات دربارهی شکل این کشتارِ جمعی در نقل‌های این واقعه اشاره می‌کند. البته سخن شهیدی دربارهی تعارض این منابع صحیح نیست، بلکه آنها تقریباً با هم هم‌نوا هستند و در خود مغازیِ واقدی نیز، برخلاف ادعای شهیدی، روایت‌های متفاوت و متعارضی در این‌باره نیامده است. اگر هم اقوال متعارضی درباره نحوه‌ی کشتار دسته‌جمعی آنها وجود داشت پدیده‌ی نامعمولی در این منابع نبود تا موجب مخدوش‌شدنِ وقوع این ماجرای خاص و برجای ماندن باقی وقایع باشد.
🔻 شهیدی سپس به نقدی اساسی‌تر می‌پردازد و این گزارش‌ها را حاصل بازگشت دعواهای قبیله‌ای میان اوس و خزرج! و مهاجرین و انصار از یک‌سو، و دست‌کاری تاریخ صدر اسلام در دوره بنی‌امیه از سوی دیگر می‌داند. غافل از اینکه نقد اخیر می‌تواند اعتبار کلی متون سیره را از میان بردارد: اگر واقعه‌ای که تقریبا در همهی متون اصلی سیره‌ی پیامبر آن هم با طول و تفصیل و جزییات عجیب آمده می‌تواند چندین دهه بعد به دلیل قبیله‌گرایی جعل‌شده باشد اطمینان کلی ما به این منابع از میان می‌رود. شهیدی به همین دلیل پس از این نقد می‌گوید که در گزارش اتفاقات این دوران "تنها به نقل راویان نباید بسنده کرد، بلکه هر روایت را باید با دیگر شاهدها و قرینه‌های خارجی مقابله نمود." (ص ۹۶)
🔻 اما این شواهد و قرائن خارجی چه هستند؟ و ایشان در سراسر تاریخ خود این مقابله را کجا و چگونه انجام داده‌اند؟ و با چنین امکان گشوده و گسترده‌ای برای تحریف واقعیات، آنگاه اعتبار باقی اخبار مندرج در این کتاب بر چه پایه‌ای استوار است؟ و ایشان چگونه بر دیگر اخبار این منابع اعتمادکلی کرده‌اند و تاریخ خود را نگاشته‌اند؟
🔻 مثلاً در همین موضوع قبایل یهودی، چرا فقط اعتبار این کشتارِ جمعی محل تردید است؟ چرا در روایات این منابع دربارهی علت تقابل مسلمانان و یهودیان بنی‌قریظه شک نکنیم؟ فراتر از این، چرا در ماجرای اخراج تدریجی همهی قبایل یهودِ مدینه پس از تثبیت قدرت مسلمانان، روایات این منابع را معتبر بدانیم؟ و باز هم فراتر از این، چرا روایات آنها را درباره علل و نوع مواجهه‌ی پیامبر و مسلمانان با دیگر گروه‌های معارض بپذیریم؟
🔻 خیلی طبیعی است که عضو یک جامعه‌ی دینی و ایمانی رفتار جامعه و پیشوایان خود را معقول و موجه یا همسو با اهداف و آرمان‌های خود و حامیانش نشان دهد، و مشکلات و ناهنجاری‌ها را در طرف مقابل ببیند. قطعاً در هر جا که ذکر اشخاص و اقوام و نزاع‌ها مطرح است، یعنی کل تاریخ!، بحث این منافع و اغراض گوناگونِ آشکار یا پنهان بر ما می‌تواند مطرح شود. خصوصاً دربارهی شخصیت خود پیامبر که می‌باید «رسول خدا» و «اسوه» قلمداد می‌شد و اعمال و رفتار او مشروعیت‌بخش محسوب می‌شدند چنین احتمالاتی کاملاً در کاراند؛ و چرا گمان نکنیم که این متون تصویری از پیامبر «ساخته‌اند»؟
@anqanotes
ادامه در 👇🏼
🔍 سیره‌ی زریاب و تاریخ شهیدی: نقدی بر کتاب‌های سیره‌نگاری و تاریخ اسلام به زبان فارسی
✨ نقّادی منابع
🖋 یادداشت‌های دین‌پژوهان | امیر مازیار
بخش ۲ از ۳
🔻 «یگانه» مورد نقدِ مفصل‌ترِ اخبار تاریخی، ماجرای مشهور کشتار یهودیان بنی‌قُرَیظه است (صفحه‌ی ۹۴ تا ۹۶) که اتفاقاً خود گواه ضعف مبنای تاریخ‌نگارانه این اثر است. شهیدی در اینجا برای رد اخبار منابع قدیم مبنی بر کشتار دسته جمعی همهی مردان این قبیله و جای دادن آنها در گورهای دسته جمعی (که برای خواننده‌ی معاصر بهت‌آور است) نخست به برخی تعارضات دربارهی شکل این کشتارِ جمعی در نقل‌های این واقعه اشاره می‌کند. البته سخن شهیدی دربارهی تعارض این منابع صحیح نیست، بلکه آنها تقریباً با هم هم‌نوا هستند و در خود مغازیِ واقدی نیز، برخلاف ادعای شهیدی، روایت‌های متفاوت و متعارضی در این‌باره نیامده است. اگر هم اقوال متعارضی درباره نحوه‌ی کشتار دسته‌جمعی آنها وجود داشت پدیده‌ی نامعمولی در این منابع نبود تا موجب مخدوش‌شدنِ وقوع این ماجرای خاص و برجای ماندن باقی وقایع باشد.
🔻 شهیدی سپس به نقدی اساسی‌تر می‌پردازد و این گزارش‌ها را حاصل بازگشت دعواهای قبیله‌ای میان اوس و خزرج! و مهاجرین و انصار از یک‌سو، و دست‌کاری تاریخ صدر اسلام در دوره بنی‌امیه از سوی دیگر می‌داند. غافل از اینکه نقد اخیر می‌تواند اعتبار کلی متون سیره را از میان بردارد: اگر واقعه‌ای که تقریبا در همهی متون اصلی سیره‌ی پیامبر آن هم با طول و تفصیل و جزییات عجیب آمده می‌تواند چندین دهه بعد به دلیل قبیله‌گرایی جعل‌شده باشد اطمینان کلی ما به این منابع از میان می‌رود. شهیدی به همین دلیل پس از این نقد می‌گوید که در گزارش اتفاقات این دوران "تنها به نقل راویان نباید بسنده کرد، بلکه هر روایت را باید با دیگر شاهدها و قرینه‌های خارجی مقابله نمود." (ص ۹۶)
🔻 اما این شواهد و قرائن خارجی چه هستند؟ و ایشان در سراسر تاریخ خود این مقابله را کجا و چگونه انجام داده‌اند؟ و با چنین امکان گشوده و گسترده‌ای برای تحریف واقعیات، آنگاه اعتبار باقی اخبار مندرج در این کتاب بر چه پایه‌ای استوار است؟ و ایشان چگونه بر دیگر اخبار این منابع اعتمادکلی کرده‌اند و تاریخ خود را نگاشته‌اند؟
🔻 مثلاً در همین موضوع قبایل یهودی، چرا فقط اعتبار این کشتارِ جمعی محل تردید است؟ چرا در روایات این منابع دربارهی علت تقابل مسلمانان و یهودیان بنی‌قریظه شک نکنیم؟ فراتر از این، چرا در ماجرای اخراج تدریجی همهی قبایل یهودِ مدینه پس از تثبیت قدرت مسلمانان، روایات این منابع را معتبر بدانیم؟ و باز هم فراتر از این، چرا روایات آنها را درباره علل و نوع مواجهه‌ی پیامبر و مسلمانان با دیگر گروه‌های معارض بپذیریم؟
🔻 خیلی طبیعی است که عضو یک جامعه‌ی دینی و ایمانی رفتار جامعه و پیشوایان خود را معقول و موجه یا همسو با اهداف و آرمان‌های خود و حامیانش نشان دهد، و مشکلات و ناهنجاری‌ها را در طرف مقابل ببیند. قطعاً در هر جا که ذکر اشخاص و اقوام و نزاع‌ها مطرح است، یعنی کل تاریخ!، بحث این منافع و اغراض گوناگونِ آشکار یا پنهان بر ما می‌تواند مطرح شود. خصوصاً دربارهی شخصیت خود پیامبر که می‌باید «رسول خدا» و «اسوه» قلمداد می‌شد و اعمال و رفتار او مشروعیت‌بخش محسوب می‌شدند چنین احتمالاتی کاملاً در کاراند؛ و چرا گمان نکنیم که این متون تصویری از پیامبر «ساخته‌اند»؟
@anqanotes
ادامه در 👇🏼
ادامه از 👆🏼
🔍 سیره‌ی زریاب و تاریخ شهیدی: نقدی بر کتاب‌های سیره‌نگاری و تاریخ اسلام به زبان فارسی
✨ نقّادی منابع
🖋 یادداشت‌های دین‌پژوهان | امیر مازیار
بخش ۳ از ۳
🔻 ما در عموم این روایت‌ها نمی‌توانیم انتظار بی‌طرفی و ثبتِ دقیقِ ماجراها را داشته باشیم. البته از این جهت، این منابع مانند همهی منابع تاریخیِ دیگر حکم اسنادِ اولیه را دارند، یعنی همهی آنها نیاز به نگاه نقادانه و سنجشِ تاریخی دارند، ولی با این قید مهم: ما ظاهراً می‌دانیم که همهی این منابعِ محدود به‌گستردگی تحریف شده‌اند! اما کتاب شهیدی رویکردی علی‌الاغلب غیرنقادانه به منابع دارد و با نگاه معتدل ایمانی و شیعی نگاشته شده است، و تنها در چند حادثه‌ی بسیار معدود این ملاحظات را وارد کرده است و در عین حال از تردیدی کلی سخن می‌گوید!
🔻 در مجموع، کتاب شهیدی که ظاهراً از اساس برای عموم دانشجویان و آشنایی کلی و مختصر آنها با تاریخ اسلام نوشته شده است حاوی پژوهش‌های دقیق و مستند نیست و تناقضی روش‌شناسانه دارد، و از این جهت در ادبیات آکادمیک تاریخ اسلام جایگاه مشخصی نداشته و محل ارجاع و استناد هم نبوده است. عجیب است که برخی از معاصران اسلام‌شناس ما به این نوع آثار و محتوای آنها به همان شیوه‌های رجالی ارجاع می‌دهند که فلانی که مورخ است و ثقه است در فلان کتاب چنان گفته است!
🔻 مسأله‌ی تاریخ صدر اسلام مسأله‌ای بسیار اساسی و بغرنج است، و واقعیت امر آن است که ما در این حوزه‌ی خطیر و سرنوشت‌ساز چندان پژوهش عالمانه و جدیدی نداریم که قابل عرضه به فضای آکادمیک باشد. نقد کتاب «سیره‌ی رسول الله» نوشته‌ی عباس زریاب خویی را در نوبتی دیگر می‌آورم.
* نقدی بر این کتاب با این مشخصات پیشتر منتشر شده‌است: عبدالرحیم قنوات، نقد و بررسی کتاب «تاریخ تحلیلی اسلام»، تاریخ‌پژوهان، ۱۳۸۵.
** ارجاعات به کتاب «تاریخ تحلیلی اسلام» چاپ مرکز نشر دانشگاهی در ویرایش‌های جدید آن از سال ۱۳۸۵ به بعد است.
#اسلام‌پژوهی #تاریخ_اسلام #نقادی #سید_جعفر_شهیدی #امیر_مازیار
#Islamic_Studies #History_of_Islam #Criticism #Shahidi #Amir_Maziar
🖋 امیر مازیار
@anqanotes
https://t.me/anqanest/26
🔍 سیره‌ی زریاب و تاریخ شهیدی: نقدی بر کتاب‌های سیره‌نگاری و تاریخ اسلام به زبان فارسی
✨ نقّادی منابع
🖋 یادداشت‌های دین‌پژوهان | امیر مازیار
بخش ۳ از ۳
🔻 ما در عموم این روایت‌ها نمی‌توانیم انتظار بی‌طرفی و ثبتِ دقیقِ ماجراها را داشته باشیم. البته از این جهت، این منابع مانند همهی منابع تاریخیِ دیگر حکم اسنادِ اولیه را دارند، یعنی همهی آنها نیاز به نگاه نقادانه و سنجشِ تاریخی دارند، ولی با این قید مهم: ما ظاهراً می‌دانیم که همهی این منابعِ محدود به‌گستردگی تحریف شده‌اند! اما کتاب شهیدی رویکردی علی‌الاغلب غیرنقادانه به منابع دارد و با نگاه معتدل ایمانی و شیعی نگاشته شده است، و تنها در چند حادثه‌ی بسیار معدود این ملاحظات را وارد کرده است و در عین حال از تردیدی کلی سخن می‌گوید!
🔻 در مجموع، کتاب شهیدی که ظاهراً از اساس برای عموم دانشجویان و آشنایی کلی و مختصر آنها با تاریخ اسلام نوشته شده است حاوی پژوهش‌های دقیق و مستند نیست و تناقضی روش‌شناسانه دارد، و از این جهت در ادبیات آکادمیک تاریخ اسلام جایگاه مشخصی نداشته و محل ارجاع و استناد هم نبوده است. عجیب است که برخی از معاصران اسلام‌شناس ما به این نوع آثار و محتوای آنها به همان شیوه‌های رجالی ارجاع می‌دهند که فلانی که مورخ است و ثقه است در فلان کتاب چنان گفته است!
🔻 مسأله‌ی تاریخ صدر اسلام مسأله‌ای بسیار اساسی و بغرنج است، و واقعیت امر آن است که ما در این حوزه‌ی خطیر و سرنوشت‌ساز چندان پژوهش عالمانه و جدیدی نداریم که قابل عرضه به فضای آکادمیک باشد. نقد کتاب «سیره‌ی رسول الله» نوشته‌ی عباس زریاب خویی را در نوبتی دیگر می‌آورم.
* نقدی بر این کتاب با این مشخصات پیشتر منتشر شده‌است: عبدالرحیم قنوات، نقد و بررسی کتاب «تاریخ تحلیلی اسلام»، تاریخ‌پژوهان، ۱۳۸۵.
** ارجاعات به کتاب «تاریخ تحلیلی اسلام» چاپ مرکز نشر دانشگاهی در ویرایش‌های جدید آن از سال ۱۳۸۵ به بعد است.
#اسلام‌پژوهی #تاریخ_اسلام #نقادی #سید_جعفر_شهیدی #امیر_مازیار
#Islamic_Studies #History_of_Islam #Criticism #Shahidi #Amir_Maziar
🖋 امیر مازیار
@anqanotes
https://t.me/anqanest/26
Telegram
آشیانه‌ی عنقاء
🖼 کتاب «تاریخ تحلیلی اسلام» نوشته‌ی سید جعفر شهیدی که نخستین بار در ۱۳۶۲ منتشر شد.
@anqanotes
@anqanotes
🔍 آغاز اسلام برپایه‌ی منابع غیراسلامی
✨ معرفی منابع
📌 یادداشتی دربارهی کتابی کلاسیک در حوزه‌ی تاریخ اسلام آغازین، با عنوان «دیدن اسلام آن‌گونه که دیگران دیده‌اند» نوشته‌ی رابرت هُیلَند
🔻 یادداشتی از من که برای «دورنما» نوشته‌ام و به‌تازگی منتشر شده است. پیوندی به فرسته‌ی دورنما را در ادامه می‌آورم.
🔻متن زیر چکیده‌ی آن یادداشت است:
🔅 رابرت هُیلَند (متولد ١٩۶۶)، استاد «تاریخِ خاورمیانه در دوران باستان متأخر و اسلامِ آغازین» در دانشگاه نیویورک، از دانشکدۀ مطالعات شرقی دانشگاه آکسفورد فارغ‌التحصیل شده است و از آن زمان تاکنون پژوهش‌هایش بر بررسی ظهور تمدن اسلامی متمرکز بوده است. تازه‌ترین کتابش، «فی سبیل اللّه: فتوحات اعراب و خلق امپراتوری اسلامی» (٢۰۱۵)، را نیز در همین حوزه نوشته است. هُیلند به فعالیت‌های میدانیِ پژوهشی نیز علاقه دارد و در اکتشاف‌های باستان‌شناختی در کشورهای خاورمیانه مشارکت کرده است. کتاب «دیدن اسلام آن‌گونه که دیگران دیده‌اند: بررسی و ارزیابی نوشتارهای مسیحی، یهودی، و زرتشتی در باب اسلامِ آغازین» (١٩٩٧) حول محور چند پرسش بنیادین شکل گرفته است: غیرمسلمانان یا غیراعراب در سده‌های هفتم و هشتم میلادی دربارۀ مسلمانان و اعراب چه می‌اندیشیده‌اند و آنها را چگونه توصیف کرده‌اند؟ و آیا می‌توان از این توصیف‌ها در بررسی‌های تاریخی بهره بُرد؟ هُیلند در این پژوهش دو هدف را دنبال می‌کند: نخست آنکه با عمیق‌شدن در منابع غیراسلامی منسوب به دورۀ اسلامِ آغازین نگاهی «از بیرون اسلام» به آن رویدادهای تاریخی بیندازد؛ و دیگر اینکه تجربۀ مواجهۀ پیروان ادیان دیگر با حاکمان جدیدشان، یعنی اعرابِ مسلمان، را از دریچۀ چشمان آنها ببیند و از لابه‌لای متون
آنها بخواند.
🖋 زهیر میرکریمی
@doornamaa
@anqanotes
https://t.me/doornamaa/336
✨ معرفی منابع
📌 یادداشتی دربارهی کتابی کلاسیک در حوزه‌ی تاریخ اسلام آغازین، با عنوان «دیدن اسلام آن‌گونه که دیگران دیده‌اند» نوشته‌ی رابرت هُیلَند
🔻 یادداشتی از من که برای «دورنما» نوشته‌ام و به‌تازگی منتشر شده است. پیوندی به فرسته‌ی دورنما را در ادامه می‌آورم.
🔻متن زیر چکیده‌ی آن یادداشت است:
🔅 رابرت هُیلَند (متولد ١٩۶۶)، استاد «تاریخِ خاورمیانه در دوران باستان متأخر و اسلامِ آغازین» در دانشگاه نیویورک، از دانشکدۀ مطالعات شرقی دانشگاه آکسفورد فارغ‌التحصیل شده است و از آن زمان تاکنون پژوهش‌هایش بر بررسی ظهور تمدن اسلامی متمرکز بوده است. تازه‌ترین کتابش، «فی سبیل اللّه: فتوحات اعراب و خلق امپراتوری اسلامی» (٢۰۱۵)، را نیز در همین حوزه نوشته است. هُیلند به فعالیت‌های میدانیِ پژوهشی نیز علاقه دارد و در اکتشاف‌های باستان‌شناختی در کشورهای خاورمیانه مشارکت کرده است. کتاب «دیدن اسلام آن‌گونه که دیگران دیده‌اند: بررسی و ارزیابی نوشتارهای مسیحی، یهودی، و زرتشتی در باب اسلامِ آغازین» (١٩٩٧) حول محور چند پرسش بنیادین شکل گرفته است: غیرمسلمانان یا غیراعراب در سده‌های هفتم و هشتم میلادی دربارۀ مسلمانان و اعراب چه می‌اندیشیده‌اند و آنها را چگونه توصیف کرده‌اند؟ و آیا می‌توان از این توصیف‌ها در بررسی‌های تاریخی بهره بُرد؟ هُیلند در این پژوهش دو هدف را دنبال می‌کند: نخست آنکه با عمیق‌شدن در منابع غیراسلامی منسوب به دورۀ اسلامِ آغازین نگاهی «از بیرون اسلام» به آن رویدادهای تاریخی بیندازد؛ و دیگر اینکه تجربۀ مواجهۀ پیروان ادیان دیگر با حاکمان جدیدشان، یعنی اعرابِ مسلمان، را از دریچۀ چشمان آنها ببیند و از لابه‌لای متون
آنها بخواند.
🖋 زهیر میرکریمی
@doornamaa
@anqanotes
https://t.me/doornamaa/336
Telegram
مدرسانۀ دورنما
📃 اسلامِ آغازین از نگاه دیگران
(مروری بر کتاب رابرت هُیلند)
✍ نوشتۀ زهیر میرکریمی
#دورنما #اسلام‌پژوهی_غربیان
#تاریخ_اسلام #اسلام_آغازین
#زهیر_میرکریمی #رابرت_هیلند
#اسلام‌شناسی_در_عصر_مدرن
@doornamaa
(مروری بر کتاب رابرت هُیلند)
✍ نوشتۀ زهیر میرکریمی
#دورنما #اسلام‌پژوهی_غربیان
#تاریخ_اسلام #اسلام_آغازین
#زهیر_میرکریمی #رابرت_هیلند
#اسلام‌شناسی_در_عصر_مدرن
@doornamaa
Forwarded from DinOnline دین‌آنلاین
🔻اسلامِ آغازین از نگاه دیگران؛ مروری بر کتاب «دیدن اسلام آن‌گونه که دیگران دیده‌اند» اثر رابرت هُیلند
✍زهیر میرکریمی
✔️رابرت هُیلَند (متولد ۱۹۶۶)، استاد «تاریخِ خاورمیانه در دوران باستان متأخر و اسلامِ آغازین» در دانشگاه نیویورک، از دانشکده مطالعات شرقی دانشگاه آکسفورد فارغ‌التحصیل شده است و از آن زمان تاکنون پژوهش‌هایش بر بررسی ظهور تمدن اسلامی متمرکز بوده است. تازه‌ترین کتابش، «فی سبیل اللّه: فتوحات اعراب و خلق امپراتوری اسلامی» (۲۰۱۵)، را نیز در همین حوزه نوشته است.
هُیلند به فعالیت‌های میدانیِ پژوهشی نیز علاقه دارد و در اکتشاف‌های باستان‌شناختی در کشورهای خاورمیانه مشارکت کرده است. کتاب «دیدن اسلام آن‌گونه که دیگران دیده‌اند: بررسی و ارزیابی نوشتارهای مسیحی، یهودی، و زرتشتی در باب اسلامِ آغازین» (۱۹۹۷) حول محور چند پرسش بنیادین شکل گرفته است:
غیرمسلمانان یا غیراعراب در سده‌های هفتم و هشتم میلادی درباره مسلمانان و اعراب چه می‌اندیشیده‌اند و آنها را چگونه توصیف کرده‌اند؟ و آیا می‌توان از این توصیف‌ها در بررسی‌های تاریخی بهره بُرد؟ هُیلند در این پژوهش دو هدف را دنبال می‌کند: نخست آنکه با عمیق‌شدن در منابع غیراسلامی منسوب به دوره اسلامِ آغازین نگاهی «از بیرون اسلام» به آن رویدادهای تاریخی بیندازد؛ و دیگر اینکه تجربه مواجهه پیروان ادیان دیگر با حاکمان جدیدشان، یعنی اعرابِ مسلمان، را از دریچه چشمان آنها ببیند و از لابه‌لای متون آنها بخواند.
امروزه هنگامی که با کارهای پژوهشیِ تاریخی درباره اسلام آغازین روبهرو می‌شویم، به‌ویژه با آنچه می‌توان میراث ایگناتس گُلتسیهِر، کارل هاینریش بِکِر، یوزِف شاخْت و دیگران نامید، سه رویکرد پیش روی ما قرار می‌گیرد...
📎 پیوند به متن کامل این گزارش در سایت دین‌آنلاین
🆔 @dinonline
🆔 @doornamaa
✍زهیر میرکریمی
✔️رابرت هُیلَند (متولد ۱۹۶۶)، استاد «تاریخِ خاورمیانه در دوران باستان متأخر و اسلامِ آغازین» در دانشگاه نیویورک، از دانشکده مطالعات شرقی دانشگاه آکسفورد فارغ‌التحصیل شده است و از آن زمان تاکنون پژوهش‌هایش بر بررسی ظهور تمدن اسلامی متمرکز بوده است. تازه‌ترین کتابش، «فی سبیل اللّه: فتوحات اعراب و خلق امپراتوری اسلامی» (۲۰۱۵)، را نیز در همین حوزه نوشته است.
هُیلند به فعالیت‌های میدانیِ پژوهشی نیز علاقه دارد و در اکتشاف‌های باستان‌شناختی در کشورهای خاورمیانه مشارکت کرده است. کتاب «دیدن اسلام آن‌گونه که دیگران دیده‌اند: بررسی و ارزیابی نوشتارهای مسیحی، یهودی، و زرتشتی در باب اسلامِ آغازین» (۱۹۹۷) حول محور چند پرسش بنیادین شکل گرفته است:
غیرمسلمانان یا غیراعراب در سده‌های هفتم و هشتم میلادی درباره مسلمانان و اعراب چه می‌اندیشیده‌اند و آنها را چگونه توصیف کرده‌اند؟ و آیا می‌توان از این توصیف‌ها در بررسی‌های تاریخی بهره بُرد؟ هُیلند در این پژوهش دو هدف را دنبال می‌کند: نخست آنکه با عمیق‌شدن در منابع غیراسلامی منسوب به دوره اسلامِ آغازین نگاهی «از بیرون اسلام» به آن رویدادهای تاریخی بیندازد؛ و دیگر اینکه تجربه مواجهه پیروان ادیان دیگر با حاکمان جدیدشان، یعنی اعرابِ مسلمان، را از دریچه چشمان آنها ببیند و از لابه‌لای متون آنها بخواند.
امروزه هنگامی که با کارهای پژوهشیِ تاریخی درباره اسلام آغازین روبهرو می‌شویم، به‌ویژه با آنچه می‌توان میراث ایگناتس گُلتسیهِر، کارل هاینریش بِکِر، یوزِف شاخْت و دیگران نامید، سه رویکرد پیش روی ما قرار می‌گیرد...
📎 پیوند به متن کامل این گزارش در سایت دین‌آنلاین
🆔 @dinonline
🆔 @doornamaa
دین‌آنلاین
اسلامِ آغازین از نگاه دیگران؛ مروری بر کتاب «دیدن اسلام آن‌گونه که دیگران دیده‌اند» اثر رابرت هُیلند
رابرت هُیلند، شاگرد پاتریشیا کرون، کتاب خود را ادامه اثر استادش می‌داند اما ادعایی فروتنانه‌تر از او دارد. او نمی‌خواهد تاریخِ اسلام آغازین را دوباره و تنها بر پایه منابع غیراسلامی بازنویسی کند بلکه می‌خواهد در کنار نگاه نقادانه به متون عربیِ اسلامی، منابع…
Audio
🔊 مصاحبه رادیو دورنما با زهیر میرکریمی
✨ مروری بر کتاب «دیدن اسلام آن‌گونه که دیگران دیده‌اند» نوشته‌ی رابرت هُیلند
🔻 این گفت‌وگو میان زهیر میرکریمی و فاطمه مصلح‌زاده از رادیو دورنما، دربارهی یکی از کتاب‌های کلاسیک در حوزه‌ی تاریخ اسلامِ آغازین انجام شده است. این گفت‌وگو به‌عنوان پادپخش (اپیزود) چهاردهم از فصل دوم رادیو دورنما منتشر شده است.
📗 برای دسترسی به کتاب بنگرید به:
Hoyland, Robert. Seeing Islam as Others Saw It: A Survey and Evaluation of Christian, Jewish and Zoroastrian Writings on Early Islam. Princeton: Darwin, 1997.
#اسلام #تاریخ_اسلام #اسلام_آغازین #رابرت_هیلند
#Islam #History_of_Islam #Early_Islam #Robert_Hoyland
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
@doornamaa
✨ مروری بر کتاب «دیدن اسلام آن‌گونه که دیگران دیده‌اند» نوشته‌ی رابرت هُیلند
🔻 این گفت‌وگو میان زهیر میرکریمی و فاطمه مصلح‌زاده از رادیو دورنما، دربارهی یکی از کتاب‌های کلاسیک در حوزه‌ی تاریخ اسلامِ آغازین انجام شده است. این گفت‌وگو به‌عنوان پادپخش (اپیزود) چهاردهم از فصل دوم رادیو دورنما منتشر شده است.
📗 برای دسترسی به کتاب بنگرید به:
Hoyland, Robert. Seeing Islam as Others Saw It: A Survey and Evaluation of Christian, Jewish and Zoroastrian Writings on Early Islam. Princeton: Darwin, 1997.
#اسلام #تاریخ_اسلام #اسلام_آغازین #رابرت_هیلند
#Islam #History_of_Islam #Early_Islam #Robert_Hoyland
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
@doornamaa
Forwarded from وبسایت فرهنگی صدانت
❄️ اسلامِ آغازین از نگاه دیگران
مروری بر کتاب «دیدن اسلام آن‌گونه که دیگران دیده‌اند» اثر رابرت هُیلند
✍️ #زهیر_میرکریمی
🔅رابرت هُیلَند (متولد ۱۹۶۶)، استاد «تاریخِ خاورمیانه در دوران باستان متأخر و اسلامِ آغازین» در دانشگاه نیویورک، از دانشکدهٔ مطالعات شرقی دانشگاه آکسفورد فارغ‌التحصیل شده است و از آن زمان تاکنون پژوهش‌هایش بر بررسی ظهور تمدن اسلامی متمرکز بوده است. تازه‌ترین کتابش، «فی سبیل اللّه: فتوحات اعراب و خلق امپراتوری اسلامی» (۲۰۱۵)، را نیز در همین حوزه نوشته است. هُیلند به فعالیت‌های میدانیِ پژوهشی نیز علاقه دارد و در اکتشاف‌های باستان‌شناختی در کشورهای خاورمیانه مشارکت کرده است.
🔅کتاب «دیدن اسلام آن‌گونه که دیگران دیده‌اند: بررسی و ارزیابی نوشتارهای مسیحی، یهودی، و زرتشتی در باب اسلامِ آغازین» (۱۹۹۷) حول محور چند پرسش بنیادین شکل گرفته است: غیرمسلمانان یا غیراعراب در سده‌های هفتم و هشتم میلادی دربارهٔ مسلمانان و اعراب چه می‌اندیشیده‌اند و آنها را چگونه توصیف کرده‌اند؟ و آیا می‌توان از این توصیف‌ها در بررسی‌های تاریخی بهره بُرد؟ هُیلند در این پژوهش دو هدف را دنبال می‌کند: نخست آنکه با عمیق‌شدن در منابع غیراسلامی منسوب به دورهٔ اسلامِ آغازین نگاهی «از بیرون اسلام» به آن رویدادهای تاریخی بیندازد؛ و دیگر اینکه تجربهٔ مواجههٔ پیروان ادیان دیگر با حاکمان جدیدشان، یعنی اعرابِ مسلمان، را از دریچهٔ چشمان آنها ببیند و از لابه‌لای متون آنها بخواند...
🌐 مطالعه متن کامل
🌾 @Sedanet
🌾 @anqanotes
🌾 @doornamaa
مروری بر کتاب «دیدن اسلام آن‌گونه که دیگران دیده‌اند» اثر رابرت هُیلند
✍️ #زهیر_میرکریمی
🔅رابرت هُیلَند (متولد ۱۹۶۶)، استاد «تاریخِ خاورمیانه در دوران باستان متأخر و اسلامِ آغازین» در دانشگاه نیویورک، از دانشکدهٔ مطالعات شرقی دانشگاه آکسفورد فارغ‌التحصیل شده است و از آن زمان تاکنون پژوهش‌هایش بر بررسی ظهور تمدن اسلامی متمرکز بوده است. تازه‌ترین کتابش، «فی سبیل اللّه: فتوحات اعراب و خلق امپراتوری اسلامی» (۲۰۱۵)، را نیز در همین حوزه نوشته است. هُیلند به فعالیت‌های میدانیِ پژوهشی نیز علاقه دارد و در اکتشاف‌های باستان‌شناختی در کشورهای خاورمیانه مشارکت کرده است.
🔅کتاب «دیدن اسلام آن‌گونه که دیگران دیده‌اند: بررسی و ارزیابی نوشتارهای مسیحی، یهودی، و زرتشتی در باب اسلامِ آغازین» (۱۹۹۷) حول محور چند پرسش بنیادین شکل گرفته است: غیرمسلمانان یا غیراعراب در سده‌های هفتم و هشتم میلادی دربارهٔ مسلمانان و اعراب چه می‌اندیشیده‌اند و آنها را چگونه توصیف کرده‌اند؟ و آیا می‌توان از این توصیف‌ها در بررسی‌های تاریخی بهره بُرد؟ هُیلند در این پژوهش دو هدف را دنبال می‌کند: نخست آنکه با عمیق‌شدن در منابع غیراسلامی منسوب به دورهٔ اسلامِ آغازین نگاهی «از بیرون اسلام» به آن رویدادهای تاریخی بیندازد؛ و دیگر اینکه تجربهٔ مواجههٔ پیروان ادیان دیگر با حاکمان جدیدشان، یعنی اعرابِ مسلمان، را از دریچهٔ چشمان آنها ببیند و از لابه‌لای متون آنها بخواند...
🌐 مطالعه متن کامل
🌾 @Sedanet
🌾 @anqanotes
🌾 @doornamaa
صدانت
نوشتار زهیر میرکریمی با عنوان «اسلامِ آغازین از نگاه دیگران» • صدانت
امروزه هنگامی که با کارهای پژوهشیِ تاریخی دربارهٔ اسلام آغازین روبهرو می‌شویم، به‌ویژه با آنچه می‌توان میراث ایگناتس گُلتسیهِر...
🔍 سیره‌ی زریاب و تاریخ شهیدی: نقدی بر کتاب‌های سیره‌نگاری و تاریخ اسلام به زبان فارسی (یادداشت دوم)
✨ نقّادی منابع: درباره کتاب «سیره‌ی رسول الله» نوشته‌ی عباس زریاب خویی
🖋 یادداشت‌های دین‌پژوهان | امیر مازیار
بخش ۱ از ۴
🔻 عباس زریاب خویی از دانشمندان و مورخان برجسته‌ی زمان ما بود، و با اندیشه‌ی تاریخی و شیوه‌های تاریخ‌نگاری جدید به خوبی آشنایی داشت. او به چند زبان مسلط بود و شناختی بی‌واسطه از منابع قدیم و آثار پژوهشی جدید در تاریخ ایران و اسلام داشت. زریاب کتاب سیره‌ی رسول اللّه را، که زندگی پیامبر را تا زمان هجرت به مدینه روایت می‌کند، در سال ۱۳۷۰ خورشیدی منتشر کرد و ظاهراً این کتاب را چند سالی پیش از این نوشته بود (ص ۸). توجه به تاریخِ نگارش، از جمله، به این دلیل اهمیت دارد که بدانیم این اثر متعلق به اواخر حیات ایشان است. زمانی که متأسفانه از دانشگاه اخراج شده بود و طبعاً نشاطِ تحقیقیِ سال‌های پیش در او کمرنگ‌تر شده بود و فاقد بسیاری از امکانات پیشین نیز بود.
🔻 زریاب در مقدمه‌ای نسبتاً کوتاه، اما مهم، بر این کتاب رویکرد و شیوه‌ی خود را در نگارش تاریخِ دینی توضیح می‌دهد و منابع سیره را به شکل کلی معرفی و ارزیابی می‌کند. یک ویژگی مهم کار زریاب این است که بر خلاف عموم متون سیره‌نگاری جدید، نگاهی منفی و ستیزه‌جویانه نسبت به آثار مستشرقان و تاریخ‌نگاران غربی ندارد و در متن اثر خود نیز از این منابع بهره برده است. البته زریاب در مقدمه هشدار می‌دهد که در مطالعه‌ی تاریخِ دینی به ورطه‌ی تاریخی‌نگری نباید سقوط کرد و دین را نباید یکسر به پدیده‌ای طبیعی و تاریخی فروکاست (صص ۱۰-۱۱). امری که به گمان او در متون نویسندگان جدید غربی وجود دارد. گرچه بحث زریاب در این باره کلی است و خودش تأکید می‌کند که در این کتاب به شکل یک مورخ کار می‌کند و وَجه مادی و تاریخی و طبیعی حوادث را می‌کاود (ص ۱۳).
🔻 زریاب متون اصلی و اولیه را در نگارش تاریخ خود مبنا قرار می‌دهد و به پژوهش‌های جدید هم نظر دارد. نام نولدِکِه (ص ۸۸) و گُلدزیهِر و کائِتانی (ص ۱۵۴) و لامِنس (ص ۵۶) در متن به چشم می‌خورند. اما حضور یک نام برجسته‌تر است: مونتگُمِری وات. وات که از مشهورترین مورّخان غربی در نگارش زندگی پیامبر است دو کتابِ نام‌دار با عنوان «محمد در مکه» (۱۹۵۳ میلادی) و «محمد در مدینه» (۱۹۵۶ میلادی) دارد و کتاب «محمد در مکه» دقیقاً همین مقطع زمانیِ کتابِ زریاب را پوشش می‌دهد.
🔻 اما نسبت این دو کتاب بیش از این‌ها است. با نگاهی ساده به فهرست دو کتاب مشخص می‌شود که کتاب زریاب در شکل و ساختار و ترتیبِ بیانِ مطالب از کتاب وات تبعیت کرده است، خصوصاً که کتاب وات بر خلاف کتاب‌های معمول سیره، نظمی سرراست و سال‌شمارانه ندارد، و بحث‌هایی موضوعی را هم دنبال می‌کند. این تبعیت، محدود به شکل و ساختار نیست. محتوای کتاب زریاب در نسبتی مشخص با مطالب کتاب وات قرار دارد و زریاب مطالب جزئی و کلی بسیاری را از کتاب وات اقتباس کرده است؛ مانند بسیاری از بحثهای مقدماتی دربارهی وضع سیاسی و اجتماعی و دینی اعراب (صص ۱۹-۸۴ که البته اضافات محقّقانه‌ی بسیاری از جانب زریاب دارد)، شیوه‌ی بحث از سوانح زندگی پیامبر قبل از بعثت (صص ۸۸-۸۹)، نوع تحلیل مسأله‌ی تَحَنُّث (صص ۱۰۴-۱۰۶)، نقد نقش ابوبکر در اسلام‌آوردنِ صحابه‌ی مشهور (صص ۱۱۵-۱۱۶)، تقسیم اسلام‌آورندگان اولیه به سه دسته و توصیف آنها بر این اساس (صص ۱۱۷-۱۱۹)، تحلیل انگیزه‌های قریش در مخالفت با پیامبر (صص ۱۴۵-۱۴۶)، بحث اَحابیش (صص ۵۶-۵۷)، مبنا قراردادن روایت عُروه بن زُبیر برای روایتِ برخی ماجراهای حساس دوره‌ی مکه که بخش مهمی از کتاب زریاب را شکل می‌دهد (صص ۱۵۱ به بعد)، و حتی خروج‌های تفسیری برای توضیح ماهیت وحی یا پیام قرآن.
🔻 زریاب معمولاً تصریحی به منبع خود ندارد و عموماً تنها هنگامی که می‌خواهد سخن وات را نقد کند نام وی را آشکار می‌کند که مفصل‌ترین نمونه‌ی آن بحث مربوط به هجرت مسلمانان به حبشه است (صص ۱۵۳-۱۵۹). البته زریاب به هیچ‌وجه راویِ صرف نیست؛ او تفسیرهایی از آنِ خود دارد و با دانش دقیق و عمیق خود از متون و منابع قدیم بعضی اطلاعات مهم را، خصوصاً دربارهی اشخاص و زندگی اعراب، بر مطالب می‌افزاید. برای نمونه، در توصیف مخالفان پیامبر در مکه، وات بحثی تحت این عنوان می‌گشاید، اما ذیل آن گزارش مختصری درباره افراد می‌آورد. زریاب تقریباً در همان موضع از کتاب و با همان ترتیب این بحث را می‌آورد و به شکلی مفصل‌تر این مخالفان را ذکر می‌کند.
🔻 در کل کتاب زریاب را می‌توان تحریری عالمانه و «گاه» نقّادانه از «محمد در مکه» نوشته‌ی وات دانست. تحریری که دانشمندی درجه‌یک و متن‌شناس آن را سامان داده است. اما از همینجا و در مقایسه‌ی شیوه‌ی تحریر این دو کتاب می‌توان به نقص‌هایی روشی در کار زریاب پی‌برد.
@anqanotes
ادامه در 👇🏼
✨ نقّادی منابع: درباره کتاب «سیره‌ی رسول الله» نوشته‌ی عباس زریاب خویی
🖋 یادداشت‌های دین‌پژوهان | امیر مازیار
بخش ۱ از ۴
🔻 عباس زریاب خویی از دانشمندان و مورخان برجسته‌ی زمان ما بود، و با اندیشه‌ی تاریخی و شیوه‌های تاریخ‌نگاری جدید به خوبی آشنایی داشت. او به چند زبان مسلط بود و شناختی بی‌واسطه از منابع قدیم و آثار پژوهشی جدید در تاریخ ایران و اسلام داشت. زریاب کتاب سیره‌ی رسول اللّه را، که زندگی پیامبر را تا زمان هجرت به مدینه روایت می‌کند، در سال ۱۳۷۰ خورشیدی منتشر کرد و ظاهراً این کتاب را چند سالی پیش از این نوشته بود (ص ۸). توجه به تاریخِ نگارش، از جمله، به این دلیل اهمیت دارد که بدانیم این اثر متعلق به اواخر حیات ایشان است. زمانی که متأسفانه از دانشگاه اخراج شده بود و طبعاً نشاطِ تحقیقیِ سال‌های پیش در او کمرنگ‌تر شده بود و فاقد بسیاری از امکانات پیشین نیز بود.
🔻 زریاب در مقدمه‌ای نسبتاً کوتاه، اما مهم، بر این کتاب رویکرد و شیوه‌ی خود را در نگارش تاریخِ دینی توضیح می‌دهد و منابع سیره را به شکل کلی معرفی و ارزیابی می‌کند. یک ویژگی مهم کار زریاب این است که بر خلاف عموم متون سیره‌نگاری جدید، نگاهی منفی و ستیزه‌جویانه نسبت به آثار مستشرقان و تاریخ‌نگاران غربی ندارد و در متن اثر خود نیز از این منابع بهره برده است. البته زریاب در مقدمه هشدار می‌دهد که در مطالعه‌ی تاریخِ دینی به ورطه‌ی تاریخی‌نگری نباید سقوط کرد و دین را نباید یکسر به پدیده‌ای طبیعی و تاریخی فروکاست (صص ۱۰-۱۱). امری که به گمان او در متون نویسندگان جدید غربی وجود دارد. گرچه بحث زریاب در این باره کلی است و خودش تأکید می‌کند که در این کتاب به شکل یک مورخ کار می‌کند و وَجه مادی و تاریخی و طبیعی حوادث را می‌کاود (ص ۱۳).
🔻 زریاب متون اصلی و اولیه را در نگارش تاریخ خود مبنا قرار می‌دهد و به پژوهش‌های جدید هم نظر دارد. نام نولدِکِه (ص ۸۸) و گُلدزیهِر و کائِتانی (ص ۱۵۴) و لامِنس (ص ۵۶) در متن به چشم می‌خورند. اما حضور یک نام برجسته‌تر است: مونتگُمِری وات. وات که از مشهورترین مورّخان غربی در نگارش زندگی پیامبر است دو کتابِ نام‌دار با عنوان «محمد در مکه» (۱۹۵۳ میلادی) و «محمد در مدینه» (۱۹۵۶ میلادی) دارد و کتاب «محمد در مکه» دقیقاً همین مقطع زمانیِ کتابِ زریاب را پوشش می‌دهد.
🔻 اما نسبت این دو کتاب بیش از این‌ها است. با نگاهی ساده به فهرست دو کتاب مشخص می‌شود که کتاب زریاب در شکل و ساختار و ترتیبِ بیانِ مطالب از کتاب وات تبعیت کرده است، خصوصاً که کتاب وات بر خلاف کتاب‌های معمول سیره، نظمی سرراست و سال‌شمارانه ندارد، و بحث‌هایی موضوعی را هم دنبال می‌کند. این تبعیت، محدود به شکل و ساختار نیست. محتوای کتاب زریاب در نسبتی مشخص با مطالب کتاب وات قرار دارد و زریاب مطالب جزئی و کلی بسیاری را از کتاب وات اقتباس کرده است؛ مانند بسیاری از بحثهای مقدماتی دربارهی وضع سیاسی و اجتماعی و دینی اعراب (صص ۱۹-۸۴ که البته اضافات محقّقانه‌ی بسیاری از جانب زریاب دارد)، شیوه‌ی بحث از سوانح زندگی پیامبر قبل از بعثت (صص ۸۸-۸۹)، نوع تحلیل مسأله‌ی تَحَنُّث (صص ۱۰۴-۱۰۶)، نقد نقش ابوبکر در اسلام‌آوردنِ صحابه‌ی مشهور (صص ۱۱۵-۱۱۶)، تقسیم اسلام‌آورندگان اولیه به سه دسته و توصیف آنها بر این اساس (صص ۱۱۷-۱۱۹)، تحلیل انگیزه‌های قریش در مخالفت با پیامبر (صص ۱۴۵-۱۴۶)، بحث اَحابیش (صص ۵۶-۵۷)، مبنا قراردادن روایت عُروه بن زُبیر برای روایتِ برخی ماجراهای حساس دوره‌ی مکه که بخش مهمی از کتاب زریاب را شکل می‌دهد (صص ۱۵۱ به بعد)، و حتی خروج‌های تفسیری برای توضیح ماهیت وحی یا پیام قرآن.
🔻 زریاب معمولاً تصریحی به منبع خود ندارد و عموماً تنها هنگامی که می‌خواهد سخن وات را نقد کند نام وی را آشکار می‌کند که مفصل‌ترین نمونه‌ی آن بحث مربوط به هجرت مسلمانان به حبشه است (صص ۱۵۳-۱۵۹). البته زریاب به هیچ‌وجه راویِ صرف نیست؛ او تفسیرهایی از آنِ خود دارد و با دانش دقیق و عمیق خود از متون و منابع قدیم بعضی اطلاعات مهم را، خصوصاً دربارهی اشخاص و زندگی اعراب، بر مطالب می‌افزاید. برای نمونه، در توصیف مخالفان پیامبر در مکه، وات بحثی تحت این عنوان می‌گشاید، اما ذیل آن گزارش مختصری درباره افراد می‌آورد. زریاب تقریباً در همان موضع از کتاب و با همان ترتیب این بحث را می‌آورد و به شکلی مفصل‌تر این مخالفان را ذکر می‌کند.
🔻 در کل کتاب زریاب را می‌توان تحریری عالمانه و «گاه» نقّادانه از «محمد در مکه» نوشته‌ی وات دانست. تحریری که دانشمندی درجه‌یک و متن‌شناس آن را سامان داده است. اما از همینجا و در مقایسه‌ی شیوه‌ی تحریر این دو کتاب می‌توان به نقص‌هایی روشی در کار زریاب پی‌برد.
@anqanotes
ادامه در 👇🏼
ادامه از 👆🏼
🔍 سیره‌ی زریاب و تاریخ شهیدی: نقدی بر کتاب‌های سیره‌نگاری و تاریخ اسلام به زبان فارسی (یادداشت دوم)
✨ نقّادی منابع: درباره کتاب «سیره‌ی رسول الله» نوشته‌ی عباس زریاب خویی
🖋 یادداشت‌های دین‌پژوهان | امیر مازیار
بخش ۲ از ۴
🔻 نخست باید گفت که کتاب وات تقریباً چهار دهه پیش از کتاب زریاب منتشر شده‌است (کتاب وات در ۱۹۵۳ میلادی، و کتاب زریاب در ۱۹۹۱ میلادی). در این چهار دهه متون و تحقیقات زیادی در باب سیره، و از جمله در نقد مباحث یا روش وات منتشر شده بودند. زریاب به این تحولات تقریباً بی‌توجه است و ارجاعات او به پژوهش‌های مربوط به صدر اسلام محدود به خود کتاب وات و منابع او، و گُلدزیهِر و نولدِکِه است که پیش از کتاب وات منتشر شده بودند. اتفاقاً استفاده‌ی زریاب از این منابع برای تاریخ او پرثمر و تا حد زیادی همدلانه است. اما این استفاده محدود است، گویی زریاب در همان سالِ انتشارِ کتابِ وات متوقف مانده بود.
🔻 گرچه کتاب وات به لحاظ روشِ تاریخی مطابق با معیارهای معمول در تاریخ‌نگاری نیمه‌ی نخست سده‌ی بیستم میلادی است، اما این معیارها را به شکلی منضبط و سازگار به کار می‌برد؛ هرچند در کار وات از شیوه‌های پیچیده‌تر نقد متون که در دهه‌های بعد بیشتر به کار گرفته شدند خبری نیست. اما کار زریاب، خصوصاً در اضافاتش بر کتاب وات، همین حد از روش‌مندی و سنجش‌گری تاریخی را هم نشان نمی‌دهد. وات هشیار است که همواره بین «روایتِ سنّتیِ» منابع، و نقد و تحلیل آنها و آنچه به گمان او بر اساس این منابع قابل تأیید است، فاصله بگذارد؛ و بدین طریق با اینکه در مجموع این اسناد اولیه را مهم و اساسی می‌داند اما نسبت نقادانه‌ی خود را با متون اولیه حفظ می‌کند. وات حتی در برخی مواضع که متون قدیم را قابل سنجش تاریخی نمی‌دانسته است اصل متن را برای آگاهی از باور مسلمانان به صورت نقل‌قول‌های مستقیمِ گاه طولانی آورده است. اما در تحریر زریاب این فاصله به چشم نمی‌خورد.
🔻 با آنکه زریاب پژوهش‌گری باریک‌بین در متون قدیم است که مطالب متنوع آنان را به خوبی و با ظرافت گزارش می‌کند، اما عموماً فاصله‌ی مورّخانه و نقّادانه‌ای با آن گزارش‌ها نمی‌گیرد. این امر به نوعی دوگانگی در متن منجر می‌شود: گاه نویسنده نگاهی نقّاد و با-فاصله به متون دارد [مانند داستان تولد پیامبر، یا بحث جالبِ تقویم که در کتاب وات نیست، یا داستانِ غَرانیق] و گاه برخی اطلاعات که آشکارا به جنبه‌ی ریطوریقایی منابع قدیم تعلق دارند را کاملاً می‌پذیرد و حتی بر اساس آنها استدلال‌هایی را شکل می‌دهد [مانند آنچه از بِلال در مجلس خواستگاری‌اش نقل می‌شود (ص ۱۲۳)، یا داستان اسلام‌آوردن عُمَر و مواجهه‌اش با خواهر و دامادش و جزئیات آن (صص ۱۷۲-۱۷۳)، یا شعاری که نقل شده که ابوسفیان در هنگام فتح مکه می‌داد در بحث از دینِ ابوسفیان (ص ۷۱)، و مطالبی از این نوع].
🔻 این دوگانگی در دو موضع کاملاً متعارض و متناقض در دو پاره از متن خود را به خوبی نشان می‌دهد. زریاب در جایی بیان می‌کند که سال عام‌الفیل نمی‌تواند با سال تولد پیامبر، یعنی حدود ۵۷۰ میلادی، "منطبق باشد" و چنین چیزی "بعید به نظر می‌رسد" (چرا که بنا بر پژوهش‌های تاریخیِ جدید این واقعه چند دهه قبل از آن اتفاق افتاده است، گرچه زریاب ارجاعی به این پژوهش‌ها نمی‌دهد) و از طرفی در توضیح ماجرای اَبابیل اشاره می‌کند که چون این حادثه مطابق "اکثر روایات" در سال تولد پیامبر (۵۷۰ میلادی) اتفاق افتاده است و در زمان نزول آیاتِ مربوطه کسانی "قطعا در مکه بوده‌اند" که "واقعه‌ی فیل را به یاد داشته‌اند" پس ماجرای غیرطبیعی این آیه نمی‌توانسته کاذب باشد و باید در پی توضیح معقولِ آن بود (به تفسیر زریاب، نوعی بیماری پوستی می‌تواند علت آن باشد (صص ۴۹-۵۰).
@anqanotes
ادامه در 👇🏼
🔍 سیره‌ی زریاب و تاریخ شهیدی: نقدی بر کتاب‌های سیره‌نگاری و تاریخ اسلام به زبان فارسی (یادداشت دوم)
✨ نقّادی منابع: درباره کتاب «سیره‌ی رسول الله» نوشته‌ی عباس زریاب خویی
🖋 یادداشت‌های دین‌پژوهان | امیر مازیار
بخش ۲ از ۴
🔻 نخست باید گفت که کتاب وات تقریباً چهار دهه پیش از کتاب زریاب منتشر شده‌است (کتاب وات در ۱۹۵۳ میلادی، و کتاب زریاب در ۱۹۹۱ میلادی). در این چهار دهه متون و تحقیقات زیادی در باب سیره، و از جمله در نقد مباحث یا روش وات منتشر شده بودند. زریاب به این تحولات تقریباً بی‌توجه است و ارجاعات او به پژوهش‌های مربوط به صدر اسلام محدود به خود کتاب وات و منابع او، و گُلدزیهِر و نولدِکِه است که پیش از کتاب وات منتشر شده بودند. اتفاقاً استفاده‌ی زریاب از این منابع برای تاریخ او پرثمر و تا حد زیادی همدلانه است. اما این استفاده محدود است، گویی زریاب در همان سالِ انتشارِ کتابِ وات متوقف مانده بود.
🔻 گرچه کتاب وات به لحاظ روشِ تاریخی مطابق با معیارهای معمول در تاریخ‌نگاری نیمه‌ی نخست سده‌ی بیستم میلادی است، اما این معیارها را به شکلی منضبط و سازگار به کار می‌برد؛ هرچند در کار وات از شیوه‌های پیچیده‌تر نقد متون که در دهه‌های بعد بیشتر به کار گرفته شدند خبری نیست. اما کار زریاب، خصوصاً در اضافاتش بر کتاب وات، همین حد از روش‌مندی و سنجش‌گری تاریخی را هم نشان نمی‌دهد. وات هشیار است که همواره بین «روایتِ سنّتیِ» منابع، و نقد و تحلیل آنها و آنچه به گمان او بر اساس این منابع قابل تأیید است، فاصله بگذارد؛ و بدین طریق با اینکه در مجموع این اسناد اولیه را مهم و اساسی می‌داند اما نسبت نقادانه‌ی خود را با متون اولیه حفظ می‌کند. وات حتی در برخی مواضع که متون قدیم را قابل سنجش تاریخی نمی‌دانسته است اصل متن را برای آگاهی از باور مسلمانان به صورت نقل‌قول‌های مستقیمِ گاه طولانی آورده است. اما در تحریر زریاب این فاصله به چشم نمی‌خورد.
🔻 با آنکه زریاب پژوهش‌گری باریک‌بین در متون قدیم است که مطالب متنوع آنان را به خوبی و با ظرافت گزارش می‌کند، اما عموماً فاصله‌ی مورّخانه و نقّادانه‌ای با آن گزارش‌ها نمی‌گیرد. این امر به نوعی دوگانگی در متن منجر می‌شود: گاه نویسنده نگاهی نقّاد و با-فاصله به متون دارد [مانند داستان تولد پیامبر، یا بحث جالبِ تقویم که در کتاب وات نیست، یا داستانِ غَرانیق] و گاه برخی اطلاعات که آشکارا به جنبه‌ی ریطوریقایی منابع قدیم تعلق دارند را کاملاً می‌پذیرد و حتی بر اساس آنها استدلال‌هایی را شکل می‌دهد [مانند آنچه از بِلال در مجلس خواستگاری‌اش نقل می‌شود (ص ۱۲۳)، یا داستان اسلام‌آوردن عُمَر و مواجهه‌اش با خواهر و دامادش و جزئیات آن (صص ۱۷۲-۱۷۳)، یا شعاری که نقل شده که ابوسفیان در هنگام فتح مکه می‌داد در بحث از دینِ ابوسفیان (ص ۷۱)، و مطالبی از این نوع].
🔻 این دوگانگی در دو موضع کاملاً متعارض و متناقض در دو پاره از متن خود را به خوبی نشان می‌دهد. زریاب در جایی بیان می‌کند که سال عام‌الفیل نمی‌تواند با سال تولد پیامبر، یعنی حدود ۵۷۰ میلادی، "منطبق باشد" و چنین چیزی "بعید به نظر می‌رسد" (چرا که بنا بر پژوهش‌های تاریخیِ جدید این واقعه چند دهه قبل از آن اتفاق افتاده است، گرچه زریاب ارجاعی به این پژوهش‌ها نمی‌دهد) و از طرفی در توضیح ماجرای اَبابیل اشاره می‌کند که چون این حادثه مطابق "اکثر روایات" در سال تولد پیامبر (۵۷۰ میلادی) اتفاق افتاده است و در زمان نزول آیاتِ مربوطه کسانی "قطعا در مکه بوده‌اند" که "واقعه‌ی فیل را به یاد داشته‌اند" پس ماجرای غیرطبیعی این آیه نمی‌توانسته کاذب باشد و باید در پی توضیح معقولِ آن بود (به تفسیر زریاب، نوعی بیماری پوستی می‌تواند علت آن باشد (صص ۴۹-۵۰).
@anqanotes
ادامه در 👇🏼
ادامه از 👆🏼
🔍 سیره‌ی زریاب و تاریخ شهیدی: نقدی بر کتاب‌های سیره‌نگاری و تاریخ اسلام به زبان فارسی (یادداشت دوم)
✨ نقّادی منابع: درباره کتاب «سیره‌ی رسول الله» نوشته‌ی عباس زریاب خویی
🖋 یادداشت‌های دین‌پژوهان | امیر مازیار
بخش ۳ از ۴
🔻 اختلاف دیگر در کار وات و زریاب نوعِ بهره‌بردن آنها از آیات قرآن است که در هر دو اثر محل توجه جدی است. وات همواره با یک تاریخ‌گذاری نسبی با آیات مواجه می‌شود و آیات قرآن را چون سندی در کنار دیگر اسناد به کار می‌برد اما رویکرد زریاب به قرآن تا حدی غیرتاریخی است. نمونه‌ی این مواجهه‌ی غیرتاریخی با قرآن که وجوه دیگر شیوه‌ی تاریخ‌نگاری زریاب هم در آن آشکار است نقد ماجرای غرانیق (آیات شیطانی) است. در حالی که وات تقریباً اعتبار نسبی این داستان را می‌پذیرد، زریاب منتقد آن است.
🔻 دلیل اصلی زریاب برای رد این ماجرا "تعارض درونی روایت" مورخان است. زریاب دو دلیل برای تعارض این روایت ذکر می‌کند. نخست، با توجه به محتوای آیات بعدی سوره‌ی نجم، که ادعا می‌شود آیات مجعول به آن سوره تعلق داشته‌اند، پی‌می‌بریم که چنین واقعه‌ای نمی‌توانسته رخ داده باشد چرا که در آیات بعدی گفته می‌شود که "پیغمبر از روی هوای نفس سخن نمی‌گوید" و نظایر آن. مشخص است که این نقد، نقدی است غیرتاریخی، و نقدی تفسیری و کلامی است، و تصوّری خاص از ترتیب نزول آیات در آن وجود دارد. وجود چنین آیه‌ای بعد از آیات مربوطه نمی‌تواند وقوع تاریخی آن را رد کند (حتی شاید وقوع آن را محتمل‌تر بسازد) و به لحاظ تاریخی ما دقیقاً نمی‌دانیم این آیه چه‌زمانی و چگونه نازل شده است و چطور به دیگر آیات این سوره پیوسته است. ضمن اینکه با تفسیری متفاوت از آیات و موضع کلامی متفاوتی نسبت به پیامبر می‌توان مشکل ناسازگاری را هم بر طرف کرد.
🔻 دلیل دوم زریاب آن است که در برخی نقل‌های این واقعه گفته شده است که پس از ماجرای غرانیق، آیه ۵۲ از سوره‌ی حج (وَ مَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِکَ مِن رَّسُولٍ وَ لَا نَبِيٍّ إِلَّا إِذَا تَمَنَّىٰ أَلْقَى الشَّيْطَانُ فِي أُمْنِيَّتِهِ...) برای تسلّی به پیامبر نازل شده است، در حالی که این سوره و آیه مدنی‌اند و نه مکی، و خطاب و محتوای آیه هم چیز دیگری است. این نقد هم نقدی تاریخی نیست. جدا از بحث تاریخ‌گذاری آیات و مسائل آن، ما می‌دانیم که مورخان قدیم چگونه از آیات برای توجیه روایات خود استفاده می‌کردند و این امر به منطق ریطوریقایی کار آنها تعلق داشت؛ و تطبیق نزول این آیه با آن ماجرا، یا عدم تطبیق آن، وقوعِ این واقعه را مخدوش نمی‌کند، زیرا خودِ نزولِ این آیه به متن و هسته‌ی اصلی آن ماجرا تعلق ندارد.
🔻 پس در عین اینکه زریاب مدعی است که از نقد کلامیِ این واقعه فاصله گرفته است، اما رویکردی کاملا غیرتاریخی و کلامی نسبت به آن دارد. چنین امری در مواضعی دیگر از کتاب هم به چشم می‌خورد. برای نمونه در صص ۱۰۰-۱۰۱ در توضیح عقاید دینی پیامبر پیش از نبوت، یا ص ۱۰۵ در توضیح تجربه‌های وحیانی پیامبر. اما چنانچه اشاره شد، این خروج‌های تفسیری با بحثهای وات توازی دارند.
🔻 در عین حال زریاب تأکید می‌کند که به دلیل نقل گسترده‌ی این ماجرا (یعنی «غرانیق» یا همان «آیات شیطانی») در منابع معتبر، نمی‌توان آن را فاقدِ اصل و ریشه‌ای دانست، اما در توضیحِ اصلِ آن توضیحی بس غریب می آورد. زریاب تقریباً هسته‌ی اصلی وقایع این داستان (یعنی جاری‌شدنِ این عبارات بر زبان پیامبر، سجده‌ی هماهنگ پیامبر و مشرکان، رویکرد ملایم‌تر مشرکان با مؤمنان پس از آن ماجرا، رسیدن این اخبار و شایعات به مهاجران در حبشه، و بازگشت آنها به همین دلیل به مکه) را می‌پذیرد؛ اما می‌گوید مطابق مطالبی که از منابعی مانند «کتاب الاصنام» کلبی می‌دانیم آیات مورد بحث را پیامبر پیشتر از زبانِ خودِ مشرکان در طواف کعبه شنیده بوده است و هنگامی که پیامبر در قرائت سوره‌ی نجم به اینجا می‌رسد که «آیا در برابر آنچه حضرت رسول از آیات عظیم الهی دیده است شما هم از لات و منات چیزی دیده‌اید.... برای طعن و طنز به قریش جملاتی را که آنها در طواف می‌خوانند تکرار می‌کند، [اما] نه به این عنوان که از قرآن است، بلکه به عنوان تحقیر و طعن و توهین سخنان ایشان» (ص ۱۶۵). زریاب سپس توضیح می‌دهد که این واقعه بر مشرکان مُشتَبه شد و بعد شایعاتی در مکه و خارج آن ساخته شد و این شایعه تا حبشه رسید و موجب شده که مسلمانان به مکه بازگردند!
@anqanotes
ادامه در 👇🏼
🔍 سیره‌ی زریاب و تاریخ شهیدی: نقدی بر کتاب‌های سیره‌نگاری و تاریخ اسلام به زبان فارسی (یادداشت دوم)
✨ نقّادی منابع: درباره کتاب «سیره‌ی رسول الله» نوشته‌ی عباس زریاب خویی
🖋 یادداشت‌های دین‌پژوهان | امیر مازیار
بخش ۳ از ۴
🔻 اختلاف دیگر در کار وات و زریاب نوعِ بهره‌بردن آنها از آیات قرآن است که در هر دو اثر محل توجه جدی است. وات همواره با یک تاریخ‌گذاری نسبی با آیات مواجه می‌شود و آیات قرآن را چون سندی در کنار دیگر اسناد به کار می‌برد اما رویکرد زریاب به قرآن تا حدی غیرتاریخی است. نمونه‌ی این مواجهه‌ی غیرتاریخی با قرآن که وجوه دیگر شیوه‌ی تاریخ‌نگاری زریاب هم در آن آشکار است نقد ماجرای غرانیق (آیات شیطانی) است. در حالی که وات تقریباً اعتبار نسبی این داستان را می‌پذیرد، زریاب منتقد آن است.
🔻 دلیل اصلی زریاب برای رد این ماجرا "تعارض درونی روایت" مورخان است. زریاب دو دلیل برای تعارض این روایت ذکر می‌کند. نخست، با توجه به محتوای آیات بعدی سوره‌ی نجم، که ادعا می‌شود آیات مجعول به آن سوره تعلق داشته‌اند، پی‌می‌بریم که چنین واقعه‌ای نمی‌توانسته رخ داده باشد چرا که در آیات بعدی گفته می‌شود که "پیغمبر از روی هوای نفس سخن نمی‌گوید" و نظایر آن. مشخص است که این نقد، نقدی است غیرتاریخی، و نقدی تفسیری و کلامی است، و تصوّری خاص از ترتیب نزول آیات در آن وجود دارد. وجود چنین آیه‌ای بعد از آیات مربوطه نمی‌تواند وقوع تاریخی آن را رد کند (حتی شاید وقوع آن را محتمل‌تر بسازد) و به لحاظ تاریخی ما دقیقاً نمی‌دانیم این آیه چه‌زمانی و چگونه نازل شده است و چطور به دیگر آیات این سوره پیوسته است. ضمن اینکه با تفسیری متفاوت از آیات و موضع کلامی متفاوتی نسبت به پیامبر می‌توان مشکل ناسازگاری را هم بر طرف کرد.
🔻 دلیل دوم زریاب آن است که در برخی نقل‌های این واقعه گفته شده است که پس از ماجرای غرانیق، آیه ۵۲ از سوره‌ی حج (وَ مَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِکَ مِن رَّسُولٍ وَ لَا نَبِيٍّ إِلَّا إِذَا تَمَنَّىٰ أَلْقَى الشَّيْطَانُ فِي أُمْنِيَّتِهِ...) برای تسلّی به پیامبر نازل شده است، در حالی که این سوره و آیه مدنی‌اند و نه مکی، و خطاب و محتوای آیه هم چیز دیگری است. این نقد هم نقدی تاریخی نیست. جدا از بحث تاریخ‌گذاری آیات و مسائل آن، ما می‌دانیم که مورخان قدیم چگونه از آیات برای توجیه روایات خود استفاده می‌کردند و این امر به منطق ریطوریقایی کار آنها تعلق داشت؛ و تطبیق نزول این آیه با آن ماجرا، یا عدم تطبیق آن، وقوعِ این واقعه را مخدوش نمی‌کند، زیرا خودِ نزولِ این آیه به متن و هسته‌ی اصلی آن ماجرا تعلق ندارد.
🔻 پس در عین اینکه زریاب مدعی است که از نقد کلامیِ این واقعه فاصله گرفته است، اما رویکردی کاملا غیرتاریخی و کلامی نسبت به آن دارد. چنین امری در مواضعی دیگر از کتاب هم به چشم می‌خورد. برای نمونه در صص ۱۰۰-۱۰۱ در توضیح عقاید دینی پیامبر پیش از نبوت، یا ص ۱۰۵ در توضیح تجربه‌های وحیانی پیامبر. اما چنانچه اشاره شد، این خروج‌های تفسیری با بحثهای وات توازی دارند.
🔻 در عین حال زریاب تأکید می‌کند که به دلیل نقل گسترده‌ی این ماجرا (یعنی «غرانیق» یا همان «آیات شیطانی») در منابع معتبر، نمی‌توان آن را فاقدِ اصل و ریشه‌ای دانست، اما در توضیحِ اصلِ آن توضیحی بس غریب می آورد. زریاب تقریباً هسته‌ی اصلی وقایع این داستان (یعنی جاری‌شدنِ این عبارات بر زبان پیامبر، سجده‌ی هماهنگ پیامبر و مشرکان، رویکرد ملایم‌تر مشرکان با مؤمنان پس از آن ماجرا، رسیدن این اخبار و شایعات به مهاجران در حبشه، و بازگشت آنها به همین دلیل به مکه) را می‌پذیرد؛ اما می‌گوید مطابق مطالبی که از منابعی مانند «کتاب الاصنام» کلبی می‌دانیم آیات مورد بحث را پیامبر پیشتر از زبانِ خودِ مشرکان در طواف کعبه شنیده بوده است و هنگامی که پیامبر در قرائت سوره‌ی نجم به اینجا می‌رسد که «آیا در برابر آنچه حضرت رسول از آیات عظیم الهی دیده است شما هم از لات و منات چیزی دیده‌اید.... برای طعن و طنز به قریش جملاتی را که آنها در طواف می‌خوانند تکرار می‌کند، [اما] نه به این عنوان که از قرآن است، بلکه به عنوان تحقیر و طعن و توهین سخنان ایشان» (ص ۱۶۵). زریاب سپس توضیح می‌دهد که این واقعه بر مشرکان مُشتَبه شد و بعد شایعاتی در مکه و خارج آن ساخته شد و این شایعه تا حبشه رسید و موجب شده که مسلمانان به مکه بازگردند!
@anqanotes
ادامه در 👇🏼
👍1
ادامه از 👆🏼
🔍 سیره‌ی زریاب و تاریخ شهیدی: نقدی بر کتاب‌های سیره‌نگاری و تاریخ اسلام به زبان فارسی (یادداشت دوم)
✨ نقّادی منابع: درباره کتاب «سیره‌ی رسول الله» نوشته‌ی عباس زریاب خویی
🖋 یادداشت‌های دین‌پژوهان | امیر مازیار
بخش ۴ از ۴
🔻 اما به‌راستی چگونه می‌توان باور کرد که پیامبر عبارتی را به قصد تمسخر و توهین بیان کرده باشد و این تمسخر و توهین امری چنین عظیم را بر همه مشتبه کرده باشد، و خود پیامبر و مؤمنان در نفی آن حتی برای پیروان خود نکوشیده باشند؟! تا آنجا که مهاجرانِ حبشه ماه‌ها پس از آن به اشتباه به مکه بازگردند و دوباره محل آزار و اذیت قرار بگیرند؟! آیا پیامبر که حضوری زنده در جامعه داشته است، و ارتباطی مستمر با مؤمنان و مهاجران داشته است، نمی‌توانسته ابهام‌زدایی کند؟! و بعد هم همین اشتباه‌گرفتن، جد و هزل، تا سده‌های متمادی به همین شکل برای مورخان اصلیِ تاریخ اسلام بر جای بماند! چنین شرحی پایه‌ای تاریخی ندارد.
🔻 موضع من این نیست که ماجرای آیات شیطانی صادق است یا نیست، بلکه می‌گویم در رویکرد زریاب دوگانگی‌ها و عدم کاربست درست و جدی نگاه تاریخی در کار است. برای نقد داستان غرانیق راه‌های دیگری هم وجود داشت، مثل سنخ‌شناسی نوع روایت‌های متون تاریخی، یا توجه به رَویّه‌ی رایج داستان‌پردازانه‌ی این متون برای ساختن شأن نزولِ آیات، یا اغراق‌هایی که برای تصویر اعتقادات و رفتارهای مشرکانه و بت‌پرستانه‌ی اهالی مکه در آنها انجام می‌گیرد، و نظایر آنها. حتی برخی مورخان جدید (مانند هاوتینگ) نشان داده‌اند که محتوای منابعی مانند «کتاب الأصنام» کلبی پساقرآنی‌اند و نه پیشا‌‌قرآنی. یعنی مطالب آنها برای بال و پر دادن به اشارات قرآنی و بر اساس آنها ساخته شده‌اند، نه اینکه به راستی گزارشی از داده‌هایی باشند که در عربستانِ پیش از اسلام موجود بوده‌اند. البته اتخاذ چنین رویکردی مستلزم موضعی نقّادانه‌تر نسبت به منابع اولیه است که زریاب تمایلی جدی به آن ندارد.
✨ سخنم را مختصر کنم. کتاب «سیره‌ی رسول اللّه» نوشته‌ی عباس زریاب خویی تحریری است عالمانه از کتاب «محمد در مکه» نوشته‌ی مونتگُمری وات، بدون آنکه روش و رویکرد سنجش‌گرایانه‌ی تاریخی حتی در سطحی که وات انجام می‌دهد به شکلی منسجم در آن به کار بسته شده باشد. قطعاً احاطه‌ی زریاب به متون قدیم و نیم‌نگاهش به تحقیقات جدید، که البته ناروزآمد و نابسنده است، و الگوبرداری او از کتاب وات به اثر زریاب [نسبت به دیگر سیره‌نگاری‌های فارسی‌زبانِ هم‌دوره‌ی آن] برتری می‌بخشد و آن را ممتاز می‌کند؛ اما به هیچ وجه نیاز و انتظار خواننده‌ی نقّاد و پژوهشگر را برآورده نمی‌سازد.
#اسلام‌پژوهی #تاریخ_اسلام #نقادی #عباس_زریاب_خویی #امیر_مازیار
#Islamic_Studies #History_of_Islam #Criticism #Amir_Maziar
🖋 امیر مازیار
@anqanotes
https://t.me/anqanest/28
🔍 سیره‌ی زریاب و تاریخ شهیدی: نقدی بر کتاب‌های سیره‌نگاری و تاریخ اسلام به زبان فارسی (یادداشت دوم)
✨ نقّادی منابع: درباره کتاب «سیره‌ی رسول الله» نوشته‌ی عباس زریاب خویی
🖋 یادداشت‌های دین‌پژوهان | امیر مازیار
بخش ۴ از ۴
🔻 اما به‌راستی چگونه می‌توان باور کرد که پیامبر عبارتی را به قصد تمسخر و توهین بیان کرده باشد و این تمسخر و توهین امری چنین عظیم را بر همه مشتبه کرده باشد، و خود پیامبر و مؤمنان در نفی آن حتی برای پیروان خود نکوشیده باشند؟! تا آنجا که مهاجرانِ حبشه ماه‌ها پس از آن به اشتباه به مکه بازگردند و دوباره محل آزار و اذیت قرار بگیرند؟! آیا پیامبر که حضوری زنده در جامعه داشته است، و ارتباطی مستمر با مؤمنان و مهاجران داشته است، نمی‌توانسته ابهام‌زدایی کند؟! و بعد هم همین اشتباه‌گرفتن، جد و هزل، تا سده‌های متمادی به همین شکل برای مورخان اصلیِ تاریخ اسلام بر جای بماند! چنین شرحی پایه‌ای تاریخی ندارد.
🔻 موضع من این نیست که ماجرای آیات شیطانی صادق است یا نیست، بلکه می‌گویم در رویکرد زریاب دوگانگی‌ها و عدم کاربست درست و جدی نگاه تاریخی در کار است. برای نقد داستان غرانیق راه‌های دیگری هم وجود داشت، مثل سنخ‌شناسی نوع روایت‌های متون تاریخی، یا توجه به رَویّه‌ی رایج داستان‌پردازانه‌ی این متون برای ساختن شأن نزولِ آیات، یا اغراق‌هایی که برای تصویر اعتقادات و رفتارهای مشرکانه و بت‌پرستانه‌ی اهالی مکه در آنها انجام می‌گیرد، و نظایر آنها. حتی برخی مورخان جدید (مانند هاوتینگ) نشان داده‌اند که محتوای منابعی مانند «کتاب الأصنام» کلبی پساقرآنی‌اند و نه پیشا‌‌قرآنی. یعنی مطالب آنها برای بال و پر دادن به اشارات قرآنی و بر اساس آنها ساخته شده‌اند، نه اینکه به راستی گزارشی از داده‌هایی باشند که در عربستانِ پیش از اسلام موجود بوده‌اند. البته اتخاذ چنین رویکردی مستلزم موضعی نقّادانه‌تر نسبت به منابع اولیه است که زریاب تمایلی جدی به آن ندارد.
✨ سخنم را مختصر کنم. کتاب «سیره‌ی رسول اللّه» نوشته‌ی عباس زریاب خویی تحریری است عالمانه از کتاب «محمد در مکه» نوشته‌ی مونتگُمری وات، بدون آنکه روش و رویکرد سنجش‌گرایانه‌ی تاریخی حتی در سطحی که وات انجام می‌دهد به شکلی منسجم در آن به کار بسته شده باشد. قطعاً احاطه‌ی زریاب به متون قدیم و نیم‌نگاهش به تحقیقات جدید، که البته ناروزآمد و نابسنده است، و الگوبرداری او از کتاب وات به اثر زریاب [نسبت به دیگر سیره‌نگاری‌های فارسی‌زبانِ هم‌دوره‌ی آن] برتری می‌بخشد و آن را ممتاز می‌کند؛ اما به هیچ وجه نیاز و انتظار خواننده‌ی نقّاد و پژوهشگر را برآورده نمی‌سازد.
#اسلام‌پژوهی #تاریخ_اسلام #نقادی #عباس_زریاب_خویی #امیر_مازیار
#Islamic_Studies #History_of_Islam #Criticism #Amir_Maziar
🖋 امیر مازیار
@anqanotes
https://t.me/anqanest/28
Telegram
آشیانه‌ی عنقاء
🖼 کتاب «سیره‌ی رسول اللّه: از آغاز تا هجرت» نوشته‌ی عباس زریاب خویی که نخستین بار در ۱۳۷۰ خورشیدی منتشر شد.
🔊 سخنرانی «مطالعاتی تازه در باب ریشه‌های قرآن و اسلام»
✨ سخنانِ نقّادانه و تأمل‌برانگیز محمدعلی امیرمُعزّی، مجید سلیمانی، و محسن متّقی دربارهی خاستگاه‌های اسلام و قرآن
📌 ارائه‌شده در «حلقه‌ی دیدگاه نو» در تاریخ ۲۷ فوریه ۲۰۲۱ (۹ اسفند ۱۳۹۹) با مدیریت یاسر میردامادی
🔻 شنیدنِ این سخنرانی را به همهی علاقه‌مندان به اسلام‌پژوهی و قرآن‌پژوهی، به‌ویژه علاقه‌مندان به رهیافت‌ها و روش‌های نقّادانه و علمی توصیه می‌کنم.
🔻 برنامه‌ی سخنرانی
🔅 آغاز نشست و معرفی «حلقه‌ی دیدگاه نو» | ۰۰:۴ تا ۱:۱۶
🔅 معرفی محمدعلی امیرمُعزّی از سوی مدیر نشست | ۱:۱۷ تا ۴:۵۵
🔅 سخنان محمدعلی امیرمُعزّی | ۴:۵۶ تا ۵۷:۲۰
🔅معرفی مجید سلیمانی از سوی مدیر نشست | ۵۷:۲۱ تا ۵۹:۲۴
🔅 سخنان مجید سلیمانی | ۵۹:۲۵ تا ۱:۱۷:۲۳
🔅 معرفی محسن متّقی از سوی مدیر نشست | ۱:۱۷:۲۴ تا ۱:۱۹:۳۲
🔅 سخنان محسن متّقی | ۱:۱۹:۳۳ تا ۱:۳۴:۲۰
🔅 پاسخ امیرمعزّی به پرسش متّقی | ۱:۳۴:۲۱ تا ۱:۴۴:۴۴
🔅 پرسش و پاسخ | ۱:۴۴:۴۵ تا ۲:۳۸:۱۷
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
https://t.me/anqanest/31
✨ سخنانِ نقّادانه و تأمل‌برانگیز محمدعلی امیرمُعزّی، مجید سلیمانی، و محسن متّقی دربارهی خاستگاه‌های اسلام و قرآن
📌 ارائه‌شده در «حلقه‌ی دیدگاه نو» در تاریخ ۲۷ فوریه ۲۰۲۱ (۹ اسفند ۱۳۹۹) با مدیریت یاسر میردامادی
🔻 شنیدنِ این سخنرانی را به همهی علاقه‌مندان به اسلام‌پژوهی و قرآن‌پژوهی، به‌ویژه علاقه‌مندان به رهیافت‌ها و روش‌های نقّادانه و علمی توصیه می‌کنم.
🔻 برنامه‌ی سخنرانی
🔅 آغاز نشست و معرفی «حلقه‌ی دیدگاه نو» | ۰۰:۴ تا ۱:۱۶
🔅 معرفی محمدعلی امیرمُعزّی از سوی مدیر نشست | ۱:۱۷ تا ۴:۵۵
🔅 سخنان محمدعلی امیرمُعزّی | ۴:۵۶ تا ۵۷:۲۰
🔅معرفی مجید سلیمانی از سوی مدیر نشست | ۵۷:۲۱ تا ۵۹:۲۴
🔅 سخنان مجید سلیمانی | ۵۹:۲۵ تا ۱:۱۷:۲۳
🔅 معرفی محسن متّقی از سوی مدیر نشست | ۱:۱۷:۲۴ تا ۱:۱۹:۳۲
🔅 سخنان محسن متّقی | ۱:۱۹:۳۳ تا ۱:۳۴:۲۰
🔅 پاسخ امیرمعزّی به پرسش متّقی | ۱:۳۴:۲۱ تا ۱:۴۴:۴۴
🔅 پرسش و پاسخ | ۱:۴۴:۴۵ تا ۲:۳۸:۱۷
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
https://t.me/anqanest/31
Telegram
آشیانه‌ی عنقاء
🔊 سخنرانی «مطالعاتی تازه در باب ریشه‌های قرآن و اسلام» از محمدعلی امیرمُعزّی، مجید سلیمانی، و محسن متّقی، در تاریخ ۲۷ فوریه ۲۰۲۱ (۹ اسفند ۱۳۹۹)
@anqanotes
@anqanotes
🎥 انگیزه‌ی رابِرت هُیلند از نگارش کتاب «دیدن اسلام آن‌گونه که دیگران دیده‌اند»
✨ بخشی از گفت‌وگوی رابِرت هُیلند با عُظما رشید دربارهی اسلامِ آغازین و تاریخ اسلام
🔻 پیش از این در عنقاء یادداشت‌هایی دربارهی رابِرت هُیلند و آثارش نوشته‌ام. در هفته‌ی گذشته نیز یادداشتی در معرفی کتاب هُیلند با نام «دیدن اسلام آن‌گونه که دیگران دیده‌اند» که برای مجموعه‌ی «دورنما» نوشته بودم را در عنقاء بازنشر کردم.
🔻 در این نما (ویدئوی زیر)، رابِرت هُیلند، استاد دانشگاه نیویورک، در ژانویه‌ی ۲۰۱۸ در گفت‌وگویی با عُظما رشید، که هم‌اکنون استاد دانشگاه مِریلَند است، توضیحاتی را دربارهی تاریخِ اسلامِ آغازین و اهمیت نوشته‌های غیرمسلمانان در این دوره ارائه می‌دهد. او همچنین دربارهی کتاب خودش «دیدن اسلام آن‌گونه که دیگران دیده‌اند» و نسبت آن با کتاب پاتریشیا کرون و مایکل کوک یعنی «هاجریّه: ساختن جهان اسلامی» و میزان اعتبار منابع اسلامی برای بازسازی تاریخ اسلامِ آغازین مطالبی بیان می‌کند.
🔻 گفت‌وگوی موجود در این نما (ویدئو) را دورنما ترجمه و زیرنویس کرده است و من نیز در ویراستاریِ این کار با دورنما همکاری داشته‌ام. این نما در شبکه‌ی تلگرام، اینستاگرام، آپارات، و یوتیوبِ دورنما نیز در دسترس است.
#اسلام #تاریخ_اسلام #اسلام_آغازین #رابرت_هیلند #عظما_رشید #دورنما
#Islam #History_of_Islam #Early_Islam #Robert_Hoyland #Uzma_Rashid #Doornamaa
🖋 زهیر میرکریمی
@doornamaa
@anqanotes
https://t.me/anqanest/32
✨ بخشی از گفت‌وگوی رابِرت هُیلند با عُظما رشید دربارهی اسلامِ آغازین و تاریخ اسلام
🔻 پیش از این در عنقاء یادداشت‌هایی دربارهی رابِرت هُیلند و آثارش نوشته‌ام. در هفته‌ی گذشته نیز یادداشتی در معرفی کتاب هُیلند با نام «دیدن اسلام آن‌گونه که دیگران دیده‌اند» که برای مجموعه‌ی «دورنما» نوشته بودم را در عنقاء بازنشر کردم.
🔻 در این نما (ویدئوی زیر)، رابِرت هُیلند، استاد دانشگاه نیویورک، در ژانویه‌ی ۲۰۱۸ در گفت‌وگویی با عُظما رشید، که هم‌اکنون استاد دانشگاه مِریلَند است، توضیحاتی را دربارهی تاریخِ اسلامِ آغازین و اهمیت نوشته‌های غیرمسلمانان در این دوره ارائه می‌دهد. او همچنین دربارهی کتاب خودش «دیدن اسلام آن‌گونه که دیگران دیده‌اند» و نسبت آن با کتاب پاتریشیا کرون و مایکل کوک یعنی «هاجریّه: ساختن جهان اسلامی» و میزان اعتبار منابع اسلامی برای بازسازی تاریخ اسلامِ آغازین مطالبی بیان می‌کند.
🔻 گفت‌وگوی موجود در این نما (ویدئو) را دورنما ترجمه و زیرنویس کرده است و من نیز در ویراستاریِ این کار با دورنما همکاری داشته‌ام. این نما در شبکه‌ی تلگرام، اینستاگرام، آپارات، و یوتیوبِ دورنما نیز در دسترس است.
#اسلام #تاریخ_اسلام #اسلام_آغازین #رابرت_هیلند #عظما_رشید #دورنما
#Islam #History_of_Islam #Early_Islam #Robert_Hoyland #Uzma_Rashid #Doornamaa
🖋 زهیر میرکریمی
@doornamaa
@anqanotes
https://t.me/anqanest/32
Telegram
آشیانه‌ی عنقاء
🎥 انگیزه‌ی رابِرت هُیلند از نگارش کتاب «دیدن اسلام آن‌گونه که دیگران دیده‌اند». بخشی از گفت‌وگوی رابِرت هُیلند با عُظما رشید دربارهی اسلام آغازین و تاریخ اسلام.
@doornamaa
@anqanotes
@doornamaa
@anqanotes
🔍 اسلام: گسترش دیانت با حکومت؟ یا حکومتِ نیازمند به دیانت؟
✨ پیوند میان سیاست و دین در دوران باستان متأخر
🔻 هرچه که در دوران باستان متأخر در طول تاریخ به پیش می‌رویم، پیوند میان سیاست و دین در جهان عمیق‌تر و مستحکم‌تر می‌شود. دو امپراتوری بزرگ، همچون «دو چشم جهان» بخش بزرگی از جهانِ مسکون را زیر نظم خود درآورده‌اند و حکومت و دیانت را به‌هم دوخته‌اند: امپراتوری ساسانی، و امپراتوری بیزانس.
🔻 در این زمانه، تقابل‌های سیاسی عملاً رنگ‌وبوی دینی و مذهبی به خود گرفته بودند. اندک‌اندک در جهان این‌گونه تصوّر می‌شد که مسیحی‌بودن یعنی طرفداری از امپراتوری بیزانس، و غیرمسیحیان یعنی طرفداران پارس‌ها، و در این حالت معمولاً نگاه‌های مشکوک به سوی یهودیان بود که طرفداران امپراتوری ساسانی انگاشته می‌شدند.
🔻 برای نمونه، در اواخر سده‌ی چهارم میلادی سلسله‌ی حِمیَر که بر جنوب عربستان، یمن، سلطه داشت به یهودیّت گروید. اما این کار از دید امپراتوری بیزانس به‌مثابه‌ی نزدیکی حِمیَریان به امپراتوری ساسانی تعبیر شد.
🔻 احتمالاً روایتی را شنیده‌اید که آخرین پادشاه یهودی حِمیَری عده‌ای مسیحی را در ۵۲۰ میلادی به جرم گرایش به پادشاهیِ رقیب، یعنی حبشیان مسیحی، به‌سختی مجازات می‌کند. ماجرای مرگ این مسیحیان با عنوان «شهدای نَجران» دهان به دهان می‌چرخیده است و عملاً به تبلیغات حکومتی-مسیحی علیه حِمیَریان یهودی تبدیل شده بود. نمونه‌ای از این روایت را در قرآن نیز می‌توان یافت: اصحاب اُخدود.
🔻 هنگامی که در اوایل سده‌ی ششم میلادی، پادشاهی مسیحی حبشه به فکر افتاد تا سرزمین‌هایش را به آن‌سوی آب‌ها تا یمن گسترش بدهد، برای توجیه، این کشورگشایی را نبردی مقدس از سوی مسیحیان علیه سلسله‌ی یهودی حِمیَر نشان داد. جالب اینکه پیروزی او و فتح یمن در امپراتوری بیزانس به‌عنوان پیروزی مسیحیّت جشن گرفته شد.
🔻 در همین فضا، پیوند میان حکومت و دیانت برای اعرابی که فاتحان سرزمین‌هایی گسترده بودند امر نو و متفاوتی نبود. از یک‌سو، با نگاه غالب که تاریخ‌نویسان مسلمان آن را ارائه کرده‌اند، دین اسلام ابتدا در غرب عربستان با پیام محمد و دعوت به اسلام شکل می‌گیرد، و سپس پیام اسلام با فتوحات گسترده می‌شود؛ و هنگامی که امپراتوری اسلامی ایجاد می‌گردد همان پیام را سرلوحه‌ی حکومت خود قرار می‌دهد.
🔻 اما از سوی دیگر شاید با نگاه به شواهد و منابع غیراسلامی و خوانش نقّادانه‌ی متون اسلامی بتوان روایت دیگری نیز ارائه کرد: اعرابی که اکنون فاتحان دو امپراتوری بزرگ شده‌اند به دینی سازمان‌یافته نیاز دارند تا در فضای باستان متأخر بتوانند حکومت کنند، پس جنبش مؤمنانه‌ی محمد را به‌نحوی «بازسازی و بازآفرینی» می‌کنند که به دینی سازمان‌یافته به نام «اسلام» تبدیل بشود؛ دینی که پیش از این نه به این صورت موجود بوده است و نه نیازی به آن پیش از فتوحات گسترده وجود داشته است. اما اکنون باید هم مناسب اداره‌ی امپراتوری بزرگ اعراب باشد و هم بتواند هویت عقیدتی مستقلی در برابر زرتشتیان، یهودیان، و مسیحیان ایجاد کند.
📗 بخشی از این یادداشت برگرفته از کتاب زیر است:
Hoyland, Robert G. In God’s Path: The Arab Conquests and The Creation of an Islamic Empire. Oxford: Oxford University Press, 2015.
#اسلام #تاریخ_اسلام #اسلام_آغازین #رابرت_هیلند
#Islam #History_of_Islam #Early_Islam #Robert_Hoyland
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ پیوند میان سیاست و دین در دوران باستان متأخر
🔻 هرچه که در دوران باستان متأخر در طول تاریخ به پیش می‌رویم، پیوند میان سیاست و دین در جهان عمیق‌تر و مستحکم‌تر می‌شود. دو امپراتوری بزرگ، همچون «دو چشم جهان» بخش بزرگی از جهانِ مسکون را زیر نظم خود درآورده‌اند و حکومت و دیانت را به‌هم دوخته‌اند: امپراتوری ساسانی، و امپراتوری بیزانس.
🔻 در این زمانه، تقابل‌های سیاسی عملاً رنگ‌وبوی دینی و مذهبی به خود گرفته بودند. اندک‌اندک در جهان این‌گونه تصوّر می‌شد که مسیحی‌بودن یعنی طرفداری از امپراتوری بیزانس، و غیرمسیحیان یعنی طرفداران پارس‌ها، و در این حالت معمولاً نگاه‌های مشکوک به سوی یهودیان بود که طرفداران امپراتوری ساسانی انگاشته می‌شدند.
🔻 برای نمونه، در اواخر سده‌ی چهارم میلادی سلسله‌ی حِمیَر که بر جنوب عربستان، یمن، سلطه داشت به یهودیّت گروید. اما این کار از دید امپراتوری بیزانس به‌مثابه‌ی نزدیکی حِمیَریان به امپراتوری ساسانی تعبیر شد.
🔻 احتمالاً روایتی را شنیده‌اید که آخرین پادشاه یهودی حِمیَری عده‌ای مسیحی را در ۵۲۰ میلادی به جرم گرایش به پادشاهیِ رقیب، یعنی حبشیان مسیحی، به‌سختی مجازات می‌کند. ماجرای مرگ این مسیحیان با عنوان «شهدای نَجران» دهان به دهان می‌چرخیده است و عملاً به تبلیغات حکومتی-مسیحی علیه حِمیَریان یهودی تبدیل شده بود. نمونه‌ای از این روایت را در قرآن نیز می‌توان یافت: اصحاب اُخدود.
🔻 هنگامی که در اوایل سده‌ی ششم میلادی، پادشاهی مسیحی حبشه به فکر افتاد تا سرزمین‌هایش را به آن‌سوی آب‌ها تا یمن گسترش بدهد، برای توجیه، این کشورگشایی را نبردی مقدس از سوی مسیحیان علیه سلسله‌ی یهودی حِمیَر نشان داد. جالب اینکه پیروزی او و فتح یمن در امپراتوری بیزانس به‌عنوان پیروزی مسیحیّت جشن گرفته شد.
🔻 در همین فضا، پیوند میان حکومت و دیانت برای اعرابی که فاتحان سرزمین‌هایی گسترده بودند امر نو و متفاوتی نبود. از یک‌سو، با نگاه غالب که تاریخ‌نویسان مسلمان آن را ارائه کرده‌اند، دین اسلام ابتدا در غرب عربستان با پیام محمد و دعوت به اسلام شکل می‌گیرد، و سپس پیام اسلام با فتوحات گسترده می‌شود؛ و هنگامی که امپراتوری اسلامی ایجاد می‌گردد همان پیام را سرلوحه‌ی حکومت خود قرار می‌دهد.
🔻 اما از سوی دیگر شاید با نگاه به شواهد و منابع غیراسلامی و خوانش نقّادانه‌ی متون اسلامی بتوان روایت دیگری نیز ارائه کرد: اعرابی که اکنون فاتحان دو امپراتوری بزرگ شده‌اند به دینی سازمان‌یافته نیاز دارند تا در فضای باستان متأخر بتوانند حکومت کنند، پس جنبش مؤمنانه‌ی محمد را به‌نحوی «بازسازی و بازآفرینی» می‌کنند که به دینی سازمان‌یافته به نام «اسلام» تبدیل بشود؛ دینی که پیش از این نه به این صورت موجود بوده است و نه نیازی به آن پیش از فتوحات گسترده وجود داشته است. اما اکنون باید هم مناسب اداره‌ی امپراتوری بزرگ اعراب باشد و هم بتواند هویت عقیدتی مستقلی در برابر زرتشتیان، یهودیان، و مسیحیان ایجاد کند.
📗 بخشی از این یادداشت برگرفته از کتاب زیر است:
Hoyland, Robert G. In God’s Path: The Arab Conquests and The Creation of an Islamic Empire. Oxford: Oxford University Press, 2015.
#اسلام #تاریخ_اسلام #اسلام_آغازین #رابرت_هیلند
#Islam #History_of_Islam #Early_Islam #Robert_Hoyland
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
🔍 سوره‌های مدنی قرآن چگونه ویرایش شده‌اند؟
✨ روش‌شناسی
📌 خوانش گام‌به‌گام فصلی از کتاب «جداکننده‌های ساختاری در قرآن» با عنوان «به سوی تاریخِ ویرایشی سوره‌های مدنی قرآن» نوشته‌ی «نیکولای ساینای (سینایی)»
یادداشت یکم
🔻 ادعا می‌شود که سوره‌های مدنی قرآن آن بخشی از متون اسلامی‌اند که کمترین میزان پژوهش‌های علمی دربارهی آنها انجام شده است؛ به‌ویژه دربارهی ساختار ادبی آن سوره‌ها و نحوه‌ی تحول‌شان تا رسیدن به صورتی که در متن قرآنِ رسمی و تثبیت‌شده می‌بینیم.
🔻 آنجِلیکا نُیْوِرت سوره‌های مدنی را به دو دسته‌ی عمده تقسیم کرده است:
🔅 سوره‌های بلند و چندموضوعی: که در فرآیندی طولانی با ترکیب و ویرایش مواد متنی از−پیش−موجود به یک سوره‌ی بلند تبدیل شده‌اند و چند موضوع را در خود جا داده‌اند.
🔅 سوره‌های خطابی و تک‌موضوعی: که صورت مکتوب‌شده‌ی خطبه‌ها و سخنرانی‌های شفاهی هستند که برای مخاطبانِ محمد بیان شده‌اند و معمولاً فقط به یک موضوع می‌پردازند.
🔻 نیکولای ساینای با تدقیقِ تقسیم‌بندی نُیْوِرت به وسیله‌ی شمارش تعداد حروف کتبی (نویسه) سوره‌ها به تقسیم‌بندی زیر برای ۲۴ سوره‌ی مدنی قرآن رسیده است:
🔅 دسته‌ی یکم: سوره‌هایی با بیش از ۱۶۰۰۰ نویسه، شامل
بقره [۲] با ۳۹۲۳۶ نویسه؛ آل‌عمران [۳] با ۲۲۳۳۰ نویسه؛ نساء [۴] با ۲۴۲۵۱ نویسه؛ مائده [۵] با ۱۸۰۰۷ نویسه؛ و توبه [۹] با ۱۶۴۹۷ نویسه.
🔅 دسته‌ی دوم: سوره‌هایی با ۸۰۰۰ تا ۹۰۰۰ نویسه، شامل
انفال [۸] با ۸۰۷۲ نویسه؛ حج [۲۲] با ۷۹۹۸ نویسه؛ نور [۲۴] با ۸۶۸۱ نویسه؛ و احزاب [۳۳] با ۸۵۶۰ نویسه.
🔅 دسته‌ی سوم: سوره‌هایی با کمتر از ۴۰۰۰ نویسه، شامل
محمد [۴۷] با ۳۶۳۷ نویسه؛ فتح [۴۸] با ۳۷۹۸ نویسه؛ حجرات [۴۹] با ۲۲۴۳ نویسه؛ حدید [۵۷] با ۳۷۶۱ نویسه، مجادله [۵۸] با ۳۰۲۷ نویسه؛ حشر [۵۹] با ۲۸۷۲ نویسه؛ ممتحنه [۶۰] با ۲۳۳۱ نویسه؛ جمعه [۶۲] با ۱۱۰۲ نویسه؛ منافقون [۶۳] با ۱۲۱۲ نویسه؛ طلاق [۶۵] با ۱۸۹۴ نویسه؛ و تحریم [۶۶] با ۱۶۶۰ نویسه. البته بنا بر بعضی نظرها این سوره‌ها نیز مدنی‌اند: صف [۶۱] با ۱۴۰۲ نویسه؛ تغابن [۶۴] با ۱۶۰۷ نویسه؛ بینّه [۹۸] با ۵۹۵ نویسه؛ و نصر [۱۱۰] با ۳۹ نویسه.
🔻 مطلب جالب‌توجه این است که این تقسیم‌بندی نشان می‌دهد که طول سوره‌های دسته‌ی یکم دست‌کم دو برابر طول سوره‌های دسته‌ی دوم، و طول سوره‌های دسته‌ی دوم دست‌کم دو برابر طول سوره‌های دسته‌ی سوم است. همچنین، هیچ سوره‌ی مدنی وجود ندارد که طول آن میان دسته‌ی سوم تا دوم، یا دسته‌ی دوم تا یکم قرار بگیرد. این مطلب می‌تواند سرنخی برای بررسی تاریخِ ویرایشیِ سوره‌های بلند مدنی قرآن باشد.
🔻 مطلب دیگری که می‌توان به آن توجه کرد این است که اگر سوره‌های انفال و توبه را یک سوره در نظر بگیریم —چنانچه در بعضی از منابع اسلامی نیز چنین آمده است و علت نیامدنِ بسمله در آغاز سوره‌ی توبه را نیز توجیه می‌کند— آنگاه انفال نیز به دسته‌ی یکم، یعنی سوره‌های بلند، خواهد پیوست و سوره‌ی «انفال−توبه» را تشکیل خواهد داد.
🔻 بازگردیم به نظر آنجِلیکا نُیْوِرت که ادعا کرده بود دسته‌ی سوم از سوره‌های مدنی «پیدایشِ یکپارچه و یکجا» دارند، یعنی به‌یک‌باره ایراد شده‌اند. هرچند بررسی‌های دقیقتر می‌توانند نشان بدهند که مواردی از عدم یکپارچگی در این سوره‌ها نیز دیده می‌شوند، اما فی‌الجمله می‌توان نظر آنجِلیکا نُیْوِرت را دربارهی دسته‌ی سوم سوره‌های مدنی پذیرفت.
🔻 نکته‌ی قابل‌توجه در دسته‌ی سوم سوره‌های مدنی، که با چند اگروالّا فرض می‌کنیم به‌یک‌باره ایجاد شده‌اند، این است که بیشتر آنها با یکی از موارد زیر آغاز می‌شوند:
🔅 حالت و حروف ندا مانند «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا» و «يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ» در سوره‌های حجرات [۴۹]؛ ممتحنه [۶۰]؛ طلاق [۶۵]؛ و تحریم [۶۶]
🔅 مدح و ستایش مانند «سَبَّحَ لِلَّـهِ» یا «يُسَبِّحُ لِلَّـهِ» در سوره‌های حدید [۵۷]؛ حشر [۵۹]؛ صف [۶۱]؛ جمعه [۶۲]؛ و تغابن [۶۴]
🔅 ارجاع به گفته‌های مخاطبان مانند «قَدْ سَمِعَ اللَّـهُ قَوْلَ الَّتِی ...» و «إِذَا جَاءَكَ الْمُنَافِقُونَ قَالُوا ...» در سوره‌های مجادله [۵۸]؛ و منافقون [۶۳]
همهی این عباراتی که این سوره‌ها، که در دسته‌ی سوم سوره‌های مدنی قرار می‌گیرند، با آنها آغاز شده‌اند با ادعای آنجِلیکا نُیْوِرت مطابقت دارد که می‌گفت این سوره‌ها در واقع ابتدا خطبه‌ها و سخنرانی‌های محمد برای مخاطبانش بوده‌اند و بعداً به‌صورت مکتوب وارد قرآن شده‌اند.
❓ اما دربارهی دسته‌ی دوم و دسته‌ی یکم از سوره‌های مدنی چه می‌توانیم بگوییم؟
آنها چگونه ویرایش شده‌اند؟
در آینده در یادداشت‌هایی این مطلب را ادامه خواهم داد.
#قرآن‌پژوهی #قرآن #ساختار_سوره #نقادی_ویرایشی
#Quranic_Studies #Quran #Surah_Structure #Redaction_Criticism
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ روش‌شناسی
📌 خوانش گام‌به‌گام فصلی از کتاب «جداکننده‌های ساختاری در قرآن» با عنوان «به سوی تاریخِ ویرایشی سوره‌های مدنی قرآن» نوشته‌ی «نیکولای ساینای (سینایی)»
یادداشت یکم
🔻 ادعا می‌شود که سوره‌های مدنی قرآن آن بخشی از متون اسلامی‌اند که کمترین میزان پژوهش‌های علمی دربارهی آنها انجام شده است؛ به‌ویژه دربارهی ساختار ادبی آن سوره‌ها و نحوه‌ی تحول‌شان تا رسیدن به صورتی که در متن قرآنِ رسمی و تثبیت‌شده می‌بینیم.
🔻 آنجِلیکا نُیْوِرت سوره‌های مدنی را به دو دسته‌ی عمده تقسیم کرده است:
🔅 سوره‌های بلند و چندموضوعی: که در فرآیندی طولانی با ترکیب و ویرایش مواد متنی از−پیش−موجود به یک سوره‌ی بلند تبدیل شده‌اند و چند موضوع را در خود جا داده‌اند.
🔅 سوره‌های خطابی و تک‌موضوعی: که صورت مکتوب‌شده‌ی خطبه‌ها و سخنرانی‌های شفاهی هستند که برای مخاطبانِ محمد بیان شده‌اند و معمولاً فقط به یک موضوع می‌پردازند.
🔻 نیکولای ساینای با تدقیقِ تقسیم‌بندی نُیْوِرت به وسیله‌ی شمارش تعداد حروف کتبی (نویسه) سوره‌ها به تقسیم‌بندی زیر برای ۲۴ سوره‌ی مدنی قرآن رسیده است:
🔅 دسته‌ی یکم: سوره‌هایی با بیش از ۱۶۰۰۰ نویسه، شامل
بقره [۲] با ۳۹۲۳۶ نویسه؛ آل‌عمران [۳] با ۲۲۳۳۰ نویسه؛ نساء [۴] با ۲۴۲۵۱ نویسه؛ مائده [۵] با ۱۸۰۰۷ نویسه؛ و توبه [۹] با ۱۶۴۹۷ نویسه.
🔅 دسته‌ی دوم: سوره‌هایی با ۸۰۰۰ تا ۹۰۰۰ نویسه، شامل
انفال [۸] با ۸۰۷۲ نویسه؛ حج [۲۲] با ۷۹۹۸ نویسه؛ نور [۲۴] با ۸۶۸۱ نویسه؛ و احزاب [۳۳] با ۸۵۶۰ نویسه.
🔅 دسته‌ی سوم: سوره‌هایی با کمتر از ۴۰۰۰ نویسه، شامل
محمد [۴۷] با ۳۶۳۷ نویسه؛ فتح [۴۸] با ۳۷۹۸ نویسه؛ حجرات [۴۹] با ۲۲۴۳ نویسه؛ حدید [۵۷] با ۳۷۶۱ نویسه، مجادله [۵۸] با ۳۰۲۷ نویسه؛ حشر [۵۹] با ۲۸۷۲ نویسه؛ ممتحنه [۶۰] با ۲۳۳۱ نویسه؛ جمعه [۶۲] با ۱۱۰۲ نویسه؛ منافقون [۶۳] با ۱۲۱۲ نویسه؛ طلاق [۶۵] با ۱۸۹۴ نویسه؛ و تحریم [۶۶] با ۱۶۶۰ نویسه. البته بنا بر بعضی نظرها این سوره‌ها نیز مدنی‌اند: صف [۶۱] با ۱۴۰۲ نویسه؛ تغابن [۶۴] با ۱۶۰۷ نویسه؛ بینّه [۹۸] با ۵۹۵ نویسه؛ و نصر [۱۱۰] با ۳۹ نویسه.
🔻 مطلب جالب‌توجه این است که این تقسیم‌بندی نشان می‌دهد که طول سوره‌های دسته‌ی یکم دست‌کم دو برابر طول سوره‌های دسته‌ی دوم، و طول سوره‌های دسته‌ی دوم دست‌کم دو برابر طول سوره‌های دسته‌ی سوم است. همچنین، هیچ سوره‌ی مدنی وجود ندارد که طول آن میان دسته‌ی سوم تا دوم، یا دسته‌ی دوم تا یکم قرار بگیرد. این مطلب می‌تواند سرنخی برای بررسی تاریخِ ویرایشیِ سوره‌های بلند مدنی قرآن باشد.
🔻 مطلب دیگری که می‌توان به آن توجه کرد این است که اگر سوره‌های انفال و توبه را یک سوره در نظر بگیریم —چنانچه در بعضی از منابع اسلامی نیز چنین آمده است و علت نیامدنِ بسمله در آغاز سوره‌ی توبه را نیز توجیه می‌کند— آنگاه انفال نیز به دسته‌ی یکم، یعنی سوره‌های بلند، خواهد پیوست و سوره‌ی «انفال−توبه» را تشکیل خواهد داد.
🔻 بازگردیم به نظر آنجِلیکا نُیْوِرت که ادعا کرده بود دسته‌ی سوم از سوره‌های مدنی «پیدایشِ یکپارچه و یکجا» دارند، یعنی به‌یک‌باره ایراد شده‌اند. هرچند بررسی‌های دقیقتر می‌توانند نشان بدهند که مواردی از عدم یکپارچگی در این سوره‌ها نیز دیده می‌شوند، اما فی‌الجمله می‌توان نظر آنجِلیکا نُیْوِرت را دربارهی دسته‌ی سوم سوره‌های مدنی پذیرفت.
🔻 نکته‌ی قابل‌توجه در دسته‌ی سوم سوره‌های مدنی، که با چند اگروالّا فرض می‌کنیم به‌یک‌باره ایجاد شده‌اند، این است که بیشتر آنها با یکی از موارد زیر آغاز می‌شوند:
🔅 حالت و حروف ندا مانند «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا» و «يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ» در سوره‌های حجرات [۴۹]؛ ممتحنه [۶۰]؛ طلاق [۶۵]؛ و تحریم [۶۶]
🔅 مدح و ستایش مانند «سَبَّحَ لِلَّـهِ» یا «يُسَبِّحُ لِلَّـهِ» در سوره‌های حدید [۵۷]؛ حشر [۵۹]؛ صف [۶۱]؛ جمعه [۶۲]؛ و تغابن [۶۴]
🔅 ارجاع به گفته‌های مخاطبان مانند «قَدْ سَمِعَ اللَّـهُ قَوْلَ الَّتِی ...» و «إِذَا جَاءَكَ الْمُنَافِقُونَ قَالُوا ...» در سوره‌های مجادله [۵۸]؛ و منافقون [۶۳]
همهی این عباراتی که این سوره‌ها، که در دسته‌ی سوم سوره‌های مدنی قرار می‌گیرند، با آنها آغاز شده‌اند با ادعای آنجِلیکا نُیْوِرت مطابقت دارد که می‌گفت این سوره‌ها در واقع ابتدا خطبه‌ها و سخنرانی‌های محمد برای مخاطبانش بوده‌اند و بعداً به‌صورت مکتوب وارد قرآن شده‌اند.
❓ اما دربارهی دسته‌ی دوم و دسته‌ی یکم از سوره‌های مدنی چه می‌توانیم بگوییم؟
آنها چگونه ویرایش شده‌اند؟
در آینده در یادداشت‌هایی این مطلب را ادامه خواهم داد.
#قرآن‌پژوهی #قرآن #ساختار_سوره #نقادی_ویرایشی
#Quranic_Studies #Quran #Surah_Structure #Redaction_Criticism
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
🔍 بازتاب ویژگی‌های «آخرین امپراتور رومی» و «پادشاه یونانیان» از متون مسیحی در ویژگی‌های «مهدی» در متون اسلامی
✨ معرفی منابع
📌 معرفی مقاله‌ای از ایلکا لینستِت با عنوان «آخرین امپراتور رومی، مهدی، و اورشلیم»
بخش ۱ از ۲
🔻 در متنی مسیحی و آخر‌الزمانی منسوب به سده‌ی چهارم میلادی با نام «تیبِرتین سیبِل» که از طریق کتابی دیگر به نام «مکاشفه‌ی آخر‌الزمانیِ جعلیِ مِتُدیوس» به دست ما رسیده است، وصف یک پادشاه یونانی / امپراتور رومی آمده است که در روزهای پایانی جهان ظهور می‌کند و در نبردهای آخرالزمان می‌جنگد. او کافران و معابدشان را از بین می‌برد، و آنانی که به مسیحیّت نگروند را از دم تیغ می‌گذراند. حکومتی طولانی خواهد داشت و در اواخر حکومتش یهودیان به مسیحیّت می‌گروند، و در همین هنگام است که ضدمسیح (دجّال) ظهور می‌کند و قوم یأجوج و مأجوج نیز شورش می‌کنند. اما این پادشاه یونانی / امپراتور رومی با سپاه خود قوم یأجوج و مأجوج را شکست می‌دهد و سپس به سوی اورشلیم (بیت المقدس) حرکت می‌کند و اختیارات را به خدا واگذار می‌کند. آنگاه دجّال (ضدمسیح) مدت کوتاهی در اورشلیم حکومت می‌کند تا اینکه پروردگار میکائیل، فرشته‌ی مقرّب، را برای شکست‌دادن ضدمسیح (دجّال) می‌فرستد تا مقدمه‌ی بازگشت دوباره‌ی عیسی را فراهم کند.
🔻 بسیاری از درون‌مایه‌های این داستانِ آرزواندیشانه‌ی مسیحی در متونی که بعداً در مسیحیّت نوشته شدند بازتولید شده است: شخصیتی آخر‌آلزمانی که عیسی مسیح نیست اما تمهیدگر حضور او است؛ شورش یأجوج و مأجوج؛ و ظهور ضدمسیح (دجّال) که در اورشلیم شکست خواهد خورد. جالب این است که همین درون‌مایه‌ها در سده‌ی هفتم میلادی نیز در متون مسیحیّت سُریانی تکرار می‌شوند، اما این بار دشمنانِ مسیحیّت دیگر کافران و یهودیان نیستند، بلکه مسلمانانی هستند که در جنگ با مسیحیان‌اند. اما از این جالب‌تر این است که مسلمانان همین درون‌مایه‌ها را در همان زمان از مسیحیّت وام می‌گیرند و در متون اسلامی در راستای اهداف‌شان بازویرایی و بازتولید می‌کنند.
🔻 بازگردیم به علت‌هایی که پادشاهِ منتظَرِ یونانی یا مژده به آخرین امپراتورِ ظفرمندِ رومی را در اواخر سده‌ی ششم میلادی و اوایل سده‌ی هفتم میلادی، یعنی اندکی پیش از ظهور اسلام تا زمانه‌ی فتوحات اعراب، دوباره در مرکز توجه مسیحیان قرار می‌دهد. چند دهه پیش از آغاز فتوحات اعراب، دو امپراتوری بزرگ، ساسانیان و روم شرقی، درگیر جنگ‌هایی گسترده و طولانی بوده‌اند. در میان این جنگ‌ها، ساسانیان و بیزانسیان در ۵۶۱ میلادی به معاهده‌ی صلحی به نام «صلح بی‌پایان» متعهّد می‌شوند؛ اما امپراتور ژوستین دوم در سال ۵۷۲ میلادی با حمله به ساسانیان این معاهده را زیر پا می‌گذارد. جنگ میان این دو امپراتوری بدون برتری قاطع هیچ‌یک از دو طرف ادامه می‌یابد و در عمل این نبردها به جنگ‌های نیابتی میان لَخمیان (اعرابِ طرفدار ساسانیان) و غَسّانیان (اعرابِ طرفدار بیزانس) تبدیل می‌شود.
🔻 اما در ۶۱۰ میلادی اوضاع متحول می‌شود. خسروی دوم به غرب می‌تازد و شام، مصر، و بخش‌هایی از آسیای صغیر را فتح می‌کند. در ۶۱۴ اورشلیم سقوط می‌کند و ساسانیان «صلیب راستین» را، که به باور مسیحیان همان صلیبی است که عیسی بر آن به صلیب کشیده شده است، از اورشلیم به تیسفون می‌برند. بیزانس که سرزمین و آبرو و دین خود را تحقیرشده می‌بیند در دهه‌ی ۶۲۰ میلادی، در زمان امپراتوری هراکلیوس، به قصد اعاده‌ی حیثیّت و بازپس‌گیریِ سرزمین به ساسانیان حمله می‌کند، اما نه‌تنها توفیقی نمی‌یابد بلکه ساسانیان در ۶۲۶ میلادی تا دروازه‌های پایتخت بیزانس پیش می‌روند. اما برتری ساسانیان طول نمی‌کشد، زیرا که رومیان با تُرک‌های ساکن در شمال امپراتوری ساسانی متحد می‌شوند و آنها را عقب می‌رانند. امپراتوری ساسانی به معاهده‌ی صلحی در ۶۲۹ تن می‌دهد، و هراکلیوس سرافرازانه، همچون اسکندرِ ثانی، صلیب راستین را از ساسانیان پس می‌گیرد و به اورشلیم برمی‌گرداند و چهره‌ای آخر‌الزمانی به خود می‌گیرد.
🔻 پس از این زمان، امپراتوری ساسانی درگیر نبردهای درونی حکومت می‌شود و بیزانس نیز قدرت چندانی ندارند که در برابر حمله‌های اعراب مسلمان که تازه سر برآورده‌اند مقاومت کنند. تقریباً همهی امپراتوری ساسانی و بخش‌های زیادی از امپراتوری روم شرقی به تصرّف اعراب مسلمان درمی‌آید. اینجا نیز نیاز به ظهور پادشاهی جنگجو و مقتدر که مسیحیان را در برابر مسلمانان پیروزی ببخشد و مقدمه‌ی ظهور دوباره‌ی عیسی مسیح باشد دوباره قوّت می‌گیرد. پس آنچه در متون متقدّم دربارهی «پادشاه یونانیان» یا «آخرین امپراتور روم» بوده است بازتولید می‌شود و در همان دوره به باورهای مسلمانان دربارهی منجیِ موعود نیز نفوذ می‌کند.
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
ادامه در 👇🏼
✨ معرفی منابع
📌 معرفی مقاله‌ای از ایلکا لینستِت با عنوان «آخرین امپراتور رومی، مهدی، و اورشلیم»
بخش ۱ از ۲
🔻 در متنی مسیحی و آخر‌الزمانی منسوب به سده‌ی چهارم میلادی با نام «تیبِرتین سیبِل» که از طریق کتابی دیگر به نام «مکاشفه‌ی آخر‌الزمانیِ جعلیِ مِتُدیوس» به دست ما رسیده است، وصف یک پادشاه یونانی / امپراتور رومی آمده است که در روزهای پایانی جهان ظهور می‌کند و در نبردهای آخرالزمان می‌جنگد. او کافران و معابدشان را از بین می‌برد، و آنانی که به مسیحیّت نگروند را از دم تیغ می‌گذراند. حکومتی طولانی خواهد داشت و در اواخر حکومتش یهودیان به مسیحیّت می‌گروند، و در همین هنگام است که ضدمسیح (دجّال) ظهور می‌کند و قوم یأجوج و مأجوج نیز شورش می‌کنند. اما این پادشاه یونانی / امپراتور رومی با سپاه خود قوم یأجوج و مأجوج را شکست می‌دهد و سپس به سوی اورشلیم (بیت المقدس) حرکت می‌کند و اختیارات را به خدا واگذار می‌کند. آنگاه دجّال (ضدمسیح) مدت کوتاهی در اورشلیم حکومت می‌کند تا اینکه پروردگار میکائیل، فرشته‌ی مقرّب، را برای شکست‌دادن ضدمسیح (دجّال) می‌فرستد تا مقدمه‌ی بازگشت دوباره‌ی عیسی را فراهم کند.
🔻 بسیاری از درون‌مایه‌های این داستانِ آرزواندیشانه‌ی مسیحی در متونی که بعداً در مسیحیّت نوشته شدند بازتولید شده است: شخصیتی آخر‌آلزمانی که عیسی مسیح نیست اما تمهیدگر حضور او است؛ شورش یأجوج و مأجوج؛ و ظهور ضدمسیح (دجّال) که در اورشلیم شکست خواهد خورد. جالب این است که همین درون‌مایه‌ها در سده‌ی هفتم میلادی نیز در متون مسیحیّت سُریانی تکرار می‌شوند، اما این بار دشمنانِ مسیحیّت دیگر کافران و یهودیان نیستند، بلکه مسلمانانی هستند که در جنگ با مسیحیان‌اند. اما از این جالب‌تر این است که مسلمانان همین درون‌مایه‌ها را در همان زمان از مسیحیّت وام می‌گیرند و در متون اسلامی در راستای اهداف‌شان بازویرایی و بازتولید می‌کنند.
🔻 بازگردیم به علت‌هایی که پادشاهِ منتظَرِ یونانی یا مژده به آخرین امپراتورِ ظفرمندِ رومی را در اواخر سده‌ی ششم میلادی و اوایل سده‌ی هفتم میلادی، یعنی اندکی پیش از ظهور اسلام تا زمانه‌ی فتوحات اعراب، دوباره در مرکز توجه مسیحیان قرار می‌دهد. چند دهه پیش از آغاز فتوحات اعراب، دو امپراتوری بزرگ، ساسانیان و روم شرقی، درگیر جنگ‌هایی گسترده و طولانی بوده‌اند. در میان این جنگ‌ها، ساسانیان و بیزانسیان در ۵۶۱ میلادی به معاهده‌ی صلحی به نام «صلح بی‌پایان» متعهّد می‌شوند؛ اما امپراتور ژوستین دوم در سال ۵۷۲ میلادی با حمله به ساسانیان این معاهده را زیر پا می‌گذارد. جنگ میان این دو امپراتوری بدون برتری قاطع هیچ‌یک از دو طرف ادامه می‌یابد و در عمل این نبردها به جنگ‌های نیابتی میان لَخمیان (اعرابِ طرفدار ساسانیان) و غَسّانیان (اعرابِ طرفدار بیزانس) تبدیل می‌شود.
🔻 اما در ۶۱۰ میلادی اوضاع متحول می‌شود. خسروی دوم به غرب می‌تازد و شام، مصر، و بخش‌هایی از آسیای صغیر را فتح می‌کند. در ۶۱۴ اورشلیم سقوط می‌کند و ساسانیان «صلیب راستین» را، که به باور مسیحیان همان صلیبی است که عیسی بر آن به صلیب کشیده شده است، از اورشلیم به تیسفون می‌برند. بیزانس که سرزمین و آبرو و دین خود را تحقیرشده می‌بیند در دهه‌ی ۶۲۰ میلادی، در زمان امپراتوری هراکلیوس، به قصد اعاده‌ی حیثیّت و بازپس‌گیریِ سرزمین به ساسانیان حمله می‌کند، اما نه‌تنها توفیقی نمی‌یابد بلکه ساسانیان در ۶۲۶ میلادی تا دروازه‌های پایتخت بیزانس پیش می‌روند. اما برتری ساسانیان طول نمی‌کشد، زیرا که رومیان با تُرک‌های ساکن در شمال امپراتوری ساسانی متحد می‌شوند و آنها را عقب می‌رانند. امپراتوری ساسانی به معاهده‌ی صلحی در ۶۲۹ تن می‌دهد، و هراکلیوس سرافرازانه، همچون اسکندرِ ثانی، صلیب راستین را از ساسانیان پس می‌گیرد و به اورشلیم برمی‌گرداند و چهره‌ای آخر‌الزمانی به خود می‌گیرد.
🔻 پس از این زمان، امپراتوری ساسانی درگیر نبردهای درونی حکومت می‌شود و بیزانس نیز قدرت چندانی ندارند که در برابر حمله‌های اعراب مسلمان که تازه سر برآورده‌اند مقاومت کنند. تقریباً همهی امپراتوری ساسانی و بخش‌های زیادی از امپراتوری روم شرقی به تصرّف اعراب مسلمان درمی‌آید. اینجا نیز نیاز به ظهور پادشاهی جنگجو و مقتدر که مسیحیان را در برابر مسلمانان پیروزی ببخشد و مقدمه‌ی ظهور دوباره‌ی عیسی مسیح باشد دوباره قوّت می‌گیرد. پس آنچه در متون متقدّم دربارهی «پادشاه یونانیان» یا «آخرین امپراتور روم» بوده است بازتولید می‌شود و در همان دوره به باورهای مسلمانان دربارهی منجیِ موعود نیز نفوذ می‌کند.
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
ادامه در 👇🏼
👍1
ادامه از 👆🏼
🔍 بازتاب ویژگی‌های «آخرین امپراتور رومی» و «پادشاه یونانیان» از متون مسیحی در ویژگی‌های «مهدی» در متون اسلامی
✨ معرفی منابع
📌 معرفی مقاله‌ای از ایلکا لینستِت با عنوان «آخرین امپراتور رومی، مهدی، و اورشلیم»
بخش ۲ از ۲
🔻 آنچه پیشتر نوشتم بخشی از مطالبی است که ایلکا لینستِت در فصلی از کتاب «فهم معنای روحانیِ اورشلیم در سه دین ابراهیمی» با عنوان «آخرین امپراتورِ رومی، مهدی، و اورشلیم» آورده است. او در این مقاله به بررسی نحوه‌ی انتقال باور به منجی و ظهور او در آخر‌الزمانِ قریب‌الوقوع از مسیحیّت به اسلام در سده‌ی هفتم میلادی / یکم هجری می‌پردازد، و تأثیر باورها و متون یهودی و مسیحی بر باور مسلمانان دربارهی مهدی و ویژگی‌های او را با نمونه‌کاوی نشان می‌دهد.
🔻 ایلکا لینستِت با توجه به تغییر بینادینی که در دهه‌های اخیر در رویکرد به اسلام‌پژوهی و شناخت تاریخ اسلامِ آغازین صورت گرفته است، بر متونی که پیش از ظهور اسلام یا در دوران اسلام آغازین و شکل‌گیری ادبیات روایی و کلامی اسلامی موجود بوده‌اند تمرکز می‌کند تا نسبت باورهای موعودگرایانه و منجی‌باورانه‌ی مسلمانان را با باورهای مشابه در مسیحیّت و یهودیّت، به‌ویژه با متون مسیحیّت سُریانی، نشان بدهد. بسیاری از درون‌مایه‌هایی که در روایت‌ها و داستان‌های مسیحی برای مقدمات و تمهیدات و نشانه‌های ظهور مجدد عیسی و فرجام جهان موجود بوده است به باورهای مسلمانان دربارهی مهدی و ظهور قیامت نفوذ کرده است، اما این‌بار در قالب شخصی به نام «مهدی».
🔻 روایات و متونی که ویژگی‌های «مهدی» را برشمرده‌اند از چند جهت بازتاب دهنده‌ی ویژگی‌هایی هستند که برای «پادشاه یونانیان» یا «آخرین امپراتور رومی» ذکر شده است. مهدی، همانند پادشاه یونانیان / آخرین امپراتور رومی:
- شخصی غیر از عیسی مسیح است؛
- به اورشلیم (بیت المقدس) می‌رود و در آنجا حکومت می‌کند؛
- حاکمی جنگجو و مبارز است؛
- با ضدمسیح / دجّال مبارزه می‌کند و او را شکست می‌دهد؛
- و یأجوج و مأجوج در آستانه‌ی ظهور او شورش می‌کنند.
به‌طور خلاصه، مهدی همان پادشاه یونانیان و آخرین امپراتور رومی است و تنها بعضی از ویژگی‌هایش به علت تضادهای دینی و کلامی مسلمانان با مسیحیان به نحوی تغییر کرده است که برتری مهدی / مسلمانان بر مسیح / مسیحیان را نشان بدهد.
🔻 نویسنده‌ی این مقاله روند نفوذ باور به منجی و پایان قریب‌الوقوع جهان در اسلام را هم با ماشیاخِ یهودیان و روایت‌های «آخرین امپراتور مسیحی / پادشاه یونانیان» در نزد مسیحیان مرتبط می‌داند؛ و هم تحولات سیاسی و نظامی سده‌ی هفتم میلادی / یکم هجری، از جمله جنگ‌های میان مسلمانان و امپراتوری بیزانس، را در آن مؤثر می‌داند. بیزانس مسیحی و اعراب مسلمان که درگیر نبردهای طولانی و گسترده‌ای با یکدیگر بوده‌اند هر دو در انتظار بروز نشانه‌های آخرالزمان و ظهور پادشاهی جنگجو بودند که این نبردها را به نفع آنها به پایان ببرد و طرفِ مقابل را در جنگی فیصله‌بخش از میان بردارد. اما منجی موعود و پادشاه جنگجو، برخلاف آنچه که ظهورش بسیار انتظارش کشیده می‌شده است، ظاهر نمی‌شود.
🔻 بخشی از آنچه که پس از این دوران حول نوشتارها و روایت‌های مرتبط با منجی‌گرایی و موعودباوری در میان مسلمانان شکل می‌گیرد پاسخی است به انتظاری که برآورده نشده است و نیازمند راهبردهایی تازه برای تطوّر به قصد بقاء بوده است: باور به زاده‌شدن منجی در آستانه‌ی آخرالزمان، یا زندگی منجی در غیبتی طولانی تا زمانی نامشخص و باور به ظهور او حتی اگر تنها یک روز از عمر جهان باقی مانده باشد.
📗 برای دسترسی به این مقاله بنگرید به:
Lindstedt, Ilkka. "The Last Roman Emperor, the Mahdi, and Jerusalem". in Understanding the Spiritual Meaning of Jerusalem in Three Abrahamic Religions, ed. Antti Lotto. Leiden: Brill, 2019.
#اسلام‌پژوهی #اسلام #مسیحیت #یهودیت #موعودگرایی #فرجام‌شناسی #ماشیخ #مسیحا #مهدی
#Islamic_Studies #Islam #Christianity #Judaism #Messianism #Escatology #Mashiach #Messiah #Mahdi
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
https://t.me/anqanest/33
🔍 بازتاب ویژگی‌های «آخرین امپراتور رومی» و «پادشاه یونانیان» از متون مسیحی در ویژگی‌های «مهدی» در متون اسلامی
✨ معرفی منابع
📌 معرفی مقاله‌ای از ایلکا لینستِت با عنوان «آخرین امپراتور رومی، مهدی، و اورشلیم»
بخش ۲ از ۲
🔻 آنچه پیشتر نوشتم بخشی از مطالبی است که ایلکا لینستِت در فصلی از کتاب «فهم معنای روحانیِ اورشلیم در سه دین ابراهیمی» با عنوان «آخرین امپراتورِ رومی، مهدی، و اورشلیم» آورده است. او در این مقاله به بررسی نحوه‌ی انتقال باور به منجی و ظهور او در آخر‌الزمانِ قریب‌الوقوع از مسیحیّت به اسلام در سده‌ی هفتم میلادی / یکم هجری می‌پردازد، و تأثیر باورها و متون یهودی و مسیحی بر باور مسلمانان دربارهی مهدی و ویژگی‌های او را با نمونه‌کاوی نشان می‌دهد.
🔻 ایلکا لینستِت با توجه به تغییر بینادینی که در دهه‌های اخیر در رویکرد به اسلام‌پژوهی و شناخت تاریخ اسلامِ آغازین صورت گرفته است، بر متونی که پیش از ظهور اسلام یا در دوران اسلام آغازین و شکل‌گیری ادبیات روایی و کلامی اسلامی موجود بوده‌اند تمرکز می‌کند تا نسبت باورهای موعودگرایانه و منجی‌باورانه‌ی مسلمانان را با باورهای مشابه در مسیحیّت و یهودیّت، به‌ویژه با متون مسیحیّت سُریانی، نشان بدهد. بسیاری از درون‌مایه‌هایی که در روایت‌ها و داستان‌های مسیحی برای مقدمات و تمهیدات و نشانه‌های ظهور مجدد عیسی و فرجام جهان موجود بوده است به باورهای مسلمانان دربارهی مهدی و ظهور قیامت نفوذ کرده است، اما این‌بار در قالب شخصی به نام «مهدی».
🔻 روایات و متونی که ویژگی‌های «مهدی» را برشمرده‌اند از چند جهت بازتاب دهنده‌ی ویژگی‌هایی هستند که برای «پادشاه یونانیان» یا «آخرین امپراتور رومی» ذکر شده است. مهدی، همانند پادشاه یونانیان / آخرین امپراتور رومی:
- شخصی غیر از عیسی مسیح است؛
- به اورشلیم (بیت المقدس) می‌رود و در آنجا حکومت می‌کند؛
- حاکمی جنگجو و مبارز است؛
- با ضدمسیح / دجّال مبارزه می‌کند و او را شکست می‌دهد؛
- و یأجوج و مأجوج در آستانه‌ی ظهور او شورش می‌کنند.
به‌طور خلاصه، مهدی همان پادشاه یونانیان و آخرین امپراتور رومی است و تنها بعضی از ویژگی‌هایش به علت تضادهای دینی و کلامی مسلمانان با مسیحیان به نحوی تغییر کرده است که برتری مهدی / مسلمانان بر مسیح / مسیحیان را نشان بدهد.
🔻 نویسنده‌ی این مقاله روند نفوذ باور به منجی و پایان قریب‌الوقوع جهان در اسلام را هم با ماشیاخِ یهودیان و روایت‌های «آخرین امپراتور مسیحی / پادشاه یونانیان» در نزد مسیحیان مرتبط می‌داند؛ و هم تحولات سیاسی و نظامی سده‌ی هفتم میلادی / یکم هجری، از جمله جنگ‌های میان مسلمانان و امپراتوری بیزانس، را در آن مؤثر می‌داند. بیزانس مسیحی و اعراب مسلمان که درگیر نبردهای طولانی و گسترده‌ای با یکدیگر بوده‌اند هر دو در انتظار بروز نشانه‌های آخرالزمان و ظهور پادشاهی جنگجو بودند که این نبردها را به نفع آنها به پایان ببرد و طرفِ مقابل را در جنگی فیصله‌بخش از میان بردارد. اما منجی موعود و پادشاه جنگجو، برخلاف آنچه که ظهورش بسیار انتظارش کشیده می‌شده است، ظاهر نمی‌شود.
🔻 بخشی از آنچه که پس از این دوران حول نوشتارها و روایت‌های مرتبط با منجی‌گرایی و موعودباوری در میان مسلمانان شکل می‌گیرد پاسخی است به انتظاری که برآورده نشده است و نیازمند راهبردهایی تازه برای تطوّر به قصد بقاء بوده است: باور به زاده‌شدن منجی در آستانه‌ی آخرالزمان، یا زندگی منجی در غیبتی طولانی تا زمانی نامشخص و باور به ظهور او حتی اگر تنها یک روز از عمر جهان باقی مانده باشد.
📗 برای دسترسی به این مقاله بنگرید به:
Lindstedt, Ilkka. "The Last Roman Emperor, the Mahdi, and Jerusalem". in Understanding the Spiritual Meaning of Jerusalem in Three Abrahamic Religions, ed. Antti Lotto. Leiden: Brill, 2019.
#اسلام‌پژوهی #اسلام #مسیحیت #یهودیت #موعودگرایی #فرجام‌شناسی #ماشیخ #مسیحا #مهدی
#Islamic_Studies #Islam #Christianity #Judaism #Messianism #Escatology #Mashiach #Messiah #Mahdi
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
https://t.me/anqanest/33
Telegram
آشیانه‌ی عنقاء
🖼 ایلکا لینستِت، نویسنده‌ی فصلی از کتاب «فهم معنای روحانیِ اورشلیم در سه دین ابراهیمی» با عنوان «آخرین امپراتورِ رومی، مهدی، و اورشلیم»
@anqanotes
@anqanotes
👍2
🔍 قرائت‌های رسمی قرآن چگونه بنیان نهاده شده‌اند؟
✨ معرفی منابع
📌 معرفی کتاب «دومین رسمی‌سازی قرآن (۳۲۴ هجری / ۹۳۶ میلادی): ابن مُجاهد و بنیان‌گذاری قرائت‌های هفت‌گانه» نوشته‌ی «شادی حکمت ناصر»
بخش ۱ از ۲
🔻 امروزه برای بسیاری از مسلمانان، اگر نگوییم برای قریب به اتفاق آنان، قرآنی که می‌توان آن را به آسانی در مساجد و مدارس و منازل مسلمانان یافت، همان قرآنی است که پیامبر اسلام آن را به تمامی واژه‌به‌واژه بر پیروانش خوانده است و حافظان بی‌هیچ خبط و خطایی آن را به‌یاد سپرده‌اند، و کاتبان با دقتی بی‌مانند آن را نوشته‌اند، و مستنسخان آن را بدون افزودگی و افتادگی در طول سالیان و سده‌ها رونویسی کرده‌اند: نه اختلاف و شکی در نگارش و کتابت آن موجود است، نه در خوانش و قرائت آن؛ همه چیز آشکار و دقیق و درست. اما این باور که در میان عوام یا عامّه‌ی مسلمانان متداول است در نزد قرآن‌پژوهان باوری بی‌پایه است.
🔻گروهی از قرآن‌پژوهان ادعا می‌کنند که همهی متن قرآنِ کنونی در زمان حیات پیامبر اسلام و از زبان او صادر نشده است، بلکه ترکیب و تجمیع و ویرایشی از گفته‌ها و نوشته‌هایی است که بعضی از آنها به‌صورت‌هایی پیش از محمد موجود بوده‌اند، بعضی در زمان حیات محمد از زبان او صادر شده‌اند، و بعضی پس از درگذشت او به این مجموعه افزوده شده‌اند. اما جدا از بحث دربارهی وثاقت و اصالت و تاریخ شکل‌گیری و رسمی‌سازی «متن» قرآن که معرکه‌ی آرای قرآن‌پژوهان معاصر است، بحث «اختلاف قرائات» قرآن، یعنی تنوع و اختلاف در خواندن قرآن به‌طور شفاهی، در سنت اسلامی بحثی بسیار درازدامن است.
🔻 اختلاف در قرائات قرآن، که برخلاف عنوانش منحصر به قرائت قرآن نیست و در رسم و نگارش متن قرآن نیز تأثیر دارد، در مواردی معنای متن را نیز تغییر می‌دهد، دو معنای کاملاً متضاد ایجاد می‌کند، یا ترتیب واژه‌ها در متن قرآن را دگرگون می‌کند. برای نمونه:
❗️سوره‌ی بقره، آیه‌ی ۲۵۹: وَ انْظُرْ إِلَى الْعِظَامِ كَيْفَ نُنْشِزُهَا («نشز» به معنای بلندکردن و پیوند‌دادن) // وَ انْظُرْ إِلَى الْعِظَامِ كَيْفَ نُنْشِرُهَا («نشر» به معنای پراکندن)
❗️ سوره‌ی واقعه، آیه‌ی ۲۹: وَ طَلْحٍ مَّنضُودٍ («طلح» به معنای موز) // وَ طَلْعٍ مَّنضُودٍ («طلع» به معنای شکوفه)
❗️سوره‌ی ق، آیه‌ی ۱۹: وَ جَاءَتْ سَكْرَةُ الْمَوْتِ بِالْحَقِّ // وَجَاءَتْ سَكْرَةُ الْحَقِّ بالْمَوْتِ (تفاوت در تقدیم و تأخیر دو واژه‌ی «موت» و «حق» در دو قرائت مختلف)
🔻قرآن‌پژوهانی که در دهه‌های اخیر دربارهی نحوه‌ی تکوین و تحوّل و تثبیت متن قرآن مطالعه کرده‌اند بیشتر بر متن مکتوب قرآن با استفاده از روش‌های نسخه‌شناختی و کتیبه‌شناختی تمرکز داشته‌اند؛ اما توجه کمی به تأثیر ادای شفاهی قرآن، یعنی قرائت، بر شکل‌گیری و دگرگونی متن قرآن داشته‌اند. شادی حکمت ناصر در پژوهش اخیر خود کوشیده است تا با بررسی موضوع ابداع قرائات‌های رسمی قرآن در سده‌ی چهارم هجری به‌دست ابن مجاهد این خلاء پژوهشی را تا اندازه‌ای پُر کند. به بیان دیگر، اغلب پژوهش‌های معطوف به شکل‌گیری و ویرایش و رسمی‌سازی متن قرآن به وجه مکتوب و نگارش قرآن می‌پردازند، اما ناصر در این پژوهش به وجه ملفوظ و گویش قرآن توجه کرده است و تاریخ رسمی‌سازی قرائت قرآن را کاویده است.
🔻 شادی حکمت ناصر در تازه‌ترین کتاب خود به‌تفصیل نحوه‌ی بنیان‌گذاری و شکل‌گیری قرائت‌های رسمی هفت‌گانه‌ی قرآن به‌دست ابن مجاهد (درگذشته به سال ۳۲۴ هجری) را بررسی کرده است. منبع اصلی ناصر در این پژوهش کتاب معروف ابن مجاهد، یعنی «کتاب السبعة فی القرائات»، بوده است. این کتاب در راستای پروژه‌ی پژوهشی ناصر است که هدف آن پیگیری ساخت و تطوّر متن قرآن از دیدگاه نوشتارهایی است که در تاریخ علوم قرآنی اسلامی به مسئله‌ی قرائات قرآن، اختلاف آنها، و رسمی‌سازی آنها پرداخته‌اند.
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
ادامه در 👇🏼
✨ معرفی منابع
📌 معرفی کتاب «دومین رسمی‌سازی قرآن (۳۲۴ هجری / ۹۳۶ میلادی): ابن مُجاهد و بنیان‌گذاری قرائت‌های هفت‌گانه» نوشته‌ی «شادی حکمت ناصر»
بخش ۱ از ۲
🔻 امروزه برای بسیاری از مسلمانان، اگر نگوییم برای قریب به اتفاق آنان، قرآنی که می‌توان آن را به آسانی در مساجد و مدارس و منازل مسلمانان یافت، همان قرآنی است که پیامبر اسلام آن را به تمامی واژه‌به‌واژه بر پیروانش خوانده است و حافظان بی‌هیچ خبط و خطایی آن را به‌یاد سپرده‌اند، و کاتبان با دقتی بی‌مانند آن را نوشته‌اند، و مستنسخان آن را بدون افزودگی و افتادگی در طول سالیان و سده‌ها رونویسی کرده‌اند: نه اختلاف و شکی در نگارش و کتابت آن موجود است، نه در خوانش و قرائت آن؛ همه چیز آشکار و دقیق و درست. اما این باور که در میان عوام یا عامّه‌ی مسلمانان متداول است در نزد قرآن‌پژوهان باوری بی‌پایه است.
🔻گروهی از قرآن‌پژوهان ادعا می‌کنند که همهی متن قرآنِ کنونی در زمان حیات پیامبر اسلام و از زبان او صادر نشده است، بلکه ترکیب و تجمیع و ویرایشی از گفته‌ها و نوشته‌هایی است که بعضی از آنها به‌صورت‌هایی پیش از محمد موجود بوده‌اند، بعضی در زمان حیات محمد از زبان او صادر شده‌اند، و بعضی پس از درگذشت او به این مجموعه افزوده شده‌اند. اما جدا از بحث دربارهی وثاقت و اصالت و تاریخ شکل‌گیری و رسمی‌سازی «متن» قرآن که معرکه‌ی آرای قرآن‌پژوهان معاصر است، بحث «اختلاف قرائات» قرآن، یعنی تنوع و اختلاف در خواندن قرآن به‌طور شفاهی، در سنت اسلامی بحثی بسیار درازدامن است.
🔻 اختلاف در قرائات قرآن، که برخلاف عنوانش منحصر به قرائت قرآن نیست و در رسم و نگارش متن قرآن نیز تأثیر دارد، در مواردی معنای متن را نیز تغییر می‌دهد، دو معنای کاملاً متضاد ایجاد می‌کند، یا ترتیب واژه‌ها در متن قرآن را دگرگون می‌کند. برای نمونه:
❗️سوره‌ی بقره، آیه‌ی ۲۵۹: وَ انْظُرْ إِلَى الْعِظَامِ كَيْفَ نُنْشِزُهَا («نشز» به معنای بلندکردن و پیوند‌دادن) // وَ انْظُرْ إِلَى الْعِظَامِ كَيْفَ نُنْشِرُهَا («نشر» به معنای پراکندن)
❗️ سوره‌ی واقعه، آیه‌ی ۲۹: وَ طَلْحٍ مَّنضُودٍ («طلح» به معنای موز) // وَ طَلْعٍ مَّنضُودٍ («طلع» به معنای شکوفه)
❗️سوره‌ی ق، آیه‌ی ۱۹: وَ جَاءَتْ سَكْرَةُ الْمَوْتِ بِالْحَقِّ // وَجَاءَتْ سَكْرَةُ الْحَقِّ بالْمَوْتِ (تفاوت در تقدیم و تأخیر دو واژه‌ی «موت» و «حق» در دو قرائت مختلف)
🔻قرآن‌پژوهانی که در دهه‌های اخیر دربارهی نحوه‌ی تکوین و تحوّل و تثبیت متن قرآن مطالعه کرده‌اند بیشتر بر متن مکتوب قرآن با استفاده از روش‌های نسخه‌شناختی و کتیبه‌شناختی تمرکز داشته‌اند؛ اما توجه کمی به تأثیر ادای شفاهی قرآن، یعنی قرائت، بر شکل‌گیری و دگرگونی متن قرآن داشته‌اند. شادی حکمت ناصر در پژوهش اخیر خود کوشیده است تا با بررسی موضوع ابداع قرائات‌های رسمی قرآن در سده‌ی چهارم هجری به‌دست ابن مجاهد این خلاء پژوهشی را تا اندازه‌ای پُر کند. به بیان دیگر، اغلب پژوهش‌های معطوف به شکل‌گیری و ویرایش و رسمی‌سازی متن قرآن به وجه مکتوب و نگارش قرآن می‌پردازند، اما ناصر در این پژوهش به وجه ملفوظ و گویش قرآن توجه کرده است و تاریخ رسمی‌سازی قرائت قرآن را کاویده است.
🔻 شادی حکمت ناصر در تازه‌ترین کتاب خود به‌تفصیل نحوه‌ی بنیان‌گذاری و شکل‌گیری قرائت‌های رسمی هفت‌گانه‌ی قرآن به‌دست ابن مجاهد (درگذشته به سال ۳۲۴ هجری) را بررسی کرده است. منبع اصلی ناصر در این پژوهش کتاب معروف ابن مجاهد، یعنی «کتاب السبعة فی القرائات»، بوده است. این کتاب در راستای پروژه‌ی پژوهشی ناصر است که هدف آن پیگیری ساخت و تطوّر متن قرآن از دیدگاه نوشتارهایی است که در تاریخ علوم قرآنی اسلامی به مسئله‌ی قرائات قرآن، اختلاف آنها، و رسمی‌سازی آنها پرداخته‌اند.
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
ادامه در 👇🏼