🔍 آغاز اسلام برپایهی منابع غیراسلامی
✨ معرفی منابع
📌 یادداشتی دربارهی کتابی کلاسیک در حوزهی تاریخ اسلام آغازین، با عنوان «دیدن اسلام آنگونه که دیگران دیدهاند» نوشتهی رابرت هُیلَند
🔻 یادداشتی از من که برای «دورنما» نوشتهام و بهتازگی منتشر شده است. پیوندی به فرستهی دورنما را در ادامه میآورم.
🔻متن زیر چکیدهی آن یادداشت است:
🔅 رابرت هُیلَند (متولد ١٩۶۶)، استاد «تاریخِ خاورمیانه در دوران باستان متأخر و اسلامِ آغازین» در دانشگاه نیویورک، از دانشکدۀ مطالعات شرقی دانشگاه آکسفورد فارغالتحصیل شده است و از آن زمان تاکنون پژوهشهایش بر بررسی ظهور تمدن اسلامی متمرکز بوده است. تازهترین کتابش، «فی سبیل اللّه: فتوحات اعراب و خلق امپراتوری اسلامی» (٢۰۱۵)، را نیز در همین حوزه نوشته است. هُیلند به فعالیتهای میدانیِ پژوهشی نیز علاقه دارد و در اکتشافهای باستانشناختی در کشورهای خاورمیانه مشارکت کرده است. کتاب «دیدن اسلام آنگونه که دیگران دیدهاند: بررسی و ارزیابی نوشتارهای مسیحی، یهودی، و زرتشتی در باب اسلامِ آغازین» (١٩٩٧) حول محور چند پرسش بنیادین شکل گرفته است: غیرمسلمانان یا غیراعراب در سدههای هفتم و هشتم میلادی دربارۀ مسلمانان و اعراب چه میاندیشیدهاند و آنها را چگونه توصیف کردهاند؟ و آیا میتوان از این توصیفها در بررسیهای تاریخی بهره بُرد؟ هُیلند در این پژوهش دو هدف را دنبال میکند: نخست آنکه با عمیقشدن در منابع غیراسلامی منسوب به دورۀ اسلامِ آغازین نگاهی «از بیرون اسلام» به آن رویدادهای تاریخی بیندازد؛ و دیگر اینکه تجربۀ مواجهۀ پیروان ادیان دیگر با حاکمان جدیدشان، یعنی اعرابِ مسلمان، را از دریچۀ چشمان آنها ببیند و از لابهلای متون
آنها بخواند.
🖋 زهیر میرکریمی
@doornamaa
@anqanotes
https://t.me/doornamaa/336
✨ معرفی منابع
📌 یادداشتی دربارهی کتابی کلاسیک در حوزهی تاریخ اسلام آغازین، با عنوان «دیدن اسلام آنگونه که دیگران دیدهاند» نوشتهی رابرت هُیلَند
🔻 یادداشتی از من که برای «دورنما» نوشتهام و بهتازگی منتشر شده است. پیوندی به فرستهی دورنما را در ادامه میآورم.
🔻متن زیر چکیدهی آن یادداشت است:
🔅 رابرت هُیلَند (متولد ١٩۶۶)، استاد «تاریخِ خاورمیانه در دوران باستان متأخر و اسلامِ آغازین» در دانشگاه نیویورک، از دانشکدۀ مطالعات شرقی دانشگاه آکسفورد فارغالتحصیل شده است و از آن زمان تاکنون پژوهشهایش بر بررسی ظهور تمدن اسلامی متمرکز بوده است. تازهترین کتابش، «فی سبیل اللّه: فتوحات اعراب و خلق امپراتوری اسلامی» (٢۰۱۵)، را نیز در همین حوزه نوشته است. هُیلند به فعالیتهای میدانیِ پژوهشی نیز علاقه دارد و در اکتشافهای باستانشناختی در کشورهای خاورمیانه مشارکت کرده است. کتاب «دیدن اسلام آنگونه که دیگران دیدهاند: بررسی و ارزیابی نوشتارهای مسیحی، یهودی، و زرتشتی در باب اسلامِ آغازین» (١٩٩٧) حول محور چند پرسش بنیادین شکل گرفته است: غیرمسلمانان یا غیراعراب در سدههای هفتم و هشتم میلادی دربارۀ مسلمانان و اعراب چه میاندیشیدهاند و آنها را چگونه توصیف کردهاند؟ و آیا میتوان از این توصیفها در بررسیهای تاریخی بهره بُرد؟ هُیلند در این پژوهش دو هدف را دنبال میکند: نخست آنکه با عمیقشدن در منابع غیراسلامی منسوب به دورۀ اسلامِ آغازین نگاهی «از بیرون اسلام» به آن رویدادهای تاریخی بیندازد؛ و دیگر اینکه تجربۀ مواجهۀ پیروان ادیان دیگر با حاکمان جدیدشان، یعنی اعرابِ مسلمان، را از دریچۀ چشمان آنها ببیند و از لابهلای متون
آنها بخواند.
🖋 زهیر میرکریمی
@doornamaa
@anqanotes
https://t.me/doornamaa/336
Telegram
مدرسانۀ دورنما
📃 اسلامِ آغازین از نگاه دیگران
(مروری بر کتاب رابرت هُیلند)
✍ نوشتۀ زهیر میرکریمی
#دورنما #اسلامپژوهی_غربیان
#تاریخ_اسلام #اسلام_آغازین
#زهیر_میرکریمی #رابرت_هیلند
#اسلامشناسی_در_عصر_مدرن
@doornamaa
(مروری بر کتاب رابرت هُیلند)
✍ نوشتۀ زهیر میرکریمی
#دورنما #اسلامپژوهی_غربیان
#تاریخ_اسلام #اسلام_آغازین
#زهیر_میرکریمی #رابرت_هیلند
#اسلامشناسی_در_عصر_مدرن
@doornamaa
Forwarded from DinOnline دینآنلاین
🔻اسلامِ آغازین از نگاه دیگران؛ مروری بر کتاب «دیدن اسلام آنگونه که دیگران دیدهاند» اثر رابرت هُیلند
✍زهیر میرکریمی
✔️رابرت هُیلَند (متولد ۱۹۶۶)، استاد «تاریخِ خاورمیانه در دوران باستان متأخر و اسلامِ آغازین» در دانشگاه نیویورک، از دانشکده مطالعات شرقی دانشگاه آکسفورد فارغالتحصیل شده است و از آن زمان تاکنون پژوهشهایش بر بررسی ظهور تمدن اسلامی متمرکز بوده است. تازهترین کتابش، «فی سبیل اللّه: فتوحات اعراب و خلق امپراتوری اسلامی» (۲۰۱۵)، را نیز در همین حوزه نوشته است.
هُیلند به فعالیتهای میدانیِ پژوهشی نیز علاقه دارد و در اکتشافهای باستانشناختی در کشورهای خاورمیانه مشارکت کرده است. کتاب «دیدن اسلام آنگونه که دیگران دیدهاند: بررسی و ارزیابی نوشتارهای مسیحی، یهودی، و زرتشتی در باب اسلامِ آغازین» (۱۹۹۷) حول محور چند پرسش بنیادین شکل گرفته است:
غیرمسلمانان یا غیراعراب در سدههای هفتم و هشتم میلادی درباره مسلمانان و اعراب چه میاندیشیدهاند و آنها را چگونه توصیف کردهاند؟ و آیا میتوان از این توصیفها در بررسیهای تاریخی بهره بُرد؟ هُیلند در این پژوهش دو هدف را دنبال میکند: نخست آنکه با عمیقشدن در منابع غیراسلامی منسوب به دوره اسلامِ آغازین نگاهی «از بیرون اسلام» به آن رویدادهای تاریخی بیندازد؛ و دیگر اینکه تجربه مواجهه پیروان ادیان دیگر با حاکمان جدیدشان، یعنی اعرابِ مسلمان، را از دریچه چشمان آنها ببیند و از لابهلای متون آنها بخواند.
امروزه هنگامی که با کارهای پژوهشیِ تاریخی درباره اسلام آغازین روبهرو میشویم، بهویژه با آنچه میتوان میراث ایگناتس گُلتسیهِر، کارل هاینریش بِکِر، یوزِف شاخْت و دیگران نامید، سه رویکرد پیش روی ما قرار میگیرد...
📎 پیوند به متن کامل این گزارش در سایت دینآنلاین
🆔 @dinonline
🆔 @doornamaa
✍زهیر میرکریمی
✔️رابرت هُیلَند (متولد ۱۹۶۶)، استاد «تاریخِ خاورمیانه در دوران باستان متأخر و اسلامِ آغازین» در دانشگاه نیویورک، از دانشکده مطالعات شرقی دانشگاه آکسفورد فارغالتحصیل شده است و از آن زمان تاکنون پژوهشهایش بر بررسی ظهور تمدن اسلامی متمرکز بوده است. تازهترین کتابش، «فی سبیل اللّه: فتوحات اعراب و خلق امپراتوری اسلامی» (۲۰۱۵)، را نیز در همین حوزه نوشته است.
هُیلند به فعالیتهای میدانیِ پژوهشی نیز علاقه دارد و در اکتشافهای باستانشناختی در کشورهای خاورمیانه مشارکت کرده است. کتاب «دیدن اسلام آنگونه که دیگران دیدهاند: بررسی و ارزیابی نوشتارهای مسیحی، یهودی، و زرتشتی در باب اسلامِ آغازین» (۱۹۹۷) حول محور چند پرسش بنیادین شکل گرفته است:
غیرمسلمانان یا غیراعراب در سدههای هفتم و هشتم میلادی درباره مسلمانان و اعراب چه میاندیشیدهاند و آنها را چگونه توصیف کردهاند؟ و آیا میتوان از این توصیفها در بررسیهای تاریخی بهره بُرد؟ هُیلند در این پژوهش دو هدف را دنبال میکند: نخست آنکه با عمیقشدن در منابع غیراسلامی منسوب به دوره اسلامِ آغازین نگاهی «از بیرون اسلام» به آن رویدادهای تاریخی بیندازد؛ و دیگر اینکه تجربه مواجهه پیروان ادیان دیگر با حاکمان جدیدشان، یعنی اعرابِ مسلمان، را از دریچه چشمان آنها ببیند و از لابهلای متون آنها بخواند.
امروزه هنگامی که با کارهای پژوهشیِ تاریخی درباره اسلام آغازین روبهرو میشویم، بهویژه با آنچه میتوان میراث ایگناتس گُلتسیهِر، کارل هاینریش بِکِر، یوزِف شاخْت و دیگران نامید، سه رویکرد پیش روی ما قرار میگیرد...
📎 پیوند به متن کامل این گزارش در سایت دینآنلاین
🆔 @dinonline
🆔 @doornamaa
دینآنلاین
اسلامِ آغازین از نگاه دیگران؛ مروری بر کتاب «دیدن اسلام آنگونه که دیگران دیدهاند» اثر رابرت هُیلند
رابرت هُیلند، شاگرد پاتریشیا کرون، کتاب خود را ادامه اثر استادش میداند اما ادعایی فروتنانهتر از او دارد. او نمیخواهد تاریخِ اسلام آغازین را دوباره و تنها بر پایه منابع غیراسلامی بازنویسی کند بلکه میخواهد در کنار نگاه نقادانه به متون عربیِ اسلامی، منابع…
Audio
🔊 مصاحبه رادیو دورنما با زهیر میرکریمی
✨ مروری بر کتاب «دیدن اسلام آنگونه که دیگران دیدهاند» نوشتهی رابرت هُیلند
🔻 این گفتوگو میان زهیر میرکریمی و فاطمه مصلحزاده از رادیو دورنما، دربارهی یکی از کتابهای کلاسیک در حوزهی تاریخ اسلامِ آغازین انجام شده است. این گفتوگو بهعنوان پادپخش (اپیزود) چهاردهم از فصل دوم رادیو دورنما منتشر شده است.
📗 برای دسترسی به کتاب بنگرید به:
Hoyland, Robert. Seeing Islam as Others Saw It: A Survey and Evaluation of Christian, Jewish and Zoroastrian Writings on Early Islam. Princeton: Darwin, 1997.
#اسلام #تاریخ_اسلام #اسلام_آغازین #رابرت_هیلند
#Islam #History_of_Islam #Early_Islam #Robert_Hoyland
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
@doornamaa
✨ مروری بر کتاب «دیدن اسلام آنگونه که دیگران دیدهاند» نوشتهی رابرت هُیلند
🔻 این گفتوگو میان زهیر میرکریمی و فاطمه مصلحزاده از رادیو دورنما، دربارهی یکی از کتابهای کلاسیک در حوزهی تاریخ اسلامِ آغازین انجام شده است. این گفتوگو بهعنوان پادپخش (اپیزود) چهاردهم از فصل دوم رادیو دورنما منتشر شده است.
📗 برای دسترسی به کتاب بنگرید به:
Hoyland, Robert. Seeing Islam as Others Saw It: A Survey and Evaluation of Christian, Jewish and Zoroastrian Writings on Early Islam. Princeton: Darwin, 1997.
#اسلام #تاریخ_اسلام #اسلام_آغازین #رابرت_هیلند
#Islam #History_of_Islam #Early_Islam #Robert_Hoyland
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
@doornamaa
Forwarded from وبسایت فرهنگی صدانت
❄️ اسلامِ آغازین از نگاه دیگران
مروری بر کتاب «دیدن اسلام آنگونه که دیگران دیدهاند» اثر رابرت هُیلند
✍️ #زهیر_میرکریمی
🔅رابرت هُیلَند (متولد ۱۹۶۶)، استاد «تاریخِ خاورمیانه در دوران باستان متأخر و اسلامِ آغازین» در دانشگاه نیویورک، از دانشکدهٔ مطالعات شرقی دانشگاه آکسفورد فارغالتحصیل شده است و از آن زمان تاکنون پژوهشهایش بر بررسی ظهور تمدن اسلامی متمرکز بوده است. تازهترین کتابش، «فی سبیل اللّه: فتوحات اعراب و خلق امپراتوری اسلامی» (۲۰۱۵)، را نیز در همین حوزه نوشته است. هُیلند به فعالیتهای میدانیِ پژوهشی نیز علاقه دارد و در اکتشافهای باستانشناختی در کشورهای خاورمیانه مشارکت کرده است.
🔅کتاب «دیدن اسلام آنگونه که دیگران دیدهاند: بررسی و ارزیابی نوشتارهای مسیحی، یهودی، و زرتشتی در باب اسلامِ آغازین» (۱۹۹۷) حول محور چند پرسش بنیادین شکل گرفته است: غیرمسلمانان یا غیراعراب در سدههای هفتم و هشتم میلادی دربارهٔ مسلمانان و اعراب چه میاندیشیدهاند و آنها را چگونه توصیف کردهاند؟ و آیا میتوان از این توصیفها در بررسیهای تاریخی بهره بُرد؟ هُیلند در این پژوهش دو هدف را دنبال میکند: نخست آنکه با عمیقشدن در منابع غیراسلامی منسوب به دورهٔ اسلامِ آغازین نگاهی «از بیرون اسلام» به آن رویدادهای تاریخی بیندازد؛ و دیگر اینکه تجربهٔ مواجههٔ پیروان ادیان دیگر با حاکمان جدیدشان، یعنی اعرابِ مسلمان، را از دریچهٔ چشمان آنها ببیند و از لابهلای متون آنها بخواند...
🌐 مطالعه متن کامل
🌾 @Sedanet
🌾 @anqanotes
🌾 @doornamaa
مروری بر کتاب «دیدن اسلام آنگونه که دیگران دیدهاند» اثر رابرت هُیلند
✍️ #زهیر_میرکریمی
🔅رابرت هُیلَند (متولد ۱۹۶۶)، استاد «تاریخِ خاورمیانه در دوران باستان متأخر و اسلامِ آغازین» در دانشگاه نیویورک، از دانشکدهٔ مطالعات شرقی دانشگاه آکسفورد فارغالتحصیل شده است و از آن زمان تاکنون پژوهشهایش بر بررسی ظهور تمدن اسلامی متمرکز بوده است. تازهترین کتابش، «فی سبیل اللّه: فتوحات اعراب و خلق امپراتوری اسلامی» (۲۰۱۵)، را نیز در همین حوزه نوشته است. هُیلند به فعالیتهای میدانیِ پژوهشی نیز علاقه دارد و در اکتشافهای باستانشناختی در کشورهای خاورمیانه مشارکت کرده است.
🔅کتاب «دیدن اسلام آنگونه که دیگران دیدهاند: بررسی و ارزیابی نوشتارهای مسیحی، یهودی، و زرتشتی در باب اسلامِ آغازین» (۱۹۹۷) حول محور چند پرسش بنیادین شکل گرفته است: غیرمسلمانان یا غیراعراب در سدههای هفتم و هشتم میلادی دربارهٔ مسلمانان و اعراب چه میاندیشیدهاند و آنها را چگونه توصیف کردهاند؟ و آیا میتوان از این توصیفها در بررسیهای تاریخی بهره بُرد؟ هُیلند در این پژوهش دو هدف را دنبال میکند: نخست آنکه با عمیقشدن در منابع غیراسلامی منسوب به دورهٔ اسلامِ آغازین نگاهی «از بیرون اسلام» به آن رویدادهای تاریخی بیندازد؛ و دیگر اینکه تجربهٔ مواجههٔ پیروان ادیان دیگر با حاکمان جدیدشان، یعنی اعرابِ مسلمان، را از دریچهٔ چشمان آنها ببیند و از لابهلای متون آنها بخواند...
🌐 مطالعه متن کامل
🌾 @Sedanet
🌾 @anqanotes
🌾 @doornamaa
صدانت
نوشتار زهیر میرکریمی با عنوان «اسلامِ آغازین از نگاه دیگران» • صدانت
امروزه هنگامی که با کارهای پژوهشیِ تاریخی دربارهٔ اسلام آغازین روبهرو میشویم، بهویژه با آنچه میتوان میراث ایگناتس گُلتسیهِر...
🔍 سیرهی زریاب و تاریخ شهیدی: نقدی بر کتابهای سیرهنگاری و تاریخ اسلام به زبان فارسی (یادداشت دوم)
✨ نقّادی منابع: درباره کتاب «سیرهی رسول الله» نوشتهی عباس زریاب خویی
🖋 یادداشتهای دینپژوهان | امیر مازیار
بخش ۱ از ۴
🔻 عباس زریاب خویی از دانشمندان و مورخان برجستهی زمان ما بود، و با اندیشهی تاریخی و شیوههای تاریخنگاری جدید به خوبی آشنایی داشت. او به چند زبان مسلط بود و شناختی بیواسطه از منابع قدیم و آثار پژوهشی جدید در تاریخ ایران و اسلام داشت. زریاب کتاب سیرهی رسول اللّه را، که زندگی پیامبر را تا زمان هجرت به مدینه روایت میکند، در سال ۱۳۷۰ خورشیدی منتشر کرد و ظاهراً این کتاب را چند سالی پیش از این نوشته بود (ص ۸). توجه به تاریخِ نگارش، از جمله، به این دلیل اهمیت دارد که بدانیم این اثر متعلق به اواخر حیات ایشان است. زمانی که متأسفانه از دانشگاه اخراج شده بود و طبعاً نشاطِ تحقیقیِ سالهای پیش در او کمرنگتر شده بود و فاقد بسیاری از امکانات پیشین نیز بود.
🔻 زریاب در مقدمهای نسبتاً کوتاه، اما مهم، بر این کتاب رویکرد و شیوهی خود را در نگارش تاریخِ دینی توضیح میدهد و منابع سیره را به شکل کلی معرفی و ارزیابی میکند. یک ویژگی مهم کار زریاب این است که بر خلاف عموم متون سیرهنگاری جدید، نگاهی منفی و ستیزهجویانه نسبت به آثار مستشرقان و تاریخنگاران غربی ندارد و در متن اثر خود نیز از این منابع بهره برده است. البته زریاب در مقدمه هشدار میدهد که در مطالعهی تاریخِ دینی به ورطهی تاریخینگری نباید سقوط کرد و دین را نباید یکسر به پدیدهای طبیعی و تاریخی فروکاست (صص ۱۰-۱۱). امری که به گمان او در متون نویسندگان جدید غربی وجود دارد. گرچه بحث زریاب در این باره کلی است و خودش تأکید میکند که در این کتاب به شکل یک مورخ کار میکند و وَجه مادی و تاریخی و طبیعی حوادث را میکاود (ص ۱۳).
🔻 زریاب متون اصلی و اولیه را در نگارش تاریخ خود مبنا قرار میدهد و به پژوهشهای جدید هم نظر دارد. نام نولدِکِه (ص ۸۸) و گُلدزیهِر و کائِتانی (ص ۱۵۴) و لامِنس (ص ۵۶) در متن به چشم میخورند. اما حضور یک نام برجستهتر است: مونتگُمِری وات. وات که از مشهورترین مورّخان غربی در نگارش زندگی پیامبر است دو کتابِ نامدار با عنوان «محمد در مکه» (۱۹۵۳ میلادی) و «محمد در مدینه» (۱۹۵۶ میلادی) دارد و کتاب «محمد در مکه» دقیقاً همین مقطع زمانیِ کتابِ زریاب را پوشش میدهد.
🔻 اما نسبت این دو کتاب بیش از اینها است. با نگاهی ساده به فهرست دو کتاب مشخص میشود که کتاب زریاب در شکل و ساختار و ترتیبِ بیانِ مطالب از کتاب وات تبعیت کرده است، خصوصاً که کتاب وات بر خلاف کتابهای معمول سیره، نظمی سرراست و سالشمارانه ندارد، و بحثهایی موضوعی را هم دنبال میکند. این تبعیت، محدود به شکل و ساختار نیست. محتوای کتاب زریاب در نسبتی مشخص با مطالب کتاب وات قرار دارد و زریاب مطالب جزئی و کلی بسیاری را از کتاب وات اقتباس کرده است؛ مانند بسیاری از بحثهای مقدماتی دربارهی وضع سیاسی و اجتماعی و دینی اعراب (صص ۱۹-۸۴ که البته اضافات محقّقانهی بسیاری از جانب زریاب دارد)، شیوهی بحث از سوانح زندگی پیامبر قبل از بعثت (صص ۸۸-۸۹)، نوع تحلیل مسألهی تَحَنُّث (صص ۱۰۴-۱۰۶)، نقد نقش ابوبکر در اسلامآوردنِ صحابهی مشهور (صص ۱۱۵-۱۱۶)، تقسیم اسلامآورندگان اولیه به سه دسته و توصیف آنها بر این اساس (صص ۱۱۷-۱۱۹)، تحلیل انگیزههای قریش در مخالفت با پیامبر (صص ۱۴۵-۱۴۶)، بحث اَحابیش (صص ۵۶-۵۷)، مبنا قراردادن روایت عُروه بن زُبیر برای روایتِ برخی ماجراهای حساس دورهی مکه که بخش مهمی از کتاب زریاب را شکل میدهد (صص ۱۵۱ به بعد)، و حتی خروجهای تفسیری برای توضیح ماهیت وحی یا پیام قرآن.
🔻 زریاب معمولاً تصریحی به منبع خود ندارد و عموماً تنها هنگامی که میخواهد سخن وات را نقد کند نام وی را آشکار میکند که مفصلترین نمونهی آن بحث مربوط به هجرت مسلمانان به حبشه است (صص ۱۵۳-۱۵۹). البته زریاب به هیچوجه راویِ صرف نیست؛ او تفسیرهایی از آنِ خود دارد و با دانش دقیق و عمیق خود از متون و منابع قدیم بعضی اطلاعات مهم را، خصوصاً دربارهی اشخاص و زندگی اعراب، بر مطالب میافزاید. برای نمونه، در توصیف مخالفان پیامبر در مکه، وات بحثی تحت این عنوان میگشاید، اما ذیل آن گزارش مختصری درباره افراد میآورد. زریاب تقریباً در همان موضع از کتاب و با همان ترتیب این بحث را میآورد و به شکلی مفصلتر این مخالفان را ذکر میکند.
🔻 در کل کتاب زریاب را میتوان تحریری عالمانه و «گاه» نقّادانه از «محمد در مکه» نوشتهی وات دانست. تحریری که دانشمندی درجهیک و متنشناس آن را سامان داده است. اما از همینجا و در مقایسهی شیوهی تحریر این دو کتاب میتوان به نقصهایی روشی در کار زریاب پیبرد.
@anqanotes
ادامه در 👇🏼
✨ نقّادی منابع: درباره کتاب «سیرهی رسول الله» نوشتهی عباس زریاب خویی
🖋 یادداشتهای دینپژوهان | امیر مازیار
بخش ۱ از ۴
🔻 عباس زریاب خویی از دانشمندان و مورخان برجستهی زمان ما بود، و با اندیشهی تاریخی و شیوههای تاریخنگاری جدید به خوبی آشنایی داشت. او به چند زبان مسلط بود و شناختی بیواسطه از منابع قدیم و آثار پژوهشی جدید در تاریخ ایران و اسلام داشت. زریاب کتاب سیرهی رسول اللّه را، که زندگی پیامبر را تا زمان هجرت به مدینه روایت میکند، در سال ۱۳۷۰ خورشیدی منتشر کرد و ظاهراً این کتاب را چند سالی پیش از این نوشته بود (ص ۸). توجه به تاریخِ نگارش، از جمله، به این دلیل اهمیت دارد که بدانیم این اثر متعلق به اواخر حیات ایشان است. زمانی که متأسفانه از دانشگاه اخراج شده بود و طبعاً نشاطِ تحقیقیِ سالهای پیش در او کمرنگتر شده بود و فاقد بسیاری از امکانات پیشین نیز بود.
🔻 زریاب در مقدمهای نسبتاً کوتاه، اما مهم، بر این کتاب رویکرد و شیوهی خود را در نگارش تاریخِ دینی توضیح میدهد و منابع سیره را به شکل کلی معرفی و ارزیابی میکند. یک ویژگی مهم کار زریاب این است که بر خلاف عموم متون سیرهنگاری جدید، نگاهی منفی و ستیزهجویانه نسبت به آثار مستشرقان و تاریخنگاران غربی ندارد و در متن اثر خود نیز از این منابع بهره برده است. البته زریاب در مقدمه هشدار میدهد که در مطالعهی تاریخِ دینی به ورطهی تاریخینگری نباید سقوط کرد و دین را نباید یکسر به پدیدهای طبیعی و تاریخی فروکاست (صص ۱۰-۱۱). امری که به گمان او در متون نویسندگان جدید غربی وجود دارد. گرچه بحث زریاب در این باره کلی است و خودش تأکید میکند که در این کتاب به شکل یک مورخ کار میکند و وَجه مادی و تاریخی و طبیعی حوادث را میکاود (ص ۱۳).
🔻 زریاب متون اصلی و اولیه را در نگارش تاریخ خود مبنا قرار میدهد و به پژوهشهای جدید هم نظر دارد. نام نولدِکِه (ص ۸۸) و گُلدزیهِر و کائِتانی (ص ۱۵۴) و لامِنس (ص ۵۶) در متن به چشم میخورند. اما حضور یک نام برجستهتر است: مونتگُمِری وات. وات که از مشهورترین مورّخان غربی در نگارش زندگی پیامبر است دو کتابِ نامدار با عنوان «محمد در مکه» (۱۹۵۳ میلادی) و «محمد در مدینه» (۱۹۵۶ میلادی) دارد و کتاب «محمد در مکه» دقیقاً همین مقطع زمانیِ کتابِ زریاب را پوشش میدهد.
🔻 اما نسبت این دو کتاب بیش از اینها است. با نگاهی ساده به فهرست دو کتاب مشخص میشود که کتاب زریاب در شکل و ساختار و ترتیبِ بیانِ مطالب از کتاب وات تبعیت کرده است، خصوصاً که کتاب وات بر خلاف کتابهای معمول سیره، نظمی سرراست و سالشمارانه ندارد، و بحثهایی موضوعی را هم دنبال میکند. این تبعیت، محدود به شکل و ساختار نیست. محتوای کتاب زریاب در نسبتی مشخص با مطالب کتاب وات قرار دارد و زریاب مطالب جزئی و کلی بسیاری را از کتاب وات اقتباس کرده است؛ مانند بسیاری از بحثهای مقدماتی دربارهی وضع سیاسی و اجتماعی و دینی اعراب (صص ۱۹-۸۴ که البته اضافات محقّقانهی بسیاری از جانب زریاب دارد)، شیوهی بحث از سوانح زندگی پیامبر قبل از بعثت (صص ۸۸-۸۹)، نوع تحلیل مسألهی تَحَنُّث (صص ۱۰۴-۱۰۶)، نقد نقش ابوبکر در اسلامآوردنِ صحابهی مشهور (صص ۱۱۵-۱۱۶)، تقسیم اسلامآورندگان اولیه به سه دسته و توصیف آنها بر این اساس (صص ۱۱۷-۱۱۹)، تحلیل انگیزههای قریش در مخالفت با پیامبر (صص ۱۴۵-۱۴۶)، بحث اَحابیش (صص ۵۶-۵۷)، مبنا قراردادن روایت عُروه بن زُبیر برای روایتِ برخی ماجراهای حساس دورهی مکه که بخش مهمی از کتاب زریاب را شکل میدهد (صص ۱۵۱ به بعد)، و حتی خروجهای تفسیری برای توضیح ماهیت وحی یا پیام قرآن.
🔻 زریاب معمولاً تصریحی به منبع خود ندارد و عموماً تنها هنگامی که میخواهد سخن وات را نقد کند نام وی را آشکار میکند که مفصلترین نمونهی آن بحث مربوط به هجرت مسلمانان به حبشه است (صص ۱۵۳-۱۵۹). البته زریاب به هیچوجه راویِ صرف نیست؛ او تفسیرهایی از آنِ خود دارد و با دانش دقیق و عمیق خود از متون و منابع قدیم بعضی اطلاعات مهم را، خصوصاً دربارهی اشخاص و زندگی اعراب، بر مطالب میافزاید. برای نمونه، در توصیف مخالفان پیامبر در مکه، وات بحثی تحت این عنوان میگشاید، اما ذیل آن گزارش مختصری درباره افراد میآورد. زریاب تقریباً در همان موضع از کتاب و با همان ترتیب این بحث را میآورد و به شکلی مفصلتر این مخالفان را ذکر میکند.
🔻 در کل کتاب زریاب را میتوان تحریری عالمانه و «گاه» نقّادانه از «محمد در مکه» نوشتهی وات دانست. تحریری که دانشمندی درجهیک و متنشناس آن را سامان داده است. اما از همینجا و در مقایسهی شیوهی تحریر این دو کتاب میتوان به نقصهایی روشی در کار زریاب پیبرد.
@anqanotes
ادامه در 👇🏼
ادامه از 👆🏼
🔍 سیرهی زریاب و تاریخ شهیدی: نقدی بر کتابهای سیرهنگاری و تاریخ اسلام به زبان فارسی (یادداشت دوم)
✨ نقّادی منابع: درباره کتاب «سیرهی رسول الله» نوشتهی عباس زریاب خویی
🖋 یادداشتهای دینپژوهان | امیر مازیار
بخش ۲ از ۴
🔻 نخست باید گفت که کتاب وات تقریباً چهار دهه پیش از کتاب زریاب منتشر شدهاست (کتاب وات در ۱۹۵۳ میلادی، و کتاب زریاب در ۱۹۹۱ میلادی). در این چهار دهه متون و تحقیقات زیادی در باب سیره، و از جمله در نقد مباحث یا روش وات منتشر شده بودند. زریاب به این تحولات تقریباً بیتوجه است و ارجاعات او به پژوهشهای مربوط به صدر اسلام محدود به خود کتاب وات و منابع او، و گُلدزیهِر و نولدِکِه است که پیش از کتاب وات منتشر شده بودند. اتفاقاً استفادهی زریاب از این منابع برای تاریخ او پرثمر و تا حد زیادی همدلانه است. اما این استفاده محدود است، گویی زریاب در همان سالِ انتشارِ کتابِ وات متوقف مانده بود.
🔻 گرچه کتاب وات به لحاظ روشِ تاریخی مطابق با معیارهای معمول در تاریخنگاری نیمهی نخست سدهی بیستم میلادی است، اما این معیارها را به شکلی منضبط و سازگار به کار میبرد؛ هرچند در کار وات از شیوههای پیچیدهتر نقد متون که در دهههای بعد بیشتر به کار گرفته شدند خبری نیست. اما کار زریاب، خصوصاً در اضافاتش بر کتاب وات، همین حد از روشمندی و سنجشگری تاریخی را هم نشان نمیدهد. وات هشیار است که همواره بین «روایتِ سنّتیِ» منابع، و نقد و تحلیل آنها و آنچه به گمان او بر اساس این منابع قابل تأیید است، فاصله بگذارد؛ و بدین طریق با اینکه در مجموع این اسناد اولیه را مهم و اساسی میداند اما نسبت نقادانهی خود را با متون اولیه حفظ میکند. وات حتی در برخی مواضع که متون قدیم را قابل سنجش تاریخی نمیدانسته است اصل متن را برای آگاهی از باور مسلمانان به صورت نقلقولهای مستقیمِ گاه طولانی آورده است. اما در تحریر زریاب این فاصله به چشم نمیخورد.
🔻 با آنکه زریاب پژوهشگری باریکبین در متون قدیم است که مطالب متنوع آنان را به خوبی و با ظرافت گزارش میکند، اما عموماً فاصلهی مورّخانه و نقّادانهای با آن گزارشها نمیگیرد. این امر به نوعی دوگانگی در متن منجر میشود: گاه نویسنده نگاهی نقّاد و با-فاصله به متون دارد [مانند داستان تولد پیامبر، یا بحث جالبِ تقویم که در کتاب وات نیست، یا داستانِ غَرانیق] و گاه برخی اطلاعات که آشکارا به جنبهی ریطوریقایی منابع قدیم تعلق دارند را کاملاً میپذیرد و حتی بر اساس آنها استدلالهایی را شکل میدهد [مانند آنچه از بِلال در مجلس خواستگاریاش نقل میشود (ص ۱۲۳)، یا داستان اسلامآوردن عُمَر و مواجههاش با خواهر و دامادش و جزئیات آن (صص ۱۷۲-۱۷۳)، یا شعاری که نقل شده که ابوسفیان در هنگام فتح مکه میداد در بحث از دینِ ابوسفیان (ص ۷۱)، و مطالبی از این نوع].
🔻 این دوگانگی در دو موضع کاملاً متعارض و متناقض در دو پاره از متن خود را به خوبی نشان میدهد. زریاب در جایی بیان میکند که سال عامالفیل نمیتواند با سال تولد پیامبر، یعنی حدود ۵۷۰ میلادی، "منطبق باشد" و چنین چیزی "بعید به نظر میرسد" (چرا که بنا بر پژوهشهای تاریخیِ جدید این واقعه چند دهه قبل از آن اتفاق افتاده است، گرچه زریاب ارجاعی به این پژوهشها نمیدهد) و از طرفی در توضیح ماجرای اَبابیل اشاره میکند که چون این حادثه مطابق "اکثر روایات" در سال تولد پیامبر (۵۷۰ میلادی) اتفاق افتاده است و در زمان نزول آیاتِ مربوطه کسانی "قطعا در مکه بودهاند" که "واقعهی فیل را به یاد داشتهاند" پس ماجرای غیرطبیعی این آیه نمیتوانسته کاذب باشد و باید در پی توضیح معقولِ آن بود (به تفسیر زریاب، نوعی بیماری پوستی میتواند علت آن باشد (صص ۴۹-۵۰).
@anqanotes
ادامه در 👇🏼
🔍 سیرهی زریاب و تاریخ شهیدی: نقدی بر کتابهای سیرهنگاری و تاریخ اسلام به زبان فارسی (یادداشت دوم)
✨ نقّادی منابع: درباره کتاب «سیرهی رسول الله» نوشتهی عباس زریاب خویی
🖋 یادداشتهای دینپژوهان | امیر مازیار
بخش ۲ از ۴
🔻 نخست باید گفت که کتاب وات تقریباً چهار دهه پیش از کتاب زریاب منتشر شدهاست (کتاب وات در ۱۹۵۳ میلادی، و کتاب زریاب در ۱۹۹۱ میلادی). در این چهار دهه متون و تحقیقات زیادی در باب سیره، و از جمله در نقد مباحث یا روش وات منتشر شده بودند. زریاب به این تحولات تقریباً بیتوجه است و ارجاعات او به پژوهشهای مربوط به صدر اسلام محدود به خود کتاب وات و منابع او، و گُلدزیهِر و نولدِکِه است که پیش از کتاب وات منتشر شده بودند. اتفاقاً استفادهی زریاب از این منابع برای تاریخ او پرثمر و تا حد زیادی همدلانه است. اما این استفاده محدود است، گویی زریاب در همان سالِ انتشارِ کتابِ وات متوقف مانده بود.
🔻 گرچه کتاب وات به لحاظ روشِ تاریخی مطابق با معیارهای معمول در تاریخنگاری نیمهی نخست سدهی بیستم میلادی است، اما این معیارها را به شکلی منضبط و سازگار به کار میبرد؛ هرچند در کار وات از شیوههای پیچیدهتر نقد متون که در دهههای بعد بیشتر به کار گرفته شدند خبری نیست. اما کار زریاب، خصوصاً در اضافاتش بر کتاب وات، همین حد از روشمندی و سنجشگری تاریخی را هم نشان نمیدهد. وات هشیار است که همواره بین «روایتِ سنّتیِ» منابع، و نقد و تحلیل آنها و آنچه به گمان او بر اساس این منابع قابل تأیید است، فاصله بگذارد؛ و بدین طریق با اینکه در مجموع این اسناد اولیه را مهم و اساسی میداند اما نسبت نقادانهی خود را با متون اولیه حفظ میکند. وات حتی در برخی مواضع که متون قدیم را قابل سنجش تاریخی نمیدانسته است اصل متن را برای آگاهی از باور مسلمانان به صورت نقلقولهای مستقیمِ گاه طولانی آورده است. اما در تحریر زریاب این فاصله به چشم نمیخورد.
🔻 با آنکه زریاب پژوهشگری باریکبین در متون قدیم است که مطالب متنوع آنان را به خوبی و با ظرافت گزارش میکند، اما عموماً فاصلهی مورّخانه و نقّادانهای با آن گزارشها نمیگیرد. این امر به نوعی دوگانگی در متن منجر میشود: گاه نویسنده نگاهی نقّاد و با-فاصله به متون دارد [مانند داستان تولد پیامبر، یا بحث جالبِ تقویم که در کتاب وات نیست، یا داستانِ غَرانیق] و گاه برخی اطلاعات که آشکارا به جنبهی ریطوریقایی منابع قدیم تعلق دارند را کاملاً میپذیرد و حتی بر اساس آنها استدلالهایی را شکل میدهد [مانند آنچه از بِلال در مجلس خواستگاریاش نقل میشود (ص ۱۲۳)، یا داستان اسلامآوردن عُمَر و مواجههاش با خواهر و دامادش و جزئیات آن (صص ۱۷۲-۱۷۳)، یا شعاری که نقل شده که ابوسفیان در هنگام فتح مکه میداد در بحث از دینِ ابوسفیان (ص ۷۱)، و مطالبی از این نوع].
🔻 این دوگانگی در دو موضع کاملاً متعارض و متناقض در دو پاره از متن خود را به خوبی نشان میدهد. زریاب در جایی بیان میکند که سال عامالفیل نمیتواند با سال تولد پیامبر، یعنی حدود ۵۷۰ میلادی، "منطبق باشد" و چنین چیزی "بعید به نظر میرسد" (چرا که بنا بر پژوهشهای تاریخیِ جدید این واقعه چند دهه قبل از آن اتفاق افتاده است، گرچه زریاب ارجاعی به این پژوهشها نمیدهد) و از طرفی در توضیح ماجرای اَبابیل اشاره میکند که چون این حادثه مطابق "اکثر روایات" در سال تولد پیامبر (۵۷۰ میلادی) اتفاق افتاده است و در زمان نزول آیاتِ مربوطه کسانی "قطعا در مکه بودهاند" که "واقعهی فیل را به یاد داشتهاند" پس ماجرای غیرطبیعی این آیه نمیتوانسته کاذب باشد و باید در پی توضیح معقولِ آن بود (به تفسیر زریاب، نوعی بیماری پوستی میتواند علت آن باشد (صص ۴۹-۵۰).
@anqanotes
ادامه در 👇🏼
ادامه از 👆🏼
🔍 سیرهی زریاب و تاریخ شهیدی: نقدی بر کتابهای سیرهنگاری و تاریخ اسلام به زبان فارسی (یادداشت دوم)
✨ نقّادی منابع: درباره کتاب «سیرهی رسول الله» نوشتهی عباس زریاب خویی
🖋 یادداشتهای دینپژوهان | امیر مازیار
بخش ۳ از ۴
🔻 اختلاف دیگر در کار وات و زریاب نوعِ بهرهبردن آنها از آیات قرآن است که در هر دو اثر محل توجه جدی است. وات همواره با یک تاریخگذاری نسبی با آیات مواجه میشود و آیات قرآن را چون سندی در کنار دیگر اسناد به کار میبرد اما رویکرد زریاب به قرآن تا حدی غیرتاریخی است. نمونهی این مواجههی غیرتاریخی با قرآن که وجوه دیگر شیوهی تاریخنگاری زریاب هم در آن آشکار است نقد ماجرای غرانیق (آیات شیطانی) است. در حالی که وات تقریباً اعتبار نسبی این داستان را میپذیرد، زریاب منتقد آن است.
🔻 دلیل اصلی زریاب برای رد این ماجرا "تعارض درونی روایت" مورخان است. زریاب دو دلیل برای تعارض این روایت ذکر میکند. نخست، با توجه به محتوای آیات بعدی سورهی نجم، که ادعا میشود آیات مجعول به آن سوره تعلق داشتهاند، پیمیبریم که چنین واقعهای نمیتوانسته رخ داده باشد چرا که در آیات بعدی گفته میشود که "پیغمبر از روی هوای نفس سخن نمیگوید" و نظایر آن. مشخص است که این نقد، نقدی است غیرتاریخی، و نقدی تفسیری و کلامی است، و تصوّری خاص از ترتیب نزول آیات در آن وجود دارد. وجود چنین آیهای بعد از آیات مربوطه نمیتواند وقوع تاریخی آن را رد کند (حتی شاید وقوع آن را محتملتر بسازد) و به لحاظ تاریخی ما دقیقاً نمیدانیم این آیه چهزمانی و چگونه نازل شده است و چطور به دیگر آیات این سوره پیوسته است. ضمن اینکه با تفسیری متفاوت از آیات و موضع کلامی متفاوتی نسبت به پیامبر میتوان مشکل ناسازگاری را هم بر طرف کرد.
🔻 دلیل دوم زریاب آن است که در برخی نقلهای این واقعه گفته شده است که پس از ماجرای غرانیق، آیه ۵۲ از سورهی حج (وَ مَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِکَ مِن رَّسُولٍ وَ لَا نَبِيٍّ إِلَّا إِذَا تَمَنَّىٰ أَلْقَى الشَّيْطَانُ فِي أُمْنِيَّتِهِ...) برای تسلّی به پیامبر نازل شده است، در حالی که این سوره و آیه مدنیاند و نه مکی، و خطاب و محتوای آیه هم چیز دیگری است. این نقد هم نقدی تاریخی نیست. جدا از بحث تاریخگذاری آیات و مسائل آن، ما میدانیم که مورخان قدیم چگونه از آیات برای توجیه روایات خود استفاده میکردند و این امر به منطق ریطوریقایی کار آنها تعلق داشت؛ و تطبیق نزول این آیه با آن ماجرا، یا عدم تطبیق آن، وقوعِ این واقعه را مخدوش نمیکند، زیرا خودِ نزولِ این آیه به متن و هستهی اصلی آن ماجرا تعلق ندارد.
🔻 پس در عین اینکه زریاب مدعی است که از نقد کلامیِ این واقعه فاصله گرفته است، اما رویکردی کاملا غیرتاریخی و کلامی نسبت به آن دارد. چنین امری در مواضعی دیگر از کتاب هم به چشم میخورد. برای نمونه در صص ۱۰۰-۱۰۱ در توضیح عقاید دینی پیامبر پیش از نبوت، یا ص ۱۰۵ در توضیح تجربههای وحیانی پیامبر. اما چنانچه اشاره شد، این خروجهای تفسیری با بحثهای وات توازی دارند.
🔻 در عین حال زریاب تأکید میکند که به دلیل نقل گستردهی این ماجرا (یعنی «غرانیق» یا همان «آیات شیطانی») در منابع معتبر، نمیتوان آن را فاقدِ اصل و ریشهای دانست، اما در توضیحِ اصلِ آن توضیحی بس غریب می آورد. زریاب تقریباً هستهی اصلی وقایع این داستان (یعنی جاریشدنِ این عبارات بر زبان پیامبر، سجدهی هماهنگ پیامبر و مشرکان، رویکرد ملایمتر مشرکان با مؤمنان پس از آن ماجرا، رسیدن این اخبار و شایعات به مهاجران در حبشه، و بازگشت آنها به همین دلیل به مکه) را میپذیرد؛ اما میگوید مطابق مطالبی که از منابعی مانند «کتاب الاصنام» کلبی میدانیم آیات مورد بحث را پیامبر پیشتر از زبانِ خودِ مشرکان در طواف کعبه شنیده بوده است و هنگامی که پیامبر در قرائت سورهی نجم به اینجا میرسد که «آیا در برابر آنچه حضرت رسول از آیات عظیم الهی دیده است شما هم از لات و منات چیزی دیدهاید.... برای طعن و طنز به قریش جملاتی را که آنها در طواف میخوانند تکرار میکند، [اما] نه به این عنوان که از قرآن است، بلکه به عنوان تحقیر و طعن و توهین سخنان ایشان» (ص ۱۶۵). زریاب سپس توضیح میدهد که این واقعه بر مشرکان مُشتَبه شد و بعد شایعاتی در مکه و خارج آن ساخته شد و این شایعه تا حبشه رسید و موجب شده که مسلمانان به مکه بازگردند!
@anqanotes
ادامه در 👇🏼
🔍 سیرهی زریاب و تاریخ شهیدی: نقدی بر کتابهای سیرهنگاری و تاریخ اسلام به زبان فارسی (یادداشت دوم)
✨ نقّادی منابع: درباره کتاب «سیرهی رسول الله» نوشتهی عباس زریاب خویی
🖋 یادداشتهای دینپژوهان | امیر مازیار
بخش ۳ از ۴
🔻 اختلاف دیگر در کار وات و زریاب نوعِ بهرهبردن آنها از آیات قرآن است که در هر دو اثر محل توجه جدی است. وات همواره با یک تاریخگذاری نسبی با آیات مواجه میشود و آیات قرآن را چون سندی در کنار دیگر اسناد به کار میبرد اما رویکرد زریاب به قرآن تا حدی غیرتاریخی است. نمونهی این مواجههی غیرتاریخی با قرآن که وجوه دیگر شیوهی تاریخنگاری زریاب هم در آن آشکار است نقد ماجرای غرانیق (آیات شیطانی) است. در حالی که وات تقریباً اعتبار نسبی این داستان را میپذیرد، زریاب منتقد آن است.
🔻 دلیل اصلی زریاب برای رد این ماجرا "تعارض درونی روایت" مورخان است. زریاب دو دلیل برای تعارض این روایت ذکر میکند. نخست، با توجه به محتوای آیات بعدی سورهی نجم، که ادعا میشود آیات مجعول به آن سوره تعلق داشتهاند، پیمیبریم که چنین واقعهای نمیتوانسته رخ داده باشد چرا که در آیات بعدی گفته میشود که "پیغمبر از روی هوای نفس سخن نمیگوید" و نظایر آن. مشخص است که این نقد، نقدی است غیرتاریخی، و نقدی تفسیری و کلامی است، و تصوّری خاص از ترتیب نزول آیات در آن وجود دارد. وجود چنین آیهای بعد از آیات مربوطه نمیتواند وقوع تاریخی آن را رد کند (حتی شاید وقوع آن را محتملتر بسازد) و به لحاظ تاریخی ما دقیقاً نمیدانیم این آیه چهزمانی و چگونه نازل شده است و چطور به دیگر آیات این سوره پیوسته است. ضمن اینکه با تفسیری متفاوت از آیات و موضع کلامی متفاوتی نسبت به پیامبر میتوان مشکل ناسازگاری را هم بر طرف کرد.
🔻 دلیل دوم زریاب آن است که در برخی نقلهای این واقعه گفته شده است که پس از ماجرای غرانیق، آیه ۵۲ از سورهی حج (وَ مَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِکَ مِن رَّسُولٍ وَ لَا نَبِيٍّ إِلَّا إِذَا تَمَنَّىٰ أَلْقَى الشَّيْطَانُ فِي أُمْنِيَّتِهِ...) برای تسلّی به پیامبر نازل شده است، در حالی که این سوره و آیه مدنیاند و نه مکی، و خطاب و محتوای آیه هم چیز دیگری است. این نقد هم نقدی تاریخی نیست. جدا از بحث تاریخگذاری آیات و مسائل آن، ما میدانیم که مورخان قدیم چگونه از آیات برای توجیه روایات خود استفاده میکردند و این امر به منطق ریطوریقایی کار آنها تعلق داشت؛ و تطبیق نزول این آیه با آن ماجرا، یا عدم تطبیق آن، وقوعِ این واقعه را مخدوش نمیکند، زیرا خودِ نزولِ این آیه به متن و هستهی اصلی آن ماجرا تعلق ندارد.
🔻 پس در عین اینکه زریاب مدعی است که از نقد کلامیِ این واقعه فاصله گرفته است، اما رویکردی کاملا غیرتاریخی و کلامی نسبت به آن دارد. چنین امری در مواضعی دیگر از کتاب هم به چشم میخورد. برای نمونه در صص ۱۰۰-۱۰۱ در توضیح عقاید دینی پیامبر پیش از نبوت، یا ص ۱۰۵ در توضیح تجربههای وحیانی پیامبر. اما چنانچه اشاره شد، این خروجهای تفسیری با بحثهای وات توازی دارند.
🔻 در عین حال زریاب تأکید میکند که به دلیل نقل گستردهی این ماجرا (یعنی «غرانیق» یا همان «آیات شیطانی») در منابع معتبر، نمیتوان آن را فاقدِ اصل و ریشهای دانست، اما در توضیحِ اصلِ آن توضیحی بس غریب می آورد. زریاب تقریباً هستهی اصلی وقایع این داستان (یعنی جاریشدنِ این عبارات بر زبان پیامبر، سجدهی هماهنگ پیامبر و مشرکان، رویکرد ملایمتر مشرکان با مؤمنان پس از آن ماجرا، رسیدن این اخبار و شایعات به مهاجران در حبشه، و بازگشت آنها به همین دلیل به مکه) را میپذیرد؛ اما میگوید مطابق مطالبی که از منابعی مانند «کتاب الاصنام» کلبی میدانیم آیات مورد بحث را پیامبر پیشتر از زبانِ خودِ مشرکان در طواف کعبه شنیده بوده است و هنگامی که پیامبر در قرائت سورهی نجم به اینجا میرسد که «آیا در برابر آنچه حضرت رسول از آیات عظیم الهی دیده است شما هم از لات و منات چیزی دیدهاید.... برای طعن و طنز به قریش جملاتی را که آنها در طواف میخوانند تکرار میکند، [اما] نه به این عنوان که از قرآن است، بلکه به عنوان تحقیر و طعن و توهین سخنان ایشان» (ص ۱۶۵). زریاب سپس توضیح میدهد که این واقعه بر مشرکان مُشتَبه شد و بعد شایعاتی در مکه و خارج آن ساخته شد و این شایعه تا حبشه رسید و موجب شده که مسلمانان به مکه بازگردند!
@anqanotes
ادامه در 👇🏼
👍1
ادامه از 👆🏼
🔍 سیرهی زریاب و تاریخ شهیدی: نقدی بر کتابهای سیرهنگاری و تاریخ اسلام به زبان فارسی (یادداشت دوم)
✨ نقّادی منابع: درباره کتاب «سیرهی رسول الله» نوشتهی عباس زریاب خویی
🖋 یادداشتهای دینپژوهان | امیر مازیار
بخش ۴ از ۴
🔻 اما بهراستی چگونه میتوان باور کرد که پیامبر عبارتی را به قصد تمسخر و توهین بیان کرده باشد و این تمسخر و توهین امری چنین عظیم را بر همه مشتبه کرده باشد، و خود پیامبر و مؤمنان در نفی آن حتی برای پیروان خود نکوشیده باشند؟! تا آنجا که مهاجرانِ حبشه ماهها پس از آن به اشتباه به مکه بازگردند و دوباره محل آزار و اذیت قرار بگیرند؟! آیا پیامبر که حضوری زنده در جامعه داشته است، و ارتباطی مستمر با مؤمنان و مهاجران داشته است، نمیتوانسته ابهامزدایی کند؟! و بعد هم همین اشتباهگرفتن، جد و هزل، تا سدههای متمادی به همین شکل برای مورخان اصلیِ تاریخ اسلام بر جای بماند! چنین شرحی پایهای تاریخی ندارد.
🔻 موضع من این نیست که ماجرای آیات شیطانی صادق است یا نیست، بلکه میگویم در رویکرد زریاب دوگانگیها و عدم کاربست درست و جدی نگاه تاریخی در کار است. برای نقد داستان غرانیق راههای دیگری هم وجود داشت، مثل سنخشناسی نوع روایتهای متون تاریخی، یا توجه به رَویّهی رایج داستانپردازانهی این متون برای ساختن شأن نزولِ آیات، یا اغراقهایی که برای تصویر اعتقادات و رفتارهای مشرکانه و بتپرستانهی اهالی مکه در آنها انجام میگیرد، و نظایر آنها. حتی برخی مورخان جدید (مانند هاوتینگ) نشان دادهاند که محتوای منابعی مانند «کتاب الأصنام» کلبی پساقرآنیاند و نه پیشاقرآنی. یعنی مطالب آنها برای بال و پر دادن به اشارات قرآنی و بر اساس آنها ساخته شدهاند، نه اینکه به راستی گزارشی از دادههایی باشند که در عربستانِ پیش از اسلام موجود بودهاند. البته اتخاذ چنین رویکردی مستلزم موضعی نقّادانهتر نسبت به منابع اولیه است که زریاب تمایلی جدی به آن ندارد.
✨ سخنم را مختصر کنم. کتاب «سیرهی رسول اللّه» نوشتهی عباس زریاب خویی تحریری است عالمانه از کتاب «محمد در مکه» نوشتهی مونتگُمری وات، بدون آنکه روش و رویکرد سنجشگرایانهی تاریخی حتی در سطحی که وات انجام میدهد به شکلی منسجم در آن به کار بسته شده باشد. قطعاً احاطهی زریاب به متون قدیم و نیمنگاهش به تحقیقات جدید، که البته ناروزآمد و نابسنده است، و الگوبرداری او از کتاب وات به اثر زریاب [نسبت به دیگر سیرهنگاریهای فارسیزبانِ همدورهی آن] برتری میبخشد و آن را ممتاز میکند؛ اما به هیچ وجه نیاز و انتظار خوانندهی نقّاد و پژوهشگر را برآورده نمیسازد.
#اسلامپژوهی #تاریخ_اسلام #نقادی #عباس_زریاب_خویی #امیر_مازیار
#Islamic_Studies #History_of_Islam #Criticism #Amir_Maziar
🖋 امیر مازیار
@anqanotes
https://t.me/anqanest/28
🔍 سیرهی زریاب و تاریخ شهیدی: نقدی بر کتابهای سیرهنگاری و تاریخ اسلام به زبان فارسی (یادداشت دوم)
✨ نقّادی منابع: درباره کتاب «سیرهی رسول الله» نوشتهی عباس زریاب خویی
🖋 یادداشتهای دینپژوهان | امیر مازیار
بخش ۴ از ۴
🔻 اما بهراستی چگونه میتوان باور کرد که پیامبر عبارتی را به قصد تمسخر و توهین بیان کرده باشد و این تمسخر و توهین امری چنین عظیم را بر همه مشتبه کرده باشد، و خود پیامبر و مؤمنان در نفی آن حتی برای پیروان خود نکوشیده باشند؟! تا آنجا که مهاجرانِ حبشه ماهها پس از آن به اشتباه به مکه بازگردند و دوباره محل آزار و اذیت قرار بگیرند؟! آیا پیامبر که حضوری زنده در جامعه داشته است، و ارتباطی مستمر با مؤمنان و مهاجران داشته است، نمیتوانسته ابهامزدایی کند؟! و بعد هم همین اشتباهگرفتن، جد و هزل، تا سدههای متمادی به همین شکل برای مورخان اصلیِ تاریخ اسلام بر جای بماند! چنین شرحی پایهای تاریخی ندارد.
🔻 موضع من این نیست که ماجرای آیات شیطانی صادق است یا نیست، بلکه میگویم در رویکرد زریاب دوگانگیها و عدم کاربست درست و جدی نگاه تاریخی در کار است. برای نقد داستان غرانیق راههای دیگری هم وجود داشت، مثل سنخشناسی نوع روایتهای متون تاریخی، یا توجه به رَویّهی رایج داستانپردازانهی این متون برای ساختن شأن نزولِ آیات، یا اغراقهایی که برای تصویر اعتقادات و رفتارهای مشرکانه و بتپرستانهی اهالی مکه در آنها انجام میگیرد، و نظایر آنها. حتی برخی مورخان جدید (مانند هاوتینگ) نشان دادهاند که محتوای منابعی مانند «کتاب الأصنام» کلبی پساقرآنیاند و نه پیشاقرآنی. یعنی مطالب آنها برای بال و پر دادن به اشارات قرآنی و بر اساس آنها ساخته شدهاند، نه اینکه به راستی گزارشی از دادههایی باشند که در عربستانِ پیش از اسلام موجود بودهاند. البته اتخاذ چنین رویکردی مستلزم موضعی نقّادانهتر نسبت به منابع اولیه است که زریاب تمایلی جدی به آن ندارد.
✨ سخنم را مختصر کنم. کتاب «سیرهی رسول اللّه» نوشتهی عباس زریاب خویی تحریری است عالمانه از کتاب «محمد در مکه» نوشتهی مونتگُمری وات، بدون آنکه روش و رویکرد سنجشگرایانهی تاریخی حتی در سطحی که وات انجام میدهد به شکلی منسجم در آن به کار بسته شده باشد. قطعاً احاطهی زریاب به متون قدیم و نیمنگاهش به تحقیقات جدید، که البته ناروزآمد و نابسنده است، و الگوبرداری او از کتاب وات به اثر زریاب [نسبت به دیگر سیرهنگاریهای فارسیزبانِ همدورهی آن] برتری میبخشد و آن را ممتاز میکند؛ اما به هیچ وجه نیاز و انتظار خوانندهی نقّاد و پژوهشگر را برآورده نمیسازد.
#اسلامپژوهی #تاریخ_اسلام #نقادی #عباس_زریاب_خویی #امیر_مازیار
#Islamic_Studies #History_of_Islam #Criticism #Amir_Maziar
🖋 امیر مازیار
@anqanotes
https://t.me/anqanest/28
Telegram
آشیانهی عنقاء
🖼 کتاب «سیرهی رسول اللّه: از آغاز تا هجرت» نوشتهی عباس زریاب خویی که نخستین بار در ۱۳۷۰ خورشیدی منتشر شد.
🔊 سخنرانی «مطالعاتی تازه در باب ریشههای قرآن و اسلام»
✨ سخنانِ نقّادانه و تأملبرانگیز محمدعلی امیرمُعزّی، مجید سلیمانی، و محسن متّقی دربارهی خاستگاههای اسلام و قرآن
📌 ارائهشده در «حلقهی دیدگاه نو» در تاریخ ۲۷ فوریه ۲۰۲۱ (۹ اسفند ۱۳۹۹) با مدیریت یاسر میردامادی
🔻 شنیدنِ این سخنرانی را به همهی علاقهمندان به اسلامپژوهی و قرآنپژوهی، بهویژه علاقهمندان به رهیافتها و روشهای نقّادانه و علمی توصیه میکنم.
🔻 برنامهی سخنرانی
🔅 آغاز نشست و معرفی «حلقهی دیدگاه نو» | ۰۰:۴ تا ۱:۱۶
🔅 معرفی محمدعلی امیرمُعزّی از سوی مدیر نشست | ۱:۱۷ تا ۴:۵۵
🔅 سخنان محمدعلی امیرمُعزّی | ۴:۵۶ تا ۵۷:۲۰
🔅معرفی مجید سلیمانی از سوی مدیر نشست | ۵۷:۲۱ تا ۵۹:۲۴
🔅 سخنان مجید سلیمانی | ۵۹:۲۵ تا ۱:۱۷:۲۳
🔅 معرفی محسن متّقی از سوی مدیر نشست | ۱:۱۷:۲۴ تا ۱:۱۹:۳۲
🔅 سخنان محسن متّقی | ۱:۱۹:۳۳ تا ۱:۳۴:۲۰
🔅 پاسخ امیرمعزّی به پرسش متّقی | ۱:۳۴:۲۱ تا ۱:۴۴:۴۴
🔅 پرسش و پاسخ | ۱:۴۴:۴۵ تا ۲:۳۸:۱۷
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
https://t.me/anqanest/31
✨ سخنانِ نقّادانه و تأملبرانگیز محمدعلی امیرمُعزّی، مجید سلیمانی، و محسن متّقی دربارهی خاستگاههای اسلام و قرآن
📌 ارائهشده در «حلقهی دیدگاه نو» در تاریخ ۲۷ فوریه ۲۰۲۱ (۹ اسفند ۱۳۹۹) با مدیریت یاسر میردامادی
🔻 شنیدنِ این سخنرانی را به همهی علاقهمندان به اسلامپژوهی و قرآنپژوهی، بهویژه علاقهمندان به رهیافتها و روشهای نقّادانه و علمی توصیه میکنم.
🔻 برنامهی سخنرانی
🔅 آغاز نشست و معرفی «حلقهی دیدگاه نو» | ۰۰:۴ تا ۱:۱۶
🔅 معرفی محمدعلی امیرمُعزّی از سوی مدیر نشست | ۱:۱۷ تا ۴:۵۵
🔅 سخنان محمدعلی امیرمُعزّی | ۴:۵۶ تا ۵۷:۲۰
🔅معرفی مجید سلیمانی از سوی مدیر نشست | ۵۷:۲۱ تا ۵۹:۲۴
🔅 سخنان مجید سلیمانی | ۵۹:۲۵ تا ۱:۱۷:۲۳
🔅 معرفی محسن متّقی از سوی مدیر نشست | ۱:۱۷:۲۴ تا ۱:۱۹:۳۲
🔅 سخنان محسن متّقی | ۱:۱۹:۳۳ تا ۱:۳۴:۲۰
🔅 پاسخ امیرمعزّی به پرسش متّقی | ۱:۳۴:۲۱ تا ۱:۴۴:۴۴
🔅 پرسش و پاسخ | ۱:۴۴:۴۵ تا ۲:۳۸:۱۷
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
https://t.me/anqanest/31
Telegram
آشیانهی عنقاء
🔊 سخنرانی «مطالعاتی تازه در باب ریشههای قرآن و اسلام» از محمدعلی امیرمُعزّی، مجید سلیمانی، و محسن متّقی، در تاریخ ۲۷ فوریه ۲۰۲۱ (۹ اسفند ۱۳۹۹)
@anqanotes
@anqanotes
🎥 انگیزهی رابِرت هُیلند از نگارش کتاب «دیدن اسلام آنگونه که دیگران دیدهاند»
✨ بخشی از گفتوگوی رابِرت هُیلند با عُظما رشید دربارهی اسلامِ آغازین و تاریخ اسلام
🔻 پیش از این در عنقاء یادداشتهایی دربارهی رابِرت هُیلند و آثارش نوشتهام. در هفتهی گذشته نیز یادداشتی در معرفی کتاب هُیلند با نام «دیدن اسلام آنگونه که دیگران دیدهاند» که برای مجموعهی «دورنما» نوشته بودم را در عنقاء بازنشر کردم.
🔻 در این نما (ویدئوی زیر)، رابِرت هُیلند، استاد دانشگاه نیویورک، در ژانویهی ۲۰۱۸ در گفتوگویی با عُظما رشید، که هماکنون استاد دانشگاه مِریلَند است، توضیحاتی را دربارهی تاریخِ اسلامِ آغازین و اهمیت نوشتههای غیرمسلمانان در این دوره ارائه میدهد. او همچنین دربارهی کتاب خودش «دیدن اسلام آنگونه که دیگران دیدهاند» و نسبت آن با کتاب پاتریشیا کرون و مایکل کوک یعنی «هاجریّه: ساختن جهان اسلامی» و میزان اعتبار منابع اسلامی برای بازسازی تاریخ اسلامِ آغازین مطالبی بیان میکند.
🔻 گفتوگوی موجود در این نما (ویدئو) را دورنما ترجمه و زیرنویس کرده است و من نیز در ویراستاریِ این کار با دورنما همکاری داشتهام. این نما در شبکهی تلگرام، اینستاگرام، آپارات، و یوتیوبِ دورنما نیز در دسترس است.
#اسلام #تاریخ_اسلام #اسلام_آغازین #رابرت_هیلند #عظما_رشید #دورنما
#Islam #History_of_Islam #Early_Islam #Robert_Hoyland #Uzma_Rashid #Doornamaa
🖋 زهیر میرکریمی
@doornamaa
@anqanotes
https://t.me/anqanest/32
✨ بخشی از گفتوگوی رابِرت هُیلند با عُظما رشید دربارهی اسلامِ آغازین و تاریخ اسلام
🔻 پیش از این در عنقاء یادداشتهایی دربارهی رابِرت هُیلند و آثارش نوشتهام. در هفتهی گذشته نیز یادداشتی در معرفی کتاب هُیلند با نام «دیدن اسلام آنگونه که دیگران دیدهاند» که برای مجموعهی «دورنما» نوشته بودم را در عنقاء بازنشر کردم.
🔻 در این نما (ویدئوی زیر)، رابِرت هُیلند، استاد دانشگاه نیویورک، در ژانویهی ۲۰۱۸ در گفتوگویی با عُظما رشید، که هماکنون استاد دانشگاه مِریلَند است، توضیحاتی را دربارهی تاریخِ اسلامِ آغازین و اهمیت نوشتههای غیرمسلمانان در این دوره ارائه میدهد. او همچنین دربارهی کتاب خودش «دیدن اسلام آنگونه که دیگران دیدهاند» و نسبت آن با کتاب پاتریشیا کرون و مایکل کوک یعنی «هاجریّه: ساختن جهان اسلامی» و میزان اعتبار منابع اسلامی برای بازسازی تاریخ اسلامِ آغازین مطالبی بیان میکند.
🔻 گفتوگوی موجود در این نما (ویدئو) را دورنما ترجمه و زیرنویس کرده است و من نیز در ویراستاریِ این کار با دورنما همکاری داشتهام. این نما در شبکهی تلگرام، اینستاگرام، آپارات، و یوتیوبِ دورنما نیز در دسترس است.
#اسلام #تاریخ_اسلام #اسلام_آغازین #رابرت_هیلند #عظما_رشید #دورنما
#Islam #History_of_Islam #Early_Islam #Robert_Hoyland #Uzma_Rashid #Doornamaa
🖋 زهیر میرکریمی
@doornamaa
@anqanotes
https://t.me/anqanest/32
Telegram
آشیانهی عنقاء
🎥 انگیزهی رابِرت هُیلند از نگارش کتاب «دیدن اسلام آنگونه که دیگران دیدهاند». بخشی از گفتوگوی رابِرت هُیلند با عُظما رشید دربارهی اسلام آغازین و تاریخ اسلام.
@doornamaa
@anqanotes
@doornamaa
@anqanotes
🔍 اسلام: گسترش دیانت با حکومت؟ یا حکومتِ نیازمند به دیانت؟
✨ پیوند میان سیاست و دین در دوران باستان متأخر
🔻 هرچه که در دوران باستان متأخر در طول تاریخ به پیش میرویم، پیوند میان سیاست و دین در جهان عمیقتر و مستحکمتر میشود. دو امپراتوری بزرگ، همچون «دو چشم جهان» بخش بزرگی از جهانِ مسکون را زیر نظم خود درآوردهاند و حکومت و دیانت را بههم دوختهاند: امپراتوری ساسانی، و امپراتوری بیزانس.
🔻 در این زمانه، تقابلهای سیاسی عملاً رنگوبوی دینی و مذهبی به خود گرفته بودند. اندکاندک در جهان اینگونه تصوّر میشد که مسیحیبودن یعنی طرفداری از امپراتوری بیزانس، و غیرمسیحیان یعنی طرفداران پارسها، و در این حالت معمولاً نگاههای مشکوک به سوی یهودیان بود که طرفداران امپراتوری ساسانی انگاشته میشدند.
🔻 برای نمونه، در اواخر سدهی چهارم میلادی سلسلهی حِمیَر که بر جنوب عربستان، یمن، سلطه داشت به یهودیّت گروید. اما این کار از دید امپراتوری بیزانس بهمثابهی نزدیکی حِمیَریان به امپراتوری ساسانی تعبیر شد.
🔻 احتمالاً روایتی را شنیدهاید که آخرین پادشاه یهودی حِمیَری عدهای مسیحی را در ۵۲۰ میلادی به جرم گرایش به پادشاهیِ رقیب، یعنی حبشیان مسیحی، بهسختی مجازات میکند. ماجرای مرگ این مسیحیان با عنوان «شهدای نَجران» دهان به دهان میچرخیده است و عملاً به تبلیغات حکومتی-مسیحی علیه حِمیَریان یهودی تبدیل شده بود. نمونهای از این روایت را در قرآن نیز میتوان یافت: اصحاب اُخدود.
🔻 هنگامی که در اوایل سدهی ششم میلادی، پادشاهی مسیحی حبشه به فکر افتاد تا سرزمینهایش را به آنسوی آبها تا یمن گسترش بدهد، برای توجیه، این کشورگشایی را نبردی مقدس از سوی مسیحیان علیه سلسلهی یهودی حِمیَر نشان داد. جالب اینکه پیروزی او و فتح یمن در امپراتوری بیزانس بهعنوان پیروزی مسیحیّت جشن گرفته شد.
🔻 در همین فضا، پیوند میان حکومت و دیانت برای اعرابی که فاتحان سرزمینهایی گسترده بودند امر نو و متفاوتی نبود. از یکسو، با نگاه غالب که تاریخنویسان مسلمان آن را ارائه کردهاند، دین اسلام ابتدا در غرب عربستان با پیام محمد و دعوت به اسلام شکل میگیرد، و سپس پیام اسلام با فتوحات گسترده میشود؛ و هنگامی که امپراتوری اسلامی ایجاد میگردد همان پیام را سرلوحهی حکومت خود قرار میدهد.
🔻 اما از سوی دیگر شاید با نگاه به شواهد و منابع غیراسلامی و خوانش نقّادانهی متون اسلامی بتوان روایت دیگری نیز ارائه کرد: اعرابی که اکنون فاتحان دو امپراتوری بزرگ شدهاند به دینی سازمانیافته نیاز دارند تا در فضای باستان متأخر بتوانند حکومت کنند، پس جنبش مؤمنانهی محمد را بهنحوی «بازسازی و بازآفرینی» میکنند که به دینی سازمانیافته به نام «اسلام» تبدیل بشود؛ دینی که پیش از این نه به این صورت موجود بوده است و نه نیازی به آن پیش از فتوحات گسترده وجود داشته است. اما اکنون باید هم مناسب ادارهی امپراتوری بزرگ اعراب باشد و هم بتواند هویت عقیدتی مستقلی در برابر زرتشتیان، یهودیان، و مسیحیان ایجاد کند.
📗 بخشی از این یادداشت برگرفته از کتاب زیر است:
Hoyland, Robert G. In God’s Path: The Arab Conquests and The Creation of an Islamic Empire. Oxford: Oxford University Press, 2015.
#اسلام #تاریخ_اسلام #اسلام_آغازین #رابرت_هیلند
#Islam #History_of_Islam #Early_Islam #Robert_Hoyland
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ پیوند میان سیاست و دین در دوران باستان متأخر
🔻 هرچه که در دوران باستان متأخر در طول تاریخ به پیش میرویم، پیوند میان سیاست و دین در جهان عمیقتر و مستحکمتر میشود. دو امپراتوری بزرگ، همچون «دو چشم جهان» بخش بزرگی از جهانِ مسکون را زیر نظم خود درآوردهاند و حکومت و دیانت را بههم دوختهاند: امپراتوری ساسانی، و امپراتوری بیزانس.
🔻 در این زمانه، تقابلهای سیاسی عملاً رنگوبوی دینی و مذهبی به خود گرفته بودند. اندکاندک در جهان اینگونه تصوّر میشد که مسیحیبودن یعنی طرفداری از امپراتوری بیزانس، و غیرمسیحیان یعنی طرفداران پارسها، و در این حالت معمولاً نگاههای مشکوک به سوی یهودیان بود که طرفداران امپراتوری ساسانی انگاشته میشدند.
🔻 برای نمونه، در اواخر سدهی چهارم میلادی سلسلهی حِمیَر که بر جنوب عربستان، یمن، سلطه داشت به یهودیّت گروید. اما این کار از دید امپراتوری بیزانس بهمثابهی نزدیکی حِمیَریان به امپراتوری ساسانی تعبیر شد.
🔻 احتمالاً روایتی را شنیدهاید که آخرین پادشاه یهودی حِمیَری عدهای مسیحی را در ۵۲۰ میلادی به جرم گرایش به پادشاهیِ رقیب، یعنی حبشیان مسیحی، بهسختی مجازات میکند. ماجرای مرگ این مسیحیان با عنوان «شهدای نَجران» دهان به دهان میچرخیده است و عملاً به تبلیغات حکومتی-مسیحی علیه حِمیَریان یهودی تبدیل شده بود. نمونهای از این روایت را در قرآن نیز میتوان یافت: اصحاب اُخدود.
🔻 هنگامی که در اوایل سدهی ششم میلادی، پادشاهی مسیحی حبشه به فکر افتاد تا سرزمینهایش را به آنسوی آبها تا یمن گسترش بدهد، برای توجیه، این کشورگشایی را نبردی مقدس از سوی مسیحیان علیه سلسلهی یهودی حِمیَر نشان داد. جالب اینکه پیروزی او و فتح یمن در امپراتوری بیزانس بهعنوان پیروزی مسیحیّت جشن گرفته شد.
🔻 در همین فضا، پیوند میان حکومت و دیانت برای اعرابی که فاتحان سرزمینهایی گسترده بودند امر نو و متفاوتی نبود. از یکسو، با نگاه غالب که تاریخنویسان مسلمان آن را ارائه کردهاند، دین اسلام ابتدا در غرب عربستان با پیام محمد و دعوت به اسلام شکل میگیرد، و سپس پیام اسلام با فتوحات گسترده میشود؛ و هنگامی که امپراتوری اسلامی ایجاد میگردد همان پیام را سرلوحهی حکومت خود قرار میدهد.
🔻 اما از سوی دیگر شاید با نگاه به شواهد و منابع غیراسلامی و خوانش نقّادانهی متون اسلامی بتوان روایت دیگری نیز ارائه کرد: اعرابی که اکنون فاتحان دو امپراتوری بزرگ شدهاند به دینی سازمانیافته نیاز دارند تا در فضای باستان متأخر بتوانند حکومت کنند، پس جنبش مؤمنانهی محمد را بهنحوی «بازسازی و بازآفرینی» میکنند که به دینی سازمانیافته به نام «اسلام» تبدیل بشود؛ دینی که پیش از این نه به این صورت موجود بوده است و نه نیازی به آن پیش از فتوحات گسترده وجود داشته است. اما اکنون باید هم مناسب ادارهی امپراتوری بزرگ اعراب باشد و هم بتواند هویت عقیدتی مستقلی در برابر زرتشتیان، یهودیان، و مسیحیان ایجاد کند.
📗 بخشی از این یادداشت برگرفته از کتاب زیر است:
Hoyland, Robert G. In God’s Path: The Arab Conquests and The Creation of an Islamic Empire. Oxford: Oxford University Press, 2015.
#اسلام #تاریخ_اسلام #اسلام_آغازین #رابرت_هیلند
#Islam #History_of_Islam #Early_Islam #Robert_Hoyland
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
🔍 سورههای مدنی قرآن چگونه ویرایش شدهاند؟
✨ روششناسی
📌 خوانش گامبهگام فصلی از کتاب «جداکنندههای ساختاری در قرآن» با عنوان «به سوی تاریخِ ویرایشی سورههای مدنی قرآن» نوشتهی «نیکولای ساینای (سینایی)»
یادداشت یکم
🔻 ادعا میشود که سورههای مدنی قرآن آن بخشی از متون اسلامیاند که کمترین میزان پژوهشهای علمی دربارهی آنها انجام شده است؛ بهویژه دربارهی ساختار ادبی آن سورهها و نحوهی تحولشان تا رسیدن به صورتی که در متن قرآنِ رسمی و تثبیتشده میبینیم.
🔻 آنجِلیکا نُیْوِرت سورههای مدنی را به دو دستهی عمده تقسیم کرده است:
🔅 سورههای بلند و چندموضوعی: که در فرآیندی طولانی با ترکیب و ویرایش مواد متنی از−پیش−موجود به یک سورهی بلند تبدیل شدهاند و چند موضوع را در خود جا دادهاند.
🔅 سورههای خطابی و تکموضوعی: که صورت مکتوبشدهی خطبهها و سخنرانیهای شفاهی هستند که برای مخاطبانِ محمد بیان شدهاند و معمولاً فقط به یک موضوع میپردازند.
🔻 نیکولای ساینای با تدقیقِ تقسیمبندی نُیْوِرت به وسیلهی شمارش تعداد حروف کتبی (نویسه) سورهها به تقسیمبندی زیر برای ۲۴ سورهی مدنی قرآن رسیده است:
🔅 دستهی یکم: سورههایی با بیش از ۱۶۰۰۰ نویسه، شامل
بقره [۲] با ۳۹۲۳۶ نویسه؛ آلعمران [۳] با ۲۲۳۳۰ نویسه؛ نساء [۴] با ۲۴۲۵۱ نویسه؛ مائده [۵] با ۱۸۰۰۷ نویسه؛ و توبه [۹] با ۱۶۴۹۷ نویسه.
🔅 دستهی دوم: سورههایی با ۸۰۰۰ تا ۹۰۰۰ نویسه، شامل
انفال [۸] با ۸۰۷۲ نویسه؛ حج [۲۲] با ۷۹۹۸ نویسه؛ نور [۲۴] با ۸۶۸۱ نویسه؛ و احزاب [۳۳] با ۸۵۶۰ نویسه.
🔅 دستهی سوم: سورههایی با کمتر از ۴۰۰۰ نویسه، شامل
محمد [۴۷] با ۳۶۳۷ نویسه؛ فتح [۴۸] با ۳۷۹۸ نویسه؛ حجرات [۴۹] با ۲۲۴۳ نویسه؛ حدید [۵۷] با ۳۷۶۱ نویسه، مجادله [۵۸] با ۳۰۲۷ نویسه؛ حشر [۵۹] با ۲۸۷۲ نویسه؛ ممتحنه [۶۰] با ۲۳۳۱ نویسه؛ جمعه [۶۲] با ۱۱۰۲ نویسه؛ منافقون [۶۳] با ۱۲۱۲ نویسه؛ طلاق [۶۵] با ۱۸۹۴ نویسه؛ و تحریم [۶۶] با ۱۶۶۰ نویسه. البته بنا بر بعضی نظرها این سورهها نیز مدنیاند: صف [۶۱] با ۱۴۰۲ نویسه؛ تغابن [۶۴] با ۱۶۰۷ نویسه؛ بینّه [۹۸] با ۵۹۵ نویسه؛ و نصر [۱۱۰] با ۳۹ نویسه.
🔻 مطلب جالبتوجه این است که این تقسیمبندی نشان میدهد که طول سورههای دستهی یکم دستکم دو برابر طول سورههای دستهی دوم، و طول سورههای دستهی دوم دستکم دو برابر طول سورههای دستهی سوم است. همچنین، هیچ سورهی مدنی وجود ندارد که طول آن میان دستهی سوم تا دوم، یا دستهی دوم تا یکم قرار بگیرد. این مطلب میتواند سرنخی برای بررسی تاریخِ ویرایشیِ سورههای بلند مدنی قرآن باشد.
🔻 مطلب دیگری که میتوان به آن توجه کرد این است که اگر سورههای انفال و توبه را یک سوره در نظر بگیریم —چنانچه در بعضی از منابع اسلامی نیز چنین آمده است و علت نیامدنِ بسمله در آغاز سورهی توبه را نیز توجیه میکند— آنگاه انفال نیز به دستهی یکم، یعنی سورههای بلند، خواهد پیوست و سورهی «انفال−توبه» را تشکیل خواهد داد.
🔻 بازگردیم به نظر آنجِلیکا نُیْوِرت که ادعا کرده بود دستهی سوم از سورههای مدنی «پیدایشِ یکپارچه و یکجا» دارند، یعنی بهیکباره ایراد شدهاند. هرچند بررسیهای دقیقتر میتوانند نشان بدهند که مواردی از عدم یکپارچگی در این سورهها نیز دیده میشوند، اما فیالجمله میتوان نظر آنجِلیکا نُیْوِرت را دربارهی دستهی سوم سورههای مدنی پذیرفت.
🔻 نکتهی قابلتوجه در دستهی سوم سورههای مدنی، که با چند اگروالّا فرض میکنیم بهیکباره ایجاد شدهاند، این است که بیشتر آنها با یکی از موارد زیر آغاز میشوند:
🔅 حالت و حروف ندا مانند «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا» و «يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ» در سورههای حجرات [۴۹]؛ ممتحنه [۶۰]؛ طلاق [۶۵]؛ و تحریم [۶۶]
🔅 مدح و ستایش مانند «سَبَّحَ لِلَّـهِ» یا «يُسَبِّحُ لِلَّـهِ» در سورههای حدید [۵۷]؛ حشر [۵۹]؛ صف [۶۱]؛ جمعه [۶۲]؛ و تغابن [۶۴]
🔅 ارجاع به گفتههای مخاطبان مانند «قَدْ سَمِعَ اللَّـهُ قَوْلَ الَّتِی ...» و «إِذَا جَاءَكَ الْمُنَافِقُونَ قَالُوا ...» در سورههای مجادله [۵۸]؛ و منافقون [۶۳]
همهی این عباراتی که این سورهها، که در دستهی سوم سورههای مدنی قرار میگیرند، با آنها آغاز شدهاند با ادعای آنجِلیکا نُیْوِرت مطابقت دارد که میگفت این سورهها در واقع ابتدا خطبهها و سخنرانیهای محمد برای مخاطبانش بودهاند و بعداً بهصورت مکتوب وارد قرآن شدهاند.
❓ اما دربارهی دستهی دوم و دستهی یکم از سورههای مدنی چه میتوانیم بگوییم؟
آنها چگونه ویرایش شدهاند؟
در آینده در یادداشتهایی این مطلب را ادامه خواهم داد.
#قرآنپژوهی #قرآن #ساختار_سوره #نقادی_ویرایشی
#Quranic_Studies #Quran #Surah_Structure #Redaction_Criticism
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ روششناسی
📌 خوانش گامبهگام فصلی از کتاب «جداکنندههای ساختاری در قرآن» با عنوان «به سوی تاریخِ ویرایشی سورههای مدنی قرآن» نوشتهی «نیکولای ساینای (سینایی)»
یادداشت یکم
🔻 ادعا میشود که سورههای مدنی قرآن آن بخشی از متون اسلامیاند که کمترین میزان پژوهشهای علمی دربارهی آنها انجام شده است؛ بهویژه دربارهی ساختار ادبی آن سورهها و نحوهی تحولشان تا رسیدن به صورتی که در متن قرآنِ رسمی و تثبیتشده میبینیم.
🔻 آنجِلیکا نُیْوِرت سورههای مدنی را به دو دستهی عمده تقسیم کرده است:
🔅 سورههای بلند و چندموضوعی: که در فرآیندی طولانی با ترکیب و ویرایش مواد متنی از−پیش−موجود به یک سورهی بلند تبدیل شدهاند و چند موضوع را در خود جا دادهاند.
🔅 سورههای خطابی و تکموضوعی: که صورت مکتوبشدهی خطبهها و سخنرانیهای شفاهی هستند که برای مخاطبانِ محمد بیان شدهاند و معمولاً فقط به یک موضوع میپردازند.
🔻 نیکولای ساینای با تدقیقِ تقسیمبندی نُیْوِرت به وسیلهی شمارش تعداد حروف کتبی (نویسه) سورهها به تقسیمبندی زیر برای ۲۴ سورهی مدنی قرآن رسیده است:
🔅 دستهی یکم: سورههایی با بیش از ۱۶۰۰۰ نویسه، شامل
بقره [۲] با ۳۹۲۳۶ نویسه؛ آلعمران [۳] با ۲۲۳۳۰ نویسه؛ نساء [۴] با ۲۴۲۵۱ نویسه؛ مائده [۵] با ۱۸۰۰۷ نویسه؛ و توبه [۹] با ۱۶۴۹۷ نویسه.
🔅 دستهی دوم: سورههایی با ۸۰۰۰ تا ۹۰۰۰ نویسه، شامل
انفال [۸] با ۸۰۷۲ نویسه؛ حج [۲۲] با ۷۹۹۸ نویسه؛ نور [۲۴] با ۸۶۸۱ نویسه؛ و احزاب [۳۳] با ۸۵۶۰ نویسه.
🔅 دستهی سوم: سورههایی با کمتر از ۴۰۰۰ نویسه، شامل
محمد [۴۷] با ۳۶۳۷ نویسه؛ فتح [۴۸] با ۳۷۹۸ نویسه؛ حجرات [۴۹] با ۲۲۴۳ نویسه؛ حدید [۵۷] با ۳۷۶۱ نویسه، مجادله [۵۸] با ۳۰۲۷ نویسه؛ حشر [۵۹] با ۲۸۷۲ نویسه؛ ممتحنه [۶۰] با ۲۳۳۱ نویسه؛ جمعه [۶۲] با ۱۱۰۲ نویسه؛ منافقون [۶۳] با ۱۲۱۲ نویسه؛ طلاق [۶۵] با ۱۸۹۴ نویسه؛ و تحریم [۶۶] با ۱۶۶۰ نویسه. البته بنا بر بعضی نظرها این سورهها نیز مدنیاند: صف [۶۱] با ۱۴۰۲ نویسه؛ تغابن [۶۴] با ۱۶۰۷ نویسه؛ بینّه [۹۸] با ۵۹۵ نویسه؛ و نصر [۱۱۰] با ۳۹ نویسه.
🔻 مطلب جالبتوجه این است که این تقسیمبندی نشان میدهد که طول سورههای دستهی یکم دستکم دو برابر طول سورههای دستهی دوم، و طول سورههای دستهی دوم دستکم دو برابر طول سورههای دستهی سوم است. همچنین، هیچ سورهی مدنی وجود ندارد که طول آن میان دستهی سوم تا دوم، یا دستهی دوم تا یکم قرار بگیرد. این مطلب میتواند سرنخی برای بررسی تاریخِ ویرایشیِ سورههای بلند مدنی قرآن باشد.
🔻 مطلب دیگری که میتوان به آن توجه کرد این است که اگر سورههای انفال و توبه را یک سوره در نظر بگیریم —چنانچه در بعضی از منابع اسلامی نیز چنین آمده است و علت نیامدنِ بسمله در آغاز سورهی توبه را نیز توجیه میکند— آنگاه انفال نیز به دستهی یکم، یعنی سورههای بلند، خواهد پیوست و سورهی «انفال−توبه» را تشکیل خواهد داد.
🔻 بازگردیم به نظر آنجِلیکا نُیْوِرت که ادعا کرده بود دستهی سوم از سورههای مدنی «پیدایشِ یکپارچه و یکجا» دارند، یعنی بهیکباره ایراد شدهاند. هرچند بررسیهای دقیقتر میتوانند نشان بدهند که مواردی از عدم یکپارچگی در این سورهها نیز دیده میشوند، اما فیالجمله میتوان نظر آنجِلیکا نُیْوِرت را دربارهی دستهی سوم سورههای مدنی پذیرفت.
🔻 نکتهی قابلتوجه در دستهی سوم سورههای مدنی، که با چند اگروالّا فرض میکنیم بهیکباره ایجاد شدهاند، این است که بیشتر آنها با یکی از موارد زیر آغاز میشوند:
🔅 حالت و حروف ندا مانند «يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا» و «يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ» در سورههای حجرات [۴۹]؛ ممتحنه [۶۰]؛ طلاق [۶۵]؛ و تحریم [۶۶]
🔅 مدح و ستایش مانند «سَبَّحَ لِلَّـهِ» یا «يُسَبِّحُ لِلَّـهِ» در سورههای حدید [۵۷]؛ حشر [۵۹]؛ صف [۶۱]؛ جمعه [۶۲]؛ و تغابن [۶۴]
🔅 ارجاع به گفتههای مخاطبان مانند «قَدْ سَمِعَ اللَّـهُ قَوْلَ الَّتِی ...» و «إِذَا جَاءَكَ الْمُنَافِقُونَ قَالُوا ...» در سورههای مجادله [۵۸]؛ و منافقون [۶۳]
همهی این عباراتی که این سورهها، که در دستهی سوم سورههای مدنی قرار میگیرند، با آنها آغاز شدهاند با ادعای آنجِلیکا نُیْوِرت مطابقت دارد که میگفت این سورهها در واقع ابتدا خطبهها و سخنرانیهای محمد برای مخاطبانش بودهاند و بعداً بهصورت مکتوب وارد قرآن شدهاند.
❓ اما دربارهی دستهی دوم و دستهی یکم از سورههای مدنی چه میتوانیم بگوییم؟
آنها چگونه ویرایش شدهاند؟
در آینده در یادداشتهایی این مطلب را ادامه خواهم داد.
#قرآنپژوهی #قرآن #ساختار_سوره #نقادی_ویرایشی
#Quranic_Studies #Quran #Surah_Structure #Redaction_Criticism
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
🔍 بازتاب ویژگیهای «آخرین امپراتور رومی» و «پادشاه یونانیان» از متون مسیحی در ویژگیهای «مهدی» در متون اسلامی
✨ معرفی منابع
📌 معرفی مقالهای از ایلکا لینستِت با عنوان «آخرین امپراتور رومی، مهدی، و اورشلیم»
بخش ۱ از ۲
🔻 در متنی مسیحی و آخرالزمانی منسوب به سدهی چهارم میلادی با نام «تیبِرتین سیبِل» که از طریق کتابی دیگر به نام «مکاشفهی آخرالزمانیِ جعلیِ مِتُدیوس» به دست ما رسیده است، وصف یک پادشاه یونانی / امپراتور رومی آمده است که در روزهای پایانی جهان ظهور میکند و در نبردهای آخرالزمان میجنگد. او کافران و معابدشان را از بین میبرد، و آنانی که به مسیحیّت نگروند را از دم تیغ میگذراند. حکومتی طولانی خواهد داشت و در اواخر حکومتش یهودیان به مسیحیّت میگروند، و در همین هنگام است که ضدمسیح (دجّال) ظهور میکند و قوم یأجوج و مأجوج نیز شورش میکنند. اما این پادشاه یونانی / امپراتور رومی با سپاه خود قوم یأجوج و مأجوج را شکست میدهد و سپس به سوی اورشلیم (بیت المقدس) حرکت میکند و اختیارات را به خدا واگذار میکند. آنگاه دجّال (ضدمسیح) مدت کوتاهی در اورشلیم حکومت میکند تا اینکه پروردگار میکائیل، فرشتهی مقرّب، را برای شکستدادن ضدمسیح (دجّال) میفرستد تا مقدمهی بازگشت دوبارهی عیسی را فراهم کند.
🔻 بسیاری از درونمایههای این داستانِ آرزواندیشانهی مسیحی در متونی که بعداً در مسیحیّت نوشته شدند بازتولید شده است: شخصیتی آخرآلزمانی که عیسی مسیح نیست اما تمهیدگر حضور او است؛ شورش یأجوج و مأجوج؛ و ظهور ضدمسیح (دجّال) که در اورشلیم شکست خواهد خورد. جالب این است که همین درونمایهها در سدهی هفتم میلادی نیز در متون مسیحیّت سُریانی تکرار میشوند، اما این بار دشمنانِ مسیحیّت دیگر کافران و یهودیان نیستند، بلکه مسلمانانی هستند که در جنگ با مسیحیاناند. اما از این جالبتر این است که مسلمانان همین درونمایهها را در همان زمان از مسیحیّت وام میگیرند و در متون اسلامی در راستای اهدافشان بازویرایی و بازتولید میکنند.
🔻 بازگردیم به علتهایی که پادشاهِ منتظَرِ یونانی یا مژده به آخرین امپراتورِ ظفرمندِ رومی را در اواخر سدهی ششم میلادی و اوایل سدهی هفتم میلادی، یعنی اندکی پیش از ظهور اسلام تا زمانهی فتوحات اعراب، دوباره در مرکز توجه مسیحیان قرار میدهد. چند دهه پیش از آغاز فتوحات اعراب، دو امپراتوری بزرگ، ساسانیان و روم شرقی، درگیر جنگهایی گسترده و طولانی بودهاند. در میان این جنگها، ساسانیان و بیزانسیان در ۵۶۱ میلادی به معاهدهی صلحی به نام «صلح بیپایان» متعهّد میشوند؛ اما امپراتور ژوستین دوم در سال ۵۷۲ میلادی با حمله به ساسانیان این معاهده را زیر پا میگذارد. جنگ میان این دو امپراتوری بدون برتری قاطع هیچیک از دو طرف ادامه مییابد و در عمل این نبردها به جنگهای نیابتی میان لَخمیان (اعرابِ طرفدار ساسانیان) و غَسّانیان (اعرابِ طرفدار بیزانس) تبدیل میشود.
🔻 اما در ۶۱۰ میلادی اوضاع متحول میشود. خسروی دوم به غرب میتازد و شام، مصر، و بخشهایی از آسیای صغیر را فتح میکند. در ۶۱۴ اورشلیم سقوط میکند و ساسانیان «صلیب راستین» را، که به باور مسیحیان همان صلیبی است که عیسی بر آن به صلیب کشیده شده است، از اورشلیم به تیسفون میبرند. بیزانس که سرزمین و آبرو و دین خود را تحقیرشده میبیند در دههی ۶۲۰ میلادی، در زمان امپراتوری هراکلیوس، به قصد اعادهی حیثیّت و بازپسگیریِ سرزمین به ساسانیان حمله میکند، اما نهتنها توفیقی نمییابد بلکه ساسانیان در ۶۲۶ میلادی تا دروازههای پایتخت بیزانس پیش میروند. اما برتری ساسانیان طول نمیکشد، زیرا که رومیان با تُرکهای ساکن در شمال امپراتوری ساسانی متحد میشوند و آنها را عقب میرانند. امپراتوری ساسانی به معاهدهی صلحی در ۶۲۹ تن میدهد، و هراکلیوس سرافرازانه، همچون اسکندرِ ثانی، صلیب راستین را از ساسانیان پس میگیرد و به اورشلیم برمیگرداند و چهرهای آخرالزمانی به خود میگیرد.
🔻 پس از این زمان، امپراتوری ساسانی درگیر نبردهای درونی حکومت میشود و بیزانس نیز قدرت چندانی ندارند که در برابر حملههای اعراب مسلمان که تازه سر برآوردهاند مقاومت کنند. تقریباً همهی امپراتوری ساسانی و بخشهای زیادی از امپراتوری روم شرقی به تصرّف اعراب مسلمان درمیآید. اینجا نیز نیاز به ظهور پادشاهی جنگجو و مقتدر که مسیحیان را در برابر مسلمانان پیروزی ببخشد و مقدمهی ظهور دوبارهی عیسی مسیح باشد دوباره قوّت میگیرد. پس آنچه در متون متقدّم دربارهی «پادشاه یونانیان» یا «آخرین امپراتور روم» بوده است بازتولید میشود و در همان دوره به باورهای مسلمانان دربارهی منجیِ موعود نیز نفوذ میکند.
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
ادامه در 👇🏼
✨ معرفی منابع
📌 معرفی مقالهای از ایلکا لینستِت با عنوان «آخرین امپراتور رومی، مهدی، و اورشلیم»
بخش ۱ از ۲
🔻 در متنی مسیحی و آخرالزمانی منسوب به سدهی چهارم میلادی با نام «تیبِرتین سیبِل» که از طریق کتابی دیگر به نام «مکاشفهی آخرالزمانیِ جعلیِ مِتُدیوس» به دست ما رسیده است، وصف یک پادشاه یونانی / امپراتور رومی آمده است که در روزهای پایانی جهان ظهور میکند و در نبردهای آخرالزمان میجنگد. او کافران و معابدشان را از بین میبرد، و آنانی که به مسیحیّت نگروند را از دم تیغ میگذراند. حکومتی طولانی خواهد داشت و در اواخر حکومتش یهودیان به مسیحیّت میگروند، و در همین هنگام است که ضدمسیح (دجّال) ظهور میکند و قوم یأجوج و مأجوج نیز شورش میکنند. اما این پادشاه یونانی / امپراتور رومی با سپاه خود قوم یأجوج و مأجوج را شکست میدهد و سپس به سوی اورشلیم (بیت المقدس) حرکت میکند و اختیارات را به خدا واگذار میکند. آنگاه دجّال (ضدمسیح) مدت کوتاهی در اورشلیم حکومت میکند تا اینکه پروردگار میکائیل، فرشتهی مقرّب، را برای شکستدادن ضدمسیح (دجّال) میفرستد تا مقدمهی بازگشت دوبارهی عیسی را فراهم کند.
🔻 بسیاری از درونمایههای این داستانِ آرزواندیشانهی مسیحی در متونی که بعداً در مسیحیّت نوشته شدند بازتولید شده است: شخصیتی آخرآلزمانی که عیسی مسیح نیست اما تمهیدگر حضور او است؛ شورش یأجوج و مأجوج؛ و ظهور ضدمسیح (دجّال) که در اورشلیم شکست خواهد خورد. جالب این است که همین درونمایهها در سدهی هفتم میلادی نیز در متون مسیحیّت سُریانی تکرار میشوند، اما این بار دشمنانِ مسیحیّت دیگر کافران و یهودیان نیستند، بلکه مسلمانانی هستند که در جنگ با مسیحیاناند. اما از این جالبتر این است که مسلمانان همین درونمایهها را در همان زمان از مسیحیّت وام میگیرند و در متون اسلامی در راستای اهدافشان بازویرایی و بازتولید میکنند.
🔻 بازگردیم به علتهایی که پادشاهِ منتظَرِ یونانی یا مژده به آخرین امپراتورِ ظفرمندِ رومی را در اواخر سدهی ششم میلادی و اوایل سدهی هفتم میلادی، یعنی اندکی پیش از ظهور اسلام تا زمانهی فتوحات اعراب، دوباره در مرکز توجه مسیحیان قرار میدهد. چند دهه پیش از آغاز فتوحات اعراب، دو امپراتوری بزرگ، ساسانیان و روم شرقی، درگیر جنگهایی گسترده و طولانی بودهاند. در میان این جنگها، ساسانیان و بیزانسیان در ۵۶۱ میلادی به معاهدهی صلحی به نام «صلح بیپایان» متعهّد میشوند؛ اما امپراتور ژوستین دوم در سال ۵۷۲ میلادی با حمله به ساسانیان این معاهده را زیر پا میگذارد. جنگ میان این دو امپراتوری بدون برتری قاطع هیچیک از دو طرف ادامه مییابد و در عمل این نبردها به جنگهای نیابتی میان لَخمیان (اعرابِ طرفدار ساسانیان) و غَسّانیان (اعرابِ طرفدار بیزانس) تبدیل میشود.
🔻 اما در ۶۱۰ میلادی اوضاع متحول میشود. خسروی دوم به غرب میتازد و شام، مصر، و بخشهایی از آسیای صغیر را فتح میکند. در ۶۱۴ اورشلیم سقوط میکند و ساسانیان «صلیب راستین» را، که به باور مسیحیان همان صلیبی است که عیسی بر آن به صلیب کشیده شده است، از اورشلیم به تیسفون میبرند. بیزانس که سرزمین و آبرو و دین خود را تحقیرشده میبیند در دههی ۶۲۰ میلادی، در زمان امپراتوری هراکلیوس، به قصد اعادهی حیثیّت و بازپسگیریِ سرزمین به ساسانیان حمله میکند، اما نهتنها توفیقی نمییابد بلکه ساسانیان در ۶۲۶ میلادی تا دروازههای پایتخت بیزانس پیش میروند. اما برتری ساسانیان طول نمیکشد، زیرا که رومیان با تُرکهای ساکن در شمال امپراتوری ساسانی متحد میشوند و آنها را عقب میرانند. امپراتوری ساسانی به معاهدهی صلحی در ۶۲۹ تن میدهد، و هراکلیوس سرافرازانه، همچون اسکندرِ ثانی، صلیب راستین را از ساسانیان پس میگیرد و به اورشلیم برمیگرداند و چهرهای آخرالزمانی به خود میگیرد.
🔻 پس از این زمان، امپراتوری ساسانی درگیر نبردهای درونی حکومت میشود و بیزانس نیز قدرت چندانی ندارند که در برابر حملههای اعراب مسلمان که تازه سر برآوردهاند مقاومت کنند. تقریباً همهی امپراتوری ساسانی و بخشهای زیادی از امپراتوری روم شرقی به تصرّف اعراب مسلمان درمیآید. اینجا نیز نیاز به ظهور پادشاهی جنگجو و مقتدر که مسیحیان را در برابر مسلمانان پیروزی ببخشد و مقدمهی ظهور دوبارهی عیسی مسیح باشد دوباره قوّت میگیرد. پس آنچه در متون متقدّم دربارهی «پادشاه یونانیان» یا «آخرین امپراتور روم» بوده است بازتولید میشود و در همان دوره به باورهای مسلمانان دربارهی منجیِ موعود نیز نفوذ میکند.
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
ادامه در 👇🏼
👍1
ادامه از 👆🏼
🔍 بازتاب ویژگیهای «آخرین امپراتور رومی» و «پادشاه یونانیان» از متون مسیحی در ویژگیهای «مهدی» در متون اسلامی
✨ معرفی منابع
📌 معرفی مقالهای از ایلکا لینستِت با عنوان «آخرین امپراتور رومی، مهدی، و اورشلیم»
بخش ۲ از ۲
🔻 آنچه پیشتر نوشتم بخشی از مطالبی است که ایلکا لینستِت در فصلی از کتاب «فهم معنای روحانیِ اورشلیم در سه دین ابراهیمی» با عنوان «آخرین امپراتورِ رومی، مهدی، و اورشلیم» آورده است. او در این مقاله به بررسی نحوهی انتقال باور به منجی و ظهور او در آخرالزمانِ قریبالوقوع از مسیحیّت به اسلام در سدهی هفتم میلادی / یکم هجری میپردازد، و تأثیر باورها و متون یهودی و مسیحی بر باور مسلمانان دربارهی مهدی و ویژگیهای او را با نمونهکاوی نشان میدهد.
🔻 ایلکا لینستِت با توجه به تغییر بینادینی که در دهههای اخیر در رویکرد به اسلامپژوهی و شناخت تاریخ اسلامِ آغازین صورت گرفته است، بر متونی که پیش از ظهور اسلام یا در دوران اسلام آغازین و شکلگیری ادبیات روایی و کلامی اسلامی موجود بودهاند تمرکز میکند تا نسبت باورهای موعودگرایانه و منجیباورانهی مسلمانان را با باورهای مشابه در مسیحیّت و یهودیّت، بهویژه با متون مسیحیّت سُریانی، نشان بدهد. بسیاری از درونمایههایی که در روایتها و داستانهای مسیحی برای مقدمات و تمهیدات و نشانههای ظهور مجدد عیسی و فرجام جهان موجود بوده است به باورهای مسلمانان دربارهی مهدی و ظهور قیامت نفوذ کرده است، اما اینبار در قالب شخصی به نام «مهدی».
🔻 روایات و متونی که ویژگیهای «مهدی» را برشمردهاند از چند جهت بازتاب دهندهی ویژگیهایی هستند که برای «پادشاه یونانیان» یا «آخرین امپراتور رومی» ذکر شده است. مهدی، همانند پادشاه یونانیان / آخرین امپراتور رومی:
- شخصی غیر از عیسی مسیح است؛
- به اورشلیم (بیت المقدس) میرود و در آنجا حکومت میکند؛
- حاکمی جنگجو و مبارز است؛
- با ضدمسیح / دجّال مبارزه میکند و او را شکست میدهد؛
- و یأجوج و مأجوج در آستانهی ظهور او شورش میکنند.
بهطور خلاصه، مهدی همان پادشاه یونانیان و آخرین امپراتور رومی است و تنها بعضی از ویژگیهایش به علت تضادهای دینی و کلامی مسلمانان با مسیحیان به نحوی تغییر کرده است که برتری مهدی / مسلمانان بر مسیح / مسیحیان را نشان بدهد.
🔻 نویسندهی این مقاله روند نفوذ باور به منجی و پایان قریبالوقوع جهان در اسلام را هم با ماشیاخِ یهودیان و روایتهای «آخرین امپراتور مسیحی / پادشاه یونانیان» در نزد مسیحیان مرتبط میداند؛ و هم تحولات سیاسی و نظامی سدهی هفتم میلادی / یکم هجری، از جمله جنگهای میان مسلمانان و امپراتوری بیزانس، را در آن مؤثر میداند. بیزانس مسیحی و اعراب مسلمان که درگیر نبردهای طولانی و گستردهای با یکدیگر بودهاند هر دو در انتظار بروز نشانههای آخرالزمان و ظهور پادشاهی جنگجو بودند که این نبردها را به نفع آنها به پایان ببرد و طرفِ مقابل را در جنگی فیصلهبخش از میان بردارد. اما منجی موعود و پادشاه جنگجو، برخلاف آنچه که ظهورش بسیار انتظارش کشیده میشده است، ظاهر نمیشود.
🔻 بخشی از آنچه که پس از این دوران حول نوشتارها و روایتهای مرتبط با منجیگرایی و موعودباوری در میان مسلمانان شکل میگیرد پاسخی است به انتظاری که برآورده نشده است و نیازمند راهبردهایی تازه برای تطوّر به قصد بقاء بوده است: باور به زادهشدن منجی در آستانهی آخرالزمان، یا زندگی منجی در غیبتی طولانی تا زمانی نامشخص و باور به ظهور او حتی اگر تنها یک روز از عمر جهان باقی مانده باشد.
📗 برای دسترسی به این مقاله بنگرید به:
Lindstedt, Ilkka. "The Last Roman Emperor, the Mahdi, and Jerusalem". in Understanding the Spiritual Meaning of Jerusalem in Three Abrahamic Religions, ed. Antti Lotto. Leiden: Brill, 2019.
#اسلامپژوهی #اسلام #مسیحیت #یهودیت #موعودگرایی #فرجامشناسی #ماشیخ #مسیحا #مهدی
#Islamic_Studies #Islam #Christianity #Judaism #Messianism #Escatology #Mashiach #Messiah #Mahdi
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
https://t.me/anqanest/33
🔍 بازتاب ویژگیهای «آخرین امپراتور رومی» و «پادشاه یونانیان» از متون مسیحی در ویژگیهای «مهدی» در متون اسلامی
✨ معرفی منابع
📌 معرفی مقالهای از ایلکا لینستِت با عنوان «آخرین امپراتور رومی، مهدی، و اورشلیم»
بخش ۲ از ۲
🔻 آنچه پیشتر نوشتم بخشی از مطالبی است که ایلکا لینستِت در فصلی از کتاب «فهم معنای روحانیِ اورشلیم در سه دین ابراهیمی» با عنوان «آخرین امپراتورِ رومی، مهدی، و اورشلیم» آورده است. او در این مقاله به بررسی نحوهی انتقال باور به منجی و ظهور او در آخرالزمانِ قریبالوقوع از مسیحیّت به اسلام در سدهی هفتم میلادی / یکم هجری میپردازد، و تأثیر باورها و متون یهودی و مسیحی بر باور مسلمانان دربارهی مهدی و ویژگیهای او را با نمونهکاوی نشان میدهد.
🔻 ایلکا لینستِت با توجه به تغییر بینادینی که در دهههای اخیر در رویکرد به اسلامپژوهی و شناخت تاریخ اسلامِ آغازین صورت گرفته است، بر متونی که پیش از ظهور اسلام یا در دوران اسلام آغازین و شکلگیری ادبیات روایی و کلامی اسلامی موجود بودهاند تمرکز میکند تا نسبت باورهای موعودگرایانه و منجیباورانهی مسلمانان را با باورهای مشابه در مسیحیّت و یهودیّت، بهویژه با متون مسیحیّت سُریانی، نشان بدهد. بسیاری از درونمایههایی که در روایتها و داستانهای مسیحی برای مقدمات و تمهیدات و نشانههای ظهور مجدد عیسی و فرجام جهان موجود بوده است به باورهای مسلمانان دربارهی مهدی و ظهور قیامت نفوذ کرده است، اما اینبار در قالب شخصی به نام «مهدی».
🔻 روایات و متونی که ویژگیهای «مهدی» را برشمردهاند از چند جهت بازتاب دهندهی ویژگیهایی هستند که برای «پادشاه یونانیان» یا «آخرین امپراتور رومی» ذکر شده است. مهدی، همانند پادشاه یونانیان / آخرین امپراتور رومی:
- شخصی غیر از عیسی مسیح است؛
- به اورشلیم (بیت المقدس) میرود و در آنجا حکومت میکند؛
- حاکمی جنگجو و مبارز است؛
- با ضدمسیح / دجّال مبارزه میکند و او را شکست میدهد؛
- و یأجوج و مأجوج در آستانهی ظهور او شورش میکنند.
بهطور خلاصه، مهدی همان پادشاه یونانیان و آخرین امپراتور رومی است و تنها بعضی از ویژگیهایش به علت تضادهای دینی و کلامی مسلمانان با مسیحیان به نحوی تغییر کرده است که برتری مهدی / مسلمانان بر مسیح / مسیحیان را نشان بدهد.
🔻 نویسندهی این مقاله روند نفوذ باور به منجی و پایان قریبالوقوع جهان در اسلام را هم با ماشیاخِ یهودیان و روایتهای «آخرین امپراتور مسیحی / پادشاه یونانیان» در نزد مسیحیان مرتبط میداند؛ و هم تحولات سیاسی و نظامی سدهی هفتم میلادی / یکم هجری، از جمله جنگهای میان مسلمانان و امپراتوری بیزانس، را در آن مؤثر میداند. بیزانس مسیحی و اعراب مسلمان که درگیر نبردهای طولانی و گستردهای با یکدیگر بودهاند هر دو در انتظار بروز نشانههای آخرالزمان و ظهور پادشاهی جنگجو بودند که این نبردها را به نفع آنها به پایان ببرد و طرفِ مقابل را در جنگی فیصلهبخش از میان بردارد. اما منجی موعود و پادشاه جنگجو، برخلاف آنچه که ظهورش بسیار انتظارش کشیده میشده است، ظاهر نمیشود.
🔻 بخشی از آنچه که پس از این دوران حول نوشتارها و روایتهای مرتبط با منجیگرایی و موعودباوری در میان مسلمانان شکل میگیرد پاسخی است به انتظاری که برآورده نشده است و نیازمند راهبردهایی تازه برای تطوّر به قصد بقاء بوده است: باور به زادهشدن منجی در آستانهی آخرالزمان، یا زندگی منجی در غیبتی طولانی تا زمانی نامشخص و باور به ظهور او حتی اگر تنها یک روز از عمر جهان باقی مانده باشد.
📗 برای دسترسی به این مقاله بنگرید به:
Lindstedt, Ilkka. "The Last Roman Emperor, the Mahdi, and Jerusalem". in Understanding the Spiritual Meaning of Jerusalem in Three Abrahamic Religions, ed. Antti Lotto. Leiden: Brill, 2019.
#اسلامپژوهی #اسلام #مسیحیت #یهودیت #موعودگرایی #فرجامشناسی #ماشیخ #مسیحا #مهدی
#Islamic_Studies #Islam #Christianity #Judaism #Messianism #Escatology #Mashiach #Messiah #Mahdi
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
https://t.me/anqanest/33
Telegram
آشیانهی عنقاء
🖼 ایلکا لینستِت، نویسندهی فصلی از کتاب «فهم معنای روحانیِ اورشلیم در سه دین ابراهیمی» با عنوان «آخرین امپراتورِ رومی، مهدی، و اورشلیم»
@anqanotes
@anqanotes
👍2
🔍 قرائتهای رسمی قرآن چگونه بنیان نهاده شدهاند؟
✨ معرفی منابع
📌 معرفی کتاب «دومین رسمیسازی قرآن (۳۲۴ هجری / ۹۳۶ میلادی): ابن مُجاهد و بنیانگذاری قرائتهای هفتگانه» نوشتهی «شادی حکمت ناصر»
بخش ۱ از ۲
🔻 امروزه برای بسیاری از مسلمانان، اگر نگوییم برای قریب به اتفاق آنان، قرآنی که میتوان آن را به آسانی در مساجد و مدارس و منازل مسلمانان یافت، همان قرآنی است که پیامبر اسلام آن را به تمامی واژهبهواژه بر پیروانش خوانده است و حافظان بیهیچ خبط و خطایی آن را بهیاد سپردهاند، و کاتبان با دقتی بیمانند آن را نوشتهاند، و مستنسخان آن را بدون افزودگی و افتادگی در طول سالیان و سدهها رونویسی کردهاند: نه اختلاف و شکی در نگارش و کتابت آن موجود است، نه در خوانش و قرائت آن؛ همه چیز آشکار و دقیق و درست. اما این باور که در میان عوام یا عامّهی مسلمانان متداول است در نزد قرآنپژوهان باوری بیپایه است.
🔻گروهی از قرآنپژوهان ادعا میکنند که همهی متن قرآنِ کنونی در زمان حیات پیامبر اسلام و از زبان او صادر نشده است، بلکه ترکیب و تجمیع و ویرایشی از گفتهها و نوشتههایی است که بعضی از آنها بهصورتهایی پیش از محمد موجود بودهاند، بعضی در زمان حیات محمد از زبان او صادر شدهاند، و بعضی پس از درگذشت او به این مجموعه افزوده شدهاند. اما جدا از بحث دربارهی وثاقت و اصالت و تاریخ شکلگیری و رسمیسازی «متن» قرآن که معرکهی آرای قرآنپژوهان معاصر است، بحث «اختلاف قرائات» قرآن، یعنی تنوع و اختلاف در خواندن قرآن بهطور شفاهی، در سنت اسلامی بحثی بسیار درازدامن است.
🔻 اختلاف در قرائات قرآن، که برخلاف عنوانش منحصر به قرائت قرآن نیست و در رسم و نگارش متن قرآن نیز تأثیر دارد، در مواردی معنای متن را نیز تغییر میدهد، دو معنای کاملاً متضاد ایجاد میکند، یا ترتیب واژهها در متن قرآن را دگرگون میکند. برای نمونه:
❗️سورهی بقره، آیهی ۲۵۹: وَ انْظُرْ إِلَى الْعِظَامِ كَيْفَ نُنْشِزُهَا («نشز» به معنای بلندکردن و پیونددادن) // وَ انْظُرْ إِلَى الْعِظَامِ كَيْفَ نُنْشِرُهَا («نشر» به معنای پراکندن)
❗️ سورهی واقعه، آیهی ۲۹: وَ طَلْحٍ مَّنضُودٍ («طلح» به معنای موز) // وَ طَلْعٍ مَّنضُودٍ («طلع» به معنای شکوفه)
❗️سورهی ق، آیهی ۱۹: وَ جَاءَتْ سَكْرَةُ الْمَوْتِ بِالْحَقِّ // وَجَاءَتْ سَكْرَةُ الْحَقِّ بالْمَوْتِ (تفاوت در تقدیم و تأخیر دو واژهی «موت» و «حق» در دو قرائت مختلف)
🔻قرآنپژوهانی که در دهههای اخیر دربارهی نحوهی تکوین و تحوّل و تثبیت متن قرآن مطالعه کردهاند بیشتر بر متن مکتوب قرآن با استفاده از روشهای نسخهشناختی و کتیبهشناختی تمرکز داشتهاند؛ اما توجه کمی به تأثیر ادای شفاهی قرآن، یعنی قرائت، بر شکلگیری و دگرگونی متن قرآن داشتهاند. شادی حکمت ناصر در پژوهش اخیر خود کوشیده است تا با بررسی موضوع ابداع قرائاتهای رسمی قرآن در سدهی چهارم هجری بهدست ابن مجاهد این خلاء پژوهشی را تا اندازهای پُر کند. به بیان دیگر، اغلب پژوهشهای معطوف به شکلگیری و ویرایش و رسمیسازی متن قرآن به وجه مکتوب و نگارش قرآن میپردازند، اما ناصر در این پژوهش به وجه ملفوظ و گویش قرآن توجه کرده است و تاریخ رسمیسازی قرائت قرآن را کاویده است.
🔻 شادی حکمت ناصر در تازهترین کتاب خود بهتفصیل نحوهی بنیانگذاری و شکلگیری قرائتهای رسمی هفتگانهی قرآن بهدست ابن مجاهد (درگذشته به سال ۳۲۴ هجری) را بررسی کرده است. منبع اصلی ناصر در این پژوهش کتاب معروف ابن مجاهد، یعنی «کتاب السبعة فی القرائات»، بوده است. این کتاب در راستای پروژهی پژوهشی ناصر است که هدف آن پیگیری ساخت و تطوّر متن قرآن از دیدگاه نوشتارهایی است که در تاریخ علوم قرآنی اسلامی به مسئلهی قرائات قرآن، اختلاف آنها، و رسمیسازی آنها پرداختهاند.
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
ادامه در 👇🏼
✨ معرفی منابع
📌 معرفی کتاب «دومین رسمیسازی قرآن (۳۲۴ هجری / ۹۳۶ میلادی): ابن مُجاهد و بنیانگذاری قرائتهای هفتگانه» نوشتهی «شادی حکمت ناصر»
بخش ۱ از ۲
🔻 امروزه برای بسیاری از مسلمانان، اگر نگوییم برای قریب به اتفاق آنان، قرآنی که میتوان آن را به آسانی در مساجد و مدارس و منازل مسلمانان یافت، همان قرآنی است که پیامبر اسلام آن را به تمامی واژهبهواژه بر پیروانش خوانده است و حافظان بیهیچ خبط و خطایی آن را بهیاد سپردهاند، و کاتبان با دقتی بیمانند آن را نوشتهاند، و مستنسخان آن را بدون افزودگی و افتادگی در طول سالیان و سدهها رونویسی کردهاند: نه اختلاف و شکی در نگارش و کتابت آن موجود است، نه در خوانش و قرائت آن؛ همه چیز آشکار و دقیق و درست. اما این باور که در میان عوام یا عامّهی مسلمانان متداول است در نزد قرآنپژوهان باوری بیپایه است.
🔻گروهی از قرآنپژوهان ادعا میکنند که همهی متن قرآنِ کنونی در زمان حیات پیامبر اسلام و از زبان او صادر نشده است، بلکه ترکیب و تجمیع و ویرایشی از گفتهها و نوشتههایی است که بعضی از آنها بهصورتهایی پیش از محمد موجود بودهاند، بعضی در زمان حیات محمد از زبان او صادر شدهاند، و بعضی پس از درگذشت او به این مجموعه افزوده شدهاند. اما جدا از بحث دربارهی وثاقت و اصالت و تاریخ شکلگیری و رسمیسازی «متن» قرآن که معرکهی آرای قرآنپژوهان معاصر است، بحث «اختلاف قرائات» قرآن، یعنی تنوع و اختلاف در خواندن قرآن بهطور شفاهی، در سنت اسلامی بحثی بسیار درازدامن است.
🔻 اختلاف در قرائات قرآن، که برخلاف عنوانش منحصر به قرائت قرآن نیست و در رسم و نگارش متن قرآن نیز تأثیر دارد، در مواردی معنای متن را نیز تغییر میدهد، دو معنای کاملاً متضاد ایجاد میکند، یا ترتیب واژهها در متن قرآن را دگرگون میکند. برای نمونه:
❗️سورهی بقره، آیهی ۲۵۹: وَ انْظُرْ إِلَى الْعِظَامِ كَيْفَ نُنْشِزُهَا («نشز» به معنای بلندکردن و پیونددادن) // وَ انْظُرْ إِلَى الْعِظَامِ كَيْفَ نُنْشِرُهَا («نشر» به معنای پراکندن)
❗️ سورهی واقعه، آیهی ۲۹: وَ طَلْحٍ مَّنضُودٍ («طلح» به معنای موز) // وَ طَلْعٍ مَّنضُودٍ («طلع» به معنای شکوفه)
❗️سورهی ق، آیهی ۱۹: وَ جَاءَتْ سَكْرَةُ الْمَوْتِ بِالْحَقِّ // وَجَاءَتْ سَكْرَةُ الْحَقِّ بالْمَوْتِ (تفاوت در تقدیم و تأخیر دو واژهی «موت» و «حق» در دو قرائت مختلف)
🔻قرآنپژوهانی که در دهههای اخیر دربارهی نحوهی تکوین و تحوّل و تثبیت متن قرآن مطالعه کردهاند بیشتر بر متن مکتوب قرآن با استفاده از روشهای نسخهشناختی و کتیبهشناختی تمرکز داشتهاند؛ اما توجه کمی به تأثیر ادای شفاهی قرآن، یعنی قرائت، بر شکلگیری و دگرگونی متن قرآن داشتهاند. شادی حکمت ناصر در پژوهش اخیر خود کوشیده است تا با بررسی موضوع ابداع قرائاتهای رسمی قرآن در سدهی چهارم هجری بهدست ابن مجاهد این خلاء پژوهشی را تا اندازهای پُر کند. به بیان دیگر، اغلب پژوهشهای معطوف به شکلگیری و ویرایش و رسمیسازی متن قرآن به وجه مکتوب و نگارش قرآن میپردازند، اما ناصر در این پژوهش به وجه ملفوظ و گویش قرآن توجه کرده است و تاریخ رسمیسازی قرائت قرآن را کاویده است.
🔻 شادی حکمت ناصر در تازهترین کتاب خود بهتفصیل نحوهی بنیانگذاری و شکلگیری قرائتهای رسمی هفتگانهی قرآن بهدست ابن مجاهد (درگذشته به سال ۳۲۴ هجری) را بررسی کرده است. منبع اصلی ناصر در این پژوهش کتاب معروف ابن مجاهد، یعنی «کتاب السبعة فی القرائات»، بوده است. این کتاب در راستای پروژهی پژوهشی ناصر است که هدف آن پیگیری ساخت و تطوّر متن قرآن از دیدگاه نوشتارهایی است که در تاریخ علوم قرآنی اسلامی به مسئلهی قرائات قرآن، اختلاف آنها، و رسمیسازی آنها پرداختهاند.
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
ادامه در 👇🏼
ادامه از 👆🏼
🔍 قرائتهای رسمی قرآن چگونه بنیان نهاده شدهاند؟
✨ معرفی منابع
📌 معرفی کتاب «دومین رسمیسازی قرآن (۳۲۴ هجری / ۹۳۶ میلادی): ابن مُجاهد و بنیانگذاری قرائتهای هفتگانه» نوشتهی «شادی حکمت ناصر»
بخش ۲ از ۲
🔻 بعضی از یافتهها و ادعاهای ناصر در این کتاب را در موارد زیر آوردهام:
🔅 متن قرآن متنی ثابت و بیتغییر نبوده است. قرآن به مثابهی متنی که بهطور شفاهی ادا و نقل میشده است در طول زمان تطوّر و توسعه یافته است.
🔅 قرائتهای رسمی قرآن، که از مشهورترین آنها «قرائات سبعة» هستند، و مشهورترین و گستردهترینشان امروزه قرائت حفص از عاصم است، برساختههایی بسیار متأخرتر از آن چیزی هستند که ما پیشتر گمان میکردهایم. در همین راستا، ناصر در این کتاب از ادعای بعضی از علمای مسلمان اظهار تأسف میکند که (بهعلت برداشتی نادرست از إسناد قرائت عاصم) بهاشتباه هنوز بر این باورند که روایت حفص از قرائت استادش، عاصم، همان قرائتی است که علی ابن ابیطالب از اصلیترین نسخهی قرآن داشته است که بنابر ادعا از پیامبر به او رسیده بوده است.
🔅 قرائتهای رسمی قرآن نه به یکباره و در زمانی کوتاه و بهدست یک نفر، بلکه در طول سالیانی طولانی بهدست چندین نفر تکوین و تحول یافتهاند، و بهطور متقابل بر نگارش متن قرآن تأثیر داشتهاند.
🔅 باور به اینکه «قرائتهای رسمی قرآن خود نظامی یکپارچه و یکدست از قرائت الفاظ و اصوات قرآن است و اختلافی در درون هریک از قرائتهای رسمی وجود ندارد» چیزی بیش از یک مغالطهی تاریخی نیست.
🔅 این تصور که مسلمانان در اوایل سدهی دوم هجری با همهی قرآن به جزئیات آشنا بودهاند محل شک و پرسش است. بررسی نحوهی ایجاد و تحول قرائات رسمی قرآن و تفاوت و اختلافی که در میان آنها وجود دارد نشان میدهد که مسلمانان بهطور جمعی میکوشیدهاند تا نحوهی خوانش مصحف را نظاممند، و حتی در مواردی «کشف»، کنند.
🔅باید در تصوّرمان از ماهیت «قرآن»، نحوهی شکلگیری آن، و تطوّر آن در طول زمان بازبینی کنیم.
🔻 ناصر در یک تقسیمبندی نو و جالبتوجه، طول بازهی رسمیسازی کتابت و قرائت قرآن را از زمان جمع قرآن در خلافت عثمان تا دوران معاصر گسترش میدهد و در ۵ مرحله خلاصه میکند:
۱. رسمیسازی یکم: زمان میان جمعآوری اولیهی قرآن در عهد عثمان تا تلاش نحویان مسلمان برای ایجاد «عربی» معیار.
۲. رسمیسازی دوم: نگارش «کتاب السبعة» به دست ابن مجاهد و برجستهسازی هفت قرائت رسمی برای قرآن.
۳. رسمیسازی سوم: معرفی و پذیرش تنها دو راوی از سوی دانی (درگذشت ۴۴۴ هجری) و شاطبی (درگذشته به ۵۹۰ هجری) برای هریک از قرائتهای رسمی هفتگانهی ابن مجاهد، و کنارنهادن قرائتهای شاذّ و راویان دیگر.
۴. رسمیسازی چهارم: افزودن سه قرائت به قرائات هفتگانهی سرشناس بهدست ابن الجَزَری (درگذشته به ۸۳۳ هجری) و رساندن تعداد قرائتهای رسمی به ۱۰ در کتاب «النشر فی القرائات العشر».
۵. رسمیسازی پنجم: انتشار قرآن چاپی الأزهر با قرائت حفص از عاصم در سدهی بیستم میلادی و گسترش آن در سراسر جهان اسلام.
🔻 برخلاف بعضی از مباحث قرآنپژوهیِ معاصر، که با بهرهگیری از روشهای نوین علمی به بررسی وثاقت و اصالت و صدور و ویرایش و جمع و رسمیسازی متن قرآن میپردازند اما سابقهای قابلتوجه در متون اسلامی ندارند، مسألهی اختلاف قرائات قرآن در متون اسلامی و عربی ریشههایی گسترده دارد. از همین جهت توجه به تاریخ اختلاف قرائات و رسم مصاحف در سنّت اسلامی میتواند مقدمهای برای جامعهی مسلمانان باشد تا بتوانند پژوهشهای مشابه دربارهی صدور و جمع و ویرایش و رسمیسازی قرآن را نیز با پیشداوریهای کمتری بررسی کنند.
🎓 شادی حکمت ناصر، قرآنپژوه و استاد «تمدنهای اسلامی و ادبیات عربی» در دانشگاه هاروارد است. او، که متولد کویت و بزرگشدهی لبنان است، دورهی دکتری خود را در دانشگاه هاروارد به پایان برده است و سپس در دانشگاههای ییل، کمبریج، و هاروارد به تدریس و تحقیق پرداخته است.
نخستین کتاب او در حوزهی قرآنپژوهی با عنوان «نقل قرائات قرآن: مسئلهی تواتر و پیدایی قرائتهای شاذّ» در سال ۲۰۱۲ میلادی منتشر شد، و در سال ۱۳۹۸ خورشیدی الهه شاهپسند و ولی عبدی آن را به فارسی برگرداندند و نشر کرگدن آن را منتشر کرد. کتابی که از او معرفی کردم در ماههای پایانی سال ۲۰۲۰ میلادی در بیش از ۹۰۰ صفحه منتشر شده است.
📗 برای دسترسی به این کتاب بنگرید به:
Nasser, Shady Hekmat. The Second Canonization of the Qurʾān (324/936): Ibn Mujāhid and the Founding of the Seven Readings. Leiden: Brill, 2020.
#قرآنپژوهی #قرآن #قرائات #نقادی_ویرایشی
#Quranic_Studies #Quran #Readings #Redaction_Criticism
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
https://t.me/anqanest/34
🔍 قرائتهای رسمی قرآن چگونه بنیان نهاده شدهاند؟
✨ معرفی منابع
📌 معرفی کتاب «دومین رسمیسازی قرآن (۳۲۴ هجری / ۹۳۶ میلادی): ابن مُجاهد و بنیانگذاری قرائتهای هفتگانه» نوشتهی «شادی حکمت ناصر»
بخش ۲ از ۲
🔻 بعضی از یافتهها و ادعاهای ناصر در این کتاب را در موارد زیر آوردهام:
🔅 متن قرآن متنی ثابت و بیتغییر نبوده است. قرآن به مثابهی متنی که بهطور شفاهی ادا و نقل میشده است در طول زمان تطوّر و توسعه یافته است.
🔅 قرائتهای رسمی قرآن، که از مشهورترین آنها «قرائات سبعة» هستند، و مشهورترین و گستردهترینشان امروزه قرائت حفص از عاصم است، برساختههایی بسیار متأخرتر از آن چیزی هستند که ما پیشتر گمان میکردهایم. در همین راستا، ناصر در این کتاب از ادعای بعضی از علمای مسلمان اظهار تأسف میکند که (بهعلت برداشتی نادرست از إسناد قرائت عاصم) بهاشتباه هنوز بر این باورند که روایت حفص از قرائت استادش، عاصم، همان قرائتی است که علی ابن ابیطالب از اصلیترین نسخهی قرآن داشته است که بنابر ادعا از پیامبر به او رسیده بوده است.
🔅 قرائتهای رسمی قرآن نه به یکباره و در زمانی کوتاه و بهدست یک نفر، بلکه در طول سالیانی طولانی بهدست چندین نفر تکوین و تحول یافتهاند، و بهطور متقابل بر نگارش متن قرآن تأثیر داشتهاند.
🔅 باور به اینکه «قرائتهای رسمی قرآن خود نظامی یکپارچه و یکدست از قرائت الفاظ و اصوات قرآن است و اختلافی در درون هریک از قرائتهای رسمی وجود ندارد» چیزی بیش از یک مغالطهی تاریخی نیست.
🔅 این تصور که مسلمانان در اوایل سدهی دوم هجری با همهی قرآن به جزئیات آشنا بودهاند محل شک و پرسش است. بررسی نحوهی ایجاد و تحول قرائات رسمی قرآن و تفاوت و اختلافی که در میان آنها وجود دارد نشان میدهد که مسلمانان بهطور جمعی میکوشیدهاند تا نحوهی خوانش مصحف را نظاممند، و حتی در مواردی «کشف»، کنند.
🔅باید در تصوّرمان از ماهیت «قرآن»، نحوهی شکلگیری آن، و تطوّر آن در طول زمان بازبینی کنیم.
🔻 ناصر در یک تقسیمبندی نو و جالبتوجه، طول بازهی رسمیسازی کتابت و قرائت قرآن را از زمان جمع قرآن در خلافت عثمان تا دوران معاصر گسترش میدهد و در ۵ مرحله خلاصه میکند:
۱. رسمیسازی یکم: زمان میان جمعآوری اولیهی قرآن در عهد عثمان تا تلاش نحویان مسلمان برای ایجاد «عربی» معیار.
۲. رسمیسازی دوم: نگارش «کتاب السبعة» به دست ابن مجاهد و برجستهسازی هفت قرائت رسمی برای قرآن.
۳. رسمیسازی سوم: معرفی و پذیرش تنها دو راوی از سوی دانی (درگذشت ۴۴۴ هجری) و شاطبی (درگذشته به ۵۹۰ هجری) برای هریک از قرائتهای رسمی هفتگانهی ابن مجاهد، و کنارنهادن قرائتهای شاذّ و راویان دیگر.
۴. رسمیسازی چهارم: افزودن سه قرائت به قرائات هفتگانهی سرشناس بهدست ابن الجَزَری (درگذشته به ۸۳۳ هجری) و رساندن تعداد قرائتهای رسمی به ۱۰ در کتاب «النشر فی القرائات العشر».
۵. رسمیسازی پنجم: انتشار قرآن چاپی الأزهر با قرائت حفص از عاصم در سدهی بیستم میلادی و گسترش آن در سراسر جهان اسلام.
🔻 برخلاف بعضی از مباحث قرآنپژوهیِ معاصر، که با بهرهگیری از روشهای نوین علمی به بررسی وثاقت و اصالت و صدور و ویرایش و جمع و رسمیسازی متن قرآن میپردازند اما سابقهای قابلتوجه در متون اسلامی ندارند، مسألهی اختلاف قرائات قرآن در متون اسلامی و عربی ریشههایی گسترده دارد. از همین جهت توجه به تاریخ اختلاف قرائات و رسم مصاحف در سنّت اسلامی میتواند مقدمهای برای جامعهی مسلمانان باشد تا بتوانند پژوهشهای مشابه دربارهی صدور و جمع و ویرایش و رسمیسازی قرآن را نیز با پیشداوریهای کمتری بررسی کنند.
🎓 شادی حکمت ناصر، قرآنپژوه و استاد «تمدنهای اسلامی و ادبیات عربی» در دانشگاه هاروارد است. او، که متولد کویت و بزرگشدهی لبنان است، دورهی دکتری خود را در دانشگاه هاروارد به پایان برده است و سپس در دانشگاههای ییل، کمبریج، و هاروارد به تدریس و تحقیق پرداخته است.
نخستین کتاب او در حوزهی قرآنپژوهی با عنوان «نقل قرائات قرآن: مسئلهی تواتر و پیدایی قرائتهای شاذّ» در سال ۲۰۱۲ میلادی منتشر شد، و در سال ۱۳۹۸ خورشیدی الهه شاهپسند و ولی عبدی آن را به فارسی برگرداندند و نشر کرگدن آن را منتشر کرد. کتابی که از او معرفی کردم در ماههای پایانی سال ۲۰۲۰ میلادی در بیش از ۹۰۰ صفحه منتشر شده است.
📗 برای دسترسی به این کتاب بنگرید به:
Nasser, Shady Hekmat. The Second Canonization of the Qurʾān (324/936): Ibn Mujāhid and the Founding of the Seven Readings. Leiden: Brill, 2020.
#قرآنپژوهی #قرآن #قرائات #نقادی_ویرایشی
#Quranic_Studies #Quran #Readings #Redaction_Criticism
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
https://t.me/anqanest/34
Telegram
آشیانهی عنقاء
🖼 شادی حکمت ناصر، قرآنپژوه مسلمان و نویسندهی کتاب «دومین رسمیسازی قرآن (۳۲۴ هجری / ۹۳۶ میلادی: ابن مُجاهد و بنیانگذاری قرائتهای هفتگانه»
@anqanotes
@anqanotes
📌 محمدهادی گرامی بهتازگی یادداشتی را منتشر کرده است که مطالعهی آن برای علاقهمندان به زمینهی حدیثپژوهی و تاریخ آن در شیعه مفید خواهد بود. بخشهایی از متن یادداشت را در ادامه بازتاب میدهم. برای مطالعهی کامل آن یادداشت به شبکهی خوانشها رجوع کنید.
💢 ملاحظاتی انتقادی دربارهی نشست تحلیل فهرستی آقای مددی: فرصتسوزی یا فرصتسازی
✍️ سیدمحمدهادی گرامی
⚠️ کسی که در درک اکنون ناتوان باشد، در درک واقعیتهای تاریخی ناتوانتر است
⬅️ روز گذشته ۲۱ فروردین ۱۴۰۰ گفتگویی برخط میان آقای مددی و رابرت گیلیو و اندرو نیومن در خصوص تحلیل فهرستی برگزار شد که برخی آن را نقطهی عطفی در تاریخ تعاملات علمای شرق با اندیشمندان غربی دانستند و در تنور این پندار بیش از پیش دمیدند.
⬅️ من نمیخواهم در اینجا دربارهی اینگونه تحلیلها و واکنشها بحث مستقلی کنم، بلکه هدفم ارائه دیدگاهم درباره انگارهی «مسلک فهرستی/ تحلیل فهرستی» است؛ چون به رغم حضور در نشست، امکان ارائهی نظر و پرسش فراهم نشد و آن را به اینجا موکول کردم. با این حال، به این نکته اکتفا میکنم که حتی اگر اصل چنین رویدادی -یا مثلا دیدار پاپ با آقای سیستانی- را بیسابقه بدانیم، باید در خصوص زمینههای روانشناختی و فرهنگی که سبب بروز چنین شور و شعف بیسابقهای در ما شده است بیشتر اندیشگی و تأمل کنیم. دستکم نویسندهی این سطور از کنار انعکاس پرطمطراق چنین رویدادهایی در شرق، بوی ناخوش از خودباختگی علمی-فرهنگی را استشمام میکند.
⬅️ این تأمل و ملاحظه و بازاندیشی در هویت شرقی/ایرانی/اسلامی علاوه بر اینکه مانع از پرداختن به حواشی و دلخوشکردن به تاریخیبودن و بیسابقهبودن چنین دیالوگهایی خواهد شد، فرصت بیشتری به ما جهت تمرکز بیشتر بر کیفیت برگزاری چنین رویدادهایی خواهد داد. دستکم درباره مواجهه آقای مددی با نیومن و گیلیو توقع نگارنده بیش از این بود و هراسانم آنچه که در برابر چشمان دو اسلامپژوه غربی و برخی از مخاطبان آن نواحی به نمایش گذاشته شد، چیزی نبود که بتواند آبروی از دسترفتهی شرق در این حوزهها را بازستاند و [شاید] حتی فرصت تکرار چنین «رویدادهای تاریخی» را تنگتر کند (باشد این بحث تا وقت دگر).
⬅️ آنچه که در این نشست در خصوص تحلیل فهرستی مطرح شد از چند جهت قابل تأمل بود. نگارنده به طور کلی با دیدگاه آقای مددی و ارادتمندان به ایشان همدل است که انتقال حدیثی در امامیه مبتنی بر منابع مکتوب بوده است و به اصطلاح طُرُق انتقال مکتوب بیشترین بار را در این زمینه متحمل شدهاند. با اینکه هستهی این ایده قابل دفاع به نظر میرسد، اما آنچه در فراگرد این هسته به سمع و نظر مخاطبان رسانده شد، قابل تأمل و تاحدی مبالغهآمیز بود.
⬅️ با اینکه آقای مددی، در طول گفتگو در موارد متعددی تلاش کرد تا جایگاه دانش رجال را در میان شیعیان نخستین به کلی نابود نکند و آن را از حیّز انتقاع ساقط نکند و اعتبار و آبرویی در کنار سنت فهرستی برای آن نگاهدارد، اما عملاً آنچه که مخاطب از کلیت این نشست حس میکرد و برداشت میکرد بسیار رادیکالتر از این بود. ایشان در اوایل نشست تأکید کرد که دانش رجال در چند سدهی نخست آنگونه که برای اهل سنت مسأله و مشکله بود، برای شیعیان نبود. چون زمانی که اهل سنت در اوایل سدهی دوم هجری به خود آمدند و به کتابت حدیث نبوی پرداختند و مشغول بسامان کردن اِسناد روایات خود به پیامبر شدند، هنوز شیعیان به ائمهی خود دسترسی داشتند و این امر دست کم تا یک قرن بعد از آن نیز تداوم یافت؛ پس به دلیل حضور و دسترسی عملاً دغدغهی رجالی و اتصال اِسناد برای شیعیان وجود نداشت.
⬅️ این بیان با اینکه در گام نخست خوشتراش و گوشنواز به نظر میآید، براساس شواهد تاریخی برجای مانده از آن دوره قابل دفاع نیست، و بیش از آنکه بیانی مبتنی بر واقعیتهای تاریخی -همانگونه که دغدغهی ایشان است- باشد به نظر میرسد براساس تحمیل یا تحلیل کلامی بر واقعیتهای تاریخی باشد. نگارنده در کتاب «نخستین اندیشههای حدیثی شیعه» نشان داده است که دغدغه و گفتمان اسناد و اتصال احادیث -آن هم به پیامبر نه امامان قبلی!- از اواخر سدهی نخست هجری در شیعه شکل گرفت و حتی امام باقر(ع) برای کسب مقبولیت مجبور بود برخی روایاتش را، با واسطهی جابر ابن عبدالله انصاری، به پیامبر اِسناد دهد. در همان دوره گزارشهایی در دست است که اصحاب امامان از ایشان اِسناد میخواستند و یا خود امام به یاران چنین توصیهای میکردند. همچنین جای این پرسش وجود دارد که گزارشهای متعدد دیگر امامان که روایات خود را متصل به پیامبر میکردند براساس چه دغدغه و نگرانیای شکل گرفته است؟! به نظر میرسد دغدغه و گفتمان اِسناد در شیعه پابهپای اهل سنت و حتی اندکی زودتر از آنها شکل گرفت؛ واقعیت تاریخی که با تحلیلهایی از جنس آنچه بیان شد به چالش کشیده نخواهد شد.
@khanishha
@anqanotes
💢 ملاحظاتی انتقادی دربارهی نشست تحلیل فهرستی آقای مددی: فرصتسوزی یا فرصتسازی
✍️ سیدمحمدهادی گرامی
⚠️ کسی که در درک اکنون ناتوان باشد، در درک واقعیتهای تاریخی ناتوانتر است
⬅️ روز گذشته ۲۱ فروردین ۱۴۰۰ گفتگویی برخط میان آقای مددی و رابرت گیلیو و اندرو نیومن در خصوص تحلیل فهرستی برگزار شد که برخی آن را نقطهی عطفی در تاریخ تعاملات علمای شرق با اندیشمندان غربی دانستند و در تنور این پندار بیش از پیش دمیدند.
⬅️ من نمیخواهم در اینجا دربارهی اینگونه تحلیلها و واکنشها بحث مستقلی کنم، بلکه هدفم ارائه دیدگاهم درباره انگارهی «مسلک فهرستی/ تحلیل فهرستی» است؛ چون به رغم حضور در نشست، امکان ارائهی نظر و پرسش فراهم نشد و آن را به اینجا موکول کردم. با این حال، به این نکته اکتفا میکنم که حتی اگر اصل چنین رویدادی -یا مثلا دیدار پاپ با آقای سیستانی- را بیسابقه بدانیم، باید در خصوص زمینههای روانشناختی و فرهنگی که سبب بروز چنین شور و شعف بیسابقهای در ما شده است بیشتر اندیشگی و تأمل کنیم. دستکم نویسندهی این سطور از کنار انعکاس پرطمطراق چنین رویدادهایی در شرق، بوی ناخوش از خودباختگی علمی-فرهنگی را استشمام میکند.
⬅️ این تأمل و ملاحظه و بازاندیشی در هویت شرقی/ایرانی/اسلامی علاوه بر اینکه مانع از پرداختن به حواشی و دلخوشکردن به تاریخیبودن و بیسابقهبودن چنین دیالوگهایی خواهد شد، فرصت بیشتری به ما جهت تمرکز بیشتر بر کیفیت برگزاری چنین رویدادهایی خواهد داد. دستکم درباره مواجهه آقای مددی با نیومن و گیلیو توقع نگارنده بیش از این بود و هراسانم آنچه که در برابر چشمان دو اسلامپژوه غربی و برخی از مخاطبان آن نواحی به نمایش گذاشته شد، چیزی نبود که بتواند آبروی از دسترفتهی شرق در این حوزهها را بازستاند و [شاید] حتی فرصت تکرار چنین «رویدادهای تاریخی» را تنگتر کند (باشد این بحث تا وقت دگر).
⬅️ آنچه که در این نشست در خصوص تحلیل فهرستی مطرح شد از چند جهت قابل تأمل بود. نگارنده به طور کلی با دیدگاه آقای مددی و ارادتمندان به ایشان همدل است که انتقال حدیثی در امامیه مبتنی بر منابع مکتوب بوده است و به اصطلاح طُرُق انتقال مکتوب بیشترین بار را در این زمینه متحمل شدهاند. با اینکه هستهی این ایده قابل دفاع به نظر میرسد، اما آنچه در فراگرد این هسته به سمع و نظر مخاطبان رسانده شد، قابل تأمل و تاحدی مبالغهآمیز بود.
⬅️ با اینکه آقای مددی، در طول گفتگو در موارد متعددی تلاش کرد تا جایگاه دانش رجال را در میان شیعیان نخستین به کلی نابود نکند و آن را از حیّز انتقاع ساقط نکند و اعتبار و آبرویی در کنار سنت فهرستی برای آن نگاهدارد، اما عملاً آنچه که مخاطب از کلیت این نشست حس میکرد و برداشت میکرد بسیار رادیکالتر از این بود. ایشان در اوایل نشست تأکید کرد که دانش رجال در چند سدهی نخست آنگونه که برای اهل سنت مسأله و مشکله بود، برای شیعیان نبود. چون زمانی که اهل سنت در اوایل سدهی دوم هجری به خود آمدند و به کتابت حدیث نبوی پرداختند و مشغول بسامان کردن اِسناد روایات خود به پیامبر شدند، هنوز شیعیان به ائمهی خود دسترسی داشتند و این امر دست کم تا یک قرن بعد از آن نیز تداوم یافت؛ پس به دلیل حضور و دسترسی عملاً دغدغهی رجالی و اتصال اِسناد برای شیعیان وجود نداشت.
⬅️ این بیان با اینکه در گام نخست خوشتراش و گوشنواز به نظر میآید، براساس شواهد تاریخی برجای مانده از آن دوره قابل دفاع نیست، و بیش از آنکه بیانی مبتنی بر واقعیتهای تاریخی -همانگونه که دغدغهی ایشان است- باشد به نظر میرسد براساس تحمیل یا تحلیل کلامی بر واقعیتهای تاریخی باشد. نگارنده در کتاب «نخستین اندیشههای حدیثی شیعه» نشان داده است که دغدغه و گفتمان اسناد و اتصال احادیث -آن هم به پیامبر نه امامان قبلی!- از اواخر سدهی نخست هجری در شیعه شکل گرفت و حتی امام باقر(ع) برای کسب مقبولیت مجبور بود برخی روایاتش را، با واسطهی جابر ابن عبدالله انصاری، به پیامبر اِسناد دهد. در همان دوره گزارشهایی در دست است که اصحاب امامان از ایشان اِسناد میخواستند و یا خود امام به یاران چنین توصیهای میکردند. همچنین جای این پرسش وجود دارد که گزارشهای متعدد دیگر امامان که روایات خود را متصل به پیامبر میکردند براساس چه دغدغه و نگرانیای شکل گرفته است؟! به نظر میرسد دغدغه و گفتمان اِسناد در شیعه پابهپای اهل سنت و حتی اندکی زودتر از آنها شکل گرفت؛ واقعیت تاریخی که با تحلیلهایی از جنس آنچه بیان شد به چالش کشیده نخواهد شد.
@khanishha
@anqanotes
🔍 قرآن و بافتار بایبلی آن: نسبت متن قرآن با متون بایبلی و پسابایبلی چیست؟
✨ معرفی منابع
📌 بازمعرفیِ مجموعهیادداشتهای ویژهی ماه رمضان، برگرفته از کتاب «قرآن و بایبل: متن و تفسیر» نوشتهی گابرییِل سعید رِینولدز
🔻 در ماه رمضانِ سال گذشته (یعنی رمضان ۱۳۹۹ خورشیدی / ۱۴۴۱ هجری) هر روز دربارهی ارتباط بینامتنیِ قرآن با متون بایبلی و پسابایبلی در قالب ارائهی ارجاعاتی از قرآن به زیرمتنهای بایبلیاش در شبکهی عنقاء یادداشتهایی نوشتم؛ با این امید که این بررسی تطبیقی، هرچند بسیار ساده و کوتاه، در درک ما از نحوهی شکلگیری متن قرآن در بافتار برجامانده از فرهنگ و متون بایبلی و پسابایبلی، و شناخت بهتر ما از گفتوگوی قرآن با آن متون یا وامگیری قرآن بهطور مستقیم یا غیرمستقیم از آن منابع مؤثر باشد.
🔻 منبع اصلی من برای آن یادداشتها کتاب «قرآن و بایبل: متن و تفسیر» نوشتهی گابریل سعید رینولدز بود، هرچند در مواردی از منابع دیگر در همین حوزهی مطالعاتی و پژوهشی نیز استفاده کردم و تحلیلهایی نیز بر متن افزودم.
🔅 در ماه رمضان امسال (۱۴۰۰ خورشیدی / ۱۴۴۲ هجری) آن یادداشتها را در عنقاء بازنشر خواهم کرد و مطالبی نیز به آنها خواهم افزود.
🔻 در سراسر این مجموعه یادداشتها، ترجمهی فارسی آیههای قرآن از محمدمهدی فولادوند است. ترجمهی فارسی متون بایبلی از پیروز سیّار است که با [پ.س.] مشخص میشوند. اگر ترجمهی پیروز سیار از آن متون منتشر نشده باشد از ترجمهی فارسی کتاب مقدس موسوم به «ترجمهی قدیمی» استفاده میکنم که با [ت.ق.] مشخص میشوند. در مواردی که آن متون تاکنون به فارسی ترجمه نشده باشند (که بیشترِ متون پسابایبلی چنیناند) ترجمه از زهیر میرکریمی است و با [ز.م.] مشخص میشوند.
#قرآن #بایبل #زیرمتن #فرامتن #بینامتنیت #گابرییل_سعید_رینولدز
#Quran #Bible #Hypotext #Hypertext #Intertextuality #Gabriel_Said_Reynolds
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
https://t.me/anqanest/35
✨ معرفی منابع
📌 بازمعرفیِ مجموعهیادداشتهای ویژهی ماه رمضان، برگرفته از کتاب «قرآن و بایبل: متن و تفسیر» نوشتهی گابرییِل سعید رِینولدز
🔻 در ماه رمضانِ سال گذشته (یعنی رمضان ۱۳۹۹ خورشیدی / ۱۴۴۱ هجری) هر روز دربارهی ارتباط بینامتنیِ قرآن با متون بایبلی و پسابایبلی در قالب ارائهی ارجاعاتی از قرآن به زیرمتنهای بایبلیاش در شبکهی عنقاء یادداشتهایی نوشتم؛ با این امید که این بررسی تطبیقی، هرچند بسیار ساده و کوتاه، در درک ما از نحوهی شکلگیری متن قرآن در بافتار برجامانده از فرهنگ و متون بایبلی و پسابایبلی، و شناخت بهتر ما از گفتوگوی قرآن با آن متون یا وامگیری قرآن بهطور مستقیم یا غیرمستقیم از آن منابع مؤثر باشد.
🔻 منبع اصلی من برای آن یادداشتها کتاب «قرآن و بایبل: متن و تفسیر» نوشتهی گابریل سعید رینولدز بود، هرچند در مواردی از منابع دیگر در همین حوزهی مطالعاتی و پژوهشی نیز استفاده کردم و تحلیلهایی نیز بر متن افزودم.
🔅 در ماه رمضان امسال (۱۴۰۰ خورشیدی / ۱۴۴۲ هجری) آن یادداشتها را در عنقاء بازنشر خواهم کرد و مطالبی نیز به آنها خواهم افزود.
🔻 در سراسر این مجموعه یادداشتها، ترجمهی فارسی آیههای قرآن از محمدمهدی فولادوند است. ترجمهی فارسی متون بایبلی از پیروز سیّار است که با [پ.س.] مشخص میشوند. اگر ترجمهی پیروز سیار از آن متون منتشر نشده باشد از ترجمهی فارسی کتاب مقدس موسوم به «ترجمهی قدیمی» استفاده میکنم که با [ت.ق.] مشخص میشوند. در مواردی که آن متون تاکنون به فارسی ترجمه نشده باشند (که بیشترِ متون پسابایبلی چنیناند) ترجمه از زهیر میرکریمی است و با [ز.م.] مشخص میشوند.
#قرآن #بایبل #زیرمتن #فرامتن #بینامتنیت #گابرییل_سعید_رینولدز
#Quran #Bible #Hypotext #Hypertext #Intertextuality #Gabriel_Said_Reynolds
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
https://t.me/anqanest/35
Telegram
آشیانهی عنقاء
🖼 گابرییِل سعید رِینولدز، قرآنپژوه و نویسندهی کتاب «قرآن و بایبل: متن و تفسیر»
@anqanotes
@anqanotes
🔍 هنگامی که واژههای «بایبل»، «متون بایبلی»، و «متون پسابایبلی» را بهکار میبریم از چه سخن میگوییم؟
✨ واژهشناسی
بخش ۱ از ۲
🔅 بایبل چیست؟
🔻 در یادداشتهایی که در شبکهی عنقاء منتشر شدهاند و میشوند، در برابر واژهی Bible از «بایبل» و در برابر Scripture از «کُراسه» استفاده میشود. برای بحثهای بیشتر دربارهی رُجحانِ «بایبل» بر معادلگزینیهای دیگر همچون «کتاب مقدّس» و «عهدین»، و رُجحانِ «کُراسه» بر معادلگزینیهای دیگر همچون «متن مقدس»، «کتاب مقدّس»، «مُصحَف»، و «صحیفه» رجوع کنید به:
📗 طباطبایی، محمدعلی (مهرداد). "دینپژوهی ایرانی و مشکل معادلگزینی: پیشنهاد معادلهایی پارسی برای چند اصطلاح کلیدی." آینه پژوهش ۱۷۳ (۱۳۹۷): ۳۳−۴۶.
🔻 خلاصه اینکه، بایبل امروزه اسم خاصِ مجموعهای از کتابهای دینی و مذهبیِ یهودیان و مسیحیان است، و ترجمهی اسامی خاص به واژگانی که معنای آن واژه را برسانند روش درستی در ترجمه نیست. چنانچه در ترجمهی «قرآن» آن را مثلاً به «خواندنی» ترجمه نمیکنند، بلکه Qur'an ترجمه میشود.
🔅 متونِ بایبلی چیستند؟
🔻 بایبل امروزه نامی است برای مجموعهای از متون دینی و مذهبی یهودیان و مسیحیان که در ترکیب کنونیاش شامل سه بخش عمده است:
۱. تَنَخ یا میقرا یا بایبلِ عبری که کراسههای یهودیان است؛
۲. کتابهای قانونی ثانی که کراسههایی با ریشههای یهودیاند اما به زبان آرامی نوشته شدهاند و یهودیان آنها را جزء کراسههای خود نمیدانند ولی بعضی از مسیحیان آنها را جزء کراسههای خود میدانند؛ و
۳. عهد جدید که مشتمل بر اناجیل چهارگانه، اَعمال رسولان، رسائل پولِس، نامهی یعقوب، رسالههای پِطرُس، رسالههای یوحنّا، رسالهی یهودا، و مکاشفهی یوحنّا است.
🔻 تنَخ، که بر طبق شمارش یهودیان مشتمل بر ۲۴ کتاب است، سرواژهای است برآمده از حروف نخست بخشهای اصلی کراسههای یهودیان با نامهای تورا (اسفار پنجگانه، کتابهای شریعت)، نِویئیم (کتابهای پیامبران)، و کِتوویم (مکتوبات). امروزه به تَنَخ «بایبل عبری» نیز گفته میشود و در مجامع و نوشتارهای علمی برای دوری از جانبداریکردن به نفع مسیحیان از بهکار بردن اصطلاحاتِ «عهد قدیم» یا «عهد عتیق» احتراز میشود. تنخ در نزد خود یهودیان از دورهی رَبَّنی «میقرا» (מקרא) نیز نامیده میشود که به معنای «خواندن» است زیرا کل آن را در جمعی عمومی در مراسمی هفتگی در طول یک سال از ابتدا تا انتها میخواندهاند. شباهت «میقرا» نزد یهودیان و «قرآن» نزد مسلمانان، چه در نامگذاری و چه در کاربرد، قابل توجه است. این شباهت بیشتر میشود اگر بدانیم که «میقرا» از ریشهی عبری ק-ר-א (قوف - رِش - آلِف) است که معادلِ آن در عربی ریشهی ق-ر-ا (قاف - راء - الف) است.
🔻 مسیحیان کاتولیک و مسیحیان ارتدوکس، افزون بر تَنَخ و عهد جدید کتابهای دیگری با نام «کتابهای قانونی ثانی» که کتابهایی اصالتاً یهودیاند را نیز جزء مجموعهی بایبل خود میدانند، اما مسیحیان پروتستان تنها تَنَخ و عهد جدید را جزء کتاب مقدس قانونی خود میشمارند. در ادامهی این یادداشت با تفصیل بیشتری دبارهی متون قانونی ثانی نوشتهام.
🔻 عهد جدید، که شاملِ کراسههای ویژهی مسیحیان است و نزد یهودیان اعتباری ندارد، دربردارندهی انجیلهای رسمی چهارگانهی مَتّیٰ، مَرقُس، لوقا، و یوحنّا است. همچنین، افزون بر این چهار انجیل، عهد جدید شامل این کتابها و رسالهها نیز میشود: اَعمال رسولان، رسائل پولِس، نامهی یعقوب، رسالههای پِطرُس، رسالههای یوحنّا، رسالهی یهودا، و مکاشفهی یوحنّا.
🔻 بر طبق شمارش مسیحیان کاتولیک، بایبلِ عبری پس از تفکیک بعضی از کتابهای تَنَخ به تعداد بیشتری کتاب کوتاهتر و با افزودن چند کتاب دیگر با عنوان کتابهای قانونی ثانی مشتمل بر ۴۶ کتاب میشود، و عهد جدید مشتمل بر ۲۷ کتاب است.
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
ادامه در 👇🏼
✨ واژهشناسی
بخش ۱ از ۲
🔅 بایبل چیست؟
🔻 در یادداشتهایی که در شبکهی عنقاء منتشر شدهاند و میشوند، در برابر واژهی Bible از «بایبل» و در برابر Scripture از «کُراسه» استفاده میشود. برای بحثهای بیشتر دربارهی رُجحانِ «بایبل» بر معادلگزینیهای دیگر همچون «کتاب مقدّس» و «عهدین»، و رُجحانِ «کُراسه» بر معادلگزینیهای دیگر همچون «متن مقدس»، «کتاب مقدّس»، «مُصحَف»، و «صحیفه» رجوع کنید به:
📗 طباطبایی، محمدعلی (مهرداد). "دینپژوهی ایرانی و مشکل معادلگزینی: پیشنهاد معادلهایی پارسی برای چند اصطلاح کلیدی." آینه پژوهش ۱۷۳ (۱۳۹۷): ۳۳−۴۶.
🔻 خلاصه اینکه، بایبل امروزه اسم خاصِ مجموعهای از کتابهای دینی و مذهبیِ یهودیان و مسیحیان است، و ترجمهی اسامی خاص به واژگانی که معنای آن واژه را برسانند روش درستی در ترجمه نیست. چنانچه در ترجمهی «قرآن» آن را مثلاً به «خواندنی» ترجمه نمیکنند، بلکه Qur'an ترجمه میشود.
🔅 متونِ بایبلی چیستند؟
🔻 بایبل امروزه نامی است برای مجموعهای از متون دینی و مذهبی یهودیان و مسیحیان که در ترکیب کنونیاش شامل سه بخش عمده است:
۱. تَنَخ یا میقرا یا بایبلِ عبری که کراسههای یهودیان است؛
۲. کتابهای قانونی ثانی که کراسههایی با ریشههای یهودیاند اما به زبان آرامی نوشته شدهاند و یهودیان آنها را جزء کراسههای خود نمیدانند ولی بعضی از مسیحیان آنها را جزء کراسههای خود میدانند؛ و
۳. عهد جدید که مشتمل بر اناجیل چهارگانه، اَعمال رسولان، رسائل پولِس، نامهی یعقوب، رسالههای پِطرُس، رسالههای یوحنّا، رسالهی یهودا، و مکاشفهی یوحنّا است.
🔻 تنَخ، که بر طبق شمارش یهودیان مشتمل بر ۲۴ کتاب است، سرواژهای است برآمده از حروف نخست بخشهای اصلی کراسههای یهودیان با نامهای تورا (اسفار پنجگانه، کتابهای شریعت)، نِویئیم (کتابهای پیامبران)، و کِتوویم (مکتوبات). امروزه به تَنَخ «بایبل عبری» نیز گفته میشود و در مجامع و نوشتارهای علمی برای دوری از جانبداریکردن به نفع مسیحیان از بهکار بردن اصطلاحاتِ «عهد قدیم» یا «عهد عتیق» احتراز میشود. تنخ در نزد خود یهودیان از دورهی رَبَّنی «میقرا» (מקרא) نیز نامیده میشود که به معنای «خواندن» است زیرا کل آن را در جمعی عمومی در مراسمی هفتگی در طول یک سال از ابتدا تا انتها میخواندهاند. شباهت «میقرا» نزد یهودیان و «قرآن» نزد مسلمانان، چه در نامگذاری و چه در کاربرد، قابل توجه است. این شباهت بیشتر میشود اگر بدانیم که «میقرا» از ریشهی عبری ק-ר-א (قوف - رِش - آلِف) است که معادلِ آن در عربی ریشهی ق-ر-ا (قاف - راء - الف) است.
🔻 مسیحیان کاتولیک و مسیحیان ارتدوکس، افزون بر تَنَخ و عهد جدید کتابهای دیگری با نام «کتابهای قانونی ثانی» که کتابهایی اصالتاً یهودیاند را نیز جزء مجموعهی بایبل خود میدانند، اما مسیحیان پروتستان تنها تَنَخ و عهد جدید را جزء کتاب مقدس قانونی خود میشمارند. در ادامهی این یادداشت با تفصیل بیشتری دبارهی متون قانونی ثانی نوشتهام.
🔻 عهد جدید، که شاملِ کراسههای ویژهی مسیحیان است و نزد یهودیان اعتباری ندارد، دربردارندهی انجیلهای رسمی چهارگانهی مَتّیٰ، مَرقُس، لوقا، و یوحنّا است. همچنین، افزون بر این چهار انجیل، عهد جدید شامل این کتابها و رسالهها نیز میشود: اَعمال رسولان، رسائل پولِس، نامهی یعقوب، رسالههای پِطرُس، رسالههای یوحنّا، رسالهی یهودا، و مکاشفهی یوحنّا.
🔻 بر طبق شمارش مسیحیان کاتولیک، بایبلِ عبری پس از تفکیک بعضی از کتابهای تَنَخ به تعداد بیشتری کتاب کوتاهتر و با افزودن چند کتاب دیگر با عنوان کتابهای قانونی ثانی مشتمل بر ۴۶ کتاب میشود، و عهد جدید مشتمل بر ۲۷ کتاب است.
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
ادامه در 👇🏼
ادامه از 👆🏼
🔍 هنگامی که واژههای «بایبل»، «متون بایبلی»، و «متون پسابایبلی» را بهکار میبریم از چه سخن میگوییم؟
✨ واژهشناسی
بخش ۲ از ۲
🔅 متون قانونیِ ثانی چیستند؟
🔻 متون «قانونیِ ثانی» در نزد مسیحیان کاتولیک و مسیحیان ارتدوکس، و متون «بیناعهدِینی» نزد مسیحیان پروتستان، دو نام برای مفهومی یکساناند. این متون دربردارندهی نوشتههایی دینی و مذهبیاند که پیش از عهد جدید اما پس از تَنَخ (بایبل عبری) در بازهای حدود ۴۰۰ سال نوشته شدهاند. این متون در تَنَخ —که با نامهای بایبل عبری، میقرا، کتابهای قانونی یهودی، و قانون اوّل نیز شناخته میشوند— گنجانده نشدهاند، اما در بعضی ترجمههای یونانی و لاتین از بایبل یهودی و مسیحی، مانند ترجمهی هفتادی به زبان یونانی و وُلگِیت به زبان لاتین، آمدهاند.
🔻کلیسای کاتولیک، کلیسای ارتدوکس شرقی، کلیساهای ارتدوکس مشرقی، و کلیسای شرقیِ آشوری، بعضی از آن کتابها را جزء بایبل خود میدانند و آنها را کتابهای قانونی ثانی نامیدهاند. اما مسیحیان پروتستان، با این دلیل که این متون جزء متون قانونی یهودیان نبودهاند و معمولاً به زبان عبری نوشته نشدهاند و محتوای آنها توجیهگر بعضی از باورهای مسیحیان کاتولیک شدهاند، این کتابها را داخل در کتابهای قانونی خود نمیدانند ولی همچنان آنها را با عنوان متون بیناعهدِینی بهطور جداگانه چاپ میکنند. این متون بر اساس کتاب مقدس اورشلیم عبارتند از: طوبیا، یهودیت، اول مَکّابیان، دوم مَکّابیان، باروک، حکمت سلیمان، یشوع بن سیرا، بخشهایی از کتاب اِستِر، و بخشهایی از کتاب دانیال.
🔅 متون مشکوک و منحول چیستند؟
🔻 متون مشکوک یا پنهان یا مجعول یا اَپوکِریفا اصطلاحی است که در یکی از اطلاقاتش مصداقی تقریباً معادل با متون قانونی ثانی دارد و در کاربرد سنتّی در کلیسای مسیحی به هر آن متنی اطلاق میشده است که از متون کراسهای و قانونی مسیحی نبودهاند اما همچنان جزء متون دینی و مذهبی یهودی و مسیحی انگاشته میشدهاند. متون مشکوک در اطلاق دیگری نیز به کار میرود و آن مجموعهای است پُرتعداد از کتابهای یهودی، و اناجیل، کتابهای اعمال، رسالهها، مکاشفهها، مواعظ، و آموزههای مسیحی که در مجموعهی عهد جدید گنجانده نشدهاند.
🔻 در اطلاق اخیر، متون مشکوک شامل بعضی از متون منحول میشود که منحولات و سوداپیگرِفا نیز نامیده میشوند. «منحولات» یا «متون منحول» یا «دروغنامیدهها» اصطلاحی است که به متونی یهودی یا مسیحی اطلاق میشود که اکنون فهمیدهایم که نام نویسندهای را بر خود دارند که نگارش متن از او نیست اما قبلاً بهاشتباه یا عامدانه به آن نویسنده نسبت داده شدهاند.
🔅 متون پسابایبلی چیستند؟
🔻 متون پسابایبلی نامی است که به مجموعهای متنوع از متون اطلاق میشود که در مجموعههای متون قانونی یهودی گنجانده نشدهاند و به فقه و احکام، تفسیر، و آموزشهای دینیِ یهودی میپردازند. متون بهجا مانده از دوران معبد دوم (۵۱۶ قم تا ۷۰ م) و متون رَبَّنی یعنی تلمود و میدراش را متون پسابایبلی میدانند.
🔻 تلمود یا توراتِ شفاهی اصلیترین و کهنترین منبع فقه و الهیات یهودی بوده است و شامل دو بخش است: میشنا و گِمارا. میشنا شامل آراء و مباحثات فقهی یهودی است که ابتدا بهصورت شفاهی بودهاند و در سدههای یکم و دوم میلادی در میشنا مکتوب شده است، و گِمارا تفسیر و توضیح و نقد میشنا در سدههای سوم تا ششم میلادی است. میدراش دربردارندهی تفسیرهای ربّیها بر تَنَخ (بایبل عبری) است که نخستین بخشهای آن در سدهی پنجم میلادی نوشته شدهاند.
#بایبل #متون_بایبلی #کتابهای_قانونی_ثانی #متون_مشکوک #متون_منحول #متون_پسابایبلی #تنخ #میقرا #بایبل_عبری #عهد_جدید
#Bible #Biblical_Texts #Deuterocanonical_Books #Apocrypha #Pseudepigrapha #PostBiblical_Texts #ParaBiblical_Texts #TaNaKh #Mikra #Hebrew_Bible #New_Testament
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
🔍 هنگامی که واژههای «بایبل»، «متون بایبلی»، و «متون پسابایبلی» را بهکار میبریم از چه سخن میگوییم؟
✨ واژهشناسی
بخش ۲ از ۲
🔅 متون قانونیِ ثانی چیستند؟
🔻 متون «قانونیِ ثانی» در نزد مسیحیان کاتولیک و مسیحیان ارتدوکس، و متون «بیناعهدِینی» نزد مسیحیان پروتستان، دو نام برای مفهومی یکساناند. این متون دربردارندهی نوشتههایی دینی و مذهبیاند که پیش از عهد جدید اما پس از تَنَخ (بایبل عبری) در بازهای حدود ۴۰۰ سال نوشته شدهاند. این متون در تَنَخ —که با نامهای بایبل عبری، میقرا، کتابهای قانونی یهودی، و قانون اوّل نیز شناخته میشوند— گنجانده نشدهاند، اما در بعضی ترجمههای یونانی و لاتین از بایبل یهودی و مسیحی، مانند ترجمهی هفتادی به زبان یونانی و وُلگِیت به زبان لاتین، آمدهاند.
🔻کلیسای کاتولیک، کلیسای ارتدوکس شرقی، کلیساهای ارتدوکس مشرقی، و کلیسای شرقیِ آشوری، بعضی از آن کتابها را جزء بایبل خود میدانند و آنها را کتابهای قانونی ثانی نامیدهاند. اما مسیحیان پروتستان، با این دلیل که این متون جزء متون قانونی یهودیان نبودهاند و معمولاً به زبان عبری نوشته نشدهاند و محتوای آنها توجیهگر بعضی از باورهای مسیحیان کاتولیک شدهاند، این کتابها را داخل در کتابهای قانونی خود نمیدانند ولی همچنان آنها را با عنوان متون بیناعهدِینی بهطور جداگانه چاپ میکنند. این متون بر اساس کتاب مقدس اورشلیم عبارتند از: طوبیا، یهودیت، اول مَکّابیان، دوم مَکّابیان، باروک، حکمت سلیمان، یشوع بن سیرا، بخشهایی از کتاب اِستِر، و بخشهایی از کتاب دانیال.
🔅 متون مشکوک و منحول چیستند؟
🔻 متون مشکوک یا پنهان یا مجعول یا اَپوکِریفا اصطلاحی است که در یکی از اطلاقاتش مصداقی تقریباً معادل با متون قانونی ثانی دارد و در کاربرد سنتّی در کلیسای مسیحی به هر آن متنی اطلاق میشده است که از متون کراسهای و قانونی مسیحی نبودهاند اما همچنان جزء متون دینی و مذهبی یهودی و مسیحی انگاشته میشدهاند. متون مشکوک در اطلاق دیگری نیز به کار میرود و آن مجموعهای است پُرتعداد از کتابهای یهودی، و اناجیل، کتابهای اعمال، رسالهها، مکاشفهها، مواعظ، و آموزههای مسیحی که در مجموعهی عهد جدید گنجانده نشدهاند.
🔻 در اطلاق اخیر، متون مشکوک شامل بعضی از متون منحول میشود که منحولات و سوداپیگرِفا نیز نامیده میشوند. «منحولات» یا «متون منحول» یا «دروغنامیدهها» اصطلاحی است که به متونی یهودی یا مسیحی اطلاق میشود که اکنون فهمیدهایم که نام نویسندهای را بر خود دارند که نگارش متن از او نیست اما قبلاً بهاشتباه یا عامدانه به آن نویسنده نسبت داده شدهاند.
🔅 متون پسابایبلی چیستند؟
🔻 متون پسابایبلی نامی است که به مجموعهای متنوع از متون اطلاق میشود که در مجموعههای متون قانونی یهودی گنجانده نشدهاند و به فقه و احکام، تفسیر، و آموزشهای دینیِ یهودی میپردازند. متون بهجا مانده از دوران معبد دوم (۵۱۶ قم تا ۷۰ م) و متون رَبَّنی یعنی تلمود و میدراش را متون پسابایبلی میدانند.
🔻 تلمود یا توراتِ شفاهی اصلیترین و کهنترین منبع فقه و الهیات یهودی بوده است و شامل دو بخش است: میشنا و گِمارا. میشنا شامل آراء و مباحثات فقهی یهودی است که ابتدا بهصورت شفاهی بودهاند و در سدههای یکم و دوم میلادی در میشنا مکتوب شده است، و گِمارا تفسیر و توضیح و نقد میشنا در سدههای سوم تا ششم میلادی است. میدراش دربردارندهی تفسیرهای ربّیها بر تَنَخ (بایبل عبری) است که نخستین بخشهای آن در سدهی پنجم میلادی نوشته شدهاند.
#بایبل #متون_بایبلی #کتابهای_قانونی_ثانی #متون_مشکوک #متون_منحول #متون_پسابایبلی #تنخ #میقرا #بایبل_عبری #عهد_جدید
#Bible #Biblical_Texts #Deuterocanonical_Books #Apocrypha #Pseudepigrapha #PostBiblical_Texts #ParaBiblical_Texts #TaNaKh #Mikra #Hebrew_Bible #New_Testament
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes