عنقاء
7.37K subscribers
156 photos
79 videos
21 files
328 links
✨ عنقاء: جُستارهایی نقّادانه در دین‌پژوهی

🖋 ارتباط با مسؤول (زهیر میرکریمی)
https://t.me/zoheir_mirkarimi

💡 بازتاب‌دادن پژوهش‌های حوزه‌ی مطالعات ادیان به معنای تأیید یا رد آن‌ها نیست.
Download Telegram
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن


📖 سوره‌ی نساء، آیه‌ی ۴۳
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا لَا تَقْرَبُوا الصَّلَاةَ وَ أَنتُمْ سُكَارَىٰ حَتَّىٰ تَعْلَمُوا مَا تَقُولُونَ وَ لَا جُنُبًا إِلَّا عَابِرِي سَبِيلٍ حَتَّىٰ تَغْتَسِلُوا وَ إِن كُنتُم مَّرْضَىٰ أَوْ عَلَىٰ سَفَرٍ أَوْ جَاءَ أَحَدٌ مِّنكُم مِّنَ الْغَائِطِ أَوْ لَامَسْتُمُ النِّسَاءَ فَلَمْ تَجِدُوا مَاءً فَتَيَمَّمُوا صَعِيدًا طَيِّبًا فَامْسَحُوا بِوُجُوهِكُمْ وَ أَيْدِيكُمْ إِنَّ اللَّـهَ كَانَ عَفُوًّا غَفُورًا
ای کسانی که ایمان آورده‌اید! در حالی که مست هستید به نماز نایستید تا آن گاه که می‌دانید چه می‌گوئید، و به نماز نایستید در حالی که جنب هستید تا آن گاه که غسل می‌کنید، مگر این که مسافر باشید. و اگر مریض یا مسافر بودید و یا این که از پیشاب برگشتید، و یا این که با زنان نزدیکی کردید و (در همه‌ی این احوال) آبی نیافتید، با خاک پاک تیمّم کنید و (برای این منظور، با خاک) چهره و دستهایتان را مسح کنید. بیگمان خداوند عفوکننده و آمرزنده است.

🔻 به نظر می‌آید که منعِ از برپایی نماز در هنگام مستی، و نیز حکم به تَیَمُّم در تنگیِ وقت یا نبود آب ریشه‌هایی یهودی در کتاب تلمود دارند:
📚 تلمود، براخُت، ۳۱ب: ... شخصی که در حال مستی به نماز بایستد همچون کسی است که بت پرستیده باشد. [ز.م.]
📚 تلمود، براخُت، ۱۵آ: ... آن‌کس که آبی نیافت تا دستان خود را با آن بشوید،‌ کفایت می‌کند اگر دستان خود را بر زمین، سنگ، یا چوب بکشد ... لعنت می‌کند کسی را که در زمانِ نماز [و تنگی وقتِ نمازِ صبح هنگامی که به آب دسترسی ندارد] به طلب آب بیرون می‌رود. [ز.م.]

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_پنجم #جزء_پنجم (فرسته‌ی ۱ از ۳)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن


📖 سوره‌ی نساء، آیه‌ی ۴۶
مِّنَ الَّذِينَ هَادُوا يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ عَن مَّوَاضِعِهِ وَ يَقُولُونَ سَمِعْنَا وَ عَصَيْنَا وَ اسْمَعْ غَيْرَ مُسْمَعٍ وَ رَاعِنَا لَيًّا بِأَلْسِنَتِهِمْ وَ طَعْنًا فِي الدِّينِ وَ لَوْ أَنَّهُمْ قَالُوا سَمِعْنَا وَ أَطَعْنَا وَ اسْمَعْ وَ انظُرْنَا لَكَانَ خَيْرًا لَّهُمْ وَ أَقْوَمَ وَ لَـٰكِن لَّعَنَهُمُ اللَّـهُ بِكُفْرِهِمْ فَلَا يُؤْمِنُونَ إِلَّا قَلِيلً
برخى از آنان كه يهودى‌اند، كلمات را از جاهاى خود برمى‌گردانند، و با پيچانيدن زبان خود و به قصد طعنه زدن در دين [اسلام، با درآميختن عبرى به عربى‌] مى‌گويند: «شنيديم و نافرمانى كرديم؛ و بشنو [كه كاش‌] ناشنوا گردى.» و [نيز از روى استهزا مى‌گويند:] «راعنا» [كه در عربى يعنى: به ما التفات كن، ولى در عبرى يعنى: خبيث ما،] و اگر آنان مى‌گفتند: «شنيديم و فرمان برديم، و بشنو و به ما بنگر»، قطعاً براى آنان بهتر و درست‌تر بود، ولى خدا آنان را به علّت كفرشان لعنت كرد، در نتيجه جز [گروهى‌] اندك ايمان نمى‌آورند.

🔻 قرآن در این آیه یهودیان را متهم می‌کند که سخنان خدا که به آنان داده شده است را از معنای اصلیِ خود منحرف می‌کنند، یا الفاظ را به نحو دیگری ادا می‌کنند تا معانی دیگری را افاده کنند. اما نه در این آیه و نه در هیچ آیه‌ی دیگری —برخلاف تصوری که در اذهان مسلمانان ایجاد شده است— قرآن متن موجود در کُراسه‌های یهودیان و مسیحیان را مجعول و تحریف‌شده نمی‌داند. حتی در مائده: ۴۷ و یونس: ۹۴ کُراسه‌های موجودِ یهودی و مسیحی در زمان پیامبر اسلام را مورد وثوق می‌داند و به آن‌ها ارجاع می‌دهد. پس معنای «يُحَرِّفُونَ الْكَلِمَ عَن مَّوَاضِعِهِ» چیست؟

🔻 گفت‌وگوی قرآن در این آیه با متونِ بایبلی است و اشاره‌ای است به مجادله‌ای که میان یهودیان و مسیحیان در آغاز مسیحیت برقرار بوده است و در طول زمان باقی مانده است. عده‌ای از مسیحیان یهودیان را متهم می‌کرده‌اند که چرا (طبق ادعای مسیحیان) نتوانسته‌اند در بایبل عبری اشارات و وعده‌های آمدنِ مسیحا را از متن کتاب دریابند. یعنی مسیحیان مدعی می‌شده‌اند که یهودیان بشاراتِ آمدنِ عیسی را به معنایی دیگر حمل کرده‌اند. اما این مجادلات چیزی غیر از باور به محرّف بودن کتاب مقدس یهودیان است. اصل ادعا ناظر به ناتوانی یهودیان در کشف بشاراتِ موجود در بایبل عبری به ظهور منجی (مسیحا) بوده است. همین انگاره در قرآن نیز آمده است.

🔻 حتی مسلمانان نیز (برخلاف تصور امروزی ما) تا سده‌ی دوم هجری باوری ناظر به مجعول یا مُحَرَّف بودنِ بایبل نداشته‌اند. این انگاره (یعنی باور به مُحّرَّف بودنِ بایبل) زاده‌ی مجادلات کلامی در سده‌های دوم و سوم هجری میان مسلمانان از یک سو، و یهودیان و مسیحیان از سوی دیگر است. برای پژوهشی نو در این باره بنگرید به:
📗 طباطبایی (مهرداد)، محمدعلی، و محمدعلی مهدوی‌راد. "تاریخ انگاره تحریف بایبل در مجادلات مسیحی اسلامی." فصلنامه علمی-پژوهشی تاریخ اسلام. سال ۱۹، شماره ۷۴، ۱۳۹۷، صص ۱۳۷-۱۷۹.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_پنجم #جزء_پنجم (فرسته‌ی ۲ از ۳)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن


📖 سوره‌ی نساء، آیه‌ی ۱۲۵
وَ مَنْ أَحْسَنُ دِينًا مِّمَّنْ أَسْلَمَ وَجْهَهُ لِلَّـهِ وَ هُوَ مُحْسِنٌ وَ اتَّبَعَ مِلَّةَ إِبْرَاهِيمَ حَنِيفًا وَ اتَّخَذَ اللَّـهُ إِبْرَاهِيمَ خَلِيلاً.
و دين چه كسى بهتر است از آن كس كه خود را تسليم خدا كرده و نيكوكار است و از آيين ابراهيم حق‌گرا پيروى نموده است؟ و خدا ابراهيم را دوست گرفت.

🔻 در این آیه خدا ابراهیم را دوست ویژه‌ی خود اتخاذ کرده است. بایبل عبری از ابراهیم با عنوان «دوست» و «محبوب» خدا نام برده است، و عهد جدید نیز ابراهیم را محبوب («فیلوس» به زبان یونانی) و دوستِ خدا می‌داند.
📚 بایبل عبری، اِشَعیا، بخش ۴۱، بندهای ۸ و ۹: اما تو ای اسرائیل بنده‌ی من و ای یعقوب که تو را برگزیده‌ام و ای ذریّت دوستِ من ابراهیم که تو را از اقصای زمین گرفته،‌ تو را از کرانه‌هایش خوانده‌ام و به تو گفته‌ام تو بنده‌ی من هستی، تو را برگزیدم و ترک ننمودم. [ت.ق]
📚 بایبل عبری، کتاب دوم تواریخ، بخش ۲۰، بندهای ۷: آیا تو نیستی که خدای مایی، تو که از ساکنان این سرزمین، برای قوم خود اسرائیل سلب مالکیت کردی؟ آیا آن را به تبار ابراهیم که تا ابد ایشان را دوست خواهی داشت، ندادی؟ [پ.س.]
📚 عهد جدید، رساله‌ی یعقوب، بخش ۲، بندهای ۲۱ و ۲۲: آیا پدر ما ابراهیم،‌ آنگاه که پسر خویش اسحاق را در قربانگاه تقدیم کرد، با عملْ دادگر شمرده نشد؟ می‌بینی: ایمان با عمل او همگام بود و ایمان او با عمل کامل گشت. بدین سان،‌ این کلامِ کتابِ مقدس تحقق یافت: ابراهیم بر خدا ایمان آورد و این از برای او دادگری شمرده شد و دوستِ خدا نام گرفت. [پ.س.]


📗 بخشی از مطالب این فرسته از منبع زیر برگرفته شده‌اند:
Reynolds, Gabriel Said. The Qur’an and the Bible: Text and Commentary. New Haven: Yale University Press, 2018.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_پنجم #جزء_پنجم (فرسته‌ی ۳ از ۳)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن


📖 سوره‌ی نساء، آیه‌ی ۱۶۰
فَبِظُلْمٍ مِّنَ الَّذِينَ هَادُوا حَرَّمْنَا عَلَيْهِمْ طَيِّبَاتٍ أُحِلَّتْ لَهُمْ وَ بِصَدِّهِمْ عَن سَبِيلِ اللَّـهِ كَثِيرًا
به خاطر جور و ستمی که از یهودیان سر زد و (به خصوص) به سبب این که بسی از راه خدا (مردمان را) بازداشتند، (برای تنبیه ایشان، قسمتی از) چیزهای پاکیزه را که بر آنان حلال بود، حرام کردیم.

🔻 قرآن ادعا می‌کند که حرام داشتنِ بعضی از چیزهایی که پیشتر بر یهودیان حلال بوده است تنبیهِ رفتارهایی است که آن‌ها داشته‌اند. اما این نگاه به شریعت یهود، ریشه در باورهای عده‌ای از مسیحیان دارد که در شمالِ سرزمینِ شام یا انطاکیه می‌زیسته‌اند و متونی به زبان سُریانی داشته‌اند. آن مسیحیان، قوانین شرعی یهودیان را نتیجه‌ی ظلم و نافرمانی آن‌ها می‌دانستند، و همین نگاه به قرآن نیز وارد شده است. به این ترتیب، نشانه‌ای دیگر از سیر حرکت آموزه‌های مسیحیانِ سُریانی‌زبان به بافتارِ قرآن را می‌توان ردیابی کرد.

🔻 هلگِر زِلِنتین (Holger Zellentin) در کتاب فرهنگ شرعی قرآن (Quran’s Legal Culture) [که در سال ۲۰۱۳ منتشر شده است و تاکنون به فارسی ترجمه نشده است] کوشیده است تا نشان دهد که قرآن حتی در جنبه‌های غیرروایی و غیرداستانی همچون جنبه‌های حقوقی و تشریعی در گفت‌وگو با بافتار تاریخی خود، و از جمله در گفت‌وگو با متنِ پسابایبلیِ مسیحی و سُریانی‌زبانِ آموزه‌های حواریون (Didascalia Apostolorum) است.
📚 متون پسابایبلی، آموزه‌های حواریون فصل ۲۶: بنابراین خدا خشمگین شد، و در برافروختگیِ خشمش —و در همان حال با رحمتِ نیک‌اش— آنان [یهودیان] را به شریعتیْ ثانوی ملتزم کرد، و بار سنگینی بر دوش‌شان نهاد و یوغِ سختی بر گردن‌شان آویخت. و اکنون او دیگر همچون گذشته نگفت: " اگر خواستید"، بلکه او [آمرانه] گفت: "قربانگاهی بسازید، و پیوسته قربانی کنید" ... بنابراین او بر آنان تقدیم‌داشتنِ قربانی‌های سوختنی را همچون واجب وضع کرد، و آنان را بر آن داشت تا با تمایز قائل‌شدن میان گوشت‌ها از [بعضی از] گوشت‌ها اجتناب کنند. [ز.م.]


📖 سوره‌ی نساء، آیه‌ی ۱۶۱
وَ أَخْذِهِمُ الرِّبَا وَ قَدْ نُهُوا عَنْهُ وَ أَكْلِهِمْ أَمْوَالَ النَّاسِ بِالْبَاطِلِ وَ أَعْتَدْنَا لِلْكَافِرِينَ مِنْهُمْ عَذَابًا أَلِيمًا
و (همچنین بر آنان برخی از چیزهای پاکیزه و حلال را حرام کردیم) به خاطر دریافت ربا (و رباخواری)، در حالی که (بر زبان پیغمبران) از آن نهی شده بودند، و به سبب خوردن مال مردم به ناحق، و ما برای کافران ایشان عذاب دردناکی را آماده کرده‌ایم.

🔻 متنِ پسابایبلیِ آموزه‌های حواریون که از متونِ مسیحیانِ سُریانی‌زبان در سده‌ی سوم میلادی است، ربا را محکوم کرده است و از ربا با واژه‌ی «رِبیتا» نام برده است که با «ربا» در عربی ریشه‌های مشترک دارند.
📚 متون پسابایبلی، آموزه‌های حواریون، فصل ۳: همچنین رسولان حکم کردند که شخص [مسیحی] به هرآن‌کسی که رِبیتا می‌دهد و رِبیتا می‌گیرد و سرگرمِ سوداگری و طمع‌کاری است نباید که دوباره خدمت کند و نباید در خدمت او بماند. [ز.م.]


📖 سوره‌ی نساء، آیه‌ی ۱۶۳
إِنَّا أَوْحَيْنَا إِلَيْكَ كَمَا أَوْحَيْنَا إِلَىٰ نُوحٍ وَ النَّبِيِّينَ مِن بَعْدِهِ وَ أَوْحَيْنَا إِلَىٰ إِبْرَاهِيمَ وَ إِسْمَاعِيلَ وَ إِسْحَاقَ وَ يَعْقُوبَ وَ الْأَسْبَاطِ وَ عِيسَىٰ وَ أَيُّوبَ وَ يُونُسَ وَ هَارُونَ وَ سُلَيْمَانَ وَ آتَيْنَا دَاوُودَ زَبُورًا
ما همچنانكه به نوح و پيامبران بعد از او، وحى كرديم، به تو [نيز] وحى كرديم؛ و به ابراهيم و اسماعيل و اسحاق و يعقوب و اسباط و عيسى و ايوب و يونس و هارون و سليمان [نيز] وحى نموديم، و به داوود زبور بخشيديم.

🔻 در قرآن، کتاب زبور به داود نسبت داده شده است، و با آنکه دربردارنده‌ی نیایش‌هایی از زبان آدمی است، قرآن آن را هم‌ردیفِ وحی به ابراهیم و موسی و عیسی و محمد آورده است. به نظر می‌آید که این آموزه‌ی قرآن برآمده از باورهای مسیحیان و یهودیان در زمانه‌ی پیامبر اسلام است که نویسنده‌ی زبور را داود می‌دانسته‌اند. اما اکنون بنا بر پژوهش‌ها می‌دانیم که زبور یا مزامیر (Psalms) در طول پنج قرن و به دست نویسندگان مختلفی نوشته شده است و مطالب آن در طول سده‌ها نگارش و ویرایش شده است، هرچند بخش‌هایی از آن منسوب به داود است.


📗 بخشی از مطالب این فرسته از منبع زیر برگرفته شده‌اند:
Reynolds, Gabriel Said. The Qur’an and the Bible: Text and Commentary. New Haven: Yale University Press, 2018.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_ششم #جزء_ششم

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن


📖 سوره‌ی انعام، آیه‌ی ۲
هُوَ الَّذِي خَلَقَكُم مِّن طِينٍ ثُمَّ قَضَىٰ أَجَلًا وَ أَجَلٌ مُّسَمًّى عِندَهُ ثُمَّ أَنتُمْ تَمْتَرُونَ
اوست كسى كه شما را از گِل آفريد. آنگاه مدتى را [براى شما عُمْر] مقرر داشت. و اَجَل حتمى نزد اوست. با اين همه، [بعضى از] شما [در قدرت او] ترديد مى‌كنيد.

🔻 در بند هفتم از بخش دوم از سِفرِ پیدایش، آمده است که آدم از خاکِ زمین آفریده می‌شود. اما «زمین» در زبان عِبری «آدَمَه» نامیده می‌شود. به بیان دیگر، «آدم» نامی خاص است که از نامِ عام «آدَمَه» به معنای «زمین» آمده است. در این صورت، آدم یعنی «برآمده از خاکِ زمین».


📖 سوره‌ی انعام، آیه‌ها‌ی ۷۴ تا ۷۹
وَ إِذْ قَالَ إِبْرَاهِيمُ لِأَبِيهِ آزَرَ أَتَتَّخِذُ أَصْنَامًا آلِهَةً إِنِّي أَرَاكَ وَ قَوْمَكَ فِي ضَلَالٍ مُّبِينٍ ﴿٧۴﴾ وَ كَذَٰلِكَ نُرِي إِبْرَاهِيمَ مَلَكُوتَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ وَ لِيَكُونَ مِنَ الْمُوقِنِينَ ﴿٧۵﴾ فَلَمَّا جَنَّ عَلَيْهِ اللَّيْلُ رَأَىٰ كَوْكَبًا قَالَ هَـٰذَا رَبِّي فَلَمَّا أَفَلَ قَالَ لَا أُحِبُّ الْآفِلِينَ ﴿٧۶﴾ فَلَمَّا رَأَى الْقَمَرَ بَازِغًا قَالَ هَـٰذَا رَبِّي فَلَمَّا أَفَلَ قَالَ لَئِن لَّمْ يَهْدِنِي رَبِّي لَأَكُونَنَّ مِنَ الْقَوْمِ الضَّالِّينَ ﴿٧٧﴾ فَلَمَّا رَأَى الشَّمْسَ بَازِغَةً قَالَ هَـٰذَا رَبِّي هَـٰذَا أَكْبَرُ فَلَمَّا أَفَلَتْ قَالَ يَا قَوْمِ إِنِّي بَرِيءٌ مِّمَّا تُشْرِكُونَ ﴿٧۸﴾ إِنِّي وَجَّهْتُ وَجْهِيَ لِلَّذِي فَطَرَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضَ حَنِيفًا وَ مَا أَنَا مِنَ الْمُشْرِكِينَ ﴿٧٩﴾
و [ياد كن‌] هنگامى را كه ابراهيم به پدر خود «آزر» گفت: «آيا بتان را خدايان [خود] مى‌گيرى؟ من همانا تو و قوم تو را در گمراهى آشكارى مى‌بينم.» ﴿٧۴﴾ و اين گونه، ملكوت آسمان‌ها و زمين را به ابراهيم نمايانديم تا از جمله يقين‌كنندگان باشد. ﴿٧۵﴾ پس چون شب بر او پرده افكند، ستاره‌اى ديد؛ گفت: «اين پروردگار من است.» و آنگاه چون غروب كرد، گفت: «غروب‌كنندگان را دوست ندارم.» ﴿٧۶﴾ و چون ماه را در حال طلوع ديد، گفت: «اين پروردگار من است.» آنگاه چون ناپديد شد، گفت: «اگر پروردگارم مرا هدايت نكرده بود قطعاً از گروه گمراهان بودم.» ﴿٧۷﴾ پس چون خورشيد را برآمده ديد، گفت: «اين پروردگار من است. اين بزرگتر است.» و هنگامى كه افول كرد، گفت: «اى قوم من، من از آنچه [براى خدا] شريك مى‌سازيد بيزارم.» ﴿۷۸﴾ من از روى اخلاص، پاكدلانه روى خود را به سوى كسى گردانيدم كه آسمانها و زمين را پديد آورده است؛ و من از مشركان نيستم. ﴿۷۹﴾

🔻 قرآن از پدرِ ابراهیم با نامِ «آزر» یاد می‌کند، در حالی که متون بایبلی از پدرِ ابراهیم با نام «تارَح» یاد می‌کنند. احتمال دارد که نامِ خدمتکار ابراهیم «اِلیعِزِر» —که در ترجمه‌‌ی هفتادی از بایبل و بعضی کتاب‌های پسابایبلیِ دیگر آمده است— به اشتباه به‌عنوانِ نامِ پدر ابراهیم فهمیده شده باشد و به این سبب در قرآن آمده باشد.

🔻 قرآن در این آیه‌ها روایتی را ذکر می‌کند که در بعضی از متون تفسیریِ یهودی و مسیحی با همین سیاق و جزئیات به آن پرداخته شده است. آن تفاسیر یهودی و مسیحی، روایات و شروح خود را معطوف به بندی از سِفر تثنیه می‌کنند که می‌گوید:
- بایبل عبری، سِفر تثنیه، بخش ۴، بند ۱۹: چون دیدگان به سوی آسمان برآوری، چون خورشید و ماه و اختران و تمامی سپاه آسمان را ببینی،‌ مگذار بدانجا کشیده شوی که برابر آن‌ها به سجده درآیی و آن‌ها را پرستش کنی. یَهُوَه خدایت آن‌ها را میان همه‌ی اقوامی که به زیر آسمانند قسمت کرده است. [پ.س.]

🔻 ابراهیم —همانند بسیاری دیگر از شخصیت‌هایی که در بایبل و قرآن از آن‌ها نام برده شده است— شخصیتی تاریخی نیست و در غیر از کتاب‌های مقدس و متون مربوط به آن‌ها نشانه‌ای از ابراهیم وجود ندارد. اما بعضی نویسندگان و مفسرانِ یهودی و مسیحی که جزء جریانِ غالب یهودیان و مسیحیان نبوده‌اند روایت‌هایی از زندگی ابراهیمِ جوان در «اور» نقل کرده‌اند که مشابه روایتی است که قرآن در این آیات از او نقل کرده است. روایتِ قرآن از ابراهیم را در سه کتاب با نام‌های «مکاشفه‌ی ابراهیم»، «سِفرِ پیدایشِ مبسوط»، و «کتاب یوبیل» می‌توان یافت.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_هفتم #جزء_هفتم (فرسته‌ی ۱ از ۲)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن


🔻 «مکاشفه‌ی ابراهیم» یا Apocalypse of Abraham متنی است که ریشه‌های یهودی دارد و در سده‌ی یکم یا دوم میلادی نوشته شده است. در این کتاب افزون بر روایت‌هایی از کودکی ابراهیم، عروج او به آسمان‌ها و مکاشفه‌ی او در دیدنِ آسمان‌ها نیز ذکر شده است که عبارتِ قرآنیِ «وَ كَذَٰلِكَ نُرِي إِبْرَاهِيمَ مَلَكُوتَ السَّمَاوَاتِ وَ الْأَرْضِ» را به ذهن متبادر می‌کند.

🔻 «سِفرِ پیدایشِ مبسوط» یا همان «بِراشیت رَبَّه» یا Genesis Rabbah تفسیری بر سِفرِ پیدایشِ از توراه است و در زمانی میان سده‌های سوم تا پنجم میلادی نوشته شده است. «کتاب یوبیل» یا Book of Jubilees نیز متنی اصالتاً یهودی است که در سده‌ی دوم پیش از میلاد نوشته شده است، اما نزدِ مسیحیان ساکن در حبشه مقبول بوده است و در کلیساهای آن‌جا استفاده می‌شده است.

🔻 در بخش هفتم از کتابِ مکاشفه‌ی ابراهیم گفت‌وگویی از زبان ابراهیم نقل می‌شود که به آنچه در قرآن آمده است بسیار شبیه است اما تقدّم و تأخّرِ حضور عناصر روایت اندکی متفاوت است.

🔻 در این روایت، ابراهیم نخست آتش را شایسته‌ی احترام می‌داند، اما سپس آب را برتر از آتش می‌شمارد زیرا آب می‌تواند آتش را خاموش کند. اما آب را هم خدا نمی‌خواند زیرا خاک بر آب فائق می‌آید و آب را به درون خود می‌کشد. اما خورشید برتر از خاک است زیرا می‌تواند رطوبت خاک را خشک کند، و نیز می‌تواند با پرتوهایش جهان را روشن کند، با این حال خورشید را خدا نمی‌داند زیرا در شب پوشیده می‌شود و ابرها نیز آن را می‌پوشانند. آنگاه ماه یا ستارگان را برتر از خورشید می‌داند، ولی آن‌ها نیز در زمانه‌هایی از سال دیده نمی‌شوند. پس رو به پدرش می‌کند و می‌گوید: "بشنو ای تارَح، پدرم، زیرا خدایی که همه چیز را ساخته است به تو می‌شناسانم، نه این چیزهایی را که ما خدایان می‌پنداریم‌شان." [ز.م.]

🔻 مشابه این روایت در کتاب یوبیل نیز آمده است که شبی ابراهیم ستارگان را نظاره می‌کرد و به دنبال نشانه‌ای در ستارگان بود تا با آن بتواند بارندگی در سال پیش‌رو را پیش‌بینی کند:
📚 کتاب یوبیل، بخش ۱۲، بندهای ۱۶ و ۱۷: و او [ابراهیم] به تنهایی نشسته بود و ستارگان را نظاره می‌کرد که صدایی بر قلبش وارد شد که [با خود] می‌گفت: "تمامیِ نشانه‌های ستارگان و تمامیِ نشانه‌های ماه و خورشید تحتِ امر خداوند است. من چرا در جستجوی آن‌ها هستم؟" اگر او اراده کند بامداد و شامگاه باران خواهد بارید و اگر او بخواهد هیچ چیز نخواهد بارید، زیرا که همه چیز تحت امر اوست. [ز.م.]

🔻 چنین به نظر می‌آید که این روایتِ قرآن از ابراهیم در متون قانونیِ بایبل، و در جریان‌های غالب یهودی و مسیحی دیده نمی‌شود، بلکه این روایت از طریق متونی که در نزد مسیحیان حبشه بوده است به فضای فرهنگی عربستان راه یافته است.


📗 بخشی از مطالب این فرسته از منبع زیر برگرفته شده‌اند:
Reynolds, Gabriel Said. The Qur’an and the Bible: Text and Commentary. New Haven: Yale University Press, 2018.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_هفتم #جزء_هفتم (فرسته‌ی ۲ از ۲)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن


📖 سوره‌ی اعراف، آیه‌های ۱۱ و ۱۲
وَ لَقَدْ خَلَقْنَاكُمْ ثُمَّ صَوَّرْنَاكُمْ ثُمَّ قُلْنَا لِلْمَلَائِكَةِ اسْجُدُوا لِآدَمَ فَسَجَدُوا إِلَّا إِبْلِيسَ لَمْ يَكُن مِّنَ السَّاجِدِينَ ﴿١١﴾ قَالَ مَا مَنَعَكَ أَلَّا تَسْجُدَ إِذْ أَمَرْتُكَ قَالَ أَنَا خَيْرٌ مِّنْهُ خَلَقْتَنِي مِن نَّارٍ وَ خَلَقْتَهُ مِن طِينٍ ﴿١٢﴾
و در حقيقت، شما را خلق كرديم، سپس به صورتگرى شما پرداختيم؛ آنگاه به فرشتگان گفتيم: «براى آدم سجده كنيد.» پس [همه‌] سجده كردند، جز ابليس كه از سجده‌كنندگان نبود. ﴿١۱﴾ فرمود: «چون تو را به سجده امر كردم چه چيز تو را باز داشت از اينكه سجده كنى؟» گفت: «من از او بهترم. مرا از آتشى آفريدى و او را از گِل آفريدى.» ﴿١٢﴾

🔻 روایتِ سجده‌ی فرشتگان بر آدم در کتاب‌های رسمی و قانونیِ یهودی و مسیحی —یعنی بایبل عبری، کتاب‌های قانونیِ ثانی، و عهد جدید— یافت نمی‌شود. اما همانند بعضی دیگر از روایت‌های قرآن، این روایت را در متنِ مسیحی و سُریانی‌زبانِ «غار گنج‌ها» (Cave of Treasures) می‌توان یافت. نویسنده‌ی «غارِ گنج‌ها» در بخشی از میان‌رودان می‌زیسته است که تحتِ امر حکومت ساسانی بوده است و این کتاب را تنها چند دهه پیش از ظهور اسلام به زبان سُریانی نگاشته است. نویسنده‌ی کتاب روایت‌های بایبل را در قالبی نو و با مؤلفه‌هایی تازه با توجه به نیازهای جامعه‌ی خود بازآفرینی کرده است. یکی از ویژگی‌های این کتاب، فضای یهودی‌ستیز آن است.


📖 سوره‌ی اعراف، آیه‌های ۱۹ تا ۲۲
وَ يَا آدَمُ اسْكُنْ أَنتَ وَ زَوْجُكَ الْجَنَّةَ فَكُلَا مِنْ حَيْثُ شِئْتُمَا وَ لَا تَقْرَبَا هَـٰذِهِ الشَّجَرَةَ فَتَكُونَا مِنَ الظَّالِمِينَ ﴿١٩﴾ فَوَسْوَسَ لَهُمَا الشَّيْطَانُ لِيُبْدِيَ لَهُمَا مَا وُورِيَ عَنْهُمَا مِن سَوْآتِهِمَا وَ قَالَ مَا نَهَاكُمَا رَبُّكُمَا عَنْ هَـٰذِهِ الشَّجَرَةِ إِلَّا أَن تَكُونَا مَلَكَيْنِ أَوْ تَكُونَا مِنَ الْخَالِدِينَ ﴿٢٠﴾ وَ قَاسَمَهُمَا إِنِّي لَكُمَا لَمِنَ النَّاصِحِينَ ﴿٢١﴾ فَدَلَّاهُمَا بِغُرُورٍ فَلَمَّا ذَاقَا الشَّجَرَةَ بَدَتْ لَهُمَا سَوْآتُهُمَا وَ طَفِقَا يَخْصِفَانِ عَلَيْهِمَا مِن وَرَقِ الْجَنَّةِ وَ نَادَاهُمَا رَبُّهُمَا أَلَمْ أَنْهَكُمَا عَن تِلْكُمَا الشَّجَرَةِ وَ أَقُل لَّكُمَا إِنَّ الشَّيْطَانَ لَكُمَا عَدُوٌّ مُّبِينٌ ﴿٢۲﴾
«و اى آدم! تو با جفت خويش در آن باغ سكونت گير، و از هر جا كه خواهيد بخوريد، و[لى‌] به اين درخت نزديك مشويد كه از ستمكاران خواهيد شد.» ﴿١٩﴾پس شيطان، آن دو را وسوسه كرد تا آنچه را از عورت‌هايشان برايشان پوشيده مانده بود، براى آنان نمايان گرداند؛ و گفت: «پروردگارتان شما را از اين درخت منع نكرد، جز [براى‌] آنكه [مبادا] دو فرشته گرديد يا از [زمره‌] جاودانان شويد.» ﴿٢۰﴾ و براى آن دو سوگند ياد كرد كه: من قطعاً از خيرخواهان شما هستم. ﴿٢۱﴾ پس آن دو را با فريب به سقوط كشانيد؛ پس چون آن دو از [ميوه‌] آن درختِ [ممنوع‌] چشيدند، برهنگى‌هايشان بر آنان آشكار شد، و به چسبانيدن برگ‌[هاى درختانِ‌] بهشت بر خود آغاز كردند، و پروردگارشان بر آن دو بانگ بر زد: «مگر شما را از اين درخت منع نكردم و به شما نگفتم كه در حقيقت شيطان براى شما دشمنى آشكار است.» ﴿٢۲﴾

🔻 در این آیات روایتِ قرآن از یک سو مشابهِ روایت‌های موجود در متونِ مسیحیِ سُریانی‌زبان است؛ و از سوی دیگر بعضی از مؤلفه‌هایی روایت‌های موجود در متونِ قانونیِ یهودی و مسیحی را ندارد. روایت‌های موجود در سِفر پیدایش (که متنِ رسمیِ یهودی است) از آدم و حوّا نام می‌برد و از ماری که آن دو را فریفت؛ اما هیچ بحثی از «شیطان» در میان نیست. بالعکس، شیطان در قرآن محور ماجرای فریفته‌شدن آدم و حوّا است. همچنین، در سِفر پیدایش، خدا آدم و حوّا را از نزدیک‌شدن به دو درخت (و نه فقط یک درخت) منع می‌کند: درختِ معرفتِ به نیک و بد، و درختِ حیات. اما در قرآن فقط به درخت حیات اشاره می‌شود و آدم و حوّا از تقرّب به آن منع می‌شوند. تفاوت‌های موجود میان روایت قرآن و روایت متون بایبلیِ رسمی از یک سو، و شباهت روایت قرآن با روایت‌های متون مسیحیِ سُریانی‌زبان از سوی دیگر، نشانگر مسیر انتقال مؤلفه‌ها و مضمون این روایت از مسیحیتِ سُریانی به فضای فرهنگیِ عربستان است که در قرآن نیز بازتاب یافته است.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_هشتم #جزء_هشتم (فرسته‌ی ۱ از ۲)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
👍1
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن


📖 سوره‌ی اعراف، آیه‌ی ۴۰
إِنَّ الَّذِينَ كَذَّبُوا بِآيَاتِنَا وَ اسْتَكْبَرُوا عَنْهَا لَا تُفَتَّحُ لَهُمْ أَبْوَابُ السَّمَاءِ وَ لَا يَدْخُلُونَ الْجَنَّةَ حَتَّىٰ يَلِجَ الْجَمَلُ فِي سَمِّ الْخِيَاطِ وَ كَذَٰلِكَ نَجْزِي الْمُجْرِمِينَ.
در حقيقت، كسانى كه آيات ما را دروغ شمردند و از [پذيرفتن‌] آنها تكبّر ورزيدند، درهاى آسمان را برايشان نمى‌گشايند و در بهشت درنمى‌آيند مگر آنكه شتر در سوراخ سوزن داخل شود. و بدينسان بزهكاران را كيفر مى‌دهيم.

🔻 در انجیل‌های نظیر (Synoptic Gospels) —یعنی در انجیل‌های مَتّیٰ، مَرقُس، و لوقا— عیسی از استعاره‌ای استفاده می‌کند تا بگوید که ورودِ ثروتمندان و توانگران به بهشت چقدر دشوار خواهد بود:
📚 عهد جدید، انجیلِ مَتّی، بخش ۱۹، بندهای ۲۳ و ۲۴: آنگاه عیسی شاگردان خویش را گفت: "به‌راستی شما را می‌گویم که درآمدن به ملکوت آسمان‌ها بر توانگر دشوار خواهد بود. آری دگر بار شما را می‌گویم که گذشتن شتر از روزنِ سوزن آسان‌تر است تا درآمدنِ توانگر به ملکوت آسمان‌ها."

🔻 عبارت‌های کاملاً مشابهی همانند آنچه در بالا ذکر شد در انجیل مَرقُس، بخش ۱۰، بندهای ۲۴ و ۲۵، و انجیل لوقا، بخش ۱۸، بندهای ۲۴ و ۲۵ نیز آمده است. اما قرآن کاربرد این استعاره را تغییر داده است و آن را در برابرِ مخالفانِ پیامبر به‌کار می‌بندد که آیه‌های خدا را دروغ می‌شمارند.


📗 بخشی از مطالب این فرسته از منبع زیر برگرفته شده‌اند:
Reynolds, Gabriel Said. The Qur’an and the Bible: Text and Commentary. New Haven: Yale University Press, 2018.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_هشتم #جزء_هشتم (فرسته‌ی ۲ از ۲)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
👍1
🖼 کتاب «قرآن و بایبل: متن و تفسیر» از گابرییِل سعید رِینولدز.
Reynolds, Gabriel Said. The Qur’an and the Bible: Text and Commentary. New Haven: Yale University Press, 2018.

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن


📖 سوره‌ی اعراف، آیه‌های ۱۳۸ و ۱۳۹
وَ جَاوَزْنَا بِبَنِي إِسْرَائِيلَ الْبَحْرَ فَأَتَوْا عَلَىٰ قَوْمٍ يَعْكُفُونَ عَلَىٰ أَصْنَامٍ لَّهُمْ قَالُوا يَا مُوسَى اجْعَل لَّنَا إِلَـٰهًا كَمَا لَهُمْ آلِهَةٌ قَالَ إِنَّكُمْ قَوْمٌ تَجْهَلُونَ ﴿١٣٨﴾ إِنَّ هَـٰؤُلَاءِ مُتَبَّرٌ مَّا هُمْ فِيهِ وَ بَاطِلٌ مَّا كَانُوا يَعْمَلُونَ ﴿١٣٩﴾
و فرزندان اسرائيل را از دريا گذرانديم. تا به قومى رسيدند كه بر [پرستش‌] بتهاى خويش همت مى‌گماشتند. گفتند: «اى موسى، همان گونه كه براى آنان خدايانى است، براى ما [نيز] خدايى قرار ده.» گفت: «راستى شما نادانى مى‌كنيد.» ﴿١٣٨﴾ در حقيقت، آنچه ايشان در آنند نابود [و زايل‌] و آنچه انجام مى‌دادند باطل است. ﴿١٣۹﴾

🔻به نظر می‌آید قرآن در این آیه‌ها بخشی از سِفر خروج را بازتاب می‌دهد که در آن خدا بنی‌اسرائیل را از پرستش خدایانِ بت‌پرستان برحذر می‌دارد:
📚 بایبلِ عبری، توراه، سِفر خروج، بخش ۲۳، بندهای ۲۳ و ۲۴: فرشته‌ی من پیشاپیش تو خواهد رفت و تو را نزد اَموریان و حِتّیان و فَرِزّیان و کنعانیان و حِوّیان و یَبوسیان خواهد برد، و من ایشان را از میان بر خواهم داشت. برابر خدایانِ آنان سجده مکن و آن‌ها را پرستش مکن؛ آنچه ایشان می‌کنند مکن، بلکه خدایانشان را نابود ساز و لوح‌های آنان را در هم شکن. [پ.س.]


📖 سوره‌ی اعراف، آیه‌ی ۱۵۰
وَ لَمَّا رَجَعَ مُوسَىٰ إِلَىٰ قَوْمِهِ غَضْبَانَ أَسِفًا قَالَ بِئْسَمَا خَلَفْتُمُونِي مِن بَعْدِي أَعَجِلْتُمْ أَمْرَ رَبِّكُمْ وَ أَلْقَى الْأَلْوَاحَ وَ أَخَذَ بِرَأْسِ أَخِيهِ يَجُرُّهُ إِلَيْهِ قَالَ ابْنَ أُمَّ إِنَّ الْقَوْمَ اسْتَضْعَفُونِي وَ كَادُوا يَقْتُلُونَنِي فَلَا تُشْمِتْ بِيَ الْأَعْدَاءَ وَ لَا تَجْعَلْنِي مَعَ الْقَوْمِ الظَّالِمِينَ
و چون موسى، خشمناك و اندوهگين به سوى قوم خود بازگشت، گفت: «پس از من چه بد جانشينى براى من بوديد! آيا بر فرمان پروردگارتان پيشى گرفتيد؟ و الواح را افكند و [موى‌] سر برادرش را گرفت و او را به طرف خود كشيد. [هارون ] گفت: « اى فرزند مادرم، اين قوم، مرا ناتوان يافتند و چيزى نمانده بود كه مرا بكشند؛ پس مرا دشمن‌شاد مكن و مرا در شمار گروه ستمكاران قرار مده.

🔻در این آیه‌ها قرآن موسی را غضبناک تصویر می‌کند. چنین تصویری از موسی را می‌توان در بخشی از سِفر خروج دید:
📚 بایبلِ عبری، توراه، سِفر خروج، بخش ۳۲، بندهای ۲۱ تا ۲۴: موسی هارون را گفت: " این قوم با تو چه کرده بودند که چنین گناه بزرگی بر گردن ایشان نهادی؟" هارون پاسخ گفت: "خشمِ سَرور من برافروخته نگردد. تو خود می‌دانی که این قوم بدکارند. مرا گفتند: «بهر ما خدایی بساز که پیشاپیش ما برود، چرا که نمی‌دانیم بر این موسی، همان مردی که ما را از سرزمین مصر برآورد، چه روی داده است.» آنان را گفتم: «هر آن که زر دارد، آن را واگذار کند.» مرا بدادند. آن را در آتش افکندم و این گوساله از آن برون گشت." [پ.س.]

🔻 چنانکه در متن مشهود است، مطابقِ روایت سِفر خروج، آن‌کسی که گوساله‌ی زرّین را می‌سازد «هارون» است و نه «سامری». سامری شخصی است که قرآن آن را معرفی می‌کند و ساختِ گوساله‌ی زرّین را به او منسوب می‌کند، و هارون را از این کار تنزیه می‌کند. درباره‌ی رویکرد قرآن در تنزیه شخصیت‌های متون بایبلی از رفتارهایی که مطلوب قرآن نیست در یادداشتی جداگانه خواهم نوشت.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_نهم #جزء_نهم (فرسته‌ی ۱ از ۲)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
🖼 موسی در بازگشت از کوه، از قوم خشمگین می‌شود و الواح را می‌اندازد.

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن


📖 سوره‌ی اعراف، آیه‌ی ۱۷۹
وَ لَقَدْ ذَرَأْنَا لِجَهَنَّمَ كَثِيرًا مِّنَ الْجِنِّ وَ الْإِنسِ لَهُمْ قُلُوبٌ لَّا يَفْقَهُونَ بِهَا وَ لَهُمْ أَعْيُنٌ لَّا يُبْصِرُونَ بِهَا وَ لَهُمْ آذَانٌ لَّا يَسْمَعُونَ بِهَا أُولَـٰئِكَ كَالْأَنْعَامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ أُولَـٰئِكَ هُمُ الْغَافِلُونَ
و در حقيقت، بسيارى از جنّيان و آدميان را براى دوزخ آفريده‌ايم. [چرا كه‌] دل‌هايى دارند كه با آن [حقايق را] دريافت نمى‌كنند، و چشمانى دارند كه با آن‌ها نمى‌بينند، و گوش‌هايى دارند كه با آن‌ها نمى‌شنوند. آنان همانند چهارپايان بلكه گمراه‌ترند. [آرى،] آنها همان غافل‌ماندگانند.

🔻 عبارت «لَهُمْ قُلُوبٌ لَّا يَفْقَهُونَ بِهَا وَ لَهُمْ أَعْيُنٌ لَّا يُبْصِرُونَ بِهَا وَ لَهُمْ آذَانٌ لَّا يَسْمَعُونَ بِهَا» در این آیه بازتاب‌دهنده‌ی عباراتی مشابه از بخش‌های گوناگونی از متون بایبلی است، از جمله: اِرمیا ۵:۲۱؛ تثنیه ۴:۲۹؛ مزامیر ۱۱۵: ۸-۴؛ ۱۳۵: ۱۸-۱۵؛ اِشَعیا ۱۰:۶، حِزقیال ۲:۱۲؛ انجیل مَرقُس ۱۸:۸؛ و رساله به رومیان ۸:۱۱.
📚 بایبل عبری، کتاب اِرمیا، بخش ۵، بند ۲۱: که ای قوم جاهل و بی‌فهم که چشم دارید اما نمی‌بینید و گوش دارید اما نمی‌شنوید، این را بشنوید. [ت.ق.]


📖 سوره‌ی انفال، آیه‌ی ۲۹
يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُوا إِن تَتَّقُوا اللَّـهَ يَجْعَل لَّكُمْ فُرْقَانًا وَ يُكَفِّرْ عَنكُمْ سَيِّئَاتِكُمْ وَ يَغْفِرْ لَكُمْ وَ اللَّـهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِيمِ
اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد، اگر از خدا پروا داريد، براى شما [نيروى‌] تشخيص [حق از باطل‌] قرار مى‌دهد؛ و گناهانتان را از شما مى‌زدايد؛ و شما را مى‌آمرزد؛ و خدا داراى بخشش بزرگ است.

🔻 بسیاری از مفسران و مترجمان واژه‌ی «فرقان» را از ریشه‌ی «ف ر ق» و به معنای «معیار تشخیص» در نظر گرفته‌اند. اما به نظر می‌آید «فرقان» ریشه‌هایی در زبان آرامی دارد و با واژه‌ی «پُرقانا» به معنای «نجات» و «رهایی» هم‌ریشه است. در این حالت، معنای آیه این‌گونه خواهد بود: اى كسانى كه ايمان آورده‌ايد، اگر از خدا پروا کنید، خدا شما را نجات می‌دهد و گناهان شما را می‌زُداید و شما را می‌آمرزد، و خدا دارای بخشش بزرگ است.

🔻 با استعانت از همین معنا، آیه‌ی ۴۱ از همین سوره نیز معنایی تازه خواهد یافت:
... إِن كُنتُمْ آمَنتُم بِاللَّـهِ وَ مَا أَنزَلْنَا عَلَىٰ عَبْدِنَا يَوْمَ الْفُرْقَانِ يَوْمَ الْتَقَى الْجَمْعَانِ ... اگر به خدا و آنچه بر بنده‌ی خود در روز «رهایی»، روزی که آن دو گروه با هم روبرو شدند، نازل کردیم ایمان آوردید.
مفسران و مترجمان عبارت «یوم الفرقان» را معمولاً «روز جدایی حق از باطل» معنا و ترجمه می‌کنند.


📗 بخشی از مطالب این فرسته از منبع زیر برگرفته شده‌اند:
Reynolds, Gabriel Said. The Qur’an and the Bible: Text and Commentary. New Haven: Yale University Press, 2018.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_نهم #جزء_نهم (فرسته‌ی ۲ از ۲)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
👍1
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن


📖 سوره‌ی توبه

🔻 سوره‌ی توبه تنها سوره‌ای در قرآن است که بِسمِلِه، یعنی «بسم الله الرحمن الرحیم»، در آغاز آن نیامده است. بعضی از مفسران مسلمان دلیل آن را محتوای سوره می‌دانند زیرا که سوره‌ی توبه را —چنانچه در نخستین آیه‌ی آن آمده است— اتمام حجّتی می‌دانند میان خدا و پیامبر از یک سو، و مشرکان از سوی دیگر. بر این پایه، عبارت بسمله که دربردارنده‌ی معانیِ رحمت الهی است با این سوره تناسب نداشته است و عامدانه در آغاز آن نیامده است. البته این دلیل چندان محکم به نظر نمی‌رسد، زیرا سوره‌های دیگری نیز در قرآن می‌توان یافت که محتوایشان قهر و عذاب بیشتری را به مشرکان و کافران وعده می‌دهد.

🔻 می‌توان از زاویه‌ی دیگری نیز به نبودِ بسمله در آغاز این سوره نظر کرد. چینش و ترتیب سوره‌های قرآن نه به آن ترتیبی که مفسران مسلمان «ترتیب نزول» می‌نامندش بلکه بر اساس طول سوره‌ها و تعداد آیات آن‌ها انجام شده است. جز سوره‌ی حمد که در آغاز قرآن آمده است و تنها ۷ آیه دارد، دیگر سوره‌های قرآن تقریباً از طولانی به کوتاه مرتب شده‌اند. اما سوره‌ی انفال که پیش از سوره‌ی توبه آمده است تنها ۷۵ آیه دارد، در حالی که تعداد آیه‌های سوره‌ی توبه ۱۲۹ آیه است و سوره‌ی اعراف که پیش از سوره‌ی انفال آمده است نیز ۲۰۶ آیه دارد. این احتمال وجود دارد که سوره‌ی توبه جزئی از سوره‌ی پیشین خود، یعنی سوره‌ی انفال، بوده باشد و هنگام تنظیم سوره‌ها به صورت سوره‌ای جداگانه شناخته شده باشد. حتی در نام‌گذاری سوره‌ها در سنّت اسلامی، هشت سوره‌ی نخستِ قرآن پس از حمد را «سُوَر طُوَل» یا «سَبعِ طِوال» —یعنی هفت‌تاییِ طولانی— نامیده‌اند، اما با این شرط و فرض که انفال و توبه یک سوره محسوب بشوند. همچنین، بعضی مفسران و محدّثان مسلمان سوره‌ی انفال و توبه را همچون یک سوره می‌دانند زیرا که هر دو درباره‌ی جهاد و جنگ‌های پیامبر اسلام است و میان‌شان بسمله نیامده است.

🔻 چینش سوره‌ها در قرآن با چینش کتاب‌های عهد جدید شباهت دارد. قرآن نخستین کتاب عربی است که به صورت مدون و منظم جمع‌آوری شده است، و محتمل است که جمع‌کنندگان و تنظیم‌کنندگان قرآن از کتاب‌های مهمِ پیشِ از آن برای این کار اقتباس کرده باشند. یکی از معیارهای چینش کتاب‌ها در عهد جدید طول کتاب‌ها بوده است و نه ترتیب زمان نگارش آن‌ها. درباره‌ی رابطه‌ی چینش سوره‌ها در قرآن با چینش کتاب‌ها در عهد جدید در یادداشتی جداگانه خواهم نوشت.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_دهم #جزء_دهم (فرسته‌ی ۱ از ۲)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن


📖 سوره‌ی توبه، آیه‌ی ۲۴
قُلْ إِن كَانَ آبَاؤُكُمْ وَ أَبْنَاؤُكُمْ وَ إِخْوَانُكُمْ وَ أَزْوَاجُكُمْ وَ عَشِيرَتُكُمْ وَ أَمْوَالٌ اقْتَرَفْتُمُوهَا وَ تِجَارَةٌ تَخْشَوْنَ كَسَادَهَا وَ مَسَاكِنُ تَرْضَوْنَهَا أَحَبَّ إِلَيْكُم مِّنَ اللَّـهِ وَ رَسُولِهِ وَ جِهَادٍ فِي سَبِيلِهِ فَتَرَبَّصُوا حَتَّىٰ يَأْتِيَ اللَّـهُ بِأَمْرِهِ وَ اللَّـهُ لَا يَهْدِي الْقَوْمَ الْفَاسِقِينَ
بگو: «اگر پدران و پسران و برادران و زنان و خاندان شما و اموالى كه گرد آورده‌ايد و تجارتى كه از كسادش بيمناكيد و سراهايى را كه خوش مى‌داريد، نزد شما از خدا و پيامبرش و جهاد در راه وى دوست‌داشتنى‌تر است، پس منتظر باشيد تا خدا فرمانش را [به اجرا در]آورد.» و خداوند گروه فاسقان را راهنمايى نمى‌كند.

🔻 این آیه با بندی از انجیل مَتّیٰ شباهت بسیاری دارد:
📚 عهد جدید، انجیل مَتّیٰ، بخش ۱۰، بند ۳۷: "آن کس که پدر یا مادر خویش را افزون از من دوست بدارد، سزاوار من نباشد. آن کس که پسر یا دختر خویش را افزون از من دوست بدارد، سزاوار من نباشد." [پ.س.]


📖 سوره‌ی توبه، آیه‌ی ۷۰
وَعَدَ اللَّـهُ الْمُؤْمِنِينَ وَ الْمُؤْمِنَاتِ جَنَّاتٍ تَجْرِي مِن تَحْتِهَا الْأَنْهَارُ خَالِدِينَ فِيهَا وَ مَسَاكِنَ طَيِّبَةً فِي جَنَّاتِ عَدْنٍ وَ رِضْوَانٌ مِّنَ اللَّـهِ أَكْبَرُ ذَٰلِكَ هُوَ الْفَوْزُ الْعَظِيمُ.
خداوند به مردان و زنان با ايمان باغ‌هايى وعده داده است كه از زير [درختان‌] آن نهرها جارى است. در آن جاودانه خواهند بود. و [نيز] سراهايى پاكيزه در بهشت‌هاى جاودان [به آنان وعده داده است‌] و خشنودى خدا بزرگتر است. اين است همان كاميابى بزرگ.

🔻 در این آیه، و در بسیاری دیگر از آیات قرآن، وجودِ واژه‌ی «عدن» نشان‌دهنده‌ی این مطلب است که قرآن، هم‌راستا با آموزه‌های آباءِ مسیحیتِ سُریانی‌زبان، بهشت موعود را همان «باغ عدن» یا Garden of Eden می‌داند. برای نمونه، اِفرِم سوری که یکی از آباء (پدران) مسیحیتِ سُریانی محسوب می‌شود و در سده‌ی چهارم میلادی می‌زیسته است، در کتاب «سرودهای بهشت» با واژه‌ی «عدن» از بهشت یاد می‌کند. بعضی مترجمان «عدن» را به «جاویدان» برمی‌گردانند.


📗 بخشی از مطالب این فرسته از منبع زیر برگرفته شده‌اند:
Reynolds, Gabriel Said. The Qur’an and the Bible: Text and Commentary. New Haven: Yale University Press, 2018.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_دهم #جزء_دهم (فرسته‌ی ۲ از ۲)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
🖼 تصویرگریِ باغ عدن بر پایه‌ی توصیف‌های موجود در بایبل

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن


📖 سوره‌ی توبه، آیه‌‌ی ۹۳
خُذْ مِنْ أَمْوَالِهِمْ صَدَقَةً تُطَهِّرُهُمْ وَ تُزَكِّيهِم بِهَا وَصَلِّ عَلَيْهِمْ إِنَّ صَلَاتَكَ سَكَنٌ لَّهُمْ وَ اللَّـهُ سَمِيعٌ عَلِيمٌ
از اموال آنان صدقه‌اى بگير تا به وسيله آن پاك و پاكيزه‌شان سازى، و برايشان دعا كن، زيرا دعاى تو براى آنان آرامشى است، و خدا شنواى داناست.

🔻 نقشِ صدقه در پاکیزه‌ساختنِ انسان از گناه (و نیز طول عمر) در کتاب طوبیا ذکر شده است:
📚 کتاب‌های قانونیِ ثانی، کتاب طوبیا، بخش ۱۲، بند ۹: صدقه رهاننده از مرگ است و زداینده‌ی هر گناه، ‌آنان که صدقه می‌دهند، از زندگی سیراب می‌شوند. [پ.س.]


📖 سوره‌ی یونس، آیه‌ی ۷۱
وَ اتْلُ عَلَيْهِمْ نَبَأَ نُوحٍ إِذْ قَالَ لِقَوْمِهِ يَا قَوْمِ إِن كَانَ كَبُرَ عَلَيْكُم مَّقَامِي وَ تَذْكِيرِي بِآيَاتِ اللَّـهِ فَعَلَى اللَّـهِ تَوَكَّلْتُ فَأَجْمِعُوا أَمْرَكُمْ وَ شُرَكَاءَكُمْ ثُمَّ لَا يَكُنْ أَمْرُكُمْ عَلَيْكُمْ غُمَّةً ثُمَّ اقْضُوا إِلَيَّ وَ لَا تُنظِرُونِ.
و خبر نوح را بر آنان بخوان، آنگاه كه به قوم خود گفت: «اى قوم من، اگر ماندن من [در ميان شما] و اندرز دادن من به آيات خدا، بر شما گران آمده است، [بدانيد كه من‌] بر خدا توكّل كرده‌ام. پس [در] كارتان با شريكان خود همداستان شويد، تا كارتان بر شما ملتبس ننمايد سپس در باره من تصميم بگيريد و مهلتم ندهيد.»

🔻 نوح در قرآن قوم خود را پیش از عذاب الهی موعظه می‌کند. اما چنین موعظه‌ای از جانب نوح در متونِ قانونیِ بایبل وجود ندارد. در بایبلِ عبری، از نوح هیچ سخنی نقل نشده است مگر بعد از پایان‌یافتنِ طوفان که از کشتی خود به سلامت خارج می‌شود. اما نمونه‌هایی از سخنان و موعظه‌های نوح را می‌توان در متون تفسیری و مواعظِ یهودی و مسیحی یافت. در متنِ یهودیِ تلمودِ بابلی که متنی تفسیری است، و نیز در مواعظِ یعقوبِ سِروجی که از مسیحیان سُریانی‌زبان بوده است سخنانی به نوح نسبت داده شده است. در این متون، گفته شده است که نوح ۱۰۰ سال قوم خود را موعظه کرد اما قومش او را مسخره کردند. این مطلب می‌تواند نشان‌گر حضور آموزه‌ها و روایات موجود در متونِ غیررسمی یهودی و مسیحی (یعنی متون تفسیری، مواعظ، و نیایش‌ها) در فضای فرهنگی عربستان و قرآن باشد.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_یازدهم #جزء_یازدهم (فرسته‌ی ۱ از ۲)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن


📖 سوره‌ی یونس، آیه‌ی ۹۴
فَإِن كُنتَ فِي شَكٍّ مِّمَّا أَنزَلْنَا إِلَيْكَ فَاسْأَلِ الَّذِينَ يَقْرَءُونَ الْكِتَابَ مِن قَبْلِكَ لَقَدْ جَاءَكَ الْحَقُّ مِن رَّبِّكَ فَلَا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِينَ
و اگر از آنچه به سوى تو نازل كرده‌ايم در ترديدى، از كسانى كه پيش از تو كتاب [آسمانى‌] مى‌خواندند بپرس. قطعاً حق از جانب پروردگارت به سوى تو آمده است. پس زنهار از ترديدكنندگان مباش.

🔻 در این آیه، قرآن از پیامبر می‌خواهد که اگر از آنچه بر او فروفرستاده می‌شود در تردید است از کسانی که «کتاب» را می‌خوانند در این باره پرسش کند. محتوای این آیه دربردارنده‌ی این انگاره است که قرآن اهل کتاب را به عنوان گروهی مرجع در جامعه‌ی عربستان پذیرفته بوده است، و کتاب‌های آنان را، همچون قرآن، وحی الهی قلمداد می‌کرده است زیرا که پیامبر را در حالت شک به پرسش از آنان ارجاع می‌دهد. گفت‌وگوهای قرآن با اهل کتاب، و نقل روایت‌های بایبل در قرآن نشان‌دهنده‌ی حضور پررنگ روایت‌ها و مضامین کتاب‌های بایبلی در فضای عربستان است. امروزه بر پایه‌ی پژوهش‌ها می‌دانیم که بسیاری از متون بایبلی که آن‌ها را در آن زمان کتاب‌های وحیانی می‌دانسته‌اند در واقع تفاسیر، مواعظ، پندنامه‌ها، و نوشته‌های انسانی بوده‌اند.


📖 سوره‌ی یونس، آیه‌ی ۹۸
فَلَوْلَا كَانَتْ قَرْيَةٌ آمَنَتْ فَنَفَعَهَا إِيمَانُهَا إِلَّا قَوْمَ يُونُسَ لَمَّا آمَنُوا كَشَفْنَا عَنْهُمْ عَذَابَ الْخِزْيِ فِي الْحَيَاةِ الدُّنْيَا وَ مَتَّعْنَاهُمْ إِلَىٰ حِينٍ
چرا هيچ شهرى نبود كه [اهل آن‌] ايمان بياورد و ايمانش به حال آن سود بخشد؟ مگر قوم يونس كه وقتى [در آخرين لحظه‌] ايمان آوردند، عذاب رسوايى را در زندگى دنيا از آنان برطرف كرديم، و تا چندى آنان را برخوردار ساختيم.

🔻 این آیه در راستای پیامبر‌شناسیِ قرآن است که هر پیامبری را مبعوث به قوم خود می‌داند. اما در روایت بایبل عبری از یونس، برخلاف روایت قرآن، او از قوم اسرائیل است اما برای هدایت مردم نینوا —که دشمنانِ قوم اسرائیل بوده‌اند— مأمور می‌شود.


📗 بخشی از مطالب این فرسته از منبع زیر برگرفته شده‌اند:
Reynolds, Gabriel Said. The Qur’an and the Bible: Text and Commentary. New Haven: Yale University Press, 2018.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_یازدهم #جزء_یازدهم (فرسته‌ی ۲ از ۲)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن


📖 سوره‌ی هود، آیه‌ی ۷
وَ هُوَ الَّذِي خَلَقَ السَّمَاوَاتِ وَا لْأَرْضَ فِي سِتَّةِ أَيَّامٍ وَ كَانَ عَرْشُهُ عَلَى الْمَاءِ لِيَبْلُوَكُمْ أَيُّكُمْ أَحْسَنُ عَمَلًا وَ لَئِن قُلْتَ إِنَّكُم مَّبْعُوثُونَ مِن بَعْدِ الْمَوْتِ لَيَقُولَنَّ الَّذِينَ كَفَرُوا إِنْ هَـٰذَا إِلَّا سِحْرٌ مُّبِينٌ
و اوست كسى كه آسمان‌ها و زمين را در شش هنگام آفريد و عرش او بر آب بود، تا شما را بيازمايد كه كدام‌يك نيكوكارتريد! و اگر بگويى: «شما پس از مرگ برانگيخته خواهيد شد» قطعاً كسانى كه كافر شده‌اند خواهند گفت: «اين [ادّعا] جز سحرى آشكار نيست.»

🔻 عبارت آیه درباره‌ی قرار گرفتنِ عرش خدا بر «آب» با بندهایی از مزامیر شباهت دارد:
📚 مزامیر، مزمور ۱۰۴، بندهای ۱ تا ۳: ای جان من، خداوند را متبارک بخوان! ای یَهُوَه خدای من، تو بی‌نهایت عظیم هستی! به عزت و جلال مُلَبَّس هستی! خویشتن را به نور مثل ردا پوشانیده‌ای. آسمان‌ها را مثل پرده پهن ساخته‌ای. آن که غُرفات خود را بر آب‌ها بنا کرده است و ابرها را مرکب خود نموده و بر بال‌های باد می‌خرامد. [ت.ق.]

🔻 آیه‌های متعددی در قرآن مستقیم یا غیرمستقیم جهانی را تصویر و ترسیم می‌کنند که با درک مردمان عربِ آن دوران از زمین، آسمان‌ها، ستارگان، ماه، خورشید، شهاب‌‌ها، شب و روز، آب‌ها، باران، و دیگر عناصر کیهان‌شناختی هم‌خوانی دارد. یعنی قرآن بازتاب دهنده‌ی کیهان‌شناسی موجود در زمانه‌ی خود بوده است. کیهان‌شناسیِ قرآن و جهانی که تصویر می‌کند ترکیبی از دو کیهان‌شناسیِ رقیب در زمانه‌ی ظهور اسلام است: کیهان‌شناسیِ سامی و کیهان‌شناسی یونانی-رومی (یا ارسطویی). درباره‌ی کیهان‌شناسی قرآن و شناخت آن برای درک بهتر آیه‌های قرآن در یادداشتی جداگانه خواهم نوشت.


📖 سوره‌ی هود، آیه‌های ۴۲ و ۴۳
وَ هِيَ تَجْرِي بِهِمْ فِي مَوْجٍ كَالْجِبَالِ وَ نَادَىٰ نُوحٌ ابْنَهُ وَ كَانَ فِي مَعْزِلٍ يَا بُنَيَّ ارْكَب مَّعَنَا وَ لَا تَكُن مَّعَ الْكَافِرِينَ ﴿۴٢﴾ قَالَ سَآوِي إِلَىٰ جَبَلٍ يَعْصِمُنِي مِنَ الْمَاءِ قَالَ لَا عَاصِمَ الْيَوْمَ مِنْ أَمْرِ اللَّـهِ إِلَّا مَن رَّحِمَ وَ حَالَ بَيْنَهُمَا الْمَوْجُ فَكَانَ مِنَ الْمُغْرَقِينَ ﴿۴٣﴾
و آن [كِشتى‌] ايشان را در ميان موجى كوه‌آسا مى‌بُرد، و نوح پسرش را كه در كنارى بود بانگ درداد: «اى پسرك من، با ما سوار شو و با كافران مباش.» ﴿۴۲﴾ گفت: «به زودى به كوهى پناه مى‌جويم كه مرا از آب در امان نگاه مى‌دارد.» گفت: «امروز در برابر فرمان خدا هيچ نگاهدارنده‌اى نيست، مگر كسى كه [خدا بر او] رحم كند.» و موج ميان آن دو حايل شد و [پسر] از غرق‌شدگان گرديد. ﴿۴٣﴾

🔻 قرآن در روایتِ طوفان نوح از پسر نوح یاد می‌کند که علی‌رغم دعوت نوح به کشتی سوار نشد و غرق شد. روایت قرآن در این‌جا با روایتِ سِفر پیدایش در توراه تفاوت دارد. در سِفر پیدایش نوح سه پسر دارد: سام، حام، و یافِث. اما هر سه پسر نوح و همسران‌شان با او به کشتی سوار می‌شوند و نجات می‌یابند. اما چرا قرآن از پسری نام می‌برد که غرق می‌شود؟

🔻 در بخش دیگری از بایبلِ عبری، یعنی در کتاب حِزقیال، آمده است که فضائل پدر به فرزند به ارث نمی‌رسد. در بخش ۱۴ و ۱۸ کتاب حزقیال، از نوح و دانیال و ایّوب یاد شده است که فضائل و درست‌کاری آن‌ها تنها می‌تواند خودِ آن‌ها را نجات دهند، و نه پسران و دختران آن‌ها را. این مفهوم را اِفرِم سوری که از آباء مسیحی در سده‌ی چهارم میلادی بوده است در متن سُریانی‌زبان «غار گنج‌ها» بسط داده است. او در روایتی که از طوفان نوح نقل می‌کند، همچنان سه پسر نوح را از نجات‌یافتگان می‌داند، اما شخصیت‌های دیگری به عنوان فرزندانِ شیث (که شیث فرزندِ آدم است) را به روایت می‌افزاید که همانند روایت قرآن نمی‌توانند در کشتی سوار شوند و تصمیم می‌گیرند به کوه بلندی پناه ببرند، اما موج‌ها آن‌ها را احاطه می‌کنند و در طوفان غرق می‌شوند.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_دوازدهم #جزء_دوازدهم (فرسته‌ی ۱ از ۳)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
🖼 طوفان، اثر فرانسیس دَنبی، ۱۸۴۰ میلادی. کشتیِ نوح در پس‌زمینه‌ی نقاشی معلوم است.

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن (یادداشت ویژه: روایت یوسف)


📖 سوره‌ی یوسف، آیه‌های ۴ تا ۵۳

🔻 قصه‌ی یوسف تنها روایتی در قرآن است که از ابتدا تا انتهای آن به‌طور پیوسته نقل شده است. از یک سو، روایتِ قرآن از یوسف کمابیش در توراه موجود است، اما در بخش‌هایی از روایت تفاوت‌های آشکاری با هم دارند. از سوی دیگر، در بعضی از متون مسیحی سُریانی‌زبان متعلق به سده‌های چهارم و پنجم میلادی روایتی از یوسف می‌توان یافت که بسیار شبیه روایت قرآن است.

🔻 در آیه‌های ۴ تا ۶، یوسف برای پدرش از خوابی می‌گوید که در آن یازده ستاره و ماه و خورشید بر او سجده کرده‌اند. اما در روایتِ سِفرِ پیدایش، یوسف از دو خواب گزارش می‌دهد:
📚 بایبل عبری، توراه، سِفر پیدایش، بخش ۳۷، بندهای ۵ تا ۱۱: باری، یوسف خوابی بدید و برادران خود را از آن آگه ساخت و این سبب گشت که باز هم بیشتر بر او کین توزند. ایشان را گفت: "رؤیایی را که بدیدم بنیوشید: در نظرم آمد که در کار بستنِ بافه‌ها در صحرا بودیم، ‌و اینک بافه‌ی من به پا خاست و ایستاد و بافه‌های شما پیرامون آن گرد آمدند و برابر بافه‌ی من سجده کردند." برادرانش او را پاسخ گفتند: "پس می‌خواهی چون پادشاهی بر ما سلطنت کنی یا چون سَروری چیرگی یابی؟" و به سبب رؤیا‌ها و سخنانش، باز هم بیشتر بر او کین توختند. باز خواب دیگری بدید که از برای برادران خویش نقل کرد. گفت: "باز رؤیایی بدیدم: در نظرم آمد که خورشید و ماه و یازده اختر برابر من سجده کردند." این را از برای پدر و برادران خود نقل کرد، لیک پدرش بر او خروشید و وی را گفت: "چه خوابی دیده‌ای! آیا من و مادر و برادرانت خواهیم آمد تا برابر تو بر خاک سجده کنیم؟" برادران او بر او رشک بردند، لیک پدرش این مطلب را در خاطر خویش نگاه داشت. [پ.س.]

🔻 در روایت موجود در سِفر پیدایش، یعقوب فرزندش را از بازگو کردن خوابش برای برادرانش نهی نمی‌کند، اما در موعظه‌نامه‌ای از نَرسای —شاعر و الهی‌دانِ سُریانی‌زبان و مسیحیِ سده‌ی پنجم میلادی— آمده است که یعقوب یوسف را از نقل رؤیایش برای برادرانش برحذر داشت. همچنین، در کتاب «تاریخِ سُریانیِ یوسف» —منسوب به بازیلِ قیصریه، الهی‌دان معروف مسیحی، که در سده‌ی چهارم میلادی می‌زیسته است— آمده است که یعقوب رؤیای یوسف را از جانب خدا می‌داند و آن را رؤیایی صادق می‌شمارد.

🔻 در آیه‌های ۱۳ تا ۱۷، «گرگ» نقشی محوری دارد، چه آنجا که یعقوب در برابر خواست برادرانِ یوسف می‌گوید که می‌ترسد گرگ یوسف را بدرد، و چه آنجا که برادران شب گریان نزد پدر باز می‌گردند و ادعا می‌کنند که گرگ یوسف را دریده است. اما در سِفر پیدایش، «گرگ» حضور ندارد و برادران یوسف هنگامی که برای قتل او نقشه می‌کشند با خود می‌گویند که: "به یعقوب خواهیم گفت که جانوری درنده یوسف را خورده است." بعضی تفسیرهای یهودی آن جانور درنده را «خرس» دانسته‌اند، ولی روایت‌های بازسازی‌شده‌ی مسیحی «گرگ» را به داستان افزوده‌اند. عیسی در نزد مسیحیان به «برّه‌ی خداوند» مشهور است و مسیحیان در بازسازیِ داستان یوسف کوشیده‌اند تا میان یوسف و عیسی شباهت ایجاد کنند. پس یوسف نماد عیسی و برادرانش نماد دشمنان عیسی شده‌اند. بنابراین، گرگی باید یوسف (که همان عیسی، یعنی «برّه‌ی خداوند» است) را بدرد: چه در سیر داستان برادرانش ادعا کنند که یوسف را گرگ دریده است، و چه خود برادران در حق یوسف گرگ‌صفتی کرده باشند. همین روایت بازسازی شده در قرآن نیز بازتاب یافته است. در متنِ سُریانی‌زبانِ «مواعظی در بابِ یوسف» منسوب به نَرسای، از واژه‌ی «دیبی» برای گرگ‌ها استفاده شده است که ریشه‌ی مشترکی با واژه‌ی «ذِئب» دارد که در قرآن آمده است.

🔻 در آیه‌ی ۱۸، در روایت قرآن تلویحاً معلوم است که یعقوب از فریبی که در ادعای برادران یوسف است آگاه می‌شود و مرگ یوسف را باور نمی‌کند. اما در سِفر پیدایش، یعقوب ادعای برادرانِ یوسف را باور می‌کند و بر یوسف می‌گِریَد. در این مورد هم قرآن به روایتِ مسیحیِ موجود در کتاب «مواعظی در باب یوسف» منسوب به نِرسای نزدیک است. در این کتاب، یعقوب متوجه می‌شود که خون موجود بر روی پیراهن یوسف فریب‌کاری است.

🔻 در آیه ۲۱، خریدار یوسف در مصر به همسر خود می‌گوید که یوسف را گرامی بدارد زیرا که شاید به آنان نفعی برساند یا او را به فرزندی بپذیرند. عبارت «عَسَىٰ أَن يَنفَعَنَا أَوْ نَتَّخِذَهُ وَلَدًا» عیناً در آیه‌ی ۹ از سوره‌ی قَصَص از قول همسر فرعون که موسی را از آب گرفته است نیز آمده است. اما در روایت سِفر پیدایش، پوطیفار (خریدارِ یوسف) او را نه به فرزندی بلکه به عنوان پیشکار خود انتخاب کرده است.
📚 سفر پیدایش، بخش ۳۹، بند ۴: یوسف در نظرش عنایت یافت: به خدمت ارباب درآمد که او را به سِمَت پیشکار خود منصوب داشت و هرآنچه داشت بدو سپرد. [پ.س.]

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_دوازدهم #جزء_دوازدهم (فرسته‌ی ۲ از ۳)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes