🔍 زندگی محمد از لا‌به‌لای منابع غیراسلامی (یا متون «سیرة و مغازی» درباره‌ی زندگی پیامبر اسلام چقدر قابل اعتمادند؟»)
بخش ۳ از ۳
🔻 بدنه‌ی اصلی کتاب در سه بخش سامان داده است. بخش یکم با عنوان «پیش از نوشتارهای سیرة-مغازی» به معرفی و بررسی منابعی پرداخته است که جزء اولین منابع قابل استفاده برای شناخت زندگی پیامبر اسلام محسوب می‌شوند: منابعی همچون سکه‌ها، کتیبه‌ها و سنگ‌نبشته‌ها، پاپیروس‌ها، و متونی که غیرمسلمانان درباره‌ی اعراب نگاشته‌اند، و برخلاف باور متداول نشان داده می‌شود که این منابع می‌توانند اطلاعات جالبی درباره‌ی اوایل شکل‌گیری اسلام به ما بدهند؛ و هرچند اطلاعات مستقیمِ زیادی درباره‌ی شخصیتی به نام محمد به ما نمی‌دهند اما غیرمستقیم زمینه و زمانه‌ای که او در آن متولد شده و بالیده است را برایمان روشن‌تر می‌کنند. بخش دوم کتاب با عنوان «طلیعه‌های نوشتارهای سیرة و مغازی» به بررسی شکل‌گیری این متون در میان عالمان مسلمان می‌پردازد و می‌کوشد تا درهم‌تنیدگی منابع این متون و فرآیند شکل‌گیری‌شان با آنچه احادیث، اخبار، آثار، و تفاسیر نامیده می‌شده‌اند را نشان بدهد . بخش سوم کتاب که «موقعیت نوشتارهای سیرة و مغازی در دورانِ باستانِ متأخر» نامیده شده است مهم‌ترین بخش کتاب است و تحلیلی بر دو بخش پیشین ارايه می‌کند و متون سیرة و مغازی را در پرتوی مطالعات تطبیقی مورد نقّادی و داوری قرار می‌دهد.
🔻 در مؤخره‌ی این کتاب، شان اَنتونی به پرسشی پاسخ می‌دهد که شاید در ذهن بسیاری از ما جست‌وخیز می‌کند: پس از همه‌ی نقّادی‌ها و داوری‌ها، آیا تاریخ‌دانان امروزه می‌توانند از متون سیرة و مغازی استفاده‌ای کارآمد کنند؟ یا بهتر است که به آن‌ها همچون داستان‌ها و افسانه‌هایی «برساخته» بنگرند و آن‌ها را به‌کل به‌کناری بگذارند؟ پاسخ اَنتونی به این پرسش این است که از این متون نه فقط برای شناخت تصوری که مسلمانان و حاکمان‌شان از پیامبرشان داشته‌اند (یا می‌خواسته‌اند که داشته باشند و به دیگران ارائه کنند) می‌توانیم استفاده کنیم، بلکه با نگاهی «شکّاکانه و نقّادانه، نه معتمدانه و باورمندانه» در کنار منابع دست اول (یعنی قرآن، شواهد و یافته‌های مادی و باستان‌شناختی، و متون برجا مانده از غیرمسلمانان) از این متون برای شناخت محمد تاریخی نیز می‌توانیم بهره ببریم.
🔻 این کتاب را نشر دانشگاه کلیفورنیا در اِیپریل ۲۰۲۰ میلادی (اردیبهشت ۱۳۹۹ خورشیدی) در ۳۰۵ صفحه منتشر کرده است و درخور ترجمه به زبان فارسی است. شان اَنتونی استاد زبان‌ها و فرهنگ‌های خاور نزدیک در دانشگاه ایالتی اُهایو است و با همسر و سه فرزند خود در ایالات متحده‌ی امریکا زندگی می‌کند.
📗 برای دسترسی به کتاب بنگرید به:
Anthony, Sean. Muhammad and the Empires of Faith: The Making of the Prophet of Islam. Oakland: University of California Press, 2020.
#اسلام‌پژوهی #اسلام #تاریخ_اسلام #محمد #شان_انتونی
#Islam #Muhammad #Sean_Anthony
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
بخش ۳ از ۳
🔻 بدنه‌ی اصلی کتاب در سه بخش سامان داده است. بخش یکم با عنوان «پیش از نوشتارهای سیرة-مغازی» به معرفی و بررسی منابعی پرداخته است که جزء اولین منابع قابل استفاده برای شناخت زندگی پیامبر اسلام محسوب می‌شوند: منابعی همچون سکه‌ها، کتیبه‌ها و سنگ‌نبشته‌ها، پاپیروس‌ها، و متونی که غیرمسلمانان درباره‌ی اعراب نگاشته‌اند، و برخلاف باور متداول نشان داده می‌شود که این منابع می‌توانند اطلاعات جالبی درباره‌ی اوایل شکل‌گیری اسلام به ما بدهند؛ و هرچند اطلاعات مستقیمِ زیادی درباره‌ی شخصیتی به نام محمد به ما نمی‌دهند اما غیرمستقیم زمینه و زمانه‌ای که او در آن متولد شده و بالیده است را برایمان روشن‌تر می‌کنند. بخش دوم کتاب با عنوان «طلیعه‌های نوشتارهای سیرة و مغازی» به بررسی شکل‌گیری این متون در میان عالمان مسلمان می‌پردازد و می‌کوشد تا درهم‌تنیدگی منابع این متون و فرآیند شکل‌گیری‌شان با آنچه احادیث، اخبار، آثار، و تفاسیر نامیده می‌شده‌اند را نشان بدهد . بخش سوم کتاب که «موقعیت نوشتارهای سیرة و مغازی در دورانِ باستانِ متأخر» نامیده شده است مهم‌ترین بخش کتاب است و تحلیلی بر دو بخش پیشین ارايه می‌کند و متون سیرة و مغازی را در پرتوی مطالعات تطبیقی مورد نقّادی و داوری قرار می‌دهد.
🔻 در مؤخره‌ی این کتاب، شان اَنتونی به پرسشی پاسخ می‌دهد که شاید در ذهن بسیاری از ما جست‌وخیز می‌کند: پس از همه‌ی نقّادی‌ها و داوری‌ها، آیا تاریخ‌دانان امروزه می‌توانند از متون سیرة و مغازی استفاده‌ای کارآمد کنند؟ یا بهتر است که به آن‌ها همچون داستان‌ها و افسانه‌هایی «برساخته» بنگرند و آن‌ها را به‌کل به‌کناری بگذارند؟ پاسخ اَنتونی به این پرسش این است که از این متون نه فقط برای شناخت تصوری که مسلمانان و حاکمان‌شان از پیامبرشان داشته‌اند (یا می‌خواسته‌اند که داشته باشند و به دیگران ارائه کنند) می‌توانیم استفاده کنیم، بلکه با نگاهی «شکّاکانه و نقّادانه، نه معتمدانه و باورمندانه» در کنار منابع دست اول (یعنی قرآن، شواهد و یافته‌های مادی و باستان‌شناختی، و متون برجا مانده از غیرمسلمانان) از این متون برای شناخت محمد تاریخی نیز می‌توانیم بهره ببریم.
🔻 این کتاب را نشر دانشگاه کلیفورنیا در اِیپریل ۲۰۲۰ میلادی (اردیبهشت ۱۳۹۹ خورشیدی) در ۳۰۵ صفحه منتشر کرده است و درخور ترجمه به زبان فارسی است. شان اَنتونی استاد زبان‌ها و فرهنگ‌های خاور نزدیک در دانشگاه ایالتی اُهایو است و با همسر و سه فرزند خود در ایالات متحده‌ی امریکا زندگی می‌کند.
📗 برای دسترسی به کتاب بنگرید به:
Anthony, Sean. Muhammad and the Empires of Faith: The Making of the Prophet of Islam. Oakland: University of California Press, 2020.
#اسلام‌پژوهی #اسلام #تاریخ_اسلام #محمد #شان_انتونی
#Islam #Muhammad #Sean_Anthony
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
ادامه از 👆🏼
🔍 روایت إقرأ: بازگوییِ تاریخ یا آفرینشِ بافتار؟
بخش ۲ از ۲
🔻 داستان کَدمِن شباهت بسیار زیادی، حتی در جزئیات، با روایت آغاز دریافت وحی و آیه‌های آغازین سوره‌ی علق در غار حراء دارد. «روایت إقرأ» از آغاز وحی را نخستین بار محمد ابن اسحاق (درگذشت ۷۶۸م / ۱۵۰ق) در «کتاب المَغازی» آورده است. اما معنای این شباهتِ مو‌به‌مو میان نقل‌های اسلامی درباره‌ی محمد و دریافت نخستین آیه‌های سوره‌ی علق (و قرآن) از یک سو، و داستانِ کَدمِن و مکاشفه‌ی او از سوی دیگر چیست؟ آیا این دو روایت صرفاً به‌طور اتفاقی یکسان از آب درآمده‌اند؟ آیا، با نگاهی مؤمنانه، این سنّتی الهی است که این‌گونه با انسان‌ها ارتباط برقرار می‌کند؟ آیا، اگر نقّادانه بنگریم، می‌توانیم بگوییم که یکی از آن‌ها از دیگری اقتباس کرده است؟ یا آیا هر دو روایت از روایتی مشترک مقتبس شده‌اند و کوشیده‌اند تا بافتاری روایت‌گونه و الهی برای معنابخشی به اتفاقی تاریخی و انسانی بسازند؟
🔻 از یک سو، کتاب «تاریخِ کلیساییِ مردم انگلستان» نوشته‌ی بیدِ قدّیس که در سال ۷۳۱ میلادی (۱۱۳ هجری) کتابت شده است نمی‌تواند مقتبس از نقلی باشد که محمد ابن اسحاق (درگذشت ۷۶۸م / ۱۵۰ق) چندین سال بعد در «کتاب المَغازی» آورده است. زیرا در دهه‌ی ۷۳۰ میلادی (۱۱۲ تا ۱۲۲ هجری) ابن اسحاق هنوز طلبه‌ای بوده است که در جستجوی دانش در نزد یزید ابن ابی‌حبیب در مصر شاگردی می‌کرده است. با در نظر گرفتن تمام جوانب دیگر، احتمال انتقالِ مستقیمِ نقلِ «روایت اقرأ» از کتاب المغازی به کتاب بیدِ قدّیس محال است. اما اگر ابن اسحاق را نه «مؤلف» این نقل، بلکه بازگوکننده‌ی آن بدانیم چه؟ آیا امکان دارد همان نقل‌های شفاهی که در میان مسلمانان موجود بوده است و بعداً ماده‌ی اولیه‌ای برای نقلِ ابن اسحاق شده است به انگلستان رفته باشند و بیدِ قدّیس آن‌ها را دستما‌یه‌ی ساختنِ روایت خودش از مکاشفه‌ی کَدمِن کرده باشد؟
🔻 از سوی دیگر، می‌توان شباهت آشکار بعضی از روایت‌های موجود در بایبل را با هر دو روایتِ اقرأ و روایت کَدمِن را دید، به‌ویژه با توجه به آنچه در کتاب اِشَعیا، فصل ۲۹، بندهای ۱۰ تا ۱۲، و فصل ۴۰ بند ۶؛ کتاب یکم پادشاهان، فصل ۱۹، بندهای ۹ تا ۱۸؛ و کتاب اِرمیا، فصل ۱، بند ۶ آمده است. این شباهت‌ها، به‌طور جدّی متون بایبلی را به‌عنوان الگوی ساختنِ هر دو روایت مطرح می‌کنند، اما نمی‌توانند تبیین‌کننده‌ی شباهت تمام‌عیار هر دو روایت باشند. به بیان دیگر، استخوان‌بندی هر دو روایت از متون بایبلی وام گرفته‌اند اما شباهت مو‌به‌مو در این دو روایت نیازمند تبیین دقیق‌تری است.
🔻 شان اَنتونی در فصلِ پایانی تازه‌ترین کتابش با نام «محمد و امپراتوری‌های ایمان: فرآوریِ پیامبرِ اسلام»، به این دو روایت نگاهی محقّقانه انداخته است و این فرضیات و نظریه‌ها را بررسی کرده است و کوشیده‌است تبیینی کامل‌تر ارائه کند. نوشتن درباره‌ی شواهد و دلایل شان اَنتونی نیازمند یادداشتی جداگانه است، اما خلاصه می‌توان گفت که از نگاه اَنتونی هر دو روایتِ إقرأ و کَدمِن به میزان زیادی وام‌دار متون بایبلی، رسوم و سنّت‌های ادبی، مقاصد و نیّت‌های کلامی و مذهبی و عقیدتی، و زیبایی‌شناسیِ فرهنگیِ دورانِ باستان متأخرند که همه‌ی این موارد را می‌توان در تذکره‌نویسی‌ها و کتاب‌های قصص الأنبیاء و اولیاء یهودی و مسیحی که پیش از ظهور اسلام رواج داشته‌اند مشاهده کرد. این دو روایت مقتبس از یکدیگر نیستند، اما هر دو متأثر و مقتبس از متون و فرهنگی مشترکند که دریافت الهام/وحی/علم از سوی فرشتگان و خدایان در خواب یا در مراقبه کاملاً پذیرفته‌شده بوده است.
🔻 نتیجه‌ی بررسی‌های اَنتونی این است که چه روایت اقرأ و چه داستان کَدمِن بازگو کننده‌ی تاریخ نیستند، بلکه برساخته‌ای ادبی در زمانه‌ی خودشان بوده‌اند تا هم‌راستا و مشابه روایت‌های تذکره‌نویسی‌های موجود در دوران باستان متأخر بتواند بافتاری برای آغاز دریافت وحی و رسالت پیامبر اسلام و کَدمِن ایجاد کنند. این ادعا را بررسی بعضی دیگر از قرآن‌پژوهان همچون نیکولای سینایی و اَنجِلیکا نُیْوِرت تأیید می‌کند. آن‌ها با بررسی متنی سوره‌های قرآن و سوره‌ی علق نشان داده‌اند که سوره‌ی علق احتمالاً متعلق به دسته‌ی دوم از سوره‌های مکّی است که در سال‌های میانی حضور پیامبر در مکّه صادر شده‌اند، نه در سال‌های اولیه‌ی ظهور اسلام. در این باره در آینده بیشتر خواهم نوشت.
📗 مطالب این یادداشت برگرفته از منبع زیر است:
Anthony, Sean. Muhammad and the Empires of Faith: The Making of the Prophet of Islam. Oakland: University of California Press, 2020.
#اسلام‌پژوهی #اسلام #تاریخ_اسلام #محمد #کدمن #شان_انتونی
#Islam #History_of_Islam #Muhammad #Cædmon #Sean_Anthony
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
https://t.me/anqanest/18
🔍 روایت إقرأ: بازگوییِ تاریخ یا آفرینشِ بافتار؟
بخش ۲ از ۲
🔻 داستان کَدمِن شباهت بسیار زیادی، حتی در جزئیات، با روایت آغاز دریافت وحی و آیه‌های آغازین سوره‌ی علق در غار حراء دارد. «روایت إقرأ» از آغاز وحی را نخستین بار محمد ابن اسحاق (درگذشت ۷۶۸م / ۱۵۰ق) در «کتاب المَغازی» آورده است. اما معنای این شباهتِ مو‌به‌مو میان نقل‌های اسلامی درباره‌ی محمد و دریافت نخستین آیه‌های سوره‌ی علق (و قرآن) از یک سو، و داستانِ کَدمِن و مکاشفه‌ی او از سوی دیگر چیست؟ آیا این دو روایت صرفاً به‌طور اتفاقی یکسان از آب درآمده‌اند؟ آیا، با نگاهی مؤمنانه، این سنّتی الهی است که این‌گونه با انسان‌ها ارتباط برقرار می‌کند؟ آیا، اگر نقّادانه بنگریم، می‌توانیم بگوییم که یکی از آن‌ها از دیگری اقتباس کرده است؟ یا آیا هر دو روایت از روایتی مشترک مقتبس شده‌اند و کوشیده‌اند تا بافتاری روایت‌گونه و الهی برای معنابخشی به اتفاقی تاریخی و انسانی بسازند؟
🔻 از یک سو، کتاب «تاریخِ کلیساییِ مردم انگلستان» نوشته‌ی بیدِ قدّیس که در سال ۷۳۱ میلادی (۱۱۳ هجری) کتابت شده است نمی‌تواند مقتبس از نقلی باشد که محمد ابن اسحاق (درگذشت ۷۶۸م / ۱۵۰ق) چندین سال بعد در «کتاب المَغازی» آورده است. زیرا در دهه‌ی ۷۳۰ میلادی (۱۱۲ تا ۱۲۲ هجری) ابن اسحاق هنوز طلبه‌ای بوده است که در جستجوی دانش در نزد یزید ابن ابی‌حبیب در مصر شاگردی می‌کرده است. با در نظر گرفتن تمام جوانب دیگر، احتمال انتقالِ مستقیمِ نقلِ «روایت اقرأ» از کتاب المغازی به کتاب بیدِ قدّیس محال است. اما اگر ابن اسحاق را نه «مؤلف» این نقل، بلکه بازگوکننده‌ی آن بدانیم چه؟ آیا امکان دارد همان نقل‌های شفاهی که در میان مسلمانان موجود بوده است و بعداً ماده‌ی اولیه‌ای برای نقلِ ابن اسحاق شده است به انگلستان رفته باشند و بیدِ قدّیس آن‌ها را دستما‌یه‌ی ساختنِ روایت خودش از مکاشفه‌ی کَدمِن کرده باشد؟
🔻 از سوی دیگر، می‌توان شباهت آشکار بعضی از روایت‌های موجود در بایبل را با هر دو روایتِ اقرأ و روایت کَدمِن را دید، به‌ویژه با توجه به آنچه در کتاب اِشَعیا، فصل ۲۹، بندهای ۱۰ تا ۱۲، و فصل ۴۰ بند ۶؛ کتاب یکم پادشاهان، فصل ۱۹، بندهای ۹ تا ۱۸؛ و کتاب اِرمیا، فصل ۱، بند ۶ آمده است. این شباهت‌ها، به‌طور جدّی متون بایبلی را به‌عنوان الگوی ساختنِ هر دو روایت مطرح می‌کنند، اما نمی‌توانند تبیین‌کننده‌ی شباهت تمام‌عیار هر دو روایت باشند. به بیان دیگر، استخوان‌بندی هر دو روایت از متون بایبلی وام گرفته‌اند اما شباهت مو‌به‌مو در این دو روایت نیازمند تبیین دقیق‌تری است.
🔻 شان اَنتونی در فصلِ پایانی تازه‌ترین کتابش با نام «محمد و امپراتوری‌های ایمان: فرآوریِ پیامبرِ اسلام»، به این دو روایت نگاهی محقّقانه انداخته است و این فرضیات و نظریه‌ها را بررسی کرده است و کوشیده‌است تبیینی کامل‌تر ارائه کند. نوشتن درباره‌ی شواهد و دلایل شان اَنتونی نیازمند یادداشتی جداگانه است، اما خلاصه می‌توان گفت که از نگاه اَنتونی هر دو روایتِ إقرأ و کَدمِن به میزان زیادی وام‌دار متون بایبلی، رسوم و سنّت‌های ادبی، مقاصد و نیّت‌های کلامی و مذهبی و عقیدتی، و زیبایی‌شناسیِ فرهنگیِ دورانِ باستان متأخرند که همه‌ی این موارد را می‌توان در تذکره‌نویسی‌ها و کتاب‌های قصص الأنبیاء و اولیاء یهودی و مسیحی که پیش از ظهور اسلام رواج داشته‌اند مشاهده کرد. این دو روایت مقتبس از یکدیگر نیستند، اما هر دو متأثر و مقتبس از متون و فرهنگی مشترکند که دریافت الهام/وحی/علم از سوی فرشتگان و خدایان در خواب یا در مراقبه کاملاً پذیرفته‌شده بوده است.
🔻 نتیجه‌ی بررسی‌های اَنتونی این است که چه روایت اقرأ و چه داستان کَدمِن بازگو کننده‌ی تاریخ نیستند، بلکه برساخته‌ای ادبی در زمانه‌ی خودشان بوده‌اند تا هم‌راستا و مشابه روایت‌های تذکره‌نویسی‌های موجود در دوران باستان متأخر بتواند بافتاری برای آغاز دریافت وحی و رسالت پیامبر اسلام و کَدمِن ایجاد کنند. این ادعا را بررسی بعضی دیگر از قرآن‌پژوهان همچون نیکولای سینایی و اَنجِلیکا نُیْوِرت تأیید می‌کند. آن‌ها با بررسی متنی سوره‌های قرآن و سوره‌ی علق نشان داده‌اند که سوره‌ی علق احتمالاً متعلق به دسته‌ی دوم از سوره‌های مکّی است که در سال‌های میانی حضور پیامبر در مکّه صادر شده‌اند، نه در سال‌های اولیه‌ی ظهور اسلام. در این باره در آینده بیشتر خواهم نوشت.
📗 مطالب این یادداشت برگرفته از منبع زیر است:
Anthony, Sean. Muhammad and the Empires of Faith: The Making of the Prophet of Islam. Oakland: University of California Press, 2020.
#اسلام‌پژوهی #اسلام #تاریخ_اسلام #محمد #کدمن #شان_انتونی
#Islam #History_of_Islam #Muhammad #Cædmon #Sean_Anthony
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
https://t.me/anqanest/18
Telegram
آشیانه‌ی عنقاء
🖼 محمد و کَدمِن
راست: غار حراء در کوه نور، محلی که مطابق بعضی از نقل‌های اسلامی محل نزول نخستین آیه‌های سوره‌ی علق از قرآن بر پیامبر اسلام بوده است.
چپ: بنای یادبود کَدمِن در ویتبی. در بالای حکاکی موجود در این بنای یادبود می‌توان تصویر فرشته‌ای که طبق نقل…
راست: غار حراء در کوه نور، محلی که مطابق بعضی از نقل‌های اسلامی محل نزول نخستین آیه‌های سوره‌ی علق از قرآن بر پیامبر اسلام بوده است.
چپ: بنای یادبود کَدمِن در ویتبی. در بالای حکاکی موجود در این بنای یادبود می‌توان تصویر فرشته‌ای که طبق نقل…
ادامه از 👆🏼
🔍 نقد و نظری محقّقانه بر یادداشت «روایت إقرأ: بازگوییِ تاریخ یا آفرینشِ بافتار؟»
✨ نقد و نظر
🖋 یادداشت‌های دین‌پژوهان | مجید سلیمانی
بخش ۲ از ۲
🔻 امّا اگر فرض بر اقتباس یکی از دیگری باشد، بیشتر محتمل است که کدام منبع باشد و کدام پیرو؟ به نظر من، بر خلاف روایت قرآنی ذوالقرنین، که باز به دلیل نزدیکی زیاد عناصر و شیوه نقل آن‌ها با منبع قدیمی‌تر افسانه‌ی اسکندر سریانی، اقتباس قرآن از آن متن اینک مورد قبول بیشتر محققان است، اینجا احتمال اخذ روایت مسیحی از اسلامی بیشتر است. اما چرا؟
🔻 پیش از همه این که در حدود سال‌های ۱۰۰ هجری، بر خلاف یک قرن پیش از آن، حکومت اعراب و اسلام یک قدرت جهانی بوده که از چند سو بر دروازه‌های اروپا می‌کوبیده است. همان «بید قدّیس» که حکایت کدمن را در کتابش آورده، در پایان کتاب خود از اعراب و تهدیدات آن‌ها نام برده است، یعنی حضور اعراب به‌هرحال محسوس بوده است. در بسیاری از مناطق اسلامی مسیحیان ساکن بوده‌اند یا در خدمت حکومت‌ها بوده‌اند همچون یوحنای دمشقی که اولین نقد بر اسلام را در همین حدود زمانی نوشته است.
🔻 موضع دیگر نقش «قصّاص» است و گردش آن‌ها در میان اقوام که فارغ از ادیان و مجادلات آن‌ها، داستان‌های رایج را، که بیشتر هم مذهبی بوده، بین خود و بین مردم منتشر می‌کرده‌اند. نکته دیگر آن که به هر شکل، معتبر یا نه، آن روایت اسلامی مرتبط با پیامبر بر مبنای متن قرآنی شکل گرفته است. یعنی آنقدرها آزادی عمل نبوده که هر آنچه خواهد برگیرد. به همین دلیل احتمال استقلال آن بیشتر است. از سوی دیگر، این صرفا یک داستان مذهبی نبوده، بلکه از سوی مسلمانان نقشی جدّی، گرچه متاخر، در تبیین رسالت الهی پیامبر، محوری‌ترین شخصیت دینی آنان داشته است. از آن سو هم به‌قاعده علاقه و کنجکاوی در خصوص آن پیامبر اعراب بوده است که دهه‌هاست بیت المقدس را در ید قدرت خود دارند و سایه‌ی تهدیدشان را احساس می‌کنند. منظور آن که جایگاه روایت اسلامی در نقل روایات و قوت تاثیر و اهمیت آن به نظرم دست بالا را داشته است.
🔻 البته گفتیم، اگر فرض بر اقتباس باشد، واگرنه ممکن است همچنان حلقه‌های مفقوده‌ای باشند که اقتباس از منبع واحدی را بهتر تبیین کنند.
#اسلام‌پژوهی #اسلام #تاریخ_اسلام #محمد #کدمن #شان_انتونی
#Islam #History_of_Islam #Muhammad #Cædmon #Sean_Anthony
🖋 مجید سلیمانی
@anqanotes
🔍 نقد و نظری محقّقانه بر یادداشت «روایت إقرأ: بازگوییِ تاریخ یا آفرینشِ بافتار؟»
✨ نقد و نظر
🖋 یادداشت‌های دین‌پژوهان | مجید سلیمانی
بخش ۲ از ۲
🔻 امّا اگر فرض بر اقتباس یکی از دیگری باشد، بیشتر محتمل است که کدام منبع باشد و کدام پیرو؟ به نظر من، بر خلاف روایت قرآنی ذوالقرنین، که باز به دلیل نزدیکی زیاد عناصر و شیوه نقل آن‌ها با منبع قدیمی‌تر افسانه‌ی اسکندر سریانی، اقتباس قرآن از آن متن اینک مورد قبول بیشتر محققان است، اینجا احتمال اخذ روایت مسیحی از اسلامی بیشتر است. اما چرا؟
🔻 پیش از همه این که در حدود سال‌های ۱۰۰ هجری، بر خلاف یک قرن پیش از آن، حکومت اعراب و اسلام یک قدرت جهانی بوده که از چند سو بر دروازه‌های اروپا می‌کوبیده است. همان «بید قدّیس» که حکایت کدمن را در کتابش آورده، در پایان کتاب خود از اعراب و تهدیدات آن‌ها نام برده است، یعنی حضور اعراب به‌هرحال محسوس بوده است. در بسیاری از مناطق اسلامی مسیحیان ساکن بوده‌اند یا در خدمت حکومت‌ها بوده‌اند همچون یوحنای دمشقی که اولین نقد بر اسلام را در همین حدود زمانی نوشته است.
🔻 موضع دیگر نقش «قصّاص» است و گردش آن‌ها در میان اقوام که فارغ از ادیان و مجادلات آن‌ها، داستان‌های رایج را، که بیشتر هم مذهبی بوده، بین خود و بین مردم منتشر می‌کرده‌اند. نکته دیگر آن که به هر شکل، معتبر یا نه، آن روایت اسلامی مرتبط با پیامبر بر مبنای متن قرآنی شکل گرفته است. یعنی آنقدرها آزادی عمل نبوده که هر آنچه خواهد برگیرد. به همین دلیل احتمال استقلال آن بیشتر است. از سوی دیگر، این صرفا یک داستان مذهبی نبوده، بلکه از سوی مسلمانان نقشی جدّی، گرچه متاخر، در تبیین رسالت الهی پیامبر، محوری‌ترین شخصیت دینی آنان داشته است. از آن سو هم به‌قاعده علاقه و کنجکاوی در خصوص آن پیامبر اعراب بوده است که دهه‌هاست بیت المقدس را در ید قدرت خود دارند و سایه‌ی تهدیدشان را احساس می‌کنند. منظور آن که جایگاه روایت اسلامی در نقل روایات و قوت تاثیر و اهمیت آن به نظرم دست بالا را داشته است.
🔻 البته گفتیم، اگر فرض بر اقتباس باشد، واگرنه ممکن است همچنان حلقه‌های مفقوده‌ای باشند که اقتباس از منبع واحدی را بهتر تبیین کنند.
#اسلام‌پژوهی #اسلام #تاریخ_اسلام #محمد #کدمن #شان_انتونی
#Islam #History_of_Islam #Muhammad #Cædmon #Sean_Anthony
🖋 مجید سلیمانی
@anqanotes
🔍 نقّادیِ روایتِ إقرأ از هنگامه‌ی بعثت محمّد
✨ معرفی منابع
🎞 گفت‌وگوی با شان اَنتونی درباره‌ی محمّد تاریخی و کتابش «محمد و امپراتوری‌های ایمان: فرآوریِ پیامبرِ اسلام»
🔻 شان اَنتونی، که در سال ۲۰۲۰ میلادی کتاب ««محمد و امپراتوری‌های ایمان: فرآوریِ پیامبرِ اسلام»» را نوشت در این سخنرانی که در سال ۲۰۲۱ میلادی و به دعوت «برنامه‌ی مطالعات مسلمان در دانشگاه ایالتی میشیگان» انجام شده است به بررسیِ محمّدِ تاریخی، پیشینه‌ی پژوهشی در این حوزه‌ی مطالعاتی، و کتابش در این باره می‌پردازد.
🔻 گفت‌وگو به زبان انگلیسی است و زیرنویس ندارد. اما حتی اگر نمی‌توانید از این سخنان به زبان انگلیسی استفاده کنید پیشنهاد می‌کنم مطالبِ تصویری و اسلایدهایی که شان اَنتونی در سخنرانی‌اش ارائه می‌دهد را مشاهده کنید، زیرا که می‌توانند آموزنده باشند.
🔻 زمان‌بندی این گفت‌وگو به این قرار است:
⏰ از آغاز تا زمان ۰۲:۲۵ میزبان (محمد حسن خلیل) به معرفی اَنتونی می‌پردازد.
⏰ از زمان ۰۲:۲۶ تا زمان ۱:۰۱:۴۵ شان اَنتونی سخن می‌گوید.
⏰ از زمان ۱:۰۱:۴۶ تا ۱:۳۰:۰۲ پرسش‌وپاسخ برگزار می‌شود.
🔻 شان اَنتونی به‌ویژه به بررسی روایت إقرأ و وثاقت تاریخی آن پرداخته است و سخنانش را با همین موضوع آغاز می‌کند. پیش از این در عنقاء درباره‌ی این کتاب و درباره‌ی شباهت انکارناپذیر روایت إقرأ و روایت کدمن مطالبی نوشته بودم که در ادامه آن‌ها را بازنشر می‌کنم.
#اسلام‌پژوهی #اسلام #تاریخ_اسلام #محمد #کدمن #شان_انتونی
#Islam #History_of_Islam #Muhammad #Cædmon #Sean_Anthony
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ معرفی منابع
🎞 گفت‌وگوی با شان اَنتونی درباره‌ی محمّد تاریخی و کتابش «محمد و امپراتوری‌های ایمان: فرآوریِ پیامبرِ اسلام»
🔻 شان اَنتونی، که در سال ۲۰۲۰ میلادی کتاب ««محمد و امپراتوری‌های ایمان: فرآوریِ پیامبرِ اسلام»» را نوشت در این سخنرانی که در سال ۲۰۲۱ میلادی و به دعوت «برنامه‌ی مطالعات مسلمان در دانشگاه ایالتی میشیگان» انجام شده است به بررسیِ محمّدِ تاریخی، پیشینه‌ی پژوهشی در این حوزه‌ی مطالعاتی، و کتابش در این باره می‌پردازد.
🔻 گفت‌وگو به زبان انگلیسی است و زیرنویس ندارد. اما حتی اگر نمی‌توانید از این سخنان به زبان انگلیسی استفاده کنید پیشنهاد می‌کنم مطالبِ تصویری و اسلایدهایی که شان اَنتونی در سخنرانی‌اش ارائه می‌دهد را مشاهده کنید، زیرا که می‌توانند آموزنده باشند.
🔻 زمان‌بندی این گفت‌وگو به این قرار است:
⏰ از آغاز تا زمان ۰۲:۲۵ میزبان (محمد حسن خلیل) به معرفی اَنتونی می‌پردازد.
⏰ از زمان ۰۲:۲۶ تا زمان ۱:۰۱:۴۵ شان اَنتونی سخن می‌گوید.
⏰ از زمان ۱:۰۱:۴۶ تا ۱:۳۰:۰۲ پرسش‌وپاسخ برگزار می‌شود.
🔻 شان اَنتونی به‌ویژه به بررسی روایت إقرأ و وثاقت تاریخی آن پرداخته است و سخنانش را با همین موضوع آغاز می‌کند. پیش از این در عنقاء درباره‌ی این کتاب و درباره‌ی شباهت انکارناپذیر روایت إقرأ و روایت کدمن مطالبی نوشته بودم که در ادامه آن‌ها را بازنشر می‌کنم.
#اسلام‌پژوهی #اسلام #تاریخ_اسلام #محمد #کدمن #شان_انتونی
#Islam #History_of_Islam #Muhammad #Cædmon #Sean_Anthony
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
Telegram
آشیانه‌ی عنقاء
🎞 گفت‌وگویی با شان اَنتونی درباره‌ی محمّد تاریخی و کتابش «محمد و امپراتوری‌های ایمان: فرآوریِ پیامبرِ اسلام» که در سال ۲۰۲۱ میلادی به دعوت «برنامه‌ی مطالعات مسلمان در دانشگاه ایالتی میشیگان» انجام شده است (به زبان انگلیسی و بدون زیرنویس).
🖋 زهیر میرکریمی…
🖋 زهیر میرکریمی…
Forwarded from عنقاء
ادامه از 👆🏼
🔍 روایت إقرأ: بازگوییِ تاریخ یا آفرینشِ بافتار؟
بخش ۲ از ۲
🔻 داستان کَدمِن شباهت بسیار زیادی، حتی در جزئیات، با روایت آغاز دریافت وحی و آیه‌های آغازین سوره‌ی علق در غار حراء دارد. «روایت إقرأ» از آغاز وحی را نخستین بار محمد ابن اسحاق (درگذشت ۷۶۸م / ۱۵۰ق) در «کتاب المَغازی» آورده است. اما معنای این شباهتِ مو‌به‌مو میان نقل‌های اسلامی درباره‌ی محمد و دریافت نخستین آیه‌های سوره‌ی علق (و قرآن) از یک سو، و داستانِ کَدمِن و مکاشفه‌ی او از سوی دیگر چیست؟ آیا این دو روایت صرفاً به‌طور اتفاقی یکسان از آب درآمده‌اند؟ آیا، با نگاهی مؤمنانه، این سنّتی الهی است که این‌گونه با انسان‌ها ارتباط برقرار می‌کند؟ آیا، اگر نقّادانه بنگریم، می‌توانیم بگوییم که یکی از آن‌ها از دیگری اقتباس کرده است؟ یا آیا هر دو روایت از روایتی مشترک مقتبس شده‌اند و کوشیده‌اند تا بافتاری روایت‌گونه و الهی برای معنابخشی به اتفاقی تاریخی و انسانی بسازند؟
🔻 از یک سو، کتاب «تاریخِ کلیساییِ مردم انگلستان» نوشته‌ی بیدِ قدّیس که در سال ۷۳۱ میلادی (۱۱۳ هجری) کتابت شده است نمی‌تواند مقتبس از نقلی باشد که محمد ابن اسحاق (درگذشت ۷۶۸م / ۱۵۰ق) چندین سال بعد در «کتاب المَغازی» آورده است. زیرا در دهه‌ی ۷۳۰ میلادی (۱۱۲ تا ۱۲۲ هجری) ابن اسحاق هنوز طلبه‌ای بوده است که در جستجوی دانش در نزد یزید ابن ابی‌حبیب در مصر شاگردی می‌کرده است. با در نظر گرفتن تمام جوانب دیگر، احتمال انتقالِ مستقیمِ نقلِ «روایت اقرأ» از کتاب المغازی به کتاب بیدِ قدّیس محال است. اما اگر ابن اسحاق را نه «مؤلف» این نقل، بلکه بازگوکننده‌ی آن بدانیم چه؟ آیا امکان دارد همان نقل‌های شفاهی که در میان مسلمانان موجود بوده است و بعداً ماده‌ی اولیه‌ای برای نقلِ ابن اسحاق شده است به انگلستان رفته باشند و بیدِ قدّیس آن‌ها را دستما‌یه‌ی ساختنِ روایت خودش از مکاشفه‌ی کَدمِن کرده باشد؟
🔻 از سوی دیگر، می‌توان شباهت آشکار بعضی از روایت‌های موجود در بایبل را با هر دو روایتِ اقرأ و روایت کَدمِن را دید، به‌ویژه با توجه به آنچه در کتاب اِشَعیا، فصل ۲۹، بندهای ۱۰ تا ۱۲، و فصل ۴۰ بند ۶؛ کتاب یکم پادشاهان، فصل ۱۹، بندهای ۹ تا ۱۸؛ و کتاب اِرمیا، فصل ۱، بند ۶ آمده است. این شباهت‌ها، به‌طور جدّی متون بایبلی را به‌عنوان الگوی ساختنِ هر دو روایت مطرح می‌کنند، اما نمی‌توانند تبیین‌کننده‌ی شباهت تمام‌عیار هر دو روایت باشند. به بیان دیگر، استخوان‌بندی هر دو روایت از متون بایبلی وام گرفته‌اند اما شباهت مو‌به‌مو در این دو روایت نیازمند تبیین دقیق‌تری است.
🔻 شان اَنتونی در فصلِ پایانی تازه‌ترین کتابش با نام «محمد و امپراتوری‌های ایمان: فرآوریِ پیامبرِ اسلام»، به این دو روایت نگاهی محقّقانه انداخته است و این فرضیات و نظریه‌ها را بررسی کرده است و کوشیده‌است تبیینی کامل‌تر ارائه کند. نوشتن درباره‌ی شواهد و دلایل شان اَنتونی نیازمند یادداشتی جداگانه است، اما خلاصه می‌توان گفت که از نگاه اَنتونی هر دو روایتِ إقرأ و کَدمِن به میزان زیادی وام‌دار متون بایبلی، رسوم و سنّت‌های ادبی، مقاصد و نیّت‌های کلامی و مذهبی و عقیدتی، و زیبایی‌شناسیِ فرهنگیِ دورانِ باستان متأخرند که همه‌ی این موارد را می‌توان در تذکره‌نویسی‌ها و کتاب‌های قصص الأنبیاء و اولیاء یهودی و مسیحی که پیش از ظهور اسلام رواج داشته‌اند مشاهده کرد. این دو روایت مقتبس از یکدیگر نیستند، اما هر دو متأثر و مقتبس از متون و فرهنگی مشترکند که دریافت الهام/وحی/علم از سوی فرشتگان و خدایان در خواب یا در مراقبه کاملاً پذیرفته‌شده بوده است.
🔻 نتیجه‌ی بررسی‌های اَنتونی این است که چه روایت اقرأ و چه داستان کَدمِن بازگو کننده‌ی تاریخ نیستند، بلکه برساخته‌ای ادبی در زمانه‌ی خودشان بوده‌اند تا هم‌راستا و مشابه روایت‌های تذکره‌نویسی‌های موجود در دوران باستان متأخر بتواند بافتاری برای آغاز دریافت وحی و رسالت پیامبر اسلام و کَدمِن ایجاد کنند. این ادعا را بررسی بعضی دیگر از قرآن‌پژوهان همچون نیکولای سینایی و اَنجِلیکا نُیْوِرت تأیید می‌کند. آن‌ها با بررسی متنی سوره‌های قرآن و سوره‌ی علق نشان داده‌اند که سوره‌ی علق احتمالاً متعلق به دسته‌ی دوم از سوره‌های مکّی است که در سال‌های میانی حضور پیامبر در مکّه صادر شده‌اند، نه در سال‌های اولیه‌ی ظهور اسلام. در این باره در آینده بیشتر خواهم نوشت.
📗 مطالب این یادداشت برگرفته از منبع زیر است:
Anthony, Sean. Muhammad and the Empires of Faith: The Making of the Prophet of Islam. Oakland: University of California Press, 2020.
#اسلام‌پژوهی #اسلام #تاریخ_اسلام #محمد #کدمن #شان_انتونی
#Islam #History_of_Islam #Muhammad #Cædmon #Sean_Anthony
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
https://t.me/anqanest/18
🔍 روایت إقرأ: بازگوییِ تاریخ یا آفرینشِ بافتار؟
بخش ۲ از ۲
🔻 داستان کَدمِن شباهت بسیار زیادی، حتی در جزئیات، با روایت آغاز دریافت وحی و آیه‌های آغازین سوره‌ی علق در غار حراء دارد. «روایت إقرأ» از آغاز وحی را نخستین بار محمد ابن اسحاق (درگذشت ۷۶۸م / ۱۵۰ق) در «کتاب المَغازی» آورده است. اما معنای این شباهتِ مو‌به‌مو میان نقل‌های اسلامی درباره‌ی محمد و دریافت نخستین آیه‌های سوره‌ی علق (و قرآن) از یک سو، و داستانِ کَدمِن و مکاشفه‌ی او از سوی دیگر چیست؟ آیا این دو روایت صرفاً به‌طور اتفاقی یکسان از آب درآمده‌اند؟ آیا، با نگاهی مؤمنانه، این سنّتی الهی است که این‌گونه با انسان‌ها ارتباط برقرار می‌کند؟ آیا، اگر نقّادانه بنگریم، می‌توانیم بگوییم که یکی از آن‌ها از دیگری اقتباس کرده است؟ یا آیا هر دو روایت از روایتی مشترک مقتبس شده‌اند و کوشیده‌اند تا بافتاری روایت‌گونه و الهی برای معنابخشی به اتفاقی تاریخی و انسانی بسازند؟
🔻 از یک سو، کتاب «تاریخِ کلیساییِ مردم انگلستان» نوشته‌ی بیدِ قدّیس که در سال ۷۳۱ میلادی (۱۱۳ هجری) کتابت شده است نمی‌تواند مقتبس از نقلی باشد که محمد ابن اسحاق (درگذشت ۷۶۸م / ۱۵۰ق) چندین سال بعد در «کتاب المَغازی» آورده است. زیرا در دهه‌ی ۷۳۰ میلادی (۱۱۲ تا ۱۲۲ هجری) ابن اسحاق هنوز طلبه‌ای بوده است که در جستجوی دانش در نزد یزید ابن ابی‌حبیب در مصر شاگردی می‌کرده است. با در نظر گرفتن تمام جوانب دیگر، احتمال انتقالِ مستقیمِ نقلِ «روایت اقرأ» از کتاب المغازی به کتاب بیدِ قدّیس محال است. اما اگر ابن اسحاق را نه «مؤلف» این نقل، بلکه بازگوکننده‌ی آن بدانیم چه؟ آیا امکان دارد همان نقل‌های شفاهی که در میان مسلمانان موجود بوده است و بعداً ماده‌ی اولیه‌ای برای نقلِ ابن اسحاق شده است به انگلستان رفته باشند و بیدِ قدّیس آن‌ها را دستما‌یه‌ی ساختنِ روایت خودش از مکاشفه‌ی کَدمِن کرده باشد؟
🔻 از سوی دیگر، می‌توان شباهت آشکار بعضی از روایت‌های موجود در بایبل را با هر دو روایتِ اقرأ و روایت کَدمِن را دید، به‌ویژه با توجه به آنچه در کتاب اِشَعیا، فصل ۲۹، بندهای ۱۰ تا ۱۲، و فصل ۴۰ بند ۶؛ کتاب یکم پادشاهان، فصل ۱۹، بندهای ۹ تا ۱۸؛ و کتاب اِرمیا، فصل ۱، بند ۶ آمده است. این شباهت‌ها، به‌طور جدّی متون بایبلی را به‌عنوان الگوی ساختنِ هر دو روایت مطرح می‌کنند، اما نمی‌توانند تبیین‌کننده‌ی شباهت تمام‌عیار هر دو روایت باشند. به بیان دیگر، استخوان‌بندی هر دو روایت از متون بایبلی وام گرفته‌اند اما شباهت مو‌به‌مو در این دو روایت نیازمند تبیین دقیق‌تری است.
🔻 شان اَنتونی در فصلِ پایانی تازه‌ترین کتابش با نام «محمد و امپراتوری‌های ایمان: فرآوریِ پیامبرِ اسلام»، به این دو روایت نگاهی محقّقانه انداخته است و این فرضیات و نظریه‌ها را بررسی کرده است و کوشیده‌است تبیینی کامل‌تر ارائه کند. نوشتن درباره‌ی شواهد و دلایل شان اَنتونی نیازمند یادداشتی جداگانه است، اما خلاصه می‌توان گفت که از نگاه اَنتونی هر دو روایتِ إقرأ و کَدمِن به میزان زیادی وام‌دار متون بایبلی، رسوم و سنّت‌های ادبی، مقاصد و نیّت‌های کلامی و مذهبی و عقیدتی، و زیبایی‌شناسیِ فرهنگیِ دورانِ باستان متأخرند که همه‌ی این موارد را می‌توان در تذکره‌نویسی‌ها و کتاب‌های قصص الأنبیاء و اولیاء یهودی و مسیحی که پیش از ظهور اسلام رواج داشته‌اند مشاهده کرد. این دو روایت مقتبس از یکدیگر نیستند، اما هر دو متأثر و مقتبس از متون و فرهنگی مشترکند که دریافت الهام/وحی/علم از سوی فرشتگان و خدایان در خواب یا در مراقبه کاملاً پذیرفته‌شده بوده است.
🔻 نتیجه‌ی بررسی‌های اَنتونی این است که چه روایت اقرأ و چه داستان کَدمِن بازگو کننده‌ی تاریخ نیستند، بلکه برساخته‌ای ادبی در زمانه‌ی خودشان بوده‌اند تا هم‌راستا و مشابه روایت‌های تذکره‌نویسی‌های موجود در دوران باستان متأخر بتواند بافتاری برای آغاز دریافت وحی و رسالت پیامبر اسلام و کَدمِن ایجاد کنند. این ادعا را بررسی بعضی دیگر از قرآن‌پژوهان همچون نیکولای سینایی و اَنجِلیکا نُیْوِرت تأیید می‌کند. آن‌ها با بررسی متنی سوره‌های قرآن و سوره‌ی علق نشان داده‌اند که سوره‌ی علق احتمالاً متعلق به دسته‌ی دوم از سوره‌های مکّی است که در سال‌های میانی حضور پیامبر در مکّه صادر شده‌اند، نه در سال‌های اولیه‌ی ظهور اسلام. در این باره در آینده بیشتر خواهم نوشت.
📗 مطالب این یادداشت برگرفته از منبع زیر است:
Anthony, Sean. Muhammad and the Empires of Faith: The Making of the Prophet of Islam. Oakland: University of California Press, 2020.
#اسلام‌پژوهی #اسلام #تاریخ_اسلام #محمد #کدمن #شان_انتونی
#Islam #History_of_Islam #Muhammad #Cædmon #Sean_Anthony
🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
https://t.me/anqanest/18
Telegram
آشیانه‌ی عنقاء
🖼 محمد و کَدمِن
راست: غار حراء در کوه نور، محلی که مطابق بعضی از نقل‌های اسلامی محل نزول نخستین آیه‌های سوره‌ی علق از قرآن بر پیامبر اسلام بوده است.
چپ: بنای یادبود کَدمِن در ویتبی. در بالای حکاکی موجود در این بنای یادبود می‌توان تصویر فرشته‌ای که طبق نقل…
راست: غار حراء در کوه نور، محلی که مطابق بعضی از نقل‌های اسلامی محل نزول نخستین آیه‌های سوره‌ی علق از قرآن بر پیامبر اسلام بوده است.
چپ: بنای یادبود کَدمِن در ویتبی. در بالای حکاکی موجود در این بنای یادبود می‌توان تصویر فرشته‌ای که طبق نقل…