Forwarded from مدرسانۀ دورنما
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
✨ درس‌گفتار ویدئویی #نیکلای_ساینای
درباره «رویکرد تاریخی و ادبی به قرآن»
🔅 قسمت سوم:
تصدیق و تبیین: گفت‌وگوی قرآن با سنت‌های یهودی‌ـ‌مسیحی
🔷 نسخه کامل ویدئو (حدود ۱۷ دقیقه) در:
✅ آپارات دورنما ✅ یوتوب دورنما
@doornamaa
درباره «رویکرد تاریخی و ادبی به قرآن»
🔅 قسمت سوم:
تصدیق و تبیین: گفت‌وگوی قرآن با سنت‌های یهودی‌ـ‌مسیحی
🔷 نسخه کامل ویدئو (حدود ۱۷ دقیقه) در:
✅ آپارات دورنما ✅ یوتوب دورنما
@doornamaa
Forwarded from مدرسانۀ دورنما
This media is not supported in your browser
VIEW IN TELEGRAM
✨ درس‌گفتار ویدئویی #نیکلای_ساینای
درباره «رویکرد تاریخی و ادبی به قرآن»
🔅 قسمت چهارم: قرآن به‌مثابۀ ادبیات
🔷 نسخه کامل ویدئو (حدود ۱۷ دقیقه) در:
✅ آپارات دورنما ✅ یوتوب دورنما
@doornamaa
درباره «رویکرد تاریخی و ادبی به قرآن»
🔅 قسمت چهارم: قرآن به‌مثابۀ ادبیات
🔷 نسخه کامل ویدئو (حدود ۱۷ دقیقه) در:
✅ آپارات دورنما ✅ یوتوب دورنما
@doornamaa
✨ صداقت علمی و دگردیسی فکری محمد مجتهدشبستری در نگاه به تدوین قرآن و نبوت محمد
📝 متن زیر برگرفته از پایگاه اینترنتی محمد مجتهدشبستری است که دیروز، ۱ خرداد ۱۴۰۰، منتشر شده است.
———————————————
🔻 برای خوانندگان آثار اینجانب این پرسش پیش آمده که چرا نگارند‌ی مقالات «قرائت نبوی از جهان» این عنوان را کنار گذاشت؟
🔻 پاسخ کوتاه این پرسش این است که در آن عنوان دو مدعای تاریخی مسلم گرفته شده بود:
🔅 اول اینکه تمامی متن فعلی قرآن از نگاه تاریخی اثر یا آثار یک شخص است که «نبی» بوده است و جهان را وحیانی قرائت کرده است.
🔅 دوم اینکه آن شخص همانا حضرت محمد پیامبر اسلام است.
🔻 وقتی با مطالعات بیشتر دریافتم که آن دو مدعای تاریخی هر دو با پژوهش‌های متأخر مورد تردید قرار گرفته‌است، صداقت علمی ایجاب می‌کرد آن عنوان را گرچه بسیار جذاب می‌نمود رها سازم.
🔻 پس از این دگردیسی فکری آنچه از آن بحث‌ها برای من باقی ماند همین بود که بگویم ما می‌توانیم از متن فعلی قرآن «خوانش پدیدارشناسانه» و «خوانش روایی» ارائه کنیم و این ارائه تحت همین دو عنوان فعلاً در همین وبسایت قابل خواندن است.
🖋محمد مجتهد شبستری
۱ خرداد ۱۴۰۰
———————————————
توجه فرمایید: متن یادداشت «چرا عنوان «قرائت نبوی از جهان» را کنار گذاشتم؟» به صورتی که در زیر می‌خوانید تصحیح شده است
چرا عنوان «قرائت نبوی از جهان» را کنار گذاشتم؟
برای خوانندگان آثار اینجانب این پرسش پیش آمده که چرا نگارندۀ مقالات «قرائت نبوی از جهان» این عنوان را کنار گذاشت؟ پاسخ کوتاه این پرسش این است که در آن عنوان دو مدعای تاریخی، مسلم گرفته شده بود: اول اینکه تمامی متن فعلی قرآن از نگاه تاریخی اثر یا آثار یک شخص است که «نبی» بوده است و جهان را وحیانی قرائت کرده است. دوم اینکه آن شخص همانا حضرت محمد پیامبر اسلام است.
من متوجه شدم که مطالعات تاریخی که تا کنون در بارۀ متن قرآن انجام شده برای مطمئن شدن از آن دو مدعای تاریخی کافی نیستند. در این صورت صداقت علمی ایجاب می‌کرد آن عنوان را گرچه بسیار جذاب می‌نمود رها سازم. پس از این توجه بود که دیدم آنچه از آن بحث‌ها برای من باقی می‌ماند همین است که بگویم ما می‌توانیم از متن فعلی قرآن «خوانش پدیدارشناسانه» و «خوانش روایی» ارائه کنیم و این ارائه تحت همین دو عنوان، فعلاً در همین وبسایت قابل خواندن است.
محمد مجتهد شبستری
۱ خرداد ۱۴۰۰
(تصحیح‌شده در ۷ خرداد ۱۴۰۰)
———————————————
ظاهراً طرز بیان اینجانب در متن پیشین نارسا بوده و موجب پاره‌ای از برداشت‌ها شده که منظور من نبوده است. صواب دیدم آن متن تصحیح شود تا ابهام‌ها برطرف گردد.
———————————————
#قرآن #محمد #نبوت #محمد_مجتهدشبستری #قرائت_نبوی_از_جهان
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
📝 متن زیر برگرفته از پایگاه اینترنتی محمد مجتهدشبستری است که دیروز، ۱ خرداد ۱۴۰۰، منتشر شده است.
———————————————
🔻 برای خوانندگان آثار اینجانب این پرسش پیش آمده که چرا نگارند‌ی مقالات «قرائت نبوی از جهان» این عنوان را کنار گذاشت؟
🔻 پاسخ کوتاه این پرسش این است که در آن عنوان دو مدعای تاریخی مسلم گرفته شده بود:
🔅 اول اینکه تمامی متن فعلی قرآن از نگاه تاریخی اثر یا آثار یک شخص است که «نبی» بوده است و جهان را وحیانی قرائت کرده است.
🔅 دوم اینکه آن شخص همانا حضرت محمد پیامبر اسلام است.
🔻 وقتی با مطالعات بیشتر دریافتم که آن دو مدعای تاریخی هر دو با پژوهش‌های متأخر مورد تردید قرار گرفته‌است، صداقت علمی ایجاب می‌کرد آن عنوان را گرچه بسیار جذاب می‌نمود رها سازم.
🔻 پس از این دگردیسی فکری آنچه از آن بحث‌ها برای من باقی ماند همین بود که بگویم ما می‌توانیم از متن فعلی قرآن «خوانش پدیدارشناسانه» و «خوانش روایی» ارائه کنیم و این ارائه تحت همین دو عنوان فعلاً در همین وبسایت قابل خواندن است.
🖋محمد مجتهد شبستری
۱ خرداد ۱۴۰۰
———————————————
توجه فرمایید: متن یادداشت «چرا عنوان «قرائت نبوی از جهان» را کنار گذاشتم؟» به صورتی که در زیر می‌خوانید تصحیح شده است
چرا عنوان «قرائت نبوی از جهان» را کنار گذاشتم؟
برای خوانندگان آثار اینجانب این پرسش پیش آمده که چرا نگارندۀ مقالات «قرائت نبوی از جهان» این عنوان را کنار گذاشت؟ پاسخ کوتاه این پرسش این است که در آن عنوان دو مدعای تاریخی، مسلم گرفته شده بود: اول اینکه تمامی متن فعلی قرآن از نگاه تاریخی اثر یا آثار یک شخص است که «نبی» بوده است و جهان را وحیانی قرائت کرده است. دوم اینکه آن شخص همانا حضرت محمد پیامبر اسلام است.
من متوجه شدم که مطالعات تاریخی که تا کنون در بارۀ متن قرآن انجام شده برای مطمئن شدن از آن دو مدعای تاریخی کافی نیستند. در این صورت صداقت علمی ایجاب می‌کرد آن عنوان را گرچه بسیار جذاب می‌نمود رها سازم. پس از این توجه بود که دیدم آنچه از آن بحث‌ها برای من باقی می‌ماند همین است که بگویم ما می‌توانیم از متن فعلی قرآن «خوانش پدیدارشناسانه» و «خوانش روایی» ارائه کنیم و این ارائه تحت همین دو عنوان، فعلاً در همین وبسایت قابل خواندن است.
محمد مجتهد شبستری
۱ خرداد ۱۴۰۰
(تصحیح‌شده در ۷ خرداد ۱۴۰۰)
———————————————
ظاهراً طرز بیان اینجانب در متن پیشین نارسا بوده و موجب پاره‌ای از برداشت‌ها شده که منظور من نبوده است. صواب دیدم آن متن تصحیح شود تا ابهام‌ها برطرف گردد.
———————————————
#قرآن #محمد #نبوت #محمد_مجتهدشبستری #قرائت_نبوی_از_جهان
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
🔍 تأملاتی درباره‌ی دگردیسی فکری مجتهد شبستری
✨ نقدی بر مناظره و مناظره‌جویی
بخش ۱ از ۲
🔻 محمد مجتهدشبستری، چهره‌ی شناخته‌شده‌ی نواندیشی دینی، در نخستین روز از خرداد ۱۴۰۰ در یادداشتی کوتاه اعلام کرد که با مطالعاتِ بیشتر دریافته است که دو مدعایِ تاریخی که تاکنون مسلّم می‌انگاشته است، یعنی (۱) "اینکه تمامی متن فعلی قرآن، از نگاه تاریخی، اثر یا آثار یک شخص است که «نبی» بوده است و جهان را وحیانی قرائت کرده است؛" و (۲) "اینکه آن شخص همانا حضرت محمّد، پیامبر اسلام، است" با پژوهش‌های متأخّر مورد تردید قرار گرفته‌اند؛ بنابراین صداقت علمی ایجاب کرده است که عنوان مقالاتِ «قرائت نبوی از جهان» را تغییر دهد.
🔻 هرچند باید منتظر باشیم تا شاید در آینده ایشان درباره‌ی این دگردیسی فکری توضیح بیشتری ارائه کنند، اما تا اینجا نیز یادداشت ایشان آموختنی‌های بسیاری دارد.
🔻 دگردیسِ فکریِ مجتهدشبستری تحسین‌برانگیز است، نه الزاماً برای محتوایِ ادعایش، بلکه برای رویکردش. اینکه شخصی در ۸۵ سالگی همچنان ذهنی پویا، جستجوگر، و نقّاد داشته باشد؛ بتواند از زیر بارِ سنگینِ مواضع فکری گذشته‌اش بیرون بیاید و جایگاه خود را تغییر بدهد؛ و شجاعانه دگردیسیِ فکری خود را اعلام کند تحسین‌برانگیز و آموختنی است. می‌توانیم با محتوای ادعای مجتهدشبستری موافق باشیم یا مخالف، اما نمی‌توانیم رویکرد آزاداندیشانه و نقّادانهاش را نَسِتاییم.
🔻 نوع مواجهه‌ی مجتهدشبستری با اسلام‌پژوهی و قرآن‌پژوهی نوین به همان اندازه خواستنی و ستودنی است که رویکرد آنتونی فلو در مواجهه با مباحث فلسفه‌ی دین بود: کسی که پس از سالیانی نوشتن به سود خداناباوری در ۸۵ سالگی تغییر موضع داد و اعلام کرد که اکنون هرچند خداباور و دین‌دار نیست، اما دادارباور گشته است. این نمونه از تغییر موضع آنتونی فلو به سوی «باورمندی» را از این جهت آوردم که بگویم محتوای باور و ادعا اهمیتی ثانوی دارد: چه خداباور چه خداناباور، چه باورمند به اصالت و وثاقت قرآن و یگانگیِ پدیده‌آورنده‌ی آن و چه مخالفِ آن. آنچه مهم است رویکرد محقّقانه و آزاداندیشانه و شجاعانه است، نه نتایج آن.
🔻 اما بعضی از واکنش‌ها به یادداشت مجتهدشبستری از سنخی دیگر بودند. یکی از واکنش‌های تعجب‌برانگیز اعلام آمادگی برای گفت‌وگویی به شکل «مناظره» با ایشان بود. مناظرهای که "نشان دهد از نقطه نظر تاريخی و اصول علمی تاريخنگاری، مطالعات متأخر مورد اشاره‌ی ايشان ضعيف‌تر از آن است که بتوانند ترديدی در دو مدعای تاريخی يادشده ايجاد کنند." اینجا نقدی بر محتوا و مدعای گوینده‌ی محترم این سخن ندارم، زیرا که محل بحث جای دیگری است.
🔻 نقدی بر این نوع نگاه وارد است که تصوّر می‌کند «مناظره» راه چاره است. نگاهی که دعوت به مناظره می‌کند، دست‌کم در این موضع و مورد، به دنبال بررسی‌های علمی و دقیق نیست که از راه نوشتن و نقدکردن و منتشرکردن کتاب و مقاله در همان موضوع مورد بحث (و نه درباره‌ی متون پسااسلامی) و در همان تراز و اندازه حاصل می‌شود. محل بحث در اینجا، نقد بر نگاهی است که با وجود انتشارِ هزاران مقاله و کتاب و سمینار و سخنرانی در حوزه‌ی قرآن‌پژوهیِ نوین که بسیاری از آنها (اگر نگوییم بیشتر آنها) مدعیاتی همانند آنچه مجتهدشبستری گفته است دارند تاکنون مشارکتی مکتوب و علمی در همان حوزه (یعنی قرآن‌پژوهی نوین) نداشته است، اما هنگامی که شخصی در سطح و میزانِ شناخته‌شدگیِ مجتهدشبستری ادعایی مشابه کرده است به‌ناگاه او را دعوت به مناظره می‌کند.
🔻 من در این رویکردی که نخستین واکنش‌اش «دعوت به مناظره» است چیزی از جنس پویش‌های علمی و پژوهشی معمول را نمی‌بینم، بلکه واکنشی است از جنس رویکردهای کلامی و جَدَلی که نهادهای متولی دین و دانش‌آموختگان آنها سده‌هایی است که به آن متمسّک‌اند و تصوّر می‌کنند «مناظره» و «اِسکاتِ خصم» با روش‌های مدافعه‌جویانه و جدلی می‌تواند پاسخی درخور به نقدها و پژوهش‌های نوین باشند.
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
ادامه در 👇🏼
✨ نقدی بر مناظره و مناظره‌جویی
بخش ۱ از ۲
🔻 محمد مجتهدشبستری، چهره‌ی شناخته‌شده‌ی نواندیشی دینی، در نخستین روز از خرداد ۱۴۰۰ در یادداشتی کوتاه اعلام کرد که با مطالعاتِ بیشتر دریافته است که دو مدعایِ تاریخی که تاکنون مسلّم می‌انگاشته است، یعنی (۱) "اینکه تمامی متن فعلی قرآن، از نگاه تاریخی، اثر یا آثار یک شخص است که «نبی» بوده است و جهان را وحیانی قرائت کرده است؛" و (۲) "اینکه آن شخص همانا حضرت محمّد، پیامبر اسلام، است" با پژوهش‌های متأخّر مورد تردید قرار گرفته‌اند؛ بنابراین صداقت علمی ایجاب کرده است که عنوان مقالاتِ «قرائت نبوی از جهان» را تغییر دهد.
🔻 هرچند باید منتظر باشیم تا شاید در آینده ایشان درباره‌ی این دگردیسی فکری توضیح بیشتری ارائه کنند، اما تا اینجا نیز یادداشت ایشان آموختنی‌های بسیاری دارد.
🔻 دگردیسِ فکریِ مجتهدشبستری تحسین‌برانگیز است، نه الزاماً برای محتوایِ ادعایش، بلکه برای رویکردش. اینکه شخصی در ۸۵ سالگی همچنان ذهنی پویا، جستجوگر، و نقّاد داشته باشد؛ بتواند از زیر بارِ سنگینِ مواضع فکری گذشته‌اش بیرون بیاید و جایگاه خود را تغییر بدهد؛ و شجاعانه دگردیسیِ فکری خود را اعلام کند تحسین‌برانگیز و آموختنی است. می‌توانیم با محتوای ادعای مجتهدشبستری موافق باشیم یا مخالف، اما نمی‌توانیم رویکرد آزاداندیشانه و نقّادانهاش را نَسِتاییم.
🔻 نوع مواجهه‌ی مجتهدشبستری با اسلام‌پژوهی و قرآن‌پژوهی نوین به همان اندازه خواستنی و ستودنی است که رویکرد آنتونی فلو در مواجهه با مباحث فلسفه‌ی دین بود: کسی که پس از سالیانی نوشتن به سود خداناباوری در ۸۵ سالگی تغییر موضع داد و اعلام کرد که اکنون هرچند خداباور و دین‌دار نیست، اما دادارباور گشته است. این نمونه از تغییر موضع آنتونی فلو به سوی «باورمندی» را از این جهت آوردم که بگویم محتوای باور و ادعا اهمیتی ثانوی دارد: چه خداباور چه خداناباور، چه باورمند به اصالت و وثاقت قرآن و یگانگیِ پدیده‌آورنده‌ی آن و چه مخالفِ آن. آنچه مهم است رویکرد محقّقانه و آزاداندیشانه و شجاعانه است، نه نتایج آن.
🔻 اما بعضی از واکنش‌ها به یادداشت مجتهدشبستری از سنخی دیگر بودند. یکی از واکنش‌های تعجب‌برانگیز اعلام آمادگی برای گفت‌وگویی به شکل «مناظره» با ایشان بود. مناظرهای که "نشان دهد از نقطه نظر تاريخی و اصول علمی تاريخنگاری، مطالعات متأخر مورد اشاره‌ی ايشان ضعيف‌تر از آن است که بتوانند ترديدی در دو مدعای تاريخی يادشده ايجاد کنند." اینجا نقدی بر محتوا و مدعای گوینده‌ی محترم این سخن ندارم، زیرا که محل بحث جای دیگری است.
🔻 نقدی بر این نوع نگاه وارد است که تصوّر می‌کند «مناظره» راه چاره است. نگاهی که دعوت به مناظره می‌کند، دست‌کم در این موضع و مورد، به دنبال بررسی‌های علمی و دقیق نیست که از راه نوشتن و نقدکردن و منتشرکردن کتاب و مقاله در همان موضوع مورد بحث (و نه درباره‌ی متون پسااسلامی) و در همان تراز و اندازه حاصل می‌شود. محل بحث در اینجا، نقد بر نگاهی است که با وجود انتشارِ هزاران مقاله و کتاب و سمینار و سخنرانی در حوزه‌ی قرآن‌پژوهیِ نوین که بسیاری از آنها (اگر نگوییم بیشتر آنها) مدعیاتی همانند آنچه مجتهدشبستری گفته است دارند تاکنون مشارکتی مکتوب و علمی در همان حوزه (یعنی قرآن‌پژوهی نوین) نداشته است، اما هنگامی که شخصی در سطح و میزانِ شناخته‌شدگیِ مجتهدشبستری ادعایی مشابه کرده است به‌ناگاه او را دعوت به مناظره می‌کند.
🔻 من در این رویکردی که نخستین واکنش‌اش «دعوت به مناظره» است چیزی از جنس پویش‌های علمی و پژوهشی معمول را نمی‌بینم، بلکه واکنشی است از جنس رویکردهای کلامی و جَدَلی که نهادهای متولی دین و دانش‌آموختگان آنها سده‌هایی است که به آن متمسّک‌اند و تصوّر می‌کنند «مناظره» و «اِسکاتِ خصم» با روش‌های مدافعه‌جویانه و جدلی می‌تواند پاسخی درخور به نقدها و پژوهش‌های نوین باشند.
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
ادامه در 👇🏼
👍1
ادامه از 👆🏼
🔍 تأملاتی درباره‌ی دگردیسی فکری مجتهد شبستری
✨ نقدی بر مناظره و مناظره‌جویی
بخش ۲ از ۲
🔻 افزون بر این، «مناظره» با «صاحب نظریه» انجام می‌شود، نه با کسی که پس از بررسی و تتبّع نظریه‌ای را پذیرفته است، آن را اعلام کرده است، و می‌خواهد به کار ببندد. فهرست بلندی از قرآن‌پژوهانِ نظریه‌پرداز موجود است که مناظره‌جویان می‌توانند به آنها رجوع کنند و دعوت به مناظره را به ایشان عرضه کنند.
🔻 اما «مناظره‌جویی» امروزه در فضای علمی فارسی‌زبان نه‌تنها «درمان» نیست، که عملاً خود به «درد بی‌درمان» تبدیل شده است. گفتمانی که طی چندین دهه پیرامون اسلام‌پژوهی و قرآن‌پژوهی شکل گرفته است، برخلاف تصوّر بعضی از عالمان بزرگوار که دعوت به مناظره می‌کنند، با مناظره نیامده است که با مناظره برود. و اصولاً در کدام رشته و حوزه‌ی مطالعاتی و علمی «مناظره» روشی برای رشد پایدار آن بوده است؟ شاید ساحت علم و پژوهش را با بحث‌وجدل‌های سیاسی و عقیدتی خلط کرده‌ایم که «مناظره‌جویی» می‌کنیم.
🔻 با این حال، اجازه بدهید فرض کنیم که در مناظرهای بتوانید مجتهدشبستری را «قانع» کنید که «این‌طور که می‌گویی نیست! بلکه همان طور است که ما سده‌ها است گفته‌ایم!»، سلّمنا! آیا با مناظره پاسخی نیز به همه‌ی آن رهیافت‌ها و روش‌ها و یافته‌های پژوهشی نیز داده‌اید که موضع اخیر مجتهدشبستری از آنها برآمده است؟ آنها را نیز چاره‌ای اندیشیده‌اید؟ آیا با صدها قرآن‌پژوه دانشگاهی و غیردانشگاهی، مسلمان و غیرمسلمان، که مدعیات و یافته‌های مشابهی دارند نیز می‌خواهید یک‌به‌یک مناظره کنید؟ آیا آنها نیز همگی جزء «بی‌خبران» یا «غرض‌ورزان» هستند که با مناظره مستبصر می‌شوند؟
🔻 اما شاید تعجب‌برانگیزتر از دعوت به مناظره، ادعای دیگری باشد که این روزها در میان بعضی از پژوهشگران ارجمند فارسی‌زبان بابِ میل افتاده است. اینکه: “فلان مقاله یا بهمان کتاب به‌طور قطع و یقین نشان داده است که قرآن را فقط یک نفر نوشته است، و آن یک نفر پیامبر اسلام است.”
🔻 این سخن نشان می‌دهد که ما همچنان تصور می‌کنیم در فضای علمی و پژوهشیِ نوین یک کتاب یا یک مقاله می‌آید و سخن پایانی را می‌گوید و دیگران نیز سمعاً و طاعتاً می‌پذیرند. نگاهی که تصوّر می‌کند می‌تواند مجموعه‌ای گسترده و متنوع از رهیافت‌ها و روش‌های نقادانه به قرآن را با یک مقاله پاسخ بگوید.
🔻 این نگاه نیز بی‌شباهت به نگاه «مناظره‌جویانه» نیست. شاید هسته‌ی ادعا این باشد: پاسخ‌ها داده شده‌اند. شما فقط کافی است تا بیایید و پاسخ‌ها را دریافت کنید تا از اشتباه به‌دربیایید.
🔻 نگاهی که می‌خواهد با یک مقاله نشان بدهد که چندین دهه پژوهش‌های نقادانه درباره‌ی اسلام و قرآن مطلبی برای عرضه ندارند و نهایتاً یا به صدق ادعاهای همیشگی مسلمانان رسیده‌اند، یا اگر نرسیده‌اند در پاسخ به آنها چند مقاله و کتاب موجودند که نشان می‌دهند آنها اشتباه کرده‌اند و ناآگاهانه یا مغرضانه باورهای ما را نادیده گرفته‌اند.
🔻 رفتار «گزینشی» را می‌توانیم در این نگاه ببینیم. هزاران کتاب و مقاله در گستره‌‌ی زمانی بیش از یک سده از سوی بیش از صدها نفر از اسلام‌پژوهان و قرآن‌پژوهان منتشر شده‌اند، و ما در واکنش به یادداشت کوتاهی از شخصیتی شناخته‌شده، با یک مقاله میخواهیم به نبرد یک گفتمان برویم. آن هم نه مقاله‌ای که نقدی بر روش و محتوایش موجود نیست، بلکه مقاله‌ای که نظرهایی کاملاً مخالف با ادعایش با استفاده از روش‌های آماری مشابه موجودند.
🔻 شاید بیش از و پیش از پرداختن به محتوا و مدعای اسلام‌پژوهان و قرآن‌پژوهان، لازم است تا به نوع مواجهه‌ی خودمان با چنین گفتمانی بنگریم و بیندیشیم.
#قرآن #محمد #نبوت #محمد_مجتهدشبستری #قرائت_نبوی_از_جهان #مناظره‌جویی
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
🔍 تأملاتی درباره‌ی دگردیسی فکری مجتهد شبستری
✨ نقدی بر مناظره و مناظره‌جویی
بخش ۲ از ۲
🔻 افزون بر این، «مناظره» با «صاحب نظریه» انجام می‌شود، نه با کسی که پس از بررسی و تتبّع نظریه‌ای را پذیرفته است، آن را اعلام کرده است، و می‌خواهد به کار ببندد. فهرست بلندی از قرآن‌پژوهانِ نظریه‌پرداز موجود است که مناظره‌جویان می‌توانند به آنها رجوع کنند و دعوت به مناظره را به ایشان عرضه کنند.
🔻 اما «مناظره‌جویی» امروزه در فضای علمی فارسی‌زبان نه‌تنها «درمان» نیست، که عملاً خود به «درد بی‌درمان» تبدیل شده است. گفتمانی که طی چندین دهه پیرامون اسلام‌پژوهی و قرآن‌پژوهی شکل گرفته است، برخلاف تصوّر بعضی از عالمان بزرگوار که دعوت به مناظره می‌کنند، با مناظره نیامده است که با مناظره برود. و اصولاً در کدام رشته و حوزه‌ی مطالعاتی و علمی «مناظره» روشی برای رشد پایدار آن بوده است؟ شاید ساحت علم و پژوهش را با بحث‌وجدل‌های سیاسی و عقیدتی خلط کرده‌ایم که «مناظره‌جویی» می‌کنیم.
🔻 با این حال، اجازه بدهید فرض کنیم که در مناظرهای بتوانید مجتهدشبستری را «قانع» کنید که «این‌طور که می‌گویی نیست! بلکه همان طور است که ما سده‌ها است گفته‌ایم!»، سلّمنا! آیا با مناظره پاسخی نیز به همه‌ی آن رهیافت‌ها و روش‌ها و یافته‌های پژوهشی نیز داده‌اید که موضع اخیر مجتهدشبستری از آنها برآمده است؟ آنها را نیز چاره‌ای اندیشیده‌اید؟ آیا با صدها قرآن‌پژوه دانشگاهی و غیردانشگاهی، مسلمان و غیرمسلمان، که مدعیات و یافته‌های مشابهی دارند نیز می‌خواهید یک‌به‌یک مناظره کنید؟ آیا آنها نیز همگی جزء «بی‌خبران» یا «غرض‌ورزان» هستند که با مناظره مستبصر می‌شوند؟
🔻 اما شاید تعجب‌برانگیزتر از دعوت به مناظره، ادعای دیگری باشد که این روزها در میان بعضی از پژوهشگران ارجمند فارسی‌زبان بابِ میل افتاده است. اینکه: “فلان مقاله یا بهمان کتاب به‌طور قطع و یقین نشان داده است که قرآن را فقط یک نفر نوشته است، و آن یک نفر پیامبر اسلام است.”
🔻 این سخن نشان می‌دهد که ما همچنان تصور می‌کنیم در فضای علمی و پژوهشیِ نوین یک کتاب یا یک مقاله می‌آید و سخن پایانی را می‌گوید و دیگران نیز سمعاً و طاعتاً می‌پذیرند. نگاهی که تصوّر می‌کند می‌تواند مجموعه‌ای گسترده و متنوع از رهیافت‌ها و روش‌های نقادانه به قرآن را با یک مقاله پاسخ بگوید.
🔻 این نگاه نیز بی‌شباهت به نگاه «مناظره‌جویانه» نیست. شاید هسته‌ی ادعا این باشد: پاسخ‌ها داده شده‌اند. شما فقط کافی است تا بیایید و پاسخ‌ها را دریافت کنید تا از اشتباه به‌دربیایید.
🔻 نگاهی که می‌خواهد با یک مقاله نشان بدهد که چندین دهه پژوهش‌های نقادانه درباره‌ی اسلام و قرآن مطلبی برای عرضه ندارند و نهایتاً یا به صدق ادعاهای همیشگی مسلمانان رسیده‌اند، یا اگر نرسیده‌اند در پاسخ به آنها چند مقاله و کتاب موجودند که نشان می‌دهند آنها اشتباه کرده‌اند و ناآگاهانه یا مغرضانه باورهای ما را نادیده گرفته‌اند.
🔻 رفتار «گزینشی» را می‌توانیم در این نگاه ببینیم. هزاران کتاب و مقاله در گستره‌‌ی زمانی بیش از یک سده از سوی بیش از صدها نفر از اسلام‌پژوهان و قرآن‌پژوهان منتشر شده‌اند، و ما در واکنش به یادداشت کوتاهی از شخصیتی شناخته‌شده، با یک مقاله میخواهیم به نبرد یک گفتمان برویم. آن هم نه مقاله‌ای که نقدی بر روش و محتوایش موجود نیست، بلکه مقاله‌ای که نظرهایی کاملاً مخالف با ادعایش با استفاده از روش‌های آماری مشابه موجودند.
🔻 شاید بیش از و پیش از پرداختن به محتوا و مدعای اسلام‌پژوهان و قرآن‌پژوهان، لازم است تا به نوع مواجهه‌ی خودمان با چنین گفتمانی بنگریم و بیندیشیم.
#قرآن #محمد #نبوت #محمد_مجتهدشبستری #قرائت_نبوی_از_جهان #مناظره‌جویی
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
🔍 تأملی در ترجمه‌های فرانسوی قرآن و پیش‌فرض‌های کلامیِ ترجمه‌ی چاپ عربستان
✨ منبع‌شناسی
🖋 یادداشت‌های دین‌پژوهان | مجید سلیمانی
بخش ۱ از ۲
🔻 بدیهی می‌نماید امّا گاه فراموش می‌شود که اگر الفاظ قرآن در این چهارده قرن تغییر نکرده است، معانی آن امّا با زمان سفر کرده‌اند. ظروف این کلماتِ آشنا، بارها از معانی متفاوت پر و خالی شده‌اند. هنوز بسیارند کسانی که تصوّر می‌کنند آنچه ما می‌خوانیم، و آن معنی که برداشت می‌کنیم، عیناً همان است که مخاطبان آن در قرن اول هجری درک می‌کرده‌اند. از الله و الرحمن و الرحیم تا ایمان و دین و اسلام و کفر و شرک و کتاب و غیر آن. بسیاری از این معانی یا مصادیق آنها حتی در فاصله‌ی یک قرن بعد «گشته» بودند تا چه رسد به چند سده بعد که مکاتب فکری و کلامی و عقیدتی شکل گرفته، و روایت و تفسیر و تاویل خود را ساخته و نهادینه کرده‌اند. این همه البته بخشی از تاریخِ متن است امّا آنجا که دغدغه‌ی جستجو و کشفِ معانیِ اولیه و محیط شکل‌گیری آن در کار است، تلاش زیادی لازم است تا اندک‌اندک آن معانی آشنای مرسوم کنار رود تا نشانی‌ها و مدلولات و پیام متن به مخاطبان ابتدایی آن بیشتر نمایان شود.
🔻 حاصل این که، گرچه هر تلاشی ابتدا از خواندن و تأمل و پژوهش در خود متن آغاز می‌شود، امّا نباید از یاد برد که ای بسا در این الفاظِ آشنا معانی دیگری جای گرفته است. متن قرآن البته بسیار ویژه است و خصوصیاتی چون ایجازِ فوق العاده، بیان اشارت‌آمیز، زبان بسیار کهن، و بعد البته شیوه‌ی جمع و ساختار و ترتیب و تنظیم آن به بازیابی آن روایت اولیه کمک نکرده است؛ منتهی به هر شکل می‌باید سراغ متن رفت. بازگشت به آن بحث آشنایی‌زادیی، در اینجا هم ترجمه‌های اندیشیده‌شده که متن را از هندسه‌ی رایج آن بیرون می‌آورند کمک می‌کنند تا برخورد ما با متن اندکی متفاوت شود. این اتفاق در زبان فارسی کمتر رخ می‌دهد به دلیل اختلاط و آمیزشِ زبانیْ، و بعد سابقه‌ی بلند این اصطلاحات قرآنی در زبان و آثار مهم ادبی و عرفانی آن و انس ذهنی ما. همان مثال‌هایی که آوردیم را ببینیم. یا به مثال، شب قدر در فارسی هم شب قدر است منتهی مترجم فرنگی به ناچار باید دوباره به آن بیندیشد و معادلی بیاید، و از اینجا آغاز کنیم تا اسامی سُوَر و اصطلاحات و اشارات و عبارات.
🔻 در زبان فرانسه، بالای شصت ترجمه از قرآن نشان داده‌اند. من پیشتر اندکی از ترجمه‌های کهن دو ریه و کازیمیرسکی نوشته‌ام. در این میان البته ترجمه رژی بلاشر از جنس دیگر است که من چاپ کاغذی آن را به سختی یافتم. ترجمه او، با آن پانویس‌های بسیار محقّقانه، و دیگر آثار این قرآن‌پژوه برجسته همچنان بسیار مورد توجه پژوهشگران است. هر جمله‌ی آن، با تحقیق و بازاندیشی همراه است، و پانویس‌های آن از جنس نقل دایم سخنان مفسران الف و ب و ج و دال... نیست. ترجمه ژاک برک فروتنانه اما محقّقانه است و حاصل شانزده سال کار. از چند نمونه‌ی خوب دیگر هم باید جدا نوشت.
🔻 امّا آنچه به وفور در عموم کتابفروشی‌ها و در قطع‌ها و صورت‌های مختلف دیده می‌شود، قرآن چاپ عربستان است که با متن عربی هم همراه است و اینک به نظرم نزد عموم نوعی ترجمه‌ی مرجع شده است. ترجمه‌ی آن توسط یک مسلمان، محمّد حمید الله، صورت گرفته و انصاف آن است که ترجمه‌ی خوبی است. هیئت مسئول در عربستان البته آن را با برخی تغییرات جزئی منتشر کرده است. مثلا الله و صلاة و زکاة و نظایر آن اینک عیناً در متن آمده است. قرآن‌پژوهان غربی هم، آنجا که صرف نقل‌قول است و نه بحث‌های متن‌پژوهانه، به همین ترجمه ارجاع می‌دهند تا کمتر محل بحث باشد.
ַ@anqanotes
ادامه در 👇🏼
✨ منبع‌شناسی
🖋 یادداشت‌های دین‌پژوهان | مجید سلیمانی
بخش ۱ از ۲
🔻 بدیهی می‌نماید امّا گاه فراموش می‌شود که اگر الفاظ قرآن در این چهارده قرن تغییر نکرده است، معانی آن امّا با زمان سفر کرده‌اند. ظروف این کلماتِ آشنا، بارها از معانی متفاوت پر و خالی شده‌اند. هنوز بسیارند کسانی که تصوّر می‌کنند آنچه ما می‌خوانیم، و آن معنی که برداشت می‌کنیم، عیناً همان است که مخاطبان آن در قرن اول هجری درک می‌کرده‌اند. از الله و الرحمن و الرحیم تا ایمان و دین و اسلام و کفر و شرک و کتاب و غیر آن. بسیاری از این معانی یا مصادیق آنها حتی در فاصله‌ی یک قرن بعد «گشته» بودند تا چه رسد به چند سده بعد که مکاتب فکری و کلامی و عقیدتی شکل گرفته، و روایت و تفسیر و تاویل خود را ساخته و نهادینه کرده‌اند. این همه البته بخشی از تاریخِ متن است امّا آنجا که دغدغه‌ی جستجو و کشفِ معانیِ اولیه و محیط شکل‌گیری آن در کار است، تلاش زیادی لازم است تا اندک‌اندک آن معانی آشنای مرسوم کنار رود تا نشانی‌ها و مدلولات و پیام متن به مخاطبان ابتدایی آن بیشتر نمایان شود.
🔻 حاصل این که، گرچه هر تلاشی ابتدا از خواندن و تأمل و پژوهش در خود متن آغاز می‌شود، امّا نباید از یاد برد که ای بسا در این الفاظِ آشنا معانی دیگری جای گرفته است. متن قرآن البته بسیار ویژه است و خصوصیاتی چون ایجازِ فوق العاده، بیان اشارت‌آمیز، زبان بسیار کهن، و بعد البته شیوه‌ی جمع و ساختار و ترتیب و تنظیم آن به بازیابی آن روایت اولیه کمک نکرده است؛ منتهی به هر شکل می‌باید سراغ متن رفت. بازگشت به آن بحث آشنایی‌زادیی، در اینجا هم ترجمه‌های اندیشیده‌شده که متن را از هندسه‌ی رایج آن بیرون می‌آورند کمک می‌کنند تا برخورد ما با متن اندکی متفاوت شود. این اتفاق در زبان فارسی کمتر رخ می‌دهد به دلیل اختلاط و آمیزشِ زبانیْ، و بعد سابقه‌ی بلند این اصطلاحات قرآنی در زبان و آثار مهم ادبی و عرفانی آن و انس ذهنی ما. همان مثال‌هایی که آوردیم را ببینیم. یا به مثال، شب قدر در فارسی هم شب قدر است منتهی مترجم فرنگی به ناچار باید دوباره به آن بیندیشد و معادلی بیاید، و از اینجا آغاز کنیم تا اسامی سُوَر و اصطلاحات و اشارات و عبارات.
🔻 در زبان فرانسه، بالای شصت ترجمه از قرآن نشان داده‌اند. من پیشتر اندکی از ترجمه‌های کهن دو ریه و کازیمیرسکی نوشته‌ام. در این میان البته ترجمه رژی بلاشر از جنس دیگر است که من چاپ کاغذی آن را به سختی یافتم. ترجمه او، با آن پانویس‌های بسیار محقّقانه، و دیگر آثار این قرآن‌پژوه برجسته همچنان بسیار مورد توجه پژوهشگران است. هر جمله‌ی آن، با تحقیق و بازاندیشی همراه است، و پانویس‌های آن از جنس نقل دایم سخنان مفسران الف و ب و ج و دال... نیست. ترجمه ژاک برک فروتنانه اما محقّقانه است و حاصل شانزده سال کار. از چند نمونه‌ی خوب دیگر هم باید جدا نوشت.
🔻 امّا آنچه به وفور در عموم کتابفروشی‌ها و در قطع‌ها و صورت‌های مختلف دیده می‌شود، قرآن چاپ عربستان است که با متن عربی هم همراه است و اینک به نظرم نزد عموم نوعی ترجمه‌ی مرجع شده است. ترجمه‌ی آن توسط یک مسلمان، محمّد حمید الله، صورت گرفته و انصاف آن است که ترجمه‌ی خوبی است. هیئت مسئول در عربستان البته آن را با برخی تغییرات جزئی منتشر کرده است. مثلا الله و صلاة و زکاة و نظایر آن اینک عیناً در متن آمده است. قرآن‌پژوهان غربی هم، آنجا که صرف نقل‌قول است و نه بحث‌های متن‌پژوهانه، به همین ترجمه ارجاع می‌دهند تا کمتر محل بحث باشد.
ַ@anqanotes
ادامه در 👇🏼
ادامه از 👆🏼
🔍 تأملی در ترجمه‌های فرانسوی قرآن و پیش‌فرض‌های کلامیِ ترجمه‌ی چاپ عربستان
✨ منبع‌شناسی
🖋 یادداشت‌های دین‌پژوهان | مجید سلیمانی
بخش ۲ از ۲
🔻 ناشر البته پانویس‌هایی بر متن افزوده است، گاه برخی توضیحات مرسوم چون اسباب النزول، و گاه برخی نکات بسیار قابل بحث که ما را هم می‌ترساند چه برسد به خواننده غربی! برای مثال، در پانویس آیه‌ی شصت و هفتم سوره انفال آمده: «مطابق این آیه، در غزوه بدر، بهتر بود که مسلمانان به جای اسیر گرفتنِ کافران، آنها را می‌کشتند تا خصومت کفّار کمتر شود. تنها بعدها بود که الله اسیر (و مطابق آن) فدیه گرفتن را مجاز کرد» و نظایر آن! [تصویر در پایین یادداشت آمده است.]
🔻 امّا این جا نظرم به مقدّمه مختصری‌ست که هیئت ناظر به عربی و فرانسه آورده و در آن ابتدا تأکید می‌کند که قرآن کلام خداست، شامل و کامل بر همه معانی (که البته رایج است) و البته غیرمخلوق. آنها که سابقه این بحث کلامی کهن را می‌دانند تعجب می‌کنند که براستی ذکر همچو عقیده‌ای که قرآن قدیم و غیرمخلوق است، در مقدمه‌ی همچو ترجمه‌ای چه ضرورتی دارد؟ و شاید داشته است.
🔻 خواستم بگویم اگر شما می‌بینید که به مثال مجتهد شبستری اینک از سر احتیاط علمی برخی دیدگاه‌های پژوهشی را در باب کیفیت تاریخی شکل‌گیری قرآن قابل تأمل و بلکه پذیرش دانسته تا آنجا که برخی نظریات پیشین خود را بازبینی می‌کند، هنوز آن سوی میدان چه راه بلندی‌ست برای کسانی که باور دارند قرآن نه احتمالاً یک متن برآمده از یک نهضت سیاسی و مذهبی و اصلاح‌گرایانه، یا تجربه‌ی دینی و اجتماعی پیامبر، یا کلام وحی‌شده توسط فرشته‌ای از غیب، یا صورتی از یک معنی قدیم مندرج در لوحی آسمانی، نه حتی فعل و کلام حادث خداوندی، بلکه به حرف و کلمه و جمله، همچون صفات قدرت و علم الهی، ازلی و قدیم و غیرمخلوق است و آن را چون باوری اصولی در ابتدای چاپ قرآنی می‌آورند که احتمالا امروزه پرتیراژترین چاپ قرآن در تمامی عالم است.
#قرآن #قرآن‌پژوهی #ترجمه #فرانسه
#Quran #Quranic_Studies #Translation #French
🖋 مجید سلیمانی
@anqanotes
https://t.me/anqanest/57
🔍 تأملی در ترجمه‌های فرانسوی قرآن و پیش‌فرض‌های کلامیِ ترجمه‌ی چاپ عربستان
✨ منبع‌شناسی
🖋 یادداشت‌های دین‌پژوهان | مجید سلیمانی
بخش ۲ از ۲
🔻 ناشر البته پانویس‌هایی بر متن افزوده است، گاه برخی توضیحات مرسوم چون اسباب النزول، و گاه برخی نکات بسیار قابل بحث که ما را هم می‌ترساند چه برسد به خواننده غربی! برای مثال، در پانویس آیه‌ی شصت و هفتم سوره انفال آمده: «مطابق این آیه، در غزوه بدر، بهتر بود که مسلمانان به جای اسیر گرفتنِ کافران، آنها را می‌کشتند تا خصومت کفّار کمتر شود. تنها بعدها بود که الله اسیر (و مطابق آن) فدیه گرفتن را مجاز کرد» و نظایر آن! [تصویر در پایین یادداشت آمده است.]
🔻 امّا این جا نظرم به مقدّمه مختصری‌ست که هیئت ناظر به عربی و فرانسه آورده و در آن ابتدا تأکید می‌کند که قرآن کلام خداست، شامل و کامل بر همه معانی (که البته رایج است) و البته غیرمخلوق. آنها که سابقه این بحث کلامی کهن را می‌دانند تعجب می‌کنند که براستی ذکر همچو عقیده‌ای که قرآن قدیم و غیرمخلوق است، در مقدمه‌ی همچو ترجمه‌ای چه ضرورتی دارد؟ و شاید داشته است.
🔻 خواستم بگویم اگر شما می‌بینید که به مثال مجتهد شبستری اینک از سر احتیاط علمی برخی دیدگاه‌های پژوهشی را در باب کیفیت تاریخی شکل‌گیری قرآن قابل تأمل و بلکه پذیرش دانسته تا آنجا که برخی نظریات پیشین خود را بازبینی می‌کند، هنوز آن سوی میدان چه راه بلندی‌ست برای کسانی که باور دارند قرآن نه احتمالاً یک متن برآمده از یک نهضت سیاسی و مذهبی و اصلاح‌گرایانه، یا تجربه‌ی دینی و اجتماعی پیامبر، یا کلام وحی‌شده توسط فرشته‌ای از غیب، یا صورتی از یک معنی قدیم مندرج در لوحی آسمانی، نه حتی فعل و کلام حادث خداوندی، بلکه به حرف و کلمه و جمله، همچون صفات قدرت و علم الهی، ازلی و قدیم و غیرمخلوق است و آن را چون باوری اصولی در ابتدای چاپ قرآنی می‌آورند که احتمالا امروزه پرتیراژترین چاپ قرآن در تمامی عالم است.
#قرآن #قرآن‌پژوهی #ترجمه #فرانسه
#Quran #Quranic_Studies #Translation #French
🖋 مجید سلیمانی
@anqanotes
https://t.me/anqanest/57
Telegram
آشیانه‌ی عنقاء
🖼 بعضی از ترجمه‌های فرانسویِ قرآن، و پانویس آیه‌ی ۶۷ سوره‌ی انفال در ترجمه‌ی فرانسویِ چاپ عربستان
@anqanotes
@anqanotes
Forwarded from قرآن‌پژوهی
پاسخی به دوست عزیز آقای زهیر میرکریمی(+)
آقای زهیر میرکریمی با صبر و متانت خاصی به بازتاب نظرات قرآن‌پژوهان غربی می‌پردازند. با حوصله‌ای مثال زدنی مطالبی را از امثال گابریل سعید رینالدز ترجمه می‌کنند و با زبان فارسی روان آن را برای مخاطب فارسی‌زبان با توضیحاتی که خود به آن می‌افزایند قابل هضم می‌گردانند. کار ایشان بسیار ارزشمند و مثال زدنی است.
اخیرا استاد عزیز آقای مجتهد شبستری که از پیشکسوتان مباحث نواندیشی دینی در کل جهان اسلام هستند با یادداشت کوتاهی بر فرض گرفتن اینکه قرآن توسط محمد نگاشته شده باشد تردید کردند و فرمودند این مساله با وجود تحقیقات اخیر بدیهی نیست. نگارش و خوانش قرآن را استاد شبستری در حدود دودهه اخیر به محمد نسبت می‌دادند و نام اثر فاخر ایشان بود قرائت نبوي از جهان. فرضی در این نوشته بود که از فرض اصلی مسلمانان که قرآن کلام بی‌واسطه خداست فاصله داشت ولی معتقد به این بود قرآن توسط پیامبر به مخاطبان عرضه شده‌است و خوانش و فهم پیامبر از جهان و نه وا‌ژه‌های خدا است. در عواقب و دلایل معرفتی این فرض ایشان می‌توان ساعات متمادی بحث و گفتگو کرد ولی می‌توان با قطعیت گفت مساله ماهیت وحی و لرزندان پایه‌‌های قدسی متن قرآن پروژه اصلی بیست سال اخیر توسط ایشان و دکتر عبدالکریم سروش بوده‌است.
نویسنده این کانال- که خود را حداکثر شاگردی از استادشبستری می‌داند- پس از دیدن یادداشت کوتاه این استاد عزیز با ارجاع دادن به یکی دو سرنخ از میان سرنخ‌های زیاد که خلاف یافته‌ی شبستری است گفته بود حاضر است با شبستری مناظره کند (+). لفظ مناظره در زبان فارسی دارای ابهام و سنگینی است و گمان شد که قصد این است که گفته شود استادشبستری را میخواهیم شکست دهیم و ایشان هیچ دلیلی بر ادعای خود ندارند. البته که من سعی کرده‌بودم مناظره را به معنای دقیق خود در منطق به کار برم و نه معنای اصطلاحی و کاربردی خود. مراد از مناظره را گفته‌اند:
«دو خصم نظر كنند در حكم و مسأله‌ای به قصد آنكه صواب پیدا شود» (مشكوٰة، محمد، «آداب‌البحث»)
همچنین در تفاوت جدل و مناظره گفته‌اند:
«چون مقصود از جدل الزام غیر است، لامحاله مشتمل بود بر نزاعی، و در اغلب احوال جدل را به استعمال نوعی از عناد و احتیال احتیاج افتد» (اساس الاقتباس، خواجه نصیر الدین طوسی )
بر خلاف تصور آقای میرکریمی به گمان بنده از خلال مناظرات هستند که سوالات خوبی مطرح می‌شوند و دردشناسی صورت می‌گیرد. محل نزاع تقریر می‌شود و تحقیقات خوبی شکل میگیرند. اگر هر دو طرف آداب مناظره را رعایت کنند برای آنها مفید و برای ناظران هم بسیار مفید است. این مساله از قضا هیچ ارتباط مستقیمی به فضای فارسی‌زبان و غیر آن ندارد. روشی یونانی است و در فضای آکادمیک غربی هم متداول. چه مکتوب و چه شفاهی. اصولا غیر از شناخت زمینه‌ای از اندیشه‌ها نمیتوان کارهای حتی به ظاهر مستقل را فهمید. گویا همه کارهای علمی در یک مناظره ناپیدا شکل میگیرند.
آقای میرکریمی همچنین اینکه آقای شبستری با صداقت علمی خود فرض قبلی خود را رها کرده‌اند را ستاییده‌اند. البته در اینکه اگر کسی تعصبی نداشته‌باشد و به محض یقین فرض جدیدی را اتخاذ کند نشان از سلامت شخصیت و صداقت اوست تردیدی نیست. ولی کل بحث یادداشت اینجانب سعی در این بود که توجه ایشان را به نظر کارشناسان در مورد این نظرات جلب کنم. فکر نمی‌کنم استاد شبستری جایی خود را مسلط به تحقیقات شایع در علوم قرآنی اعلام کرده باشند که ما چنین فرض کنیم. فضای نقد علمی می‌طلبد همانگونه که ایشان به فرضیات قبلی خود شک می‌کنند ما نیز به فرضیات جدید ایشان تردید کنیم. این نه ابتدای مناظره بوده است و نه انتهای آن. صرفا این بود که تحقیقاتی در دوران اخیر را نشان دهم که شاید دیده نشده‌باشند. در علوم انسانی هیچ چیز قطعیتی ندارد و فکر می‌کنم همه در این مورد که روش تحقیق به نتایج متفاوت و بعضا متعارضی می‌انجامد واقف باشیم. راه کشف حقیقت آن است که از زوایای مختلف سعی کنیم آن را ببینیم و به طرف مقابل نشان دهیم. از قضا صداقت و سلامت نفس استاد شبستری زمینه پیشنهاد مناظره بود. در واقع چون ایشان به دنبال حقیقت ماجرا و نه اثبات فرض‌های خود هستند چنین پیشنهادی داده‌شد. چنانچه استاد شبستری هم با اصلاح یادداشت خود کمی در دریافت خود تردید کردند(+).
پ ن: دوست داشتم به طور دقیق مطلب قبلی خود را توضیح دهم و پاسخ بعضی گزاره‌های آقای میرکریمی را بدهم که بعد از درخواست اینجانب (+) از ایشان در آوردن موارد ناقض یادداشت قبلی ایشان مطالب خود را تعویق کردند (+) که قابل فهم و احترام است. مطلب فعلی پاسخ به دانسته‌های فعلی من از مطالب مکتوب ایشان تا این لحظه است.
@QuranPazhooh
آقای زهیر میرکریمی با صبر و متانت خاصی به بازتاب نظرات قرآن‌پژوهان غربی می‌پردازند. با حوصله‌ای مثال زدنی مطالبی را از امثال گابریل سعید رینالدز ترجمه می‌کنند و با زبان فارسی روان آن را برای مخاطب فارسی‌زبان با توضیحاتی که خود به آن می‌افزایند قابل هضم می‌گردانند. کار ایشان بسیار ارزشمند و مثال زدنی است.
اخیرا استاد عزیز آقای مجتهد شبستری که از پیشکسوتان مباحث نواندیشی دینی در کل جهان اسلام هستند با یادداشت کوتاهی بر فرض گرفتن اینکه قرآن توسط محمد نگاشته شده باشد تردید کردند و فرمودند این مساله با وجود تحقیقات اخیر بدیهی نیست. نگارش و خوانش قرآن را استاد شبستری در حدود دودهه اخیر به محمد نسبت می‌دادند و نام اثر فاخر ایشان بود قرائت نبوي از جهان. فرضی در این نوشته بود که از فرض اصلی مسلمانان که قرآن کلام بی‌واسطه خداست فاصله داشت ولی معتقد به این بود قرآن توسط پیامبر به مخاطبان عرضه شده‌است و خوانش و فهم پیامبر از جهان و نه وا‌ژه‌های خدا است. در عواقب و دلایل معرفتی این فرض ایشان می‌توان ساعات متمادی بحث و گفتگو کرد ولی می‌توان با قطعیت گفت مساله ماهیت وحی و لرزندان پایه‌‌های قدسی متن قرآن پروژه اصلی بیست سال اخیر توسط ایشان و دکتر عبدالکریم سروش بوده‌است.
نویسنده این کانال- که خود را حداکثر شاگردی از استادشبستری می‌داند- پس از دیدن یادداشت کوتاه این استاد عزیز با ارجاع دادن به یکی دو سرنخ از میان سرنخ‌های زیاد که خلاف یافته‌ی شبستری است گفته بود حاضر است با شبستری مناظره کند (+). لفظ مناظره در زبان فارسی دارای ابهام و سنگینی است و گمان شد که قصد این است که گفته شود استادشبستری را میخواهیم شکست دهیم و ایشان هیچ دلیلی بر ادعای خود ندارند. البته که من سعی کرده‌بودم مناظره را به معنای دقیق خود در منطق به کار برم و نه معنای اصطلاحی و کاربردی خود. مراد از مناظره را گفته‌اند:
«دو خصم نظر كنند در حكم و مسأله‌ای به قصد آنكه صواب پیدا شود» (مشكوٰة، محمد، «آداب‌البحث»)
همچنین در تفاوت جدل و مناظره گفته‌اند:
«چون مقصود از جدل الزام غیر است، لامحاله مشتمل بود بر نزاعی، و در اغلب احوال جدل را به استعمال نوعی از عناد و احتیال احتیاج افتد» (اساس الاقتباس، خواجه نصیر الدین طوسی )
بر خلاف تصور آقای میرکریمی به گمان بنده از خلال مناظرات هستند که سوالات خوبی مطرح می‌شوند و دردشناسی صورت می‌گیرد. محل نزاع تقریر می‌شود و تحقیقات خوبی شکل میگیرند. اگر هر دو طرف آداب مناظره را رعایت کنند برای آنها مفید و برای ناظران هم بسیار مفید است. این مساله از قضا هیچ ارتباط مستقیمی به فضای فارسی‌زبان و غیر آن ندارد. روشی یونانی است و در فضای آکادمیک غربی هم متداول. چه مکتوب و چه شفاهی. اصولا غیر از شناخت زمینه‌ای از اندیشه‌ها نمیتوان کارهای حتی به ظاهر مستقل را فهمید. گویا همه کارهای علمی در یک مناظره ناپیدا شکل میگیرند.
آقای میرکریمی همچنین اینکه آقای شبستری با صداقت علمی خود فرض قبلی خود را رها کرده‌اند را ستاییده‌اند. البته در اینکه اگر کسی تعصبی نداشته‌باشد و به محض یقین فرض جدیدی را اتخاذ کند نشان از سلامت شخصیت و صداقت اوست تردیدی نیست. ولی کل بحث یادداشت اینجانب سعی در این بود که توجه ایشان را به نظر کارشناسان در مورد این نظرات جلب کنم. فکر نمی‌کنم استاد شبستری جایی خود را مسلط به تحقیقات شایع در علوم قرآنی اعلام کرده باشند که ما چنین فرض کنیم. فضای نقد علمی می‌طلبد همانگونه که ایشان به فرضیات قبلی خود شک می‌کنند ما نیز به فرضیات جدید ایشان تردید کنیم. این نه ابتدای مناظره بوده است و نه انتهای آن. صرفا این بود که تحقیقاتی در دوران اخیر را نشان دهم که شاید دیده نشده‌باشند. در علوم انسانی هیچ چیز قطعیتی ندارد و فکر می‌کنم همه در این مورد که روش تحقیق به نتایج متفاوت و بعضا متعارضی می‌انجامد واقف باشیم. راه کشف حقیقت آن است که از زوایای مختلف سعی کنیم آن را ببینیم و به طرف مقابل نشان دهیم. از قضا صداقت و سلامت نفس استاد شبستری زمینه پیشنهاد مناظره بود. در واقع چون ایشان به دنبال حقیقت ماجرا و نه اثبات فرض‌های خود هستند چنین پیشنهادی داده‌شد. چنانچه استاد شبستری هم با اصلاح یادداشت خود کمی در دریافت خود تردید کردند(+).
پ ن: دوست داشتم به طور دقیق مطلب قبلی خود را توضیح دهم و پاسخ بعضی گزاره‌های آقای میرکریمی را بدهم که بعد از درخواست اینجانب (+) از ایشان در آوردن موارد ناقض یادداشت قبلی ایشان مطالب خود را تعویق کردند (+) که قابل فهم و احترام است. مطلب فعلی پاسخ به دانسته‌های فعلی من از مطالب مکتوب ایشان تا این لحظه است.
@QuranPazhooh
Telegram
قرآن‌پژوه
پاسخ‌ها و‌نقدهایی از زهیر میرکریمی درباره‌ی نقد به مجتهدشبستری:
https://t.me/anqanotes/323
https://t.me/anqanotes/324
@QuranPazhooh
https://t.me/anqanotes/323
https://t.me/anqanotes/324
@QuranPazhooh
قرآن‌پژوهی
پاسخی به دوست عزیز آقای زهیر میرکریمی(+) آقای زهیر میرکریمی با صبر و متانت خاصی به بازتاب نظرات قرآن‌پژوهان غربی می‌پردازند. با حوصله‌ای مثال زدنی مطالبی را از امثال گابریل سعید رینالدز ترجمه می‌کنند و با زبان فارسی روان آن را برای مخاطب فارسی‌زبان با توضیحاتی…
👆🏼
یادداشتی از دوست ارجمند، نویسنده‌ی شبکه‌ی «قرآن‌پژوه»، که از سر لطف نقدو‌نظری بر یادداشت پیشین من درباره‌ی آراء مجتهدشبستری نوشته‌اند.
هم‌زمان با بازپخش و هم‌رسانی یادداشت ایشان در عنقاء، از ایشان تشکر می‌کنم.
همچنین، دنبال‌کردن مطالب شبکه‌ی «قرآن‌پژوه» نیز برای علاقه‌مندان به قرآن‌پژوهی مغتنم است.
زهیر
یادداشتی از دوست ارجمند، نویسنده‌ی شبکه‌ی «قرآن‌پژوه»، که از سر لطف نقدو‌نظری بر یادداشت پیشین من درباره‌ی آراء مجتهدشبستری نوشته‌اند.
هم‌زمان با بازپخش و هم‌رسانی یادداشت ایشان در عنقاء، از ایشان تشکر می‌کنم.
همچنین، دنبال‌کردن مطالب شبکه‌ی «قرآن‌پژوه» نیز برای علاقه‌مندان به قرآن‌پژوهی مغتنم است.
زهیر
🔍 از پست‌وبلندِ ترجمه و فرازونشیب انتشار «دائرةالمعارف قرآن» چاپ لایدِن در ایران
✨ معرفی منابع | نقدونظر
🖋یادداشت‌های دین‌پژوهان | حسین خندق‌آبادی
بخش ۱ از ۳
📝 حسین خندق‌آبادی از دین‌پژوهان و قرآن‌پژوهان ایرانی، و یکی از ویراستاران ترجمه‌ی فارسی «دائرةالمعارف قرآن» است. این دائرةالمعارف چاپ انتشارات بریل در لایدِن هلند است که آخرین جلد از ترجمه‌ی فارسیِ مدخل‌های آن در سال ۱۳۹۹ از سوی انتشارات حکمت منتشر شد.
📝 حسین خندق‌آبادی در مقاله‌ای ۱۴ صفحه‌ای با عنوان «دائرةالمعارف قرآن چاپ لیدن و مسیر پیشِ رو: به بهانه‌ی انتشار آخرین جلد ترجمه‌ی فارسی» که برای شماره‌ی ۱۴۳ از نشریه‌ی بخارا نوشته است (خرداد و تیر ۱۴۰۰) هم از کمّ و کیفِ تألیف متن اصلی و ترکیب نویسندگان دائرةالمعارف به زبان انگلیسی گفته است، و هم از پست‌وبلندهای ترجمه و فرازونشیب‌های انتشار چنین اثری به زبان فارسی نوشته است. مقاله‌ای است بسیار خواندنی و البته تأمل‌برانگیز.
📝 پیش از آنکه بخش‌هایی از مقاله را، به انتخاب خودم و پس از کسب اجازه از حسین خندق‌آبادی، در ادامه‌ی این یادداشت بیاورم (که صد البته خواننده را از رجوع به اصل مقاله بی‌نیاز نمی‌کند، بلکه امید دارم که او را مشتاق‌تر کند)، دو مطلب را به‌عنوان آنچه هم از مطالبِ این مقاله و هم از دیگر فعالیت‌های علمی و پژوهشیِ «مستقل» در ایران و به زبان فارسی می‌توان یافت را در ادامه می‌آورم:
۱. مؤسسه‌های خصوصی و اشخاص حقیقی در نشر دانش در فضای علمی و پژوهشیِ ایران نقشی بسیار محوری دارند؛ به‌ویژه در شرایطی که بودجه‌های هنگفتِ دولتی و شبه‌دولتی صرفِ «کاشت، داشت، و برداشتِ» بعضی از مؤسسه‌ها، پژوهشگاه‌ها، و نشریه‌های به‌ظاهر علمی-پژوهشی می‌شوند که کارویژه‌ای جز دفاعیه‌پردازی، طرح مباحث جدلی و کلامی آن هم در ساده‌انگارانه‌ترین حالت‌شان، و دفع «شبهات!» ندارند.
۲. قصّه‌ی پرغصّه و تکراری در فضای اندیشگی ایران: اینکه اشخاص حقیقی یا حقوقی نقد و ردّ می‌کنند، حتی پیش از آنکه مطلب را منتشر کرده باشند، یا پیش از آنکه آن را خوانده و فهم کرده باشند، و حتی پیش از آنکه مخاطب‌شان اصلِ مطلب و ادعا را بداند!
📝 در همین فضا، آنچه گروه مترجمان و ویراستاران و ناشر ترجمه‌ی فارسی دائرةالمعارف قرآن انجام داده‌اند چیزی است از جنس «فلک را سقف بِشکافتن و طرحی نو درانداختن».
🖋زهیر میرکریمی
——————————————
🔅 [در باب متن اصلی و برنامه‌ریزی برای ترجمه]
🔻 رایزنی‌های اولیه و برنامه‌ریزی برای انتشار دائرةالمعارف قرآن (Encyclopaedia of the Qur’ān) چاپ لایدِن، به سرپرستی جِین دَمِن مَک‌اولیف، در سال ۱۹۹۳ آغاز شد و نخستین جلد آن در سال ۲۰۰۱ به چاپ رسید.
🔻 چالش اساسی ... مربوط به محتوای این دائرةالمعارف بوده است. مَک‌اولیف در پیش‌گفتار این اثر می‌نویسد: "من و سایر ویراستاران، علاوه بر اینکه می‌خواستیم اثری مرجع در دسترس طیف وسیعی از محققان و دانشجویان رشته‌های مختلف علوم انسانی و اجتماعی قرار دهیم، قصد داشتیم تحقیقاتی دقیق و آکادمیک درباره‌ی قرآن را که برخاسته از منظرها و پیش‌فرض‌های متنوع باشد در این اثر بگنجانیم."
🔻 اما مسأله این است که نمیتوان از یک سنت واحد آکادمیک قرآن پژوهی سخن گفت... تلاش مَک‌اولیف این بوده که از تنوع روش‌ها و دیدگاه‌ها استقبال کند، اما البته توجه داشته است که همه‌ی محققان مسلمان و غیرمسلمان با این رویکرد موافق نیستند. از طرفی، "برخی مسلمانان به سبب اینکه همکاری با دائرةالمعارف قرآن ممکن است صداقت و شرافت علمی‌شان را به خطر اندازد ترجیح دادند وارد این کار نشوند." و از طرف دیگر، "برخی غیرمسلمانان نیز دقیقاً به همین دلیل از همکاری با این پروژه سر باز زده‌اند." این مشکل در مواجهه با دو سر این طیف همچنان ادامه دارد، اما به هر حال دائرةالمعارف قرآن به سرانجام رسید و وارد مرحله‌ای جدید شد.
🔻 برنامه‌ریزی برای ترجمه‌ی فارسی دائرةالمعارف قرآن اقدامی جسورانه از جانب یک ناشر خصوصی بود. بیش از آنکه به بازگشت مالی این پروژه‌ی «خطیر» اندیشیده شود، نیاز به آگاهی هرچه بیشتر و گسترده‌تر مخاطبان فارسی‌زبان از تحولات جدید در عرصه‌ی قرآن‌پژوهی انگیزه‌ی این کار بود. انتشارات حکمت، که به‌تازگی مجموعه‌ای با عنوان «مطالعات اسلامی» در همه‌ی حوزه‌های مربوط به اسلام (قرآن و حدیث، فلسفه، کلام و فرقه‌ها، تصوّف، تاریخ، علم، و هنر) برای آشنایی با تحقیقات آکادمیک در این زمینه راه‌اندازی کرده بود، به‌سرعت چهار نفر از دست‌اندرکاران این مجموعه را برای برنامه‌ریزی و تدوین، و سپس ویرایش، و نیز همکاری در ترجمه‌ی فارسی دائرةالمعارف قرآن گردهم آورد: امیر مازیار، مهرداد عباسی، مسعود صادقی، و حسین خندق‌آبادی.
@anqanotes
ادامه در 👇🏼
✨ معرفی منابع | نقدونظر
🖋یادداشت‌های دین‌پژوهان | حسین خندق‌آبادی
بخش ۱ از ۳
📝 حسین خندق‌آبادی از دین‌پژوهان و قرآن‌پژوهان ایرانی، و یکی از ویراستاران ترجمه‌ی فارسی «دائرةالمعارف قرآن» است. این دائرةالمعارف چاپ انتشارات بریل در لایدِن هلند است که آخرین جلد از ترجمه‌ی فارسیِ مدخل‌های آن در سال ۱۳۹۹ از سوی انتشارات حکمت منتشر شد.
📝 حسین خندق‌آبادی در مقاله‌ای ۱۴ صفحه‌ای با عنوان «دائرةالمعارف قرآن چاپ لیدن و مسیر پیشِ رو: به بهانه‌ی انتشار آخرین جلد ترجمه‌ی فارسی» که برای شماره‌ی ۱۴۳ از نشریه‌ی بخارا نوشته است (خرداد و تیر ۱۴۰۰) هم از کمّ و کیفِ تألیف متن اصلی و ترکیب نویسندگان دائرةالمعارف به زبان انگلیسی گفته است، و هم از پست‌وبلندهای ترجمه و فرازونشیب‌های انتشار چنین اثری به زبان فارسی نوشته است. مقاله‌ای است بسیار خواندنی و البته تأمل‌برانگیز.
📝 پیش از آنکه بخش‌هایی از مقاله را، به انتخاب خودم و پس از کسب اجازه از حسین خندق‌آبادی، در ادامه‌ی این یادداشت بیاورم (که صد البته خواننده را از رجوع به اصل مقاله بی‌نیاز نمی‌کند، بلکه امید دارم که او را مشتاق‌تر کند)، دو مطلب را به‌عنوان آنچه هم از مطالبِ این مقاله و هم از دیگر فعالیت‌های علمی و پژوهشیِ «مستقل» در ایران و به زبان فارسی می‌توان یافت را در ادامه می‌آورم:
۱. مؤسسه‌های خصوصی و اشخاص حقیقی در نشر دانش در فضای علمی و پژوهشیِ ایران نقشی بسیار محوری دارند؛ به‌ویژه در شرایطی که بودجه‌های هنگفتِ دولتی و شبه‌دولتی صرفِ «کاشت، داشت، و برداشتِ» بعضی از مؤسسه‌ها، پژوهشگاه‌ها، و نشریه‌های به‌ظاهر علمی-پژوهشی می‌شوند که کارویژه‌ای جز دفاعیه‌پردازی، طرح مباحث جدلی و کلامی آن هم در ساده‌انگارانه‌ترین حالت‌شان، و دفع «شبهات!» ندارند.
۲. قصّه‌ی پرغصّه و تکراری در فضای اندیشگی ایران: اینکه اشخاص حقیقی یا حقوقی نقد و ردّ می‌کنند، حتی پیش از آنکه مطلب را منتشر کرده باشند، یا پیش از آنکه آن را خوانده و فهم کرده باشند، و حتی پیش از آنکه مخاطب‌شان اصلِ مطلب و ادعا را بداند!
📝 در همین فضا، آنچه گروه مترجمان و ویراستاران و ناشر ترجمه‌ی فارسی دائرةالمعارف قرآن انجام داده‌اند چیزی است از جنس «فلک را سقف بِشکافتن و طرحی نو درانداختن».
🖋زهیر میرکریمی
——————————————
🔅 [در باب متن اصلی و برنامه‌ریزی برای ترجمه]
🔻 رایزنی‌های اولیه و برنامه‌ریزی برای انتشار دائرةالمعارف قرآن (Encyclopaedia of the Qur’ān) چاپ لایدِن، به سرپرستی جِین دَمِن مَک‌اولیف، در سال ۱۹۹۳ آغاز شد و نخستین جلد آن در سال ۲۰۰۱ به چاپ رسید.
🔻 چالش اساسی ... مربوط به محتوای این دائرةالمعارف بوده است. مَک‌اولیف در پیش‌گفتار این اثر می‌نویسد: "من و سایر ویراستاران، علاوه بر اینکه می‌خواستیم اثری مرجع در دسترس طیف وسیعی از محققان و دانشجویان رشته‌های مختلف علوم انسانی و اجتماعی قرار دهیم، قصد داشتیم تحقیقاتی دقیق و آکادمیک درباره‌ی قرآن را که برخاسته از منظرها و پیش‌فرض‌های متنوع باشد در این اثر بگنجانیم."
🔻 اما مسأله این است که نمیتوان از یک سنت واحد آکادمیک قرآن پژوهی سخن گفت... تلاش مَک‌اولیف این بوده که از تنوع روش‌ها و دیدگاه‌ها استقبال کند، اما البته توجه داشته است که همه‌ی محققان مسلمان و غیرمسلمان با این رویکرد موافق نیستند. از طرفی، "برخی مسلمانان به سبب اینکه همکاری با دائرةالمعارف قرآن ممکن است صداقت و شرافت علمی‌شان را به خطر اندازد ترجیح دادند وارد این کار نشوند." و از طرف دیگر، "برخی غیرمسلمانان نیز دقیقاً به همین دلیل از همکاری با این پروژه سر باز زده‌اند." این مشکل در مواجهه با دو سر این طیف همچنان ادامه دارد، اما به هر حال دائرةالمعارف قرآن به سرانجام رسید و وارد مرحله‌ای جدید شد.
🔻 برنامه‌ریزی برای ترجمه‌ی فارسی دائرةالمعارف قرآن اقدامی جسورانه از جانب یک ناشر خصوصی بود. بیش از آنکه به بازگشت مالی این پروژه‌ی «خطیر» اندیشیده شود، نیاز به آگاهی هرچه بیشتر و گسترده‌تر مخاطبان فارسی‌زبان از تحولات جدید در عرصه‌ی قرآن‌پژوهی انگیزه‌ی این کار بود. انتشارات حکمت، که به‌تازگی مجموعه‌ای با عنوان «مطالعات اسلامی» در همه‌ی حوزه‌های مربوط به اسلام (قرآن و حدیث، فلسفه، کلام و فرقه‌ها، تصوّف، تاریخ، علم، و هنر) برای آشنایی با تحقیقات آکادمیک در این زمینه راه‌اندازی کرده بود، به‌سرعت چهار نفر از دست‌اندرکاران این مجموعه را برای برنامه‌ریزی و تدوین، و سپس ویرایش، و نیز همکاری در ترجمه‌ی فارسی دائرةالمعارف قرآن گردهم آورد: امیر مازیار، مهرداد عباسی، مسعود صادقی، و حسین خندق‌آبادی.
@anqanotes
ادامه در 👇🏼
ادامه از 👆🏼
🔍 از پست‌وبلندِ ترجمه و فرازونشیب انتشار «دائرةالمعارف قرآن» چاپ لایدِن در ایران
✨ معرفی منابع | نقدونظر
🖋یادداشت‌های دین‌پژوهان | حسین خندق‌آبادی
بخش ۲ از ۳
🔅 [در باب مشکل‌سازی‌ها و سنگ‌اندازی‌ها در مسیر ترجمه و انتشار]
🔻 ناشر و ویراستاران ترجمه‌ی فارسی نیز مانند ویراستاران نسخه‌ی اصلی با چالش دومی مربوط به محتوای این اثر مواجه بودند، البته به نحوی شدیدتر، به‌طوری که سخن از بود و نبود اثر در میان بود، نه صرفاً از مقبولیت آن. در ایران هر کتابی پیش از انتشار باید مجوّزی حاکی از دست‌کم عدم مخالفت آشکار با مبانی دینی و سیاسی حاکم بگیرد. با تمهیداتی که ناشر و ویراستاران ترجمه‌ی فارسی اندیشیدند، از جمله همکاری کارشناسان سازمان تبلیغات اسلامی، افزودن ناظر کیفی، وارد کردن شماری پانویس برای توضیح و یادآوری برخی مطالب و در نهایت حذف دو مدخل («بهائیت» و «الهیات و قرآن» که مدخل دوم به منابع ادعایی قرآن می‌پردازد)، خوشبختانه توانستند تأیید وزارت ارشاد را برای انتشار این مجموعه بدون حذف مطلب یا کلمه‌ای و یا تغییر لحنی برای همه‌ی مدخل‌های دیگر بگیرند.
🔻 اما البته در بیرون از این فضای رسمی، فعالان نهادی پژوهشی که این مجموعه را دستمایه‌ی ارائه‌ی طرحی گسترده برای جلب مشارکت دولتی به منظور نقد و بررسی تک‌تک مدخل‌های این دائرةالمعارف کرده بودند از هیچ تلاشی برای
جلوگیری از انتشار ترجمه‌ی فارسی آن به شکل کنونی فروگذار نکردند؛ از جمله اینکه پیش از انتشار نخستین جلد ترجمه‌ی فارسی نامه‌ای به وزارت ارشاد و دفتر مراجع فرستادند و به آنها درباره‌ی چاپ ترجمه‌ی فارسی این اثر هشدار جدی دادند. سرانجام، با درایت رئیس انتشارات، کار آنها در نهایت به عذرخواهی انجامید.
🔻 اما البته همچنان پرسش‌هایی کهنه در فضای کشور ما و نیز برخی دیگر از کشورهای اسلامی حضور دارد: چرا غربیان (اسلام‌شناسان / شرق‌شناسان / دیگران) درباره‌ی ما می‌نویسند؟ چرا ما کار آنها را باید ترجمه کنیم؟ چرا اگر ترجمه می‌کنیم با نقد همراه نمی‌کنیم؟ خاستگاه این پرسش‌ها را در ردّیه‌پردازی‌های قرون وُسطایی و نیز انگیزه‌های اولیه‌ی شرق‌شناسی با نگرش «دشمنت را بشناس» طی دورههای درگیری‌های شدید نظامی و اقتصادیِ زمان استعمار، و همچنین سرخوردگی ناشی از احساس عقب‌ماندگی در میان برخی جوامع اسلامی می‌توان جست، که البته بار دیگر در قالب نقادی‌های پسااستعماری عیان شده‌اند.
🔻 آقای مظفر اقبال، که خود سرویراستار مجموعه‌ای هفت‌جلدی به زبان انگلیسی با عنوان «دائرةالمعارف جامع قرآن» (Integrated Encyclopedia of the Qur'an) است، زمانی در ایران من را در معرض پرسش‌هایی از همین دست که در بالا مطرح شدند، قرار داد. مجموعه‌ای که ایشان سرویراستاری کرده است شامل مدخل‌هایی به قلم نویسندگان مسلمان و اغلب ناظر به خود آیات قرآن و ناقل حداکثری آن‌هاست. در پاسخ به اقبال، سعی کردم توجه او را به اختلاف میان دو منظر جلب کنم: یکی منظری ترویجی که می‌کوشد صورت‌بندی‌ای به نظر خود صحیح و راست‌کیش از باورهای اسلام به مخاطب ارائه دهد، و دیگری منظری تحقیقی که می‌کوشد مخاطب خود را با نظریات و تحقیقات گوناگون درباره‌ی اسلام آشنا کند. وجود هر دو منظر و آگاهی از آنها مغتنم است و نباید یکی به بهای دیگری تمام شود.
@anqanotes
ادامه در 👇🏼
🔍 از پست‌وبلندِ ترجمه و فرازونشیب انتشار «دائرةالمعارف قرآن» چاپ لایدِن در ایران
✨ معرفی منابع | نقدونظر
🖋یادداشت‌های دین‌پژوهان | حسین خندق‌آبادی
بخش ۲ از ۳
🔅 [در باب مشکل‌سازی‌ها و سنگ‌اندازی‌ها در مسیر ترجمه و انتشار]
🔻 ناشر و ویراستاران ترجمه‌ی فارسی نیز مانند ویراستاران نسخه‌ی اصلی با چالش دومی مربوط به محتوای این اثر مواجه بودند، البته به نحوی شدیدتر، به‌طوری که سخن از بود و نبود اثر در میان بود، نه صرفاً از مقبولیت آن. در ایران هر کتابی پیش از انتشار باید مجوّزی حاکی از دست‌کم عدم مخالفت آشکار با مبانی دینی و سیاسی حاکم بگیرد. با تمهیداتی که ناشر و ویراستاران ترجمه‌ی فارسی اندیشیدند، از جمله همکاری کارشناسان سازمان تبلیغات اسلامی، افزودن ناظر کیفی، وارد کردن شماری پانویس برای توضیح و یادآوری برخی مطالب و در نهایت حذف دو مدخل («بهائیت» و «الهیات و قرآن» که مدخل دوم به منابع ادعایی قرآن می‌پردازد)، خوشبختانه توانستند تأیید وزارت ارشاد را برای انتشار این مجموعه بدون حذف مطلب یا کلمه‌ای و یا تغییر لحنی برای همه‌ی مدخل‌های دیگر بگیرند.
🔻 اما البته در بیرون از این فضای رسمی، فعالان نهادی پژوهشی که این مجموعه را دستمایه‌ی ارائه‌ی طرحی گسترده برای جلب مشارکت دولتی به منظور نقد و بررسی تک‌تک مدخل‌های این دائرةالمعارف کرده بودند از هیچ تلاشی برای
جلوگیری از انتشار ترجمه‌ی فارسی آن به شکل کنونی فروگذار نکردند؛ از جمله اینکه پیش از انتشار نخستین جلد ترجمه‌ی فارسی نامه‌ای به وزارت ارشاد و دفتر مراجع فرستادند و به آنها درباره‌ی چاپ ترجمه‌ی فارسی این اثر هشدار جدی دادند. سرانجام، با درایت رئیس انتشارات، کار آنها در نهایت به عذرخواهی انجامید.
🔻 اما البته همچنان پرسش‌هایی کهنه در فضای کشور ما و نیز برخی دیگر از کشورهای اسلامی حضور دارد: چرا غربیان (اسلام‌شناسان / شرق‌شناسان / دیگران) درباره‌ی ما می‌نویسند؟ چرا ما کار آنها را باید ترجمه کنیم؟ چرا اگر ترجمه می‌کنیم با نقد همراه نمی‌کنیم؟ خاستگاه این پرسش‌ها را در ردّیه‌پردازی‌های قرون وُسطایی و نیز انگیزه‌های اولیه‌ی شرق‌شناسی با نگرش «دشمنت را بشناس» طی دورههای درگیری‌های شدید نظامی و اقتصادیِ زمان استعمار، و همچنین سرخوردگی ناشی از احساس عقب‌ماندگی در میان برخی جوامع اسلامی می‌توان جست، که البته بار دیگر در قالب نقادی‌های پسااستعماری عیان شده‌اند.
🔻 آقای مظفر اقبال، که خود سرویراستار مجموعه‌ای هفت‌جلدی به زبان انگلیسی با عنوان «دائرةالمعارف جامع قرآن» (Integrated Encyclopedia of the Qur'an) است، زمانی در ایران من را در معرض پرسش‌هایی از همین دست که در بالا مطرح شدند، قرار داد. مجموعه‌ای که ایشان سرویراستاری کرده است شامل مدخل‌هایی به قلم نویسندگان مسلمان و اغلب ناظر به خود آیات قرآن و ناقل حداکثری آن‌هاست. در پاسخ به اقبال، سعی کردم توجه او را به اختلاف میان دو منظر جلب کنم: یکی منظری ترویجی که می‌کوشد صورت‌بندی‌ای به نظر خود صحیح و راست‌کیش از باورهای اسلام به مخاطب ارائه دهد، و دیگری منظری تحقیقی که می‌کوشد مخاطب خود را با نظریات و تحقیقات گوناگون درباره‌ی اسلام آشنا کند. وجود هر دو منظر و آگاهی از آنها مغتنم است و نباید یکی به بهای دیگری تمام شود.
@anqanotes
ادامه در 👇🏼
ادامه از 👆🏼
🔍 از پست‌وبلندِ ترجمه و فرازونشیب انتشار «دائرةالمعارف قرآن» چاپ لایدِن در ایران
✨ معرفی منابع | نقدونظر
🖋یادداشت‌های دین‌پژوهان | حسین خندق‌آبادی
بخش ۳ از ۳
🔅 [در باب شیوه‌ی تألیف دانش‌نامه‌ها، و روش نامألوف نقد دانش‌نامه‌ها، در ایران]
🔻 شیوه‌ای که ما [در ایران] در برخی از دانشنامه‌های تألیفی، به خصوص در عرصه‌های مرتبط با دین، پیش گرفته‌ایم، به دلایل مختلف، به نظر تا حدی وارونه می‌آید. گذشته از دائرةالمعارف‌های عمومی و دانشنامه‌های مختصر، دائرةالمعارف‌های تخصصی قرار است گزارشی از پژوهش‌های انجام‌شده و اطلاعات فراهم‌آمده باشند. از این‌رو، دست‌کم هر مدخل مهم را کسی عهده‌دار نوشتنش می‌شود که پیشتر پژوهشی در آن زمینه کرده باشد. اما ما به دلیل فقدان چنان سابقه‌ای، ناگزیریم سازمان و بنیادهایی تشکیل دهیم و کسانی را به استخدام درآوریم و بسیاری از مدخل‌ها را به آنها که برای نخستین بار در آن موضوع خاص پژوهش متمرکز انجام می‌دهند سفارش دهیم.
🔻 البته در عین حال در پی برآوردن اهداف دیگری نیز برمی‌آییم، از جمله اثبات باورها و نظرات خود، پاسخ‌دادن به انتقادها و شبهات، موضع‌گیری علیه برخی مطالب دائرةالمعارف‌های مشابه غربی، و به چشم آوردن همه‌ی مطالب ریز و درشتی که به نظرمان از چشم سایر دائرةالمعارف‌ها مغفول مانده است. این رسم و راه، گذشته از بار تشکیلاتی و مالی‌ای که به کار تحمیل می‌کند، به طور طبیعی بر حجم و زمان به بار نشستن کار می‌افزاید، و مهمتر آنکه با سبک نگارشی دائرةالمعارف و مقصود از پدید آمدن آن نیز ناسازگار است.
🔻 به دلیل همین فقدان شناخت درست از شیوه‌ی دانش‌نامه‌نگاری است که برای نمونه در برخی از دانشگاه‌ها نقد و بررسی برخی مدخل‌های بلند دائرةالمعارفِ قرآن موضوع چندین پایان‌نامه قرار گرفته است، نه اصل کتاب یا رساله یا مقاله‌ی نویسنده‌ی آن مدخل خاص که گزارشی از آن را در این دائرةالمعارف آورده است.
🔻 یا باز به دلیل همین انتظار نابجا از دائرةالمعارف است که مجله‌ای تخصصی با عنوان «قرآن و مستشرقان» پا گرفته است که مطالب آن صرفاً حاصل ترجمه و نقد مدخل‌های دائرةالمعارف قرآن است؛ و فراتر از آن، مرکزی در قم بنا نهاده شده است که رسالت خود را فراهم آوردن دائرةالمعارفی قرآنی با نظر به نقد دائرةالمعارف قرآن قرار داده است.
🔻 زمانی پژوهشگران یک نهاد پژوهشی در ایران به خانم مک‌اولیف، سرویراستار نسخه‌ی کاغذی دائرةالمعارف قرآن، نامه‌ای فرستادند تا ایشان را به استفاده از پتانسیل علمی خودشان تشویق کنند. این اقدامات برآمده از ذهنیتی است که همچنان دوگانه‌ی غرب-شرق در آن نقشی جدی دارد و شکافی عمیق میان خود و غرب می‌بیند.
🔻 [اما] جریان غالب فضای علمی دنیا به سوی مشارکت جمعی هرچه بیشتر و دخالت‌دادن متخصصانی برآمده از همان فضاهایی در حرکت است که درباره آنها و آثار و باورهای مردم برآمده از آنها تحقیق می‌شود... در چنین فضایی است که انتشارات بریل، ناشر دائرةالمعارف قرآن، پس از بررسیِ کیفیت ترجمه‌ی فارسی و تأیید آن، از ناشر ترجمه‌ی فارسی درخواست می‌کند که طی توافقی دوجانبه نسخه‌ی فارسی را در اختیارش قرار دهد تا مدخل‌های آن را در سایت خود به صورت برخط برای فروش عرضه کند. همین شرایط است که برای مترجم نسخه‌ی فارسی دائرةالمعارف قرآن امکانی فراهم می‌آورد که با توجه به پژوهش‌های منتشرشده‌ی خود، بتواند مدخلی را که ترجمه کرده است از نو برای ویرایش جدید دائرةالمعارف قرآن این بار به قلم خود بنویسد و منتشر کند.
#قرآن #قرآن‌پژوهی #دائرةالمعارف_قرآن #ترجمه #فارسی #بریل #انتشارات_حکمت
#Quran #Quranic_Studies #Trasnlation #Persian #Encyclopaedia_of_the_Quran #Brill
🖋 حسین خندق‌آبادی
@anqanotes
https://t.me/anqanest/58
🔍 از پست‌وبلندِ ترجمه و فرازونشیب انتشار «دائرةالمعارف قرآن» چاپ لایدِن در ایران
✨ معرفی منابع | نقدونظر
🖋یادداشت‌های دین‌پژوهان | حسین خندق‌آبادی
بخش ۳ از ۳
🔅 [در باب شیوه‌ی تألیف دانش‌نامه‌ها، و روش نامألوف نقد دانش‌نامه‌ها، در ایران]
🔻 شیوه‌ای که ما [در ایران] در برخی از دانشنامه‌های تألیفی، به خصوص در عرصه‌های مرتبط با دین، پیش گرفته‌ایم، به دلایل مختلف، به نظر تا حدی وارونه می‌آید. گذشته از دائرةالمعارف‌های عمومی و دانشنامه‌های مختصر، دائرةالمعارف‌های تخصصی قرار است گزارشی از پژوهش‌های انجام‌شده و اطلاعات فراهم‌آمده باشند. از این‌رو، دست‌کم هر مدخل مهم را کسی عهده‌دار نوشتنش می‌شود که پیشتر پژوهشی در آن زمینه کرده باشد. اما ما به دلیل فقدان چنان سابقه‌ای، ناگزیریم سازمان و بنیادهایی تشکیل دهیم و کسانی را به استخدام درآوریم و بسیاری از مدخل‌ها را به آنها که برای نخستین بار در آن موضوع خاص پژوهش متمرکز انجام می‌دهند سفارش دهیم.
🔻 البته در عین حال در پی برآوردن اهداف دیگری نیز برمی‌آییم، از جمله اثبات باورها و نظرات خود، پاسخ‌دادن به انتقادها و شبهات، موضع‌گیری علیه برخی مطالب دائرةالمعارف‌های مشابه غربی، و به چشم آوردن همه‌ی مطالب ریز و درشتی که به نظرمان از چشم سایر دائرةالمعارف‌ها مغفول مانده است. این رسم و راه، گذشته از بار تشکیلاتی و مالی‌ای که به کار تحمیل می‌کند، به طور طبیعی بر حجم و زمان به بار نشستن کار می‌افزاید، و مهمتر آنکه با سبک نگارشی دائرةالمعارف و مقصود از پدید آمدن آن نیز ناسازگار است.
🔻 به دلیل همین فقدان شناخت درست از شیوه‌ی دانش‌نامه‌نگاری است که برای نمونه در برخی از دانشگاه‌ها نقد و بررسی برخی مدخل‌های بلند دائرةالمعارفِ قرآن موضوع چندین پایان‌نامه قرار گرفته است، نه اصل کتاب یا رساله یا مقاله‌ی نویسنده‌ی آن مدخل خاص که گزارشی از آن را در این دائرةالمعارف آورده است.
🔻 یا باز به دلیل همین انتظار نابجا از دائرةالمعارف است که مجله‌ای تخصصی با عنوان «قرآن و مستشرقان» پا گرفته است که مطالب آن صرفاً حاصل ترجمه و نقد مدخل‌های دائرةالمعارف قرآن است؛ و فراتر از آن، مرکزی در قم بنا نهاده شده است که رسالت خود را فراهم آوردن دائرةالمعارفی قرآنی با نظر به نقد دائرةالمعارف قرآن قرار داده است.
🔻 زمانی پژوهشگران یک نهاد پژوهشی در ایران به خانم مک‌اولیف، سرویراستار نسخه‌ی کاغذی دائرةالمعارف قرآن، نامه‌ای فرستادند تا ایشان را به استفاده از پتانسیل علمی خودشان تشویق کنند. این اقدامات برآمده از ذهنیتی است که همچنان دوگانه‌ی غرب-شرق در آن نقشی جدی دارد و شکافی عمیق میان خود و غرب می‌بیند.
🔻 [اما] جریان غالب فضای علمی دنیا به سوی مشارکت جمعی هرچه بیشتر و دخالت‌دادن متخصصانی برآمده از همان فضاهایی در حرکت است که درباره آنها و آثار و باورهای مردم برآمده از آنها تحقیق می‌شود... در چنین فضایی است که انتشارات بریل، ناشر دائرةالمعارف قرآن، پس از بررسیِ کیفیت ترجمه‌ی فارسی و تأیید آن، از ناشر ترجمه‌ی فارسی درخواست می‌کند که طی توافقی دوجانبه نسخه‌ی فارسی را در اختیارش قرار دهد تا مدخل‌های آن را در سایت خود به صورت برخط برای فروش عرضه کند. همین شرایط است که برای مترجم نسخه‌ی فارسی دائرةالمعارف قرآن امکانی فراهم می‌آورد که با توجه به پژوهش‌های منتشرشده‌ی خود، بتواند مدخلی را که ترجمه کرده است از نو برای ویرایش جدید دائرةالمعارف قرآن این بار به قلم خود بنویسد و منتشر کند.
#قرآن #قرآن‌پژوهی #دائرةالمعارف_قرآن #ترجمه #فارسی #بریل #انتشارات_حکمت
#Quran #Quranic_Studies #Trasnlation #Persian #Encyclopaedia_of_the_Quran #Brill
🖋 حسین خندق‌آبادی
@anqanotes
https://t.me/anqanest/58
Telegram
آشیانه‌ی عنقاء
🖼 حسین خندق‌آبادی از دین‌پژوهان و قرآن‌پژوهان ایرانی، و یکی از ویراستاران ترجمه‌ی فارسی «دائرةالمعارف قرآن»
@anqanotes
@anqanotes
🔍 هشام جَعَیِّط درگذشت
🔻 هشام جَعَیِّط، اندیشمند مسلمان تونسی، دیروز، ۱ جون ۲۰۲۱ میلادی، ۱۱ خرداد ۱۴۰۰ خورشیدی، در ۸۶ سالگی پس از دوره‌ای بیماری درگذشت. او در ۶ دسامبر ۱۹۳۵ میلادی در تونس به دنیا آمد. بخشی از تحصیلات خود را در تونس گذراند و سپس در ۱۹۶۲ میلادی برای ادامه‌ی دورههای دانشگاهی به فرانسه رفت. در ۱۹۸۱ میلادی از دانشگاه پاریس در مقطع دکتریِ رشته‌ی تاریخ اسلام فارغ‌التحصیل شد.
🔻 هشام جَعَیِّط افزون بر تحقیق و تدریس در فرانسه در دانشگاه‌ها و کشورهای گوناگون دیگری نیز تدریس کرد: دانشگاه تونس، دانشگاه مک‌‌گیل در کانادا، دانشگاه کالیفرنیا در برکلی (ایالات متحده امریکا)، و «بیت الحکمة» در تونس که خود از مدیران آن بود. جَعَیِّط همچنین عضو «آکادمی اروپایی علوم و فنون» بود.
🔻 زمینه‌‌های پژوهشی او تاریخ اسلام آغازین و دوران شکل‌گیری اسلام، مطالعات قرآن‌پژوهانه، نسبت اسلام با غرب و اروپا، و فرهنگ اسلامی در دوران مدرن بودند. از جمله‌ی کتاب‌های او می‌توان از این موارد نام برد:
🔅 فتنه: مناقشه‌ی دین و سیاست در اسلامِ آغازین
[به عربی با عنوان «الفتنة: جدلية الدين و السياسة في الإسلام المبكر» در ۱۹۹۲م. در بیروت]
🔅 در باب سیره‌ی نبوی (جلد ۱): وحی و قرآن و نبوت
[به عربی با عنوان «في السيرة النبوية: الوحي و القرآن و النبوة» در ۱۹۹۹م. در بیروت، و به فرانسوی با عنوان «زندگی محمّد: وحی و نبوّت» در ۲۰۰۱م. در پاریس]
🔅 در باب سیره‌ی نبوی (جلد ۲): تاریخِ دعوتِ محمّدی
[به عربی با عنوان «في السيرة النبوية: تاريخية الدعوة المحمدية» در ۲۰۰۶م. در بیروت، و به فرانسوی با عنوان «زندگی محمّد: موعظه‌های پیامبرانه در مکّه» در ۲۰۰۸م. در پاریس]
🔅 در باب سیره‌ی نبوی (جلد ۳): سفر محمّد به مدینه و نصرت اسلام
[به عربی با عنوان «في السيرة النبوية: مسيرة محمد في المدينة و انتصار الإسلام» در ۲۰۱۴م. در بیروت، و به فرانسوی با عنوان «زندگی محمّد: سفر پیامبر به مدینه و نصرت اسلام» در ۲۰۱۲م. در پاریس] این سه کتاب در ۲۰۱۲م. به انگلیسی نیز منتشر شده‌اند.
🔻 او در مطالعات نوین قرآنی نیز با خوانش‌های نقّادانهاش از قرآن و تاریخ اسلام آغازین آراء جالب توجهی داشت که البته نقدهای بسیاری را نیز متوجه خود کرد. عبارات زیر (با اندکی ویرایش) برگرفته از یادداشتی‌اند که جواد شریفی در شبکه‌ی «مطالعات اجتماعی فقه» درباره‌ی هشام جَعَیِّط چند سال پیش از این نوشته است:
❇️ هشام معتقد است برخی عبارات و آیات قرآن موقع تدوین به آن اضافه شده‌اند، برخی از کلمات جا افتاده‌اند و حتی از مسیحیت نیز تأثیر پذیرفته است. مثلا آيه‌ی "و أمرهم شوری بینهم" با دیگر آیات همخوانی ندارد و حکومت مسلمانان بر خودشان در زمان پیامبر از طریق شورا هم قابل قبول نیست. شورا زمانی پذیرفته است که پیامبر در قید حیات نباشد، درحالی که زمان نزول این آیه پیامبر زنده بود. استفاده از صیغه‌ی ماضی در این آیه با وجود زنده بودن پیامبر عجیب است. جَعَيِّط تأکید می کند چون قرآن در مکه و در زمان معینی نازل شده است، عینیت و تاریخ دارد، خواه بر پیامبر وحی شده باشد خواه سخن خود او باشد و آن را از جانب وحی بداند. به همین دلیل قرآن منبع تاریخی بسیار مهمی است که جزئیات حوادث را بیان می‌کند.
❇️ او معتقد است نام پیامبر اسلام در ابتدا قثم بوده که لقب عیسی است و بعدها به «محمّد» ملقب شده است. "تنها در سوره‌های مدنی پیامبر با نام «محمّد» خطاب قرار گرفته است. نام «محمّد» یکی از تأثیرات مسیحیّت است که از یونانی به عربی وارد شده و در اصل «محمدان» بوده است." از نظر او، با توجه به کتبیه‌های برجای مانده، هیچ ارتباطی بین تولد محمّد با هجوم ابرهه به عرب وجود ندارد. سال عام الفيل ابزاری تاریخی است، بدون هرگونه بُعد غیبی که بخواهد تاریخ تولد پیامبر را نمادی دینی قرار دهد. محمّد هرگز بی‌سواد نبوده و با زبان سُریانی آشنا بوده است. هشام وجود معجزه برای پیامبر را انکار می‌کند و مسائلی همچون علامت بین دو کتف را ساخته‌ی ذهن مذهبی مردم می‌داند...
✨ یادش گرامی بادا
#هشام_جعیط #Hichem_Djait
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
https://t.me/anqanest/59
🔻 هشام جَعَیِّط، اندیشمند مسلمان تونسی، دیروز، ۱ جون ۲۰۲۱ میلادی، ۱۱ خرداد ۱۴۰۰ خورشیدی، در ۸۶ سالگی پس از دوره‌ای بیماری درگذشت. او در ۶ دسامبر ۱۹۳۵ میلادی در تونس به دنیا آمد. بخشی از تحصیلات خود را در تونس گذراند و سپس در ۱۹۶۲ میلادی برای ادامه‌ی دورههای دانشگاهی به فرانسه رفت. در ۱۹۸۱ میلادی از دانشگاه پاریس در مقطع دکتریِ رشته‌ی تاریخ اسلام فارغ‌التحصیل شد.
🔻 هشام جَعَیِّط افزون بر تحقیق و تدریس در فرانسه در دانشگاه‌ها و کشورهای گوناگون دیگری نیز تدریس کرد: دانشگاه تونس، دانشگاه مک‌‌گیل در کانادا، دانشگاه کالیفرنیا در برکلی (ایالات متحده امریکا)، و «بیت الحکمة» در تونس که خود از مدیران آن بود. جَعَیِّط همچنین عضو «آکادمی اروپایی علوم و فنون» بود.
🔻 زمینه‌‌های پژوهشی او تاریخ اسلام آغازین و دوران شکل‌گیری اسلام، مطالعات قرآن‌پژوهانه، نسبت اسلام با غرب و اروپا، و فرهنگ اسلامی در دوران مدرن بودند. از جمله‌ی کتاب‌های او می‌توان از این موارد نام برد:
🔅 فتنه: مناقشه‌ی دین و سیاست در اسلامِ آغازین
[به عربی با عنوان «الفتنة: جدلية الدين و السياسة في الإسلام المبكر» در ۱۹۹۲م. در بیروت]
🔅 در باب سیره‌ی نبوی (جلد ۱): وحی و قرآن و نبوت
[به عربی با عنوان «في السيرة النبوية: الوحي و القرآن و النبوة» در ۱۹۹۹م. در بیروت، و به فرانسوی با عنوان «زندگی محمّد: وحی و نبوّت» در ۲۰۰۱م. در پاریس]
🔅 در باب سیره‌ی نبوی (جلد ۲): تاریخِ دعوتِ محمّدی
[به عربی با عنوان «في السيرة النبوية: تاريخية الدعوة المحمدية» در ۲۰۰۶م. در بیروت، و به فرانسوی با عنوان «زندگی محمّد: موعظه‌های پیامبرانه در مکّه» در ۲۰۰۸م. در پاریس]
🔅 در باب سیره‌ی نبوی (جلد ۳): سفر محمّد به مدینه و نصرت اسلام
[به عربی با عنوان «في السيرة النبوية: مسيرة محمد في المدينة و انتصار الإسلام» در ۲۰۱۴م. در بیروت، و به فرانسوی با عنوان «زندگی محمّد: سفر پیامبر به مدینه و نصرت اسلام» در ۲۰۱۲م. در پاریس] این سه کتاب در ۲۰۱۲م. به انگلیسی نیز منتشر شده‌اند.
🔻 او در مطالعات نوین قرآنی نیز با خوانش‌های نقّادانهاش از قرآن و تاریخ اسلام آغازین آراء جالب توجهی داشت که البته نقدهای بسیاری را نیز متوجه خود کرد. عبارات زیر (با اندکی ویرایش) برگرفته از یادداشتی‌اند که جواد شریفی در شبکه‌ی «مطالعات اجتماعی فقه» درباره‌ی هشام جَعَیِّط چند سال پیش از این نوشته است:
❇️ هشام معتقد است برخی عبارات و آیات قرآن موقع تدوین به آن اضافه شده‌اند، برخی از کلمات جا افتاده‌اند و حتی از مسیحیت نیز تأثیر پذیرفته است. مثلا آيه‌ی "و أمرهم شوری بینهم" با دیگر آیات همخوانی ندارد و حکومت مسلمانان بر خودشان در زمان پیامبر از طریق شورا هم قابل قبول نیست. شورا زمانی پذیرفته است که پیامبر در قید حیات نباشد، درحالی که زمان نزول این آیه پیامبر زنده بود. استفاده از صیغه‌ی ماضی در این آیه با وجود زنده بودن پیامبر عجیب است. جَعَيِّط تأکید می کند چون قرآن در مکه و در زمان معینی نازل شده است، عینیت و تاریخ دارد، خواه بر پیامبر وحی شده باشد خواه سخن خود او باشد و آن را از جانب وحی بداند. به همین دلیل قرآن منبع تاریخی بسیار مهمی است که جزئیات حوادث را بیان می‌کند.
❇️ او معتقد است نام پیامبر اسلام در ابتدا قثم بوده که لقب عیسی است و بعدها به «محمّد» ملقب شده است. "تنها در سوره‌های مدنی پیامبر با نام «محمّد» خطاب قرار گرفته است. نام «محمّد» یکی از تأثیرات مسیحیّت است که از یونانی به عربی وارد شده و در اصل «محمدان» بوده است." از نظر او، با توجه به کتبیه‌های برجای مانده، هیچ ارتباطی بین تولد محمّد با هجوم ابرهه به عرب وجود ندارد. سال عام الفيل ابزاری تاریخی است، بدون هرگونه بُعد غیبی که بخواهد تاریخ تولد پیامبر را نمادی دینی قرار دهد. محمّد هرگز بی‌سواد نبوده و با زبان سُریانی آشنا بوده است. هشام وجود معجزه برای پیامبر را انکار می‌کند و مسائلی همچون علامت بین دو کتف را ساخته‌ی ذهن مذهبی مردم می‌داند...
✨ یادش گرامی بادا
#هشام_جعیط #Hichem_Djait
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
https://t.me/anqanest/59
Telegram
آشیانه‌ی عنقاء
🖼 هشام جَعَیِّط [۶ دسامبر ۱۹۳۵ – ۱ جون ۲۰۱۲ / ۱۴ آذر ۱۳۱۴ – ۱۱ خرداد ۱۴۰۰]
اندیشمند مسلمان تونسی، اسلام‌پژوه و قرآن‌پژوه معاصر
@anqanotes
اندیشمند مسلمان تونسی، اسلام‌پژوه و قرآن‌پژوه معاصر
@anqanotes
👍1
🕋 هنگامی که عبدالملک کعبه را برای مراسم حج برمی‌گزیند!
✨ معرفی منابع
📌 بررسی مقاله‌ی «ابن زُبَیر، کعبه، و قُبَّةُ الصخرة» نوشته‌ی جِرالد هاوتینگ در کتاب «جهان اُمَوی»
بخش ۱ از ۲
🔻 مغز سخن این است: برخلاف تصوّر عمومی و سنّتی که می‌پندارد کعبه از زمان حیات محمّد همان اهمیّت و نقشی را در اسلام داشته است که امروزه دارد، باید گفت که هم ساختمان و هم کارکرد کعبه در دوران اسلام آغازین تکوین و تحول پیدا کرده است تا به شکل کنونی آن دربیاید، و این اتفاق در زمانه‌ی حکومت عبداللّه ابن زبیر و عبدالملک ابن مروان صورت پذیرفته است.
🔻 در این یادداشت ابتدا مقداری درباره‌ی کتابی که این مقاله در آن منتشر شده است خواهم نوشت و پس از آن به سراغ خود مقاله‌ی جِرالد هاوتینگ خواهم رفت. کتاب «جهان اُمَوی» در سال ۲۰۲۰ میلادی، با سرویراستاری اَندرو مارشام از سوی انتشارات راتلج در ۶۳۶ صفحه منتشر شده است. این کتاب درباره‌ی دوره و سلسله‌ای در اسلام می‌نویسد که بسیاری از ما چیزی بیش از مقادیری «لعن و نفرین» درباره‌ی آن نشنیده‌ایم: حکومت اُمویان یا بنی‌اُمیّه که تقریباً از ۶۴۴ میلادی [۲۳ هجری] با قدرت‌گرفتن معاویه در اورشلیم آغاز می‌شود و تا ۷۵۰ میلادی [۱۳۲ هجری] که عباسیان بر سر کار می‌آیند ادامه می‌یابد. این کتاب به تفصیل هم به بررسیِ تاریخی رویدادهای متنوعِ این دوره‌ی سرنوشت‌ساز در تاریخ اسلام می‌پردازد، و هم درباره‌ی شکل‌گیری دینِ اسلام و فرهنگ اسلامی و تحولاتی که در این دوره از سر گذرانده است می‌نویسد.
🔻 کتاب در شش بخش سامان سامان یافته است. هرچند معرفی کتاب یادداشتی جداگانه می‌طلبد، اما فقط از باب آشنایی با ساختار کتاب عنوان بخش‌های کتاب را در ادامه می‌آورم —که البته هر بخش دربردارنده‌ی چند فصل است: «فرهنگ سیاسی»؛ «کاتبان، دیوان‌سالاری، و قانون شرع»؛ «منطقه‌های جهان اُموی: فتوحات، جامعه، و اقتصاد»؛ «زیارت در مکّه و اورشلیم»؛ «دین و هویّت در شواهد مادّی»؛ «مرزهای امپراتوری: شورش، مقاومت، و میراث».
🔻 پژوهش‌ها و مطالعات منعکس‌شده در کتاب با بهره‌گیری از روش‌های روزآمد و میان‌رشته‌ای به نگارش درآمده‌اند؛ از جمله، تحلیل نقّادانه‌ی منابع و متون تاریخی، و تحلیل تلفیقیِ منابع متنی و ادبی و منابع مادّی. همچنین، بسیاری از پژوهشگران مطرح در این حوزه‌ی مطالعاتی از نویسندگان مقاله‌های این کتاب بوده‌اند؛ از جمله: فِرِد دانِر، شان اَنتونی، پیتر وِب، جِرالد هاوتینگ، سلیمان علی مراد، ایلکا لینستِت، و اِلیونو سِلارد. همچنین خانم آرزو آزاد، پژوهشگرِ ارشد ایرانی دانشکده‌ی مطالعات شرقی دانشگاه آکسفورد، نویسنده‌ی فصل شانزدهم این کتاب است.
🔻 اما به مقاله «ابن زُبَیر، کعبه، و قُبَّةُ الصخرة» نوشته‌ی جِرالد هاوتینگ بپردازم. هاوتینگ برای علاقه‌مندان به تاریخ تحقیقیِ اسلام نامی بسیار آشناست. تخصّص او در اسلام‌پژوهی است، به‌ویژه درباره‌ی خاستگاه‌های اسلام، و تحولات دینی و اجتماعی و سیاسی از دوران پیشااسلامی به دوران اسلامِ آغازین. البته او مطالعات و پژوهش‌هایی درباره‌ی قرآن نیز دارد. اما یکی از محبوب‌ترین موضوع‌های پژوهشی او بررسی جایگاه مکّه، کعبه، اورشلیم، قُبَّةُ الصخرة، و زیارت و حج در دوران پیشااسلامی و در دوران اسلام آغازین است. این موارد دقیقاً همان چیزهایی هستند که او در این فصل از کتاب درباره‌شان نوشته است.
@anqanotes
ادامه در فرسته‌ی بعدی 👇🏼
✨ معرفی منابع
📌 بررسی مقاله‌ی «ابن زُبَیر، کعبه، و قُبَّةُ الصخرة» نوشته‌ی جِرالد هاوتینگ در کتاب «جهان اُمَوی»
بخش ۱ از ۲
🔻 مغز سخن این است: برخلاف تصوّر عمومی و سنّتی که می‌پندارد کعبه از زمان حیات محمّد همان اهمیّت و نقشی را در اسلام داشته است که امروزه دارد، باید گفت که هم ساختمان و هم کارکرد کعبه در دوران اسلام آغازین تکوین و تحول پیدا کرده است تا به شکل کنونی آن دربیاید، و این اتفاق در زمانه‌ی حکومت عبداللّه ابن زبیر و عبدالملک ابن مروان صورت پذیرفته است.
🔻 در این یادداشت ابتدا مقداری درباره‌ی کتابی که این مقاله در آن منتشر شده است خواهم نوشت و پس از آن به سراغ خود مقاله‌ی جِرالد هاوتینگ خواهم رفت. کتاب «جهان اُمَوی» در سال ۲۰۲۰ میلادی، با سرویراستاری اَندرو مارشام از سوی انتشارات راتلج در ۶۳۶ صفحه منتشر شده است. این کتاب درباره‌ی دوره و سلسله‌ای در اسلام می‌نویسد که بسیاری از ما چیزی بیش از مقادیری «لعن و نفرین» درباره‌ی آن نشنیده‌ایم: حکومت اُمویان یا بنی‌اُمیّه که تقریباً از ۶۴۴ میلادی [۲۳ هجری] با قدرت‌گرفتن معاویه در اورشلیم آغاز می‌شود و تا ۷۵۰ میلادی [۱۳۲ هجری] که عباسیان بر سر کار می‌آیند ادامه می‌یابد. این کتاب به تفصیل هم به بررسیِ تاریخی رویدادهای متنوعِ این دوره‌ی سرنوشت‌ساز در تاریخ اسلام می‌پردازد، و هم درباره‌ی شکل‌گیری دینِ اسلام و فرهنگ اسلامی و تحولاتی که در این دوره از سر گذرانده است می‌نویسد.
🔻 کتاب در شش بخش سامان سامان یافته است. هرچند معرفی کتاب یادداشتی جداگانه می‌طلبد، اما فقط از باب آشنایی با ساختار کتاب عنوان بخش‌های کتاب را در ادامه می‌آورم —که البته هر بخش دربردارنده‌ی چند فصل است: «فرهنگ سیاسی»؛ «کاتبان، دیوان‌سالاری، و قانون شرع»؛ «منطقه‌های جهان اُموی: فتوحات، جامعه، و اقتصاد»؛ «زیارت در مکّه و اورشلیم»؛ «دین و هویّت در شواهد مادّی»؛ «مرزهای امپراتوری: شورش، مقاومت، و میراث».
🔻 پژوهش‌ها و مطالعات منعکس‌شده در کتاب با بهره‌گیری از روش‌های روزآمد و میان‌رشته‌ای به نگارش درآمده‌اند؛ از جمله، تحلیل نقّادانه‌ی منابع و متون تاریخی، و تحلیل تلفیقیِ منابع متنی و ادبی و منابع مادّی. همچنین، بسیاری از پژوهشگران مطرح در این حوزه‌ی مطالعاتی از نویسندگان مقاله‌های این کتاب بوده‌اند؛ از جمله: فِرِد دانِر، شان اَنتونی، پیتر وِب، جِرالد هاوتینگ، سلیمان علی مراد، ایلکا لینستِت، و اِلیونو سِلارد. همچنین خانم آرزو آزاد، پژوهشگرِ ارشد ایرانی دانشکده‌ی مطالعات شرقی دانشگاه آکسفورد، نویسنده‌ی فصل شانزدهم این کتاب است.
🔻 اما به مقاله «ابن زُبَیر، کعبه، و قُبَّةُ الصخرة» نوشته‌ی جِرالد هاوتینگ بپردازم. هاوتینگ برای علاقه‌مندان به تاریخ تحقیقیِ اسلام نامی بسیار آشناست. تخصّص او در اسلام‌پژوهی است، به‌ویژه درباره‌ی خاستگاه‌های اسلام، و تحولات دینی و اجتماعی و سیاسی از دوران پیشااسلامی به دوران اسلامِ آغازین. البته او مطالعات و پژوهش‌هایی درباره‌ی قرآن نیز دارد. اما یکی از محبوب‌ترین موضوع‌های پژوهشی او بررسی جایگاه مکّه، کعبه، اورشلیم، قُبَّةُ الصخرة، و زیارت و حج در دوران پیشااسلامی و در دوران اسلام آغازین است. این موارد دقیقاً همان چیزهایی هستند که او در این فصل از کتاب درباره‌شان نوشته است.
@anqanotes
ادامه در فرسته‌ی بعدی 👇🏼
Telegram
آشیانه‌ی عنقاء
🖼 تصویر چپ: جلد کتاب «جهان اُمَوی»، با ویراستاری اَندرو مارشام.
تصویر راست بالا: نقشه‌ای از کلیساهایی به شکل مستطیل و محراب (Apse) در انتهای بنا.
تصویر راست پایین: نقشه‌ی کعبه و حِجر اسماعیل که شبیه بنای کلیساهای مسیحی است.
@anqanotes
تصویر راست بالا: نقشه‌ای از کلیساهایی به شکل مستطیل و محراب (Apse) در انتهای بنا.
تصویر راست پایین: نقشه‌ی کعبه و حِجر اسماعیل که شبیه بنای کلیساهای مسیحی است.
@anqanotes
ادامه از فرسته‌ی قبلی 👆🏼
🕋 هنگامی که عبدالملک کعبه را برای مراسم حج برمی‌گزیند!
✨ معرفی منابع
📌 بررسی مقاله‌ی «ابن زُبَیر، کعبه، و قُبَّةُ الصخرة» نوشته‌ی جِرالد هاوتینگ در کتاب «جهان اُمَوی»
بخش ۲ از ۲
🔻 اما درباره‌ی جایگاه و نقش مکّه و کعبه در دوران پیشااسلامی و دوران اسلامِ آغازین چه می‌دانیم؟ امروزه برای ما بسیار عجیب خواهد بود اگر کسی ادعا کند که:
🔅 احتمالاً کعبه در مراسم حج در دورانِ اسلام آغازین، تا پیش از حکومت عبداللّه ابن زبیر و عبدالملک ابن مروان بر مکّه، آن اهمیّتی که امروزه در مراسم حج دارد را نداشته است؛
🔅 کارکرد کعبه در دورانِ اسلامِ آغازین، و به ویژه در حکومت عبداللّه ابن زبیر بر مکّه، در حال تغییر و شکل‌گیری بوده است. مناسکِ عبادی و آیینی در پیرامون کعبه پس از تصرّف مکّه به دست عبدالملک ابن مروان شکل نهایی خود را پذیرفته‌اند؛
🔅 احتمال دارد معماریِ ساختمان کعبه و حِجر اسماعیل در دوران اسلامِ آغازین به نحوی بازسازی شده باشند که آنها را به‌صورت یک ساختمان به‌هم پیوسته دربیاورند و به کلیساهای مسیحی شبیه کنند که دارای بنایی مستطیل شکل به همراه یک محراب در جلوی بنا هستند؛
🔅 در دوره‌ای از شکل‌گیری مناسک عبادی در کعبه، در دوران اسلام آغازین، اعمال و عبادات نه در گرداگرد کعبه و حِجر اسماعیل و به شکل طواف، بلکه در درون آنها و همانند آنچه درون کلیسا انجام می‌شده است صورت می‌گرفته است؛ شاید از همین رو است که امروزه «مَطاف» حِجر اسماعیل را نیز همچون خودِ کعبه در درون خود گرفته است؛ و
🔅 در دوران عبدالملک، مناسک عبادی و آیینی از درونِ ساختمان کعبه و حِجر اسماعیل به بیرون از آنها منتقل شده است تا مطابق با سنّت مردمان عرب در دوران پیشااسلامی بشود.
🔻 هاوتینگ در این مقاله، و دیگر نوشته‌هایش، این پرسش‌ها و ادعاها را مطرح می‌کند و با بررسی‌های تاریخی و بررسی متون عربی و اسلامی —از سیره‌ی ابن هشام و تاریخ طبری و تاریخ یعقوبی گرفته تا نوشته‌های بَلاذُری و ابن اَثیر— می‌کوشد تا نشان بدهد که ساخت بنای قُبَّةُ الصخرة در اورشلیم به دست عبدالملک ابن مروان نه تنها رویدادی مستقل نبوده است، بلکه در ارتباطی تنگاتنگ با وضعیت رقیبِ خلیفه در مکّه، یعنی عبداللّه ابن زبیر، بوده است. بررسی‌های متنی نشان می‌دهند که قُبَّةُ الصخرة، افزون بر علل و دلایل دیگر، به عنوان یک جایگزین برای کعبه در اورشلیم ساخته شده است.
🔻 هاوتینگ همچنین نشان می‌دهد که حتی با استفاده از متون سنّتی اسلامی و عربی می‌توان دید که نقش کعبه، چه به‌طور مستقل به عنوان بنایی مهم در دوران پیشااسلامی و در دوران اسلام آغازین، و چه به عنوان ساختمانی مرتبط با بخشی از مناسک حج و عمره، در حال تغییر و شکل‌گیری بوده است. این بنا تنها در زمان حکومت عبدالملک ابن مروان است که نقشِ نهایی خود را در دین اسلام و در مراسم حج می‌یابد: نقشی که تاکنون پابرجاست.
🔻 البته این پرسش همچنان گشوده است که چرا و چگونه محمّد دو مراسم آیینی، یعنی «حج» که در صحراهای بیرون از مکّه انجام می‌شده است، و «عمره» که درون مکّه و با محوریّت کعبه انجام می‌شده است را با هم ترکیب کرده است: مراسم‌هایی که گفته می‌شود یکی مناسک شهرنشینان عرب بوده است و دیگری برای اهلِ بادیه و کوچ‌گردهای عرب بوده است؛ یکی در اعتدال بهاری صورت می‌گرفته است و دیگری در اعتدال پاییزی انجام می‌شده است. شاید این تلفیق در راستای ایجاد اتحاد میان بادیه‌نشینان و شهرنشینانِ عرب و تبدیل دو رویداد به یک رویداد قدرتمند و فراگیر صورت گرفته باشد.
🔻 در آینده، هم درباره‌ی این مقاله و هم درباره‌ی مقاله‌های دیگرِ این کتاب بیشتر خواهم نوشت. همچنین، در هفته‌ی گذشته، مجموعه‌ی دورنما قطعه‌ی تصویری ۸ دقیقه‌ای از جِرالد هاوتینگ را با زیرنویس فارسی منتشر کرد که می‌تواند مکمّل این یادداشت باشد. با قدردانی از مجموعه‌ی ارزشمند دورنما و دست‌اندرکاران (مهرداد عباسی، زهرا محققیان، عاطفه بیگدلی، و ریحانه علیرضائی) برای تهیه و ترجمه‌ی این سخنرانی، خوانندگان گرامی را به تماشای آن دعوت می‌کنم.
📗 برای دسترسی به این مقاله بنگرید به:
Hawting, Gerald. "Ibn Al-Zubayr, The Ka'ba and Dome of the Rock". in The Umayyad World, ed. Andrew Marsham. London: Routledge, 2020.
#اسلام #تاریخ_اسلام #اسلام_آغازین #مکه #کعبه #اورشلیم #قبة‌الصخرة #حج #عبدالملک_ابن_مروان #عبداله_ابن_زبیر #جرالد_هاوتینگ
#Islam #History_of_Islam #Early_Islam #Mecca #Jerusalem #Dome_of_the_Rock #Hajj #Gerald_Hawting
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
@doornamaa
🕋 هنگامی که عبدالملک کعبه را برای مراسم حج برمی‌گزیند!
✨ معرفی منابع
📌 بررسی مقاله‌ی «ابن زُبَیر، کعبه، و قُبَّةُ الصخرة» نوشته‌ی جِرالد هاوتینگ در کتاب «جهان اُمَوی»
بخش ۲ از ۲
🔻 اما درباره‌ی جایگاه و نقش مکّه و کعبه در دوران پیشااسلامی و دوران اسلامِ آغازین چه می‌دانیم؟ امروزه برای ما بسیار عجیب خواهد بود اگر کسی ادعا کند که:
🔅 احتمالاً کعبه در مراسم حج در دورانِ اسلام آغازین، تا پیش از حکومت عبداللّه ابن زبیر و عبدالملک ابن مروان بر مکّه، آن اهمیّتی که امروزه در مراسم حج دارد را نداشته است؛
🔅 کارکرد کعبه در دورانِ اسلامِ آغازین، و به ویژه در حکومت عبداللّه ابن زبیر بر مکّه، در حال تغییر و شکل‌گیری بوده است. مناسکِ عبادی و آیینی در پیرامون کعبه پس از تصرّف مکّه به دست عبدالملک ابن مروان شکل نهایی خود را پذیرفته‌اند؛
🔅 احتمال دارد معماریِ ساختمان کعبه و حِجر اسماعیل در دوران اسلامِ آغازین به نحوی بازسازی شده باشند که آنها را به‌صورت یک ساختمان به‌هم پیوسته دربیاورند و به کلیساهای مسیحی شبیه کنند که دارای بنایی مستطیل شکل به همراه یک محراب در جلوی بنا هستند؛
🔅 در دوره‌ای از شکل‌گیری مناسک عبادی در کعبه، در دوران اسلام آغازین، اعمال و عبادات نه در گرداگرد کعبه و حِجر اسماعیل و به شکل طواف، بلکه در درون آنها و همانند آنچه درون کلیسا انجام می‌شده است صورت می‌گرفته است؛ شاید از همین رو است که امروزه «مَطاف» حِجر اسماعیل را نیز همچون خودِ کعبه در درون خود گرفته است؛ و
🔅 در دوران عبدالملک، مناسک عبادی و آیینی از درونِ ساختمان کعبه و حِجر اسماعیل به بیرون از آنها منتقل شده است تا مطابق با سنّت مردمان عرب در دوران پیشااسلامی بشود.
🔻 هاوتینگ در این مقاله، و دیگر نوشته‌هایش، این پرسش‌ها و ادعاها را مطرح می‌کند و با بررسی‌های تاریخی و بررسی متون عربی و اسلامی —از سیره‌ی ابن هشام و تاریخ طبری و تاریخ یعقوبی گرفته تا نوشته‌های بَلاذُری و ابن اَثیر— می‌کوشد تا نشان بدهد که ساخت بنای قُبَّةُ الصخرة در اورشلیم به دست عبدالملک ابن مروان نه تنها رویدادی مستقل نبوده است، بلکه در ارتباطی تنگاتنگ با وضعیت رقیبِ خلیفه در مکّه، یعنی عبداللّه ابن زبیر، بوده است. بررسی‌های متنی نشان می‌دهند که قُبَّةُ الصخرة، افزون بر علل و دلایل دیگر، به عنوان یک جایگزین برای کعبه در اورشلیم ساخته شده است.
🔻 هاوتینگ همچنین نشان می‌دهد که حتی با استفاده از متون سنّتی اسلامی و عربی می‌توان دید که نقش کعبه، چه به‌طور مستقل به عنوان بنایی مهم در دوران پیشااسلامی و در دوران اسلام آغازین، و چه به عنوان ساختمانی مرتبط با بخشی از مناسک حج و عمره، در حال تغییر و شکل‌گیری بوده است. این بنا تنها در زمان حکومت عبدالملک ابن مروان است که نقشِ نهایی خود را در دین اسلام و در مراسم حج می‌یابد: نقشی که تاکنون پابرجاست.
🔻 البته این پرسش همچنان گشوده است که چرا و چگونه محمّد دو مراسم آیینی، یعنی «حج» که در صحراهای بیرون از مکّه انجام می‌شده است، و «عمره» که درون مکّه و با محوریّت کعبه انجام می‌شده است را با هم ترکیب کرده است: مراسم‌هایی که گفته می‌شود یکی مناسک شهرنشینان عرب بوده است و دیگری برای اهلِ بادیه و کوچ‌گردهای عرب بوده است؛ یکی در اعتدال بهاری صورت می‌گرفته است و دیگری در اعتدال پاییزی انجام می‌شده است. شاید این تلفیق در راستای ایجاد اتحاد میان بادیه‌نشینان و شهرنشینانِ عرب و تبدیل دو رویداد به یک رویداد قدرتمند و فراگیر صورت گرفته باشد.
🔻 در آینده، هم درباره‌ی این مقاله و هم درباره‌ی مقاله‌های دیگرِ این کتاب بیشتر خواهم نوشت. همچنین، در هفته‌ی گذشته، مجموعه‌ی دورنما قطعه‌ی تصویری ۸ دقیقه‌ای از جِرالد هاوتینگ را با زیرنویس فارسی منتشر کرد که می‌تواند مکمّل این یادداشت باشد. با قدردانی از مجموعه‌ی ارزشمند دورنما و دست‌اندرکاران (مهرداد عباسی، زهرا محققیان، عاطفه بیگدلی، و ریحانه علیرضائی) برای تهیه و ترجمه‌ی این سخنرانی، خوانندگان گرامی را به تماشای آن دعوت می‌کنم.
📗 برای دسترسی به این مقاله بنگرید به:
Hawting, Gerald. "Ibn Al-Zubayr, The Ka'ba and Dome of the Rock". in The Umayyad World, ed. Andrew Marsham. London: Routledge, 2020.
#اسلام #تاریخ_اسلام #اسلام_آغازین #مکه #کعبه #اورشلیم #قبة‌الصخرة #حج #عبدالملک_ابن_مروان #عبداله_ابن_زبیر #جرالد_هاوتینگ
#Islam #History_of_Islam #Early_Islam #Mecca #Jerusalem #Dome_of_the_Rock #Hajj #Gerald_Hawting
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
@doornamaa
Telegram
آشیانه‌ی عنقاء
🖼 سخنان جِرالد هاوتینگ با عنوان «کعبه در تحولات اسلامِ آغازین». ترجمه‌شده و تهیه‌شده از سوی مجموعه‌ی دورنما.
@doornamaa
@anqanotes
@doornamaa
@anqanotes
👍1
🔊 سخنرانی «متن قرآن، تاریخ قرآن: بررسی ادبی و نسخه‌شناختی»
✨ سخنانِ مرتضی کریمی‌نیا و محسن گودرزی، ارائه‌شده در «حلقه‌ی دیدگاه نو» در تاریخ ۱۲ جون ۲۰۲۱ (۲۲ خرداد ۱۴۰۰) با مدیریت سروش دبّاغ
🔻 برنامه‌ی سخنرانی
🔅 آغاز نشست و معرفی سخنرانان و موضوع سخنرانی | ۰۰:۰۸ تا ۰۳:۳۵
🔅 معرفی مرتضی کریمی‌نیا از سوی مدیر نشست | ۰۳:۳۶ تا ۰۵:۵۷
🔅 سخنان مرتضی کریمی‌نیا در نوبت یکم | ۰۵:۵۸ تا ۳۶:۵۱
🔅 معرفی محسن گودرزی از سوی مدیر نشست | ۳۶:۵۲ تا ۳۸:۳۰
🔅 سخنان محسن گودرزی در نوبت یکم | ۳۸:۳۱ تا ۱:۱۱:۴۴
🔅 سخنان مرتضی کریمی‌نیا در نوبت دوم | ۱:۱۱:۴۵ تا ۱:۳۳:۱۰
🔅 سخنان محسن گودرزی در نوبت دوم | ترجیح دادند پرسش‌وپاسخ آغاز بشود
🔅 پرسش و پاسخ | ۱:۳۴:۰۷ تا ۳:۲۸:۱۲
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
https://t.me/anqanest/62
✨ سخنانِ مرتضی کریمی‌نیا و محسن گودرزی، ارائه‌شده در «حلقه‌ی دیدگاه نو» در تاریخ ۱۲ جون ۲۰۲۱ (۲۲ خرداد ۱۴۰۰) با مدیریت سروش دبّاغ
🔻 برنامه‌ی سخنرانی
🔅 آغاز نشست و معرفی سخنرانان و موضوع سخنرانی | ۰۰:۰۸ تا ۰۳:۳۵
🔅 معرفی مرتضی کریمی‌نیا از سوی مدیر نشست | ۰۳:۳۶ تا ۰۵:۵۷
🔅 سخنان مرتضی کریمی‌نیا در نوبت یکم | ۰۵:۵۸ تا ۳۶:۵۱
🔅 معرفی محسن گودرزی از سوی مدیر نشست | ۳۶:۵۲ تا ۳۸:۳۰
🔅 سخنان محسن گودرزی در نوبت یکم | ۳۸:۳۱ تا ۱:۱۱:۴۴
🔅 سخنان مرتضی کریمی‌نیا در نوبت دوم | ۱:۱۱:۴۵ تا ۱:۳۳:۱۰
🔅 سخنان محسن گودرزی در نوبت دوم | ترجیح دادند پرسش‌وپاسخ آغاز بشود
🔅 پرسش و پاسخ | ۱:۳۴:۰۷ تا ۳:۲۸:۱۲
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
https://t.me/anqanest/62
Telegram
آشیانه‌ی عنقاء
🔊 سخنرانی با عنوان «متن قرآن، تاریخ قرآن: بررسی ادبی و نسخه‌شناختی» از مرتضی کریمی‌نیا و محسن گودرزی، در تاریخ ۱۲ جون ۲۰۲۱ (۲۲ خرداد ۱۴۰۰)
@anqanotes
@anqanotes
🔍 تفسیر کامل قرآن با رویکرد تاریخی–ادبی–انتقادی
✨ معرفی منابع
📌 معرفی کتاب «قرآن و دوران باستانِ متأخّر: میراثی مشترک» نوشته‌ی اَنگیلیکا نُیوِرت (به آلمانی) با ترجمه‌ی ساموئل وایلْدِر (به انگلیسی)
بخش ۱ از ۲
🔻 انگیلیکا نُیوِرت، زاده‌شده در ۱۹۴۳ میلادی و از نام‌بُردارترین قرآن‌پژوهان زنده‌ی جهان، در سال ۲۰۱۱ میلادی کتابی را منتشر کرد که می‌توان گفت حاصل یک عمر پژوهش و مطالعه‌ی او در حوزه‌ی قرآن‌پژوهی با رویکردهای تاریخی–ادبی–انتقادی بود. عنوان کتاب به آلمانی Der Koran als Text der Spätantike: Ein europäischer Zugang است که می‌توان آن را به «قرآن به‌مثابه‌ی متنی از دوران باستان متأخّر: رویکردی اروپایی» برگرداند. چنانچه اَندرو ریپین نیز در مروری بر نسخه‌ی آلمانی این کتاب نوشته است، باید تصوّر کرد که عبارت «رویکرد اروپایی» در عنوان کتاب نشانگر تفاوت میان رویکرد نُیوِرت با رویکرد غالب در میان قرآن‌پژوهان انگلیسی‌زبان در ایالات متحده یا حتی انگلستان است. این تفاوت چندان نیز عجیب نخواهد بود اگر بدانیم که نُیوِرت میراث‌بر فیلولوژی یا همان متن‌پژوهیِ تاریخیِ موجود در آلمان و اروپا است.
🔻 این کتاب مقدمه‌ای روش‌‌شناختی بر تفسیر تاریخی–ادبی–انتقادی نُیوِرت بر کل قرآن است که در ۶ جلد سامان می‌یابد و در پایان مجموعه‌ای ۷ جلدی را تشکیل خواهند داد. غیر از کتابی که در حال معرفی آن هستم، جلدهای ۱ و ۱/۲ و ۲/۲ از این مجموعه به آلمانی منتشر شده است و مجلدات دیگر نیز به مرور منتشر خواهند شد. نام هر مجلد از این مجموعه را در زیر می‌آورم.
📕 قرآن به‌مثابه‌ی متنی از دوران باستان متأخّر: رویکردی اروپایی
📕 [جلد ۱] پیامبریِ شاعرانه: سوره‌های مکّی متقدّم
📕 [جلد ۱/۲] قومِ تازه‌ی خدا: «بایبلی‌سازیِ» جهان‌بینیِ عربیِ کهن
📕 [جلد ۲/۲] سوره‌های مکّی میانی
📕 [جلد ۳] جماعتِ ستیزه‌جو: سوره‌های مکّی متأخّر
📕 [جلد ۴] در میانِ میراث‌بران سنّت بایبلی: سوره‌های مَدَنی متقدّم
📕 [جلد ۵] جماعت مؤمنان به مثابه‌ی حاکم خدا بر زمین: سوره‌های مَدَنی متأخّر
🔻 ساموئل وایلْدِر، مترجم متون عربی و پژوهشگر ادبیات عرب در دانشگاه کمبریج، نخستین جلد از این مجموعه را از آلمانی به انگلیسی برگردانده است و انتشارات دانشگاه آکسفورد آن را در مجموعه‌ی «مطالعات دوران باستان متأخّر» در سال ۲۰۱۹ با عنوان The Quran and Late Antiquity: A Shared Heritage منتشر کرد. نام انگلیسی کتاب را می‌توان به «قرآن و دوران باستان متأخّر: میراثی مشترک» برگرداند.
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
ادامه در 👇🏼
✨ معرفی منابع
📌 معرفی کتاب «قرآن و دوران باستانِ متأخّر: میراثی مشترک» نوشته‌ی اَنگیلیکا نُیوِرت (به آلمانی) با ترجمه‌ی ساموئل وایلْدِر (به انگلیسی)
بخش ۱ از ۲
🔻 انگیلیکا نُیوِرت، زاده‌شده در ۱۹۴۳ میلادی و از نام‌بُردارترین قرآن‌پژوهان زنده‌ی جهان، در سال ۲۰۱۱ میلادی کتابی را منتشر کرد که می‌توان گفت حاصل یک عمر پژوهش و مطالعه‌ی او در حوزه‌ی قرآن‌پژوهی با رویکردهای تاریخی–ادبی–انتقادی بود. عنوان کتاب به آلمانی Der Koran als Text der Spätantike: Ein europäischer Zugang است که می‌توان آن را به «قرآن به‌مثابه‌ی متنی از دوران باستان متأخّر: رویکردی اروپایی» برگرداند. چنانچه اَندرو ریپین نیز در مروری بر نسخه‌ی آلمانی این کتاب نوشته است، باید تصوّر کرد که عبارت «رویکرد اروپایی» در عنوان کتاب نشانگر تفاوت میان رویکرد نُیوِرت با رویکرد غالب در میان قرآن‌پژوهان انگلیسی‌زبان در ایالات متحده یا حتی انگلستان است. این تفاوت چندان نیز عجیب نخواهد بود اگر بدانیم که نُیوِرت میراث‌بر فیلولوژی یا همان متن‌پژوهیِ تاریخیِ موجود در آلمان و اروپا است.
🔻 این کتاب مقدمه‌ای روش‌‌شناختی بر تفسیر تاریخی–ادبی–انتقادی نُیوِرت بر کل قرآن است که در ۶ جلد سامان می‌یابد و در پایان مجموعه‌ای ۷ جلدی را تشکیل خواهند داد. غیر از کتابی که در حال معرفی آن هستم، جلدهای ۱ و ۱/۲ و ۲/۲ از این مجموعه به آلمانی منتشر شده است و مجلدات دیگر نیز به مرور منتشر خواهند شد. نام هر مجلد از این مجموعه را در زیر می‌آورم.
📕 قرآن به‌مثابه‌ی متنی از دوران باستان متأخّر: رویکردی اروپایی
📕 [جلد ۱] پیامبریِ شاعرانه: سوره‌های مکّی متقدّم
📕 [جلد ۱/۲] قومِ تازه‌ی خدا: «بایبلی‌سازیِ» جهان‌بینیِ عربیِ کهن
📕 [جلد ۲/۲] سوره‌های مکّی میانی
📕 [جلد ۳] جماعتِ ستیزه‌جو: سوره‌های مکّی متأخّر
📕 [جلد ۴] در میانِ میراث‌بران سنّت بایبلی: سوره‌های مَدَنی متقدّم
📕 [جلد ۵] جماعت مؤمنان به مثابه‌ی حاکم خدا بر زمین: سوره‌های مَدَنی متأخّر
🔻 ساموئل وایلْدِر، مترجم متون عربی و پژوهشگر ادبیات عرب در دانشگاه کمبریج، نخستین جلد از این مجموعه را از آلمانی به انگلیسی برگردانده است و انتشارات دانشگاه آکسفورد آن را در مجموعه‌ی «مطالعات دوران باستان متأخّر» در سال ۲۰۱۹ با عنوان The Quran and Late Antiquity: A Shared Heritage منتشر کرد. نام انگلیسی کتاب را می‌توان به «قرآن و دوران باستان متأخّر: میراثی مشترک» برگرداند.
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
ادامه در 👇🏼
ادامه از 👆🏼
🔍 تفسیر کامل قرآن با رویکرد تاریخی–ادبی–انتقادی
✨ معرفی منابع
📌 معرفی کتاب «قرآن و دوران باستانِ متأخّر: میراثی مشترک» نوشته‌ی اَنگیلیکا نُیوِرت (به آلمانی) با ترجمه‌ی ساموئل وایلْدِر (به انگلیسی)
بخش ۲ از ۲
🔻 انگیلیکا نُیوِرت در این کتاب رهیافتی نو به فهم متنِ بنیادینِ اسلام ارائه می‌کند. تفسیرهای متداول از قرآن، متنِ آن را فرجام‌یافته یا متنی که «بی‌چون‌وچرا» کامل‌شده تلقّی می‌کنند؛ یا آن را رونوشت یا چکیده‌ای از بایبل به زبان عربی می‌دانند. در عوض، رهیافت نُیوِرت به قرآن به مثابه‌ی فرآورده‌ای از جامعه‌ای خاص در دوران باستان متأخّر در شبه‌جزیره‌ی عربستان است؛ جامعه‌ای که هم در معرض جهانِ وسیعِ امپراتوری‌های بیزانس و ساسانی، و هم در معرض سنّت‌های غنیِ فکری یهودیّت رَبّانی، مسیحیت آغازین، و گرایش‌های غنوصی (یا گنوسی) و عرفانی قرار داشته است.
🔻 هدف اصلی کتابِ نُیوِرت این است که آن تصوّری که قرآن را فراتاریخی می‌داند از ذهن خواننده بزُداید. نُیوِرت نشان می‌دهد که در واقع قرآن از وضعیت خود در دوران باستان متأخّر به‌خوبی آگاه بوده است و از همین رو اطلاعات تاریخی ارزشمندی را درباره‌ی زمینه و زمانه‌اش برای ما به ارمغان می‌آورد.
🔻 نیوِرت در فصل‌های میانی، با تأکید بر کارکردِ آیینی و عبادیِ قرآن به خواننده‌ی کتاب کمک می‌کند تا بتواند قرآن را، پیش از آنکه در قالب یک کتاب جمع‌آوری و تدوین شده باشد، به مثابه‌ی متنِ سنّتِ شفاهیِ متحول‌شونده‌ای در درون یک جامعه‌ی در حال شکل‌گیری ببیند. این تحلیل، فرآیند شکل‌گیری نگرش‌های تاریخی، الاهیاتی، و سیاسی قرآن را به خوبی آشکار می‌سازد.
🔻 نویسنده در فصل‌های پایانی این کتاب به تحلیلِ رابطه‌ی قرآن با متون بایبلی، و رابطه‌ی قرآن با سنّت‌های شعریِ عربی، و به‌طور کلی به رابطه‌ی قرآن با فرهنگ و قالب‌های بلاغیِ دوران باستان متأخّر می‌پردازد.
🔻 کتاب «قرآن و دوران باستان متأخّر: میراث مشترک» با ارائه‌ی برداشتی نو از قرآن، که انگاره‌های کنونی درباره‌ی ظهور و شکل‌گیری قرآن را به‌طور بی‌سابقه‌ای به چالش می‌کشد، رهیافت‌های شرقی و غربی به این متن مقدّس را به هم پیوند می‌دهد.
🔻 عنوان فصل‌های کتاب از این قرارند:
۱. آن‌گونه که قرآن تاکنون خوانده شده است: طرح کلی پژوهش
۲. قرآن و «کتاب»
۳. قرآن و تاریخ
۴. ویرایش و تاریخ متن
۵. ساختارها و ترتیبِ‌زمانیِ سوره‌ها
۶. قرآنِ نیایشی: در باب بسطِ آیین در زمانه‌ی ابلاغ رسالت
۷. مراحل تشکیل امّت در دوره‌ی مکّی متقدّم
۸. مراحل تشکیل امّت در دورههای مکّی میانی و مکّی متأخّر
۹. مراحل تشکیل امّت در مدینه
۱۰. قرآن و بایبل
۱۱. شخصیت‌های بایبلی–قرآنی
۱۲. قرآن و شاعری
۱۳. قرآنِ بلاغی
🔻 به پیشنهاد خانم اعظم پویا، دبیر مجموعه‌ی قرآن‌پژوهیِ معاصر در نشر نِی، این کتاب را به فارسی ترجمه خواهم کرد.
📗 بخش‌هایی از این یادداشت، غیر از متن کتاب به آلمانی و انگلیسی، از آنچه انتشارات دانشگاه آکسفورد در معرفی همین کتاب منتشر کرده است برگرفته شده‌اند.
#قرآن #اسلام #باستان_متاخر #انگیلیکا_نیورت #ساموئل_وایلدر #نقادی_ادبی
#Quran #Islam #Late_Antiquity #Angelika_Neuwirth #Samuel_Wilder #Literary_Criticism
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
🔍 تفسیر کامل قرآن با رویکرد تاریخی–ادبی–انتقادی
✨ معرفی منابع
📌 معرفی کتاب «قرآن و دوران باستانِ متأخّر: میراثی مشترک» نوشته‌ی اَنگیلیکا نُیوِرت (به آلمانی) با ترجمه‌ی ساموئل وایلْدِر (به انگلیسی)
بخش ۲ از ۲
🔻 انگیلیکا نُیوِرت در این کتاب رهیافتی نو به فهم متنِ بنیادینِ اسلام ارائه می‌کند. تفسیرهای متداول از قرآن، متنِ آن را فرجام‌یافته یا متنی که «بی‌چون‌وچرا» کامل‌شده تلقّی می‌کنند؛ یا آن را رونوشت یا چکیده‌ای از بایبل به زبان عربی می‌دانند. در عوض، رهیافت نُیوِرت به قرآن به مثابه‌ی فرآورده‌ای از جامعه‌ای خاص در دوران باستان متأخّر در شبه‌جزیره‌ی عربستان است؛ جامعه‌ای که هم در معرض جهانِ وسیعِ امپراتوری‌های بیزانس و ساسانی، و هم در معرض سنّت‌های غنیِ فکری یهودیّت رَبّانی، مسیحیت آغازین، و گرایش‌های غنوصی (یا گنوسی) و عرفانی قرار داشته است.
🔻 هدف اصلی کتابِ نُیوِرت این است که آن تصوّری که قرآن را فراتاریخی می‌داند از ذهن خواننده بزُداید. نُیوِرت نشان می‌دهد که در واقع قرآن از وضعیت خود در دوران باستان متأخّر به‌خوبی آگاه بوده است و از همین رو اطلاعات تاریخی ارزشمندی را درباره‌ی زمینه و زمانه‌اش برای ما به ارمغان می‌آورد.
🔻 نیوِرت در فصل‌های میانی، با تأکید بر کارکردِ آیینی و عبادیِ قرآن به خواننده‌ی کتاب کمک می‌کند تا بتواند قرآن را، پیش از آنکه در قالب یک کتاب جمع‌آوری و تدوین شده باشد، به مثابه‌ی متنِ سنّتِ شفاهیِ متحول‌شونده‌ای در درون یک جامعه‌ی در حال شکل‌گیری ببیند. این تحلیل، فرآیند شکل‌گیری نگرش‌های تاریخی، الاهیاتی، و سیاسی قرآن را به خوبی آشکار می‌سازد.
🔻 نویسنده در فصل‌های پایانی این کتاب به تحلیلِ رابطه‌ی قرآن با متون بایبلی، و رابطه‌ی قرآن با سنّت‌های شعریِ عربی، و به‌طور کلی به رابطه‌ی قرآن با فرهنگ و قالب‌های بلاغیِ دوران باستان متأخّر می‌پردازد.
🔻 کتاب «قرآن و دوران باستان متأخّر: میراث مشترک» با ارائه‌ی برداشتی نو از قرآن، که انگاره‌های کنونی درباره‌ی ظهور و شکل‌گیری قرآن را به‌طور بی‌سابقه‌ای به چالش می‌کشد، رهیافت‌های شرقی و غربی به این متن مقدّس را به هم پیوند می‌دهد.
🔻 عنوان فصل‌های کتاب از این قرارند:
۱. آن‌گونه که قرآن تاکنون خوانده شده است: طرح کلی پژوهش
۲. قرآن و «کتاب»
۳. قرآن و تاریخ
۴. ویرایش و تاریخ متن
۵. ساختارها و ترتیبِ‌زمانیِ سوره‌ها
۶. قرآنِ نیایشی: در باب بسطِ آیین در زمانه‌ی ابلاغ رسالت
۷. مراحل تشکیل امّت در دوره‌ی مکّی متقدّم
۸. مراحل تشکیل امّت در دورههای مکّی میانی و مکّی متأخّر
۹. مراحل تشکیل امّت در مدینه
۱۰. قرآن و بایبل
۱۱. شخصیت‌های بایبلی–قرآنی
۱۲. قرآن و شاعری
۱۳. قرآنِ بلاغی
🔻 به پیشنهاد خانم اعظم پویا، دبیر مجموعه‌ی قرآن‌پژوهیِ معاصر در نشر نِی، این کتاب را به فارسی ترجمه خواهم کرد.
📗 بخش‌هایی از این یادداشت، غیر از متن کتاب به آلمانی و انگلیسی، از آنچه انتشارات دانشگاه آکسفورد در معرفی همین کتاب منتشر کرده است برگرفته شده‌اند.
#قرآن #اسلام #باستان_متاخر #انگیلیکا_نیورت #ساموئل_وایلدر #نقادی_ادبی
#Quran #Islam #Late_Antiquity #Angelika_Neuwirth #Samuel_Wilder #Literary_Criticism
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
Telegram
آشیانه‌ی عنقاء
🖼 تصویر بالا: اَنگیلیکا نُیوِرت، قرآن‌پژوه آلمانی.
تصویر پایین چپ: جلد کتابِ اَنگلیکا نُیوِرت با عنوان «قرآن به مثابه‌ی متنی از دوران باستانِ متأخّر» به زبان آلمانی.
تصویر پایین راست: جلد کتابِ ترجمه‌شده به انگلیسی با عنوان «قرآن و دوران باستانِ متأخّر: میراث…
تصویر پایین چپ: جلد کتابِ اَنگلیکا نُیوِرت با عنوان «قرآن به مثابه‌ی متنی از دوران باستانِ متأخّر» به زبان آلمانی.
تصویر پایین راست: جلد کتابِ ترجمه‌شده به انگلیسی با عنوان «قرآن و دوران باستانِ متأخّر: میراث…
✨ معرفی همایش‌های مطالعاتِ ادیان و مطالعاتِ متون مقدس
📌 همایش دوسالانه‌ی «انجمن بین‌المللی مطالعات قرآنی» در سال ۲۰۲۱ میلادی [برگزاری به‌صورت حضوری و مجازی]
🔻 انجمن بین‌المللی مطالعات قرآنی (International Qur'anic Studies Association - IQSA) به‌طور تخصصی در سطح بین‌المللی به پژوهش‌های قرآنی می‌پردازد. مجموعه‌ای از برترین قرآن‌پژوهان معاصر عضو این انجمن‌اند، از جمله: آدام سیلوِراستاین، أسماء هِلالی، اِستِفِن شومِیکِر، اوری روبین، توماسو تِسی، جِین مک‌آلِف، سیدنی گریفیث، شان اَنتونی، عِمران البدوی، گابرییِل سعید رِینولدز، گیوم دی، ماغین فُن پوتِن، مجید دانشگر، محسن گودرزی، مهدی عزَایز، نیکولای ساینای، هُلگِر زِلِنتین، و بسیاری دیگر.
🔻 این همایش بین‌المللی در سال ۲۰۲۱ به دو صورتِ حضوری و مجازی در ۱۰ روز، از ۴ تا ۱۱ جولای، برابر با ۱۳ تا ۲۰ تیر ۱۴۰۰ برگزار خواهد شد. کتابخانه‌ی «جُرجُ لا پیرا» در پالِرمو در ایتالیا میزبان برگزاری نشست حضوری خواهد بود. فهرستی از مقاله‌ها و سخنرانی‌هایی که در این همایش ۱۰ روزه درباره‌ی مطالعات قرآنی ارائه خواهند شد را می‌توانید در این پیوند بیابید.
🔻 بعضی از قرآن‌پژوهان ایرانی نیز در این همایش مقاله‌های خود را ارائه خواهند کرد. محمد قندهاری مقاله‌ای با عنوان «مقابله میان مسیحیانِ نخستین و دشمنانشان در آیه‌ی ۱۴ از سوره‌ی صف، و تلمیح آن به فصل ۱۰ از انجیل لوقا» ارائه خواهد کرد. همچنین، رضا اکبری نیز مقاله‌ای با عنوان «تفسیر ملاصدرا از قرآن: عرفانی یا شبه‌عرفانی» ارائه خواهد کرد.
🔻 یادداشت‌ها و پژوهش‌های محمد قندهاری را می‌توانید در شبکه‌ی سُلَیم‌پژوهی در تلگرام دنبال کنید
#قرآن #قرآن‌پژوهی #انجمن_بین‌المللی_مطالعات_قرآنی
#Quran #Quranic_Studies #IQSA
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
📌 همایش دوسالانه‌ی «انجمن بین‌المللی مطالعات قرآنی» در سال ۲۰۲۱ میلادی [برگزاری به‌صورت حضوری و مجازی]
🔻 انجمن بین‌المللی مطالعات قرآنی (International Qur'anic Studies Association - IQSA) به‌طور تخصصی در سطح بین‌المللی به پژوهش‌های قرآنی می‌پردازد. مجموعه‌ای از برترین قرآن‌پژوهان معاصر عضو این انجمن‌اند، از جمله: آدام سیلوِراستاین، أسماء هِلالی، اِستِفِن شومِیکِر، اوری روبین، توماسو تِسی، جِین مک‌آلِف، سیدنی گریفیث، شان اَنتونی، عِمران البدوی، گابرییِل سعید رِینولدز، گیوم دی، ماغین فُن پوتِن، مجید دانشگر، محسن گودرزی، مهدی عزَایز، نیکولای ساینای، هُلگِر زِلِنتین، و بسیاری دیگر.
🔻 این همایش بین‌المللی در سال ۲۰۲۱ به دو صورتِ حضوری و مجازی در ۱۰ روز، از ۴ تا ۱۱ جولای، برابر با ۱۳ تا ۲۰ تیر ۱۴۰۰ برگزار خواهد شد. کتابخانه‌ی «جُرجُ لا پیرا» در پالِرمو در ایتالیا میزبان برگزاری نشست حضوری خواهد بود. فهرستی از مقاله‌ها و سخنرانی‌هایی که در این همایش ۱۰ روزه درباره‌ی مطالعات قرآنی ارائه خواهند شد را می‌توانید در این پیوند بیابید.
🔻 بعضی از قرآن‌پژوهان ایرانی نیز در این همایش مقاله‌های خود را ارائه خواهند کرد. محمد قندهاری مقاله‌ای با عنوان «مقابله میان مسیحیانِ نخستین و دشمنانشان در آیه‌ی ۱۴ از سوره‌ی صف، و تلمیح آن به فصل ۱۰ از انجیل لوقا» ارائه خواهد کرد. همچنین، رضا اکبری نیز مقاله‌ای با عنوان «تفسیر ملاصدرا از قرآن: عرفانی یا شبه‌عرفانی» ارائه خواهد کرد.
🔻 یادداشت‌ها و پژوهش‌های محمد قندهاری را می‌توانید در شبکه‌ی سُلَیم‌پژوهی در تلگرام دنبال کنید
#قرآن #قرآن‌پژوهی #انجمن_بین‌المللی_مطالعات_قرآنی
#Quran #Quranic_Studies #IQSA
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
Telegram
آشیانه‌ی عنقاء
📋 برنامه‌ی نشست‌های همایش بین‌المللی IQSA (انجمن بین‌المللی مطالعات قرآنی) در سال ۲۰۲۱ که از ۴ تا ۱۱ جولای، برابر با ۱۳ تا ۲۰ تیر ۱۴۰۰ برگزار خواهد شد.
@anqanotes
@anqanotes
🔍 انتشار پنجمین شماره‌ی نشریه‌ی انجمن بین‌المللی مطالعات قرآنی
✨ معرفی منابع
🔻 پنجمین شماره‌ی نشریه‌ی انجمن بین‌المللی مطالعات قرآنی (Journal of the International Qur'anic Studies Association) برای سال ۲۰۲۰ میلادی منتشر شد. در این شماره که در ۲۴۰ صفحه تدوین شده است، پنج قرآن‌پژوه معاصر مقاله‌های خود را منتشر کرده‌اند.
🔻نام مقاله‌ها و نویسندگان آنها عبارتند از:
🔅 جفت‌های قرآنی: تحقیقی مقدماتی نوشته‌ی گابرییِل سعید رِینولدز.
Reynolds, Gabriel S. The Qurʾānic Doublets: A Preliminary Inquiry. JIQSA 5 (2020): 5-39.
🔅 از قِبطی به عربی: پوست‌نوشته‌ای نویافته [از قرآن] و تاریخ انتقالِ اولیه‌ی قرآن نوشته‌ی اِلیونو سِلا و کَترین لوئیز.
Cellard, Éléonore and Louis, Catherine. From Coptic to Arabic: A New Palimpsest and the Early Transmission History of the Qurʾān. JIQSA 5 (2020): 41-96.
🔅 رؤیای پیامبر در سوره‌ی نجم نوشته‌ی ثاقب حسین.
Hussain, Saqib. The Prophet’s Visions in Sūrat al-Najm. JIQSA 5 (2020): 97-132.
🔅 در باب بومی‌بودن مصاحف قرآنی نوشته‌ی هیثم صدقی.
Sidky, Hythem. On the Regionality of Qur'anic Codices. JIQSA 5 (2020): 133-210.
🔅 سوره‌ی انسان: مکّی یا مَدَنی؟ خوانشی موضوعی و بلاغی از سوره‌ی انسان (سوره‌ی ۷۶) به موازاتِ سوره‌ی قیامه (سوره‌ی ۷۵) نوشته‌ی ندین السُلَیمی.
Alsulaimi, Nadeen. Sūrat al-Insān, Meccan or Medinan? A Thematic and Rhetorical Reading of Sūrat al-Insān (Q 76) in Parallel with Sūrat al-Qiyāmah (Q 75). JIQSA 5 (2020): 211-238.
🔻 در روزهای آینده‌ی گزارش‌هایی از این مقاله‌ها —به‌ویژه مقاله‌های نوآورانه و جالب‌توجه رِینولدز، سِلا و لوئیز، و صِدقی— در عنقاء منتشر خواهم کرد.
#قرآن #قرآن‌پژوهی #نشریه‌ی_انجمن_بین‌المللی_مطالعات_قرآنی
#Quran #Quranic_Studies #JIQSA
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ معرفی منابع
🔻 پنجمین شماره‌ی نشریه‌ی انجمن بین‌المللی مطالعات قرآنی (Journal of the International Qur'anic Studies Association) برای سال ۲۰۲۰ میلادی منتشر شد. در این شماره که در ۲۴۰ صفحه تدوین شده است، پنج قرآن‌پژوه معاصر مقاله‌های خود را منتشر کرده‌اند.
🔻نام مقاله‌ها و نویسندگان آنها عبارتند از:
🔅 جفت‌های قرآنی: تحقیقی مقدماتی نوشته‌ی گابرییِل سعید رِینولدز.
Reynolds, Gabriel S. The Qurʾānic Doublets: A Preliminary Inquiry. JIQSA 5 (2020): 5-39.
🔅 از قِبطی به عربی: پوست‌نوشته‌ای نویافته [از قرآن] و تاریخ انتقالِ اولیه‌ی قرآن نوشته‌ی اِلیونو سِلا و کَترین لوئیز.
Cellard, Éléonore and Louis, Catherine. From Coptic to Arabic: A New Palimpsest and the Early Transmission History of the Qurʾān. JIQSA 5 (2020): 41-96.
🔅 رؤیای پیامبر در سوره‌ی نجم نوشته‌ی ثاقب حسین.
Hussain, Saqib. The Prophet’s Visions in Sūrat al-Najm. JIQSA 5 (2020): 97-132.
🔅 در باب بومی‌بودن مصاحف قرآنی نوشته‌ی هیثم صدقی.
Sidky, Hythem. On the Regionality of Qur'anic Codices. JIQSA 5 (2020): 133-210.
🔅 سوره‌ی انسان: مکّی یا مَدَنی؟ خوانشی موضوعی و بلاغی از سوره‌ی انسان (سوره‌ی ۷۶) به موازاتِ سوره‌ی قیامه (سوره‌ی ۷۵) نوشته‌ی ندین السُلَیمی.
Alsulaimi, Nadeen. Sūrat al-Insān, Meccan or Medinan? A Thematic and Rhetorical Reading of Sūrat al-Insān (Q 76) in Parallel with Sūrat al-Qiyāmah (Q 75). JIQSA 5 (2020): 211-238.
🔻 در روزهای آینده‌ی گزارش‌هایی از این مقاله‌ها —به‌ویژه مقاله‌های نوآورانه و جالب‌توجه رِینولدز، سِلا و لوئیز، و صِدقی— در عنقاء منتشر خواهم کرد.
#قرآن #قرآن‌پژوهی #نشریه‌ی_انجمن_بین‌المللی_مطالعات_قرآنی
#Quran #Quranic_Studies #JIQSA
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes