عنقاء
7.37K subscribers
156 photos
79 videos
21 files
328 links
✨ عنقاء: جُستارهایی نقّادانه در دین‌پژوهی

🖋 ارتباط با مسؤول (زهیر میرکریمی)
https://t.me/zoheir_mirkarimi

💡 بازتاب‌دادن پژوهش‌های حوزه‌ی مطالعات ادیان به معنای تأیید یا رد آن‌ها نیست.
Download Telegram
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن (یادداشت ویژه: روایت یوسف)


🔻 در آیه‌های ۲۳ تا ۲۹، در روایت قرآن، یوسف در برابر تهمتی که همسر پوطیفار به او زده است فرصت می‌یابد تا از خود دفاع کند؛ و در فرآیندی نه‌چندان آشکار برای پوطیفار معلوم می‌شود که یوسف بی‌گناه است. اما در روایت سِفر پیدایش، هنگامی که یوسف از درخواست همسر پوطیفار امتناع می‌کند، او لباس یوسف را می‌گیرد، اما یوسف لباس را از تن درمی‌آورد و از آن ماجرا می‌گریزد. همسر پوطیفار نزد پوطیفار از یوسف شکایت می‌کند و او را متهم می‌کند. خشم پوطیفار شعله‌ور می‌شود و یوسف را —بدون آنکه فرصتی برای دفاع از خود به او بدهد— به زندان می‌افکند. اما مفسرانِ یهودی و مسیحی به این موضوع اندیشیده بوده‌اند که اگر بنا بر روایتِ سِفر پیدایش، پوطیفار یوسف را گناه‌کار دانسته است، چرا او را فقط به زندان انداخته است؟ زیرا مجازاتِ زندان برای چنین کاری، یعنی قصد تجاوز به همسر پوطیفار، مجازاتی بسیار اندک است. آنگاه مفسران چنین تفسیر کرده‌اند که پوطیفار باید به نحوی متوجه شده باشد که یوسف بی‌گناه است اما به‌خاطر حسادت به او یا به درخواست همسرش یوسف را زندانی کرده است. این برداشت مفسرانه، در «سِفر پیدایشِ مبسوط» که تفسیری بر سِفر پیدایش است آمده است (بخش ۸۷، بند ۹). همچنین، ماجرای قضاوت درباره‌ی بی‌گناهی یوسف بر مبنای این‌که پیراهن او از پشت پاره شده است را می‌توان در متون مسیحیت سُریانی یافت. در کتاب «مواعظی در باب یوسف» و در دیگر متون منسوب به نَرسای این ماجرا به همین صورت بازآفرینی شده است.

🔻 همچنین، تَلمودِ بابِلی —مهمترین متنِ تفسیریِ یهودی— دلیل انصراف یوسف از درخواستِ کام‌جوییِ همسر پوطیفار را ظاهر شدنِ خیال و تصویری از پدرش در برابرش می‌داند که باعث می‌شود یوسف از تمایل‌یافتن به همسر پوطیفار منصرف بشود. این ماجرا در متون مسیحی نیامده است و مخصوص متون تفسیری یهودی است. قرآن با عبارت «لَوْلَا أَن رَّأَىٰ بُرْهَانَ رَبِّهِ» از این ماجرا یاد کرده است. در نقل‌ها و تفسیرهای اسلامی مواردی مشابه با آنچه متون تفسیری یهودی نقل کرده‌اند آمده است.

🔻 در آیه‌های ۳۰ تا ۳۵، قرآن از زنانی یاد می‌کند که همسر پوطیفار را برای کام‌خواستن از یوسف شماتت می‌کنند،‌ اما در حضور یوسف "دست از تُرنج نمی‌شناسند" و دستان خود را می‌بُرند. چنین ماجرایی در سِفر خروج یا تفسیرهای یهودی و مسیحی موجود نیست. اما آن را می‌توان در سروده‌ای به زبانِ آرامی (که از خانواده‌ی زبان‌های سُریانی است) منسوب به سده‌ی پنجم میلادی یافت. در بعضی نسخه‌های برجای مانده از آن سروده، آمده است که زنانِ همسایه جمع شدند و در برابر یوسف به‌جای میوه دستان خود را بریدند.

🔻در آیه‌ی ۴۶، قرآن از زبانِ یکی از کسانی که پیشتر با یوسف در زندان بوده است، یوسف را «صِدّیق» می‌خواند که به نظر می‌آید همان واژه‌ی عبری «صَدّیق» باشد. صَدّیق نامی بوده است که در متون مدراشیِ یهودی به یوسف داده‌اند.

🔻 در آیه‌های ۵۰ تا ۵۳، همسر پوطیفار به ماجرا بازمی‌گردد تا به اشتباه و گناه خود اعتراف کند و یوسف را از تهمتی که پیشتر به او زده بوده است مبرّا سازد. اما این روایت در سِفر پیدایش دیده نمی‌شود و نقش همسر پوطیفار پس از اتهامی که در همان ابتدا به یوسف می‌زند به پایان می‌رسد. ولی روایت‌های مسیحیتِ سُریانی‌زبان این ماجرا را نیز در خود دارند. اِفرِمِ سوری در کتاب «تفسیری بر سِفر پیدایش» می‌نویسد که همسر پوطیفار به گناه خویش اعتراف می‌کند و یوسف را تبرئه می‌کند. همچنین، بسیاری از مفسران مسلمان عبارت «وَ مَا أُبَرِّئُ نَفْسِي إِنَّ النَّفْسَ لَأَمَّارَةٌ بِالسُّوءِ إِلَّا مَا رَحِمَ رَبِّي» را گفته‌ی یوسف می‌دانند، اما برپایه‌ی متون مسیحیِ سُریانی به نظر می‌آید که این عبارت ادامه‌ی اعترافِ همسر پوطیفار است.

🔻 در مجموع می‌توان دید که روایت قرآن از ماجرای یوسف تا این‌جا ترکیبی از روایت‌های سِفر پیدایش، روایت‌های تفسیریِ یهودی، متون مدراشیِ یهودی، روایت‌های تفسیریِ مسیحیانِ سُریانی‌زبان، و سروده‌های آرامی‌زبان است.


📗 بخشی از مطالب این فرسته از منبع زیر برگرفته شده‌اند:
Reynolds, Gabriel Said. The Qur’an and the Bible: Text and Commentary. New Haven: Yale University Press, 2018.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_دوازدهم #جزء_دوازدهم (فرسته‌ی ۳ از ۳)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
🖼 پیراهن خونین یوسف را به یعقوب نشان می‌دهند، اثر رِمبراند، دهه‌ی ۱۶۵۰ میلادی

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن

🔻
هر روز در ماه رمضان ۱۴۴۱ ق درباره‌ی ارتباط بینامتنیِ قرآن با متون بایبلی و پسابایبلی در قالب ارائه‌ی ارجاعاتی از قرآن به زیرمتن‌های بایبلی‌اش خواهم نوشت.

🔻 امیدوارم این بررسی تطبیقی، هرچند بسیار ساده و کوتاه، در درک ما از نحوه‌ی شکل‌گیری متن قرآن در بافتار برجامانده از فرهنگ و متون بایبلی و پسابایبلی، و شناخت ما از گفت‌وگوی قرآن با آن متون مؤثر باشد.

🔻 منبع اصلی من برای این یادداشت‌ها کتاب قرآن و بایبل: متن و تفسیر نوشته‌ی گابرییِل سعید رِینولدز است، هرچند در مواردی از منابع دیگر در همین حوزه‌ی مطالعاتی و پژوهشی نیز استفاده خواهم کرد.

🔻 ترجمه‌ی فارسی آیه‌های قرآن از محمدمهدی فولادوند است. ترجمه‌ی فارسی متون بایبلی و پسابایبلی از پیروز سیّار است که با [پ.س.] مشخص می‌شوند. اگر ترجمه‌ی پیروز سیار از آن متون منتشر نشده باشد از ترجمه‌ی فارسی کتاب مقدس موسوم به «ترجمه‌ی قدیمی» استفاده می‌کنم که با [ت.ق.] مشخص می‌شوند. در مواردی که آن متون تاکنون به فارسی ترجمه نشده باشند (که بیشینه‌ی متون پسابایبلی چنین‌اند) ترجمه از نگارنده‌ی این سطور است و با [ز.م.] مشخص می‌شوند.

#بایبل #قرآن #رمضان

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن (یادداشت ویژه: روایت یوسف)


📖 سوره‌ی یوسف، آیه‌های ۵۴ تا ۹۸

🔻 در آیه‌های ۵۴ تا ۵۶ از پادشاه مصر با واژه‌ی «مَلِک» یاد می‌شود، اما سِفر پیدایش از «فرعون» نام می‌برد. فرعون در ادبیات بایبلی اسم عام است برای شاهان مصر، اما این اسم عام در ادبیات قرآنی به اسم حکمرانی که در زمان موسی می‌زیسته است تبدیل شده است. فرعون از واژه‌ی مصریِ «پِرعا» آمده است که معنای لفظی آن به معنای «خانه‌ی بزرگ» بوده است و در معنای اصطلاحی به دربار شاه اطلاق می‌شده است. سپس، پِرعا در معنایی کنایی از دورانِ سلسله‌ی هجدهم در مصر به خودِ شخصِ شاه دلالت می‌کرد.
📚 سفر پیدایش، بخش ۴۱، بندهای ۳۹ تا ۴۱: آنگاه فرعون یوسف را گفت: "چون خدا تو را از این همه آگهی بخشیده، کس چون تو دانا و حکیم نیست. تو سَرور کاخ من خواهی بود و تمامی قوم من فرمان‌های تو را آویزه‌ی گوش خواهند ساخت، تنها بر تخت از تو پیشی خواهم داشت." فرعون یوسف را گفت: "ببین: تو را بر سراسر سرزمین مصر می‌گمارم." [پ.س.]

🔻 در آیه‌ی ۶۷، یعقوب فرزندانش را برحذر می‌دارد که بخواهند در مصر از یک دروازه به شهر وارد شوند: «وَ قَالَ يَا بَنِيَّ لَا تَدْخُلُوا مِن بَابٍ وَاحِدٍ وَ ادْخُلُوا مِنْ أَبْوَابٍ مُّتَفَرِّقَةٍ». این سخن با سنتّی یهودی برای پرهیز از «چشمِ بد» که در متون تفسیری و مِدراشی آمده است هم‌خوانی دارد:
📚 سفر پیدایشِ مبسوط، بخش ۹۱، بند ۶: و یعقوب به فرزندانش گفت: "شما چرا باید خودنمایانه و چشمگیر باشید؟!" و به فرزندانش گفت: "فرزندانِ من، شما همگی قوی و برادرید؛ از یک دروازه وارد نشوید و همگی در یک مکان تجمع نکنید، به سبب وجودِ چشمِ بد." [ز.م.]

🔻 در آیه‌ی ۷۷، برادران یوسف پس از آنکه مأموران جام یوسف را در بارِ شترِ بنیامین پیدا می‌کنند، به یوسف (برادر بنیامین) نسبت دزدی می‌دهند. بعضی مفسران مسلمان در تبیین این آیه نقل‌هایی آورده‌اند مبنی بر اینکه یوسف در زمان کودکی بتی را که متعلق به پدرِ مادرش بوده است (که مادرش «راحیل» و پدر او «لابان» نام داشته‌اند) می‌رباید و آن را می‌شکند تا مبادا آن را بپرستد. اما در سِفر پیدایش برادران تهمتِ دزدی به یوسف نمی‌زنند، ولی شبیه این نقل را می‌توان در بخش ۳۱ از سِفر پیدایش یافت. در آن بخش، راحیل (مادرِ یوسف و بنیامین) بت‌های پدرش، لابان، را می‌رباید و آن‌ها را در بارِ شترش پنهان می‌کند. شباهت این ماجرا با ماجرای ربودن جام یوسف و پنهان کردنش در بارِ شترِ بنیامین آشکار است. اما قرآن بر خلاف سِفر پیدایش، به دلایلی، این دزدی را از قول برادران یوسف به یوسف نسبت می‌دهد و نه به مادر یوسف (راحیل). دلیل این انتساب را شاید بتوان در متون مسیحیان سُریانی یافت. در متنِ «تاریخِ سُریانیِ یوسف» در بخش ۴۱، بندهای ۱ تا ۸، از قول برادران یوسف آمده است که آن‌ها بنیامین را فرزند یک دزد (یعنی فرزندِ راحیل) و برادرِ یک دروغگو (یعنی یوسف، که به زعم برادرانش با رؤیاهایش ادعاهای دروغ می‌کرده است) می‌خوانند. به نظر می‌آید که قرآن این دو روایت، یعنی روایت بخشِ ۳۱ از سِفر پیدایش و روایت مسیحی از یوسف را در ترکیبی تازه ارائه کرده است که در آن برادران یوسف به یوسف نسبت دزدی می‌دهند.

🔻 در آیه‌های ۹۳ تا ۹۶، قرآن توصیف می‌کند که چگونه پیراهن یوسف چشمان یعقوب که یا نابینا شده بوده‌اند یا بسیار ضعیف شده بوده‌اند را دوباره بینا ساخته است. اما شاید بتوان این ماجرا را در استعاره‌ای در زبان سُریانی (که بعدها به زبان عربی نیز آمده است) ردیابی کرد. در روایت‌های مسیحیِ سُریانی از یوسف، هنگامی که فرزندان خبر دریده‌شدن یوسف را به یعقوب می‌دهند، یکی از فرزندانش به او می‌گوید که «سویِ چراغت خاموش شد» و هنگامی که یعقوب پیراهن خونین یوسف را می‌بیند در وصفِ حال او گفته می‌شود که «نور چشمانش تاریک شد». در همان متن، یوسف و بنیامین «نور چشمان یعقوب» توصیف شده‌اند. همچنین، هنگامی که یعقوب در مصر به یوسف می‌رسد به او می‌گوید: "چشمانم با دیدن تو روشن شدند" و از مصائب گذشته یاد می‌کند و می‌گوید که در فراق تو "نور چشمانم تاریک گشته بود". به طریقی مشابه، یوسف خطاب به یعقوب می‌گوید که: "فرزندانت نور چشمانت را تاریک ساختند." با این اشارات، در کاربردی استعاری از یک اصطلاح در زبان سُریانی، گم‌گشتنِ یوسف همانند رفتنِ نور از چشمان یعقوب بوده است، و پیراهن یوسف در معنایی استعاری نور را به چشمانش باز آورده است. قرآن این معنا را در آیه‌های ۹۳ تا ۹۶ در قالبی تازه —و کمتر استعاری— بازتاب داده است.

🔻 در آیه‌های ۹۷ و ۹۸، برادران یوسف از پدرشان می‌خواهند که برایشان طلب مغفرت و بخشش کند. اما این بخش از روایت در سِفر پیدایش دیده نمی‌شود، بلکه تنها در متون مسیحیِ سُریانی زبان وجود دارد.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_سیزدهم #جزء_سیزدهم (فرسته‌ی ۱ از ۲)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
🖼 جام یوسف را در بارِ شترِ بنیامین می‌یابند. نقاشی ِموجود در انجیل مورگان، نگاشته شده در ۱۲۵۰ میلادی. کاردینال ماچایوفسکی در ۱۶۰۸ میلادی این انجیل مصوّر را به شاه عباس صفوی هدیه داد.

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن


📖 سوره‌ی ابراهیم، آیه‌ی ۵
وَ لَقَدْ أَرْسَلْنَا مُوسَىٰ بِآيَاتِنَا أَنْ أَخْرِجْ قَوْمَكَ مِنَ الظُّلُمَاتِ إِلَى النُّورِ وَ ذَكِّرْهُم بِأَيَّامِ اللَّـهِ إِنَّ فِي ذَٰلِكَ لَآيَاتٍ لِّكُلِّ صَبَّارٍ شَكُورٍ
و در حقيقت، موسى را با آيات خود فرستاديم [و به او فرموديم‌] كه قوم خود را از تاريكی‌ها به سوى روشنايى بيرون آور، و روزهاى خدا را به آنان يادآورى كن، كه قطعاً در اين [يادآورى‌]، براى هر شكيباىِ سپاس‌گزارى عبرت‌هاست.

🔻 عبارتِ «ایّام الله» یکی از عبارت‌های مشهور در ادبیات قرآنی و اسلامی است. اما این عبارت فقط در این آیه و در آیه‌ی ۱۴ از سوره‌ی جاثیه آمده است. بسیاری از مفسران مسلمان در تفسیرِ معنای ایام الله نظرهای بسیار گوناگونی ابراز داشته‌اند که نشان از ابهامی در معنای آن نزد مفسران مسلمان دارد. اما به نظر می‌آید با توجه با زمینه‌های این عبارت در ادبیات بایبلی و در زبان عِبری، می‌توان معنایی مستند به شواهد متنی برای این عبارت ارائه کرد.

🔻 یکی از معانی ایّام یا یوم در زبان عربی «واقعه» یا «جنگ» است. بعضی لغت‌شناسان بر این باورند که «یوم» ریشه‌هایی در دیگر زبان‌های سُریانی (از جمله عبری) دارد، و از همین رو توانسته‌اند وجه تسمیه‌ای برای اصطلاح «ایّام العرب» بیابند که به وقایع و جنگ‌های اعراب پیش از اسلام اطلاق می‌شده است. از سوی دیگر، اصطلاحی در عِبری وجود دارد که می‌توان آن را به‌صورت «مِلخَمِت یَهُوَه» آوانویسی کرد، و معنای آن «جنگ‌های خدا» یا «وقایعِ خدا» است که می‌توان «ایّام الله» را معادل عربی آن دانست. این اصطلاح در کتاب اول سموئیل در بایبل عبری آمده است (رجوع کنید به بایبل عبری، کتاب اول سموئیل، بخش ۲۵، بند ۲۸). این اصطلاح در ادبیات بایبلی اشاره است به وقایعی از قبیل معجزات، نعمت‌ها، و کارهایی که خدا در مصر به‌خاطر قوم اسرائیل انجام می‌دهد تا آنان را متقاعد کند که به او ایمان داشته باشند.

🔻 در پرتوی این معنای تازه، آیه‌های ۶ و ۷ تفسیر دیگری می‌یابند، زیرا که پس از عبارت «و ذکّرهم بایّام الله» در آیه‌ی ۵، موسی در آیه‌ی ۶ با این عبارت با قومش سخن را آغاز می‌کند: "وَ إِذْ قَالَ مُوسَىٰ لِقَوْمِهِ اذْكُرُوا نِعْمَةَ اللَّـهِ عَلَيْكُمْ" و در ادامه نعمت‌هایی که خدا بر بنی‌اسرائیل ارزانی داشته است را «ذکر» می‌کند و آن «وقایع» را به قومش یادآور می‌شود.


📗 بخشی از مطالب این فرسته از منبع زیر برگرفته شده‌اند:
Reynolds, Gabriel Said. The Qur’an and the Bible: Text and Commentary. New Haven: Yale University Press, 2018.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_سیزدهم #جزء_سیزدهم (فرسته‌ی ۲ از ۲)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن


📖 سوره‌ی حجر، آیه‌ی ۷۱
قَالَ هَـٰؤُلَاءِ بَنَاتِي إِن كُنتُمْ فَاعِلِينَ.
گفت: «اگر مى‌خواهيد [كارى مشروع‌] انجام دهيد، اينان دختران منند [با آنان ازدواج كنيد].»

🔻در آیه‌ی ۷۱ لوط به کسانی که بر درِ خانه‌اش به طلبِ کام‌جویی از مهمانان او گرد آمده‌اند دختران خود را پیشنهاد می‌کند. مفسران مسلمان کوشیده‌اند تا پیشنهاد لوط را با قیدِ «برای ازدواج» مقیّد و مشروع کنند. اما نه در قرآن و نه در سِفر پیدایش هیچ اشاره‌ای به قید ازدواج نشده است؛ چه اینکه در فرهنگِ زمانه‌ی لوط زنان و دختران ارزشی کمتر از وظیفه‌ی مقدّس مهمان‌نوازی داشته‌اند (بنگرید به کتاب مقدس اورشلیم، عهد عتیق،‌ جلد ۱، ترجمه‌ی پیروز سیّار، ص ۱۸۴).
📚 سفر پیدایش، بخش ۱۹، بندهای ۶ تا ۸: لوط به سوی ایشان در درگاه برون رفت و در را پس پشت خود ببست، و گفت: "استدعا دارم، برادرانم، مرتکب بدی نشوید! گوش فرادارید: دو دختر دارم که هنوز باکره‌اند،‌ می‌روم تا آنان را نزد شما آورم. با ایشان آن کنید که در نظرتان نیکو است، لیک با این مردان هیچ کاری مکنید، چه به زیر سایه‌ی سقف من درآمده‌اند."

🔻 نمونه‌ی دیگری از این دست که بازتاب دهنده‌ی نگاهِ زمانه‌ی تدوینِ بایبل عبری به جایگاه زن بوده است را می‌توان در بخشی از روایتِ ابراهیم هنگامی که به همراه همسرش ساره به مصر می‌رود مشاهده کرد (بنگرید به بخش ۱۲ از سِفر پیدایش).


📖 سوره‌ی نحل، آیه‌ی ۴۳
وَ مَا أَرْسَلْنَا مِن قَبْلِكَ إِلَّا رِجَالًا نُّوحِي إِلَيْهِمْ فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ.
و پیش از تو جز مردانی که به آنان وحی می کردیم، نفرستادیم. اگر [این حقیقت را] نمی دانید [که پیامبران از جنس بشر بودند] از اهل دانش و اطلاع بپرسید [تا دیگر نگویید که چرا فرشته ای به رسالت نازل نشده است؟!]

🔻 در این آیه قرآن تأکید می‌کند که خدا فقط به مردان (که در اینجا احتمالاً به معنی انسان‌ها است) وحی می‌کند، و تلویحاً یعنی فرشتگان را مخاطبِ وحی خود قرار نمی‌دهد. اگر در این آیه «رجال» در معنای مردان باشد، در قرآن می‌توان نمونه‌ای یافت که به زنان نیز وحی می‌شده است، از جمله در سوره‌ی آل عمران، ایه‌ی ۳۹، الله از طریق ملائکه با مریم ارتباط برقرار می‌کند و پیام می‌رساند. در بایبل عبری نیز می‌توان نام زنانی را یافت که طبق ادعای آن کتاب پیامبر بوده‌اند. بایبلِ عبری نام چهار زن را به عنوان پیامبر آورده است که در فرهنگ یهودی به ‌آن‌ها «نَبیّه» یعنی —نبیِ زن— گفته می‌شود: میریام (سِفر خروج، بخش ۱۵، بند ۲۰)؛ دِبوره (کتاب داوران، بخش ۴: بند ۴)؛ حُلده (کتاب دوم پادشاهان، بخش ۲۲، بند ۲)؛ و نوعَدیا (کتاب نِحِمْیا، بخش ۶، بند ۱۴). افزون بر این نام‌ها، از زنان دیگری نیز در بایبل عبری و در عهد جدید نام برده شده است که طبق ادعای آن کتاب‌ها پیامبر بوده‌اند.

🔻 در بخش دوم آیه، به پیامبر و/یا مردمان هم‌عصر پیامبر گفته شده است که «اگر نمی‌دانید» از «اهل ذکر» بپرسید تا بدانید که پیش از پیامبر شما نیز پیامبرانی آمده‌اند و خدا بر آنان وحی کرده است. «اهل الذکر» در این آیه دلالت بر «اهل الکتاب» دارد زیرا که «ذکر» در قرآن اسم خاص توراه —بخشی از کتاب مقدس یهودیان— است: "وَ لَقَدْ كَتَبْنَا فِي الزَّبُورِ مِن بَعْدِ الذِّكْرِ أَنَّ الْأَرْضَ يَرِثُهَا عِبَادِيَ الصَّالِحُونَ. و در حقيقت، در زبور پس از تورات نوشتيم كه زمين را بندگان شايسته ما به ارث خواهند برد." (انبیاء، ۱۰۵. ترجمه از محمدمهدی فولادوند). ذکر و کتاب، هر دو در قرآن به معنای «وحی» است. در این حالت «اهل الذکر» یعنی «اهل التوراة» یا «اهل الکتاب». یعنی چنین به نظر می‌آید که قرآن به اهل کتاب به عنوان گروهی مرجع که پیش از اعرابِ اُمّی از کتاب و سنّت و آموزشِ دینی برخوردارند ارجاع می‌داده است. مضمون این آیه که ارجاع به اهل کتاب (یهودیان و مسیحیان) است در آیه‌های دیگری نیز آمده است، از جمله در آیه‌ی ۷ سوره‌ی انبیاء؛ آیه‌ی ۱۰۷ سوره‌ی اسراء؛ آیه‌ی ۱۹۷ سوره‌ی شعراء؛ و آیه‌ی ۹۴ سوره‌ی یونس. در باره‌ی آیه‌ی اخیر در یادداشت روزِ یازدهم مطالبی نوشته‌ام.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_چهاردهم #جزء_چهاردهم (فرسته‌ی ۱ از ۲)

🖋زهیر میرکریمی
@anqanotes
👍1
🖼 لوط از سدوم می‌گریزد. نقاشی از بنجامین وِست، ۱۸۱۰ میلادی.

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن


📖 سوره‌ی نحل، آیه‌ی ۱۰۲
قُلْ نَزَّلَهُ رُوحُ الْقُدُسِ مِن رَّبِّكَ بِالْحَقِّ لِيُثَبِّتَ الَّذِينَ آمَنُوا وَ هُدًى وَ بُشْرَىٰ لِلْمُسْلِمِينَ.
بگو: «آن را روح القدس از طرف پروردگارت به حق فرود آورده، تا كسانى را كه ايمان آورده‌اند استوار گرداند، و براى مسلمانان هدايت و بشارتى است.»

🔻 بسیاری از مفسران مسلمان «روح القُدُس» را اشاره به جبرئیل دانسته‌اند. اما افزون بر این آیه، «روح القدس» در سه جای دیگر قرآن آمده است (بقره: ۸۷ و ۲۵۳؛ مائده: ۱۱۰) و در هر سه مورد خدا به واسطه‌ی روح القدس عیسی را «حمایت می‌کند» و «یاری می‌رساند» (أَيَّدْنَاهُ بِرُوحِ الْقُدُسِ؛ أَيَّدتُّكَ بِرُوحِ الْقُدُسِ). روح القدس در عهد جدید نیز ریشه دارد. در هر چهار انجیلِ قانونی مسیحی همین عبارت آمده است و فرودآمدن روح بر عیسی به فرودآمدن کبوتر یا پرنده تشبیه شده است (مَتّیٰ ۱۶:۳؛ مَرقًس ۱۰:۱؛ لوقا ۲۲:۳؛ و یوحنّا ۳۲:۱). این آیه و آیه‌های نظیرش در قرآن، در کنار نمونه‌های بایبلی آن در عهد جدید، می‌توانند نشان‌دهنده‌ی این مطلب باشند که روح القدس نام دیگری برای جبرئیل نیست، بلکه به معنای «قدرت الهی» است. در تأیید این معنا می‌توان کاربرد «روح» در آیه‌هایی که به خلقت انسان، نزول وحی، و امرِ الهی اشاره می‌کنند را نیز بررسی کرد.


📗 بخشی از مطالب این فرسته از منبع زیر برگرفته شده‌اند:
Reynolds, Gabriel Said. The Qur’an and the Bible: Text and Commentary. New Haven: Yale University Press, 2018.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_چهاردهم #جزء_چهاردهم (فرسته‌ی ۲ از ۲)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن


📖 سوره‌ی إسراء، آیه‌ی ۱
سُبْحَانَ الَّذِي أَسْرَىٰ بِعَبْدِهِ لَيْلًا مِّنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَامِ إِلَى الْمَسْجِدِ الْأَقْصَى الَّذِي بَارَكْنَا حَوْلَهُ لِنُرِيَهُ مِنْ آيَاتِنَا إِنَّهُ هُوَ السَّمِيعُ الْبَصِيرُ.
منزّه است آن [خدايى‌] كه بنده‌اش را شبانگاهى از مسجد الحرام به سوى مسجد الاقصى -كه پيرامون آن را بركت داده‌ايم- سِير داد، تا از نشانه‌هاى خود به او بنمايانيم، كه او همان شنواى بيناست.

🔻 قرآن در این آیه هم از «مسجد الحرام» نام می‌برد که بیشینه‌ی مفسران آن را اشاره به حرم مکّه یا حتی کعبه می‌دانند؛ و هم از «دورترین مسجد» نام می‌برد (مسجد الأقصی). مفسران و مترجمان این نام را به‌صورت اسم خاص در نظر گرفته‌اند، در حالی که در زمانی که این آیه مطرح می‌شده است مسجدی به نام مسجد الاقصی، آن‌گونه که بعدها در فرهنگ اسلامی شناخته شد، وجود نداشته است. بنای اولیه‌ی مسجدی که امروزه با نام مسجد الأقصی می‌شناسیم، بنا بر اقوال گوناگون، در زمان عمر یا در زمان معاویه در محلی ساخته شده است که پیشتر محل مقدسی برای اهل کتاب بوده است و با نام «کوه معبد» شناخته می‌شده است. پس منظور قرآن از «مسجد الأقصی» احتمالاً باید همان محل عبادتی باشد که با مکانِ امروزین مسجد الأقصی نسبت دارد، یعنی «کوه معبد» در اورشلیم که محل مقدسی برای عبادت یهودیان و مسیحیان بوده است و سلیمان آن را بنا نهاده بوده است.

🔻 قرآن هرگاه از سرزمین‌ها و مکان‌های مقدسِ یهودیان و مسیحیان (یعنی اورشلیم و فلسطین) یاد می‌کند آن‌ها را مکان‌های «برکت‌یافته» می‌نامد. در این آیه با عبارت «الَّذِي بَارَكْنَا حَوْلَهُ» از «دورترین مسجد» یاد کرده است. در آیه‌های دیگر نیز چنین است. در آیه ۷۱ سوره‌ی انبیاء، سرزمین ابراهیم و لوط را برکت‌یافته می‌نامد: «وَ نَجَّيْنَاهُ وَ لُوطًا إِلَى الْأَرْضِ الَّتِي بَارَكْنَا فِيهَا لِلْعَالَمِينَ»؛ در آیه‌ی ۸۱ از همان سوره، سرزمینِ سلیمان (فلسطین و اورشلیم) را برکت‌یافته می‌داند: «وَ لِسُلَيْمَانَ الرِّيحَ عَاصِفَةً تَجْرِي بِأَمْرِهِ إِلَى الْأَرْضِ الَّتِي بَارَكْنَا فِيهَا وَ كُنَّا بِكُلِّ شَيْءٍ عَالِمِينَ»؛ و نیز در آیه‌ی ۱۳۷ سوره‌ی اعراف، سرزمینی که بنی‌اسرائیل پس از رهایی از فرعون به سوی آن می‌روند (یعنی سرزمین موعود، فلسطین) را برکت‌یافته می‌خواند: «وَ أَوْرَثْنَا الْقَوْمَ الَّذِينَ كَانُوا يُسْتَضْعَفُونَ مَشَارِقَ الْأَرْضِ وَ مَغَارِبَهَا الَّتِي بَارَكْنَا فِيهَا».

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_پانزدهم #جزء_پانزدهم (فرسته‌ی ۱ از ۳)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
🖼 نمایی از شرق به مسجد الأقصی (بناشده در مکانِ کوهِ معبد)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن (یادداشت ویژه: اصحاب کهف)


📖 سوره‌ی کهف، آیه‌های ۹ تا ۲۶

🔻 داستان اصحاب کهف در قرآن با داستانی افسانه‌ای در فرهنگِ مسیحی شباهت زیادی دارد که «خُفتگانِ اِفِسوس» نامیده شده است. این داستان به احتمال زیاد در سده‌ی پنجم میلادی به زبان یونانی نگاشته شده است و نسخه‌های سُریانیِ آن در سده‌ی ششم میلادی موجود بوده‌اند. این داستان در جوامع مسیحی در زمانه‌ی ظهور اسلام به‌طور گسترده‌ای شناخته می‌شده است. متون مسیحی که این داستان را نقل کرده‌اند، سیر ماجرا را این‌گونه روایت می‌کنند:

🔻 ماجرا در نیمه‌ی سده‌ی سوم میلادی در زمانه‌ی امپراتوریْ مسیحی‌ستیز و مشرک به نام دِکیوس (دقیانوس در زبان فارسی) شکل می‌گیرد که از سال ۲۴۹ م. تا ۲۵۱ م. حکمرانی کرده است. او مسیحیان را به پرستش خدایان یونانی و تقدیمِ قربانی و بُخور برای آنان ‌مجبور می‌کرده است. اما شخصیت‌های اصلی داستان هفت (و در بعضی روایت‌ها هشت) پسرِ نوجوانِ مسیحی‌اند که در شهرِ اِفِسوس زندگی می‌کنند و از اهدای بُخور در قربانگاهِ مخصوصِ زِئوس، آپولون، و آرتِمیس —خدایان نگهبانِ شهر اِفِسوس— امتناع می‌کنند. آن پسران به همین سبب به زندان می‌افتند؛ اما از زندان می‌گریزند و به غاری در نزدیکی شهر می‌روند. پس از مدتی خدا آنان را به خواب می‌روند (یا می‌میرانَد). اما دو مؤمنِ دیگر در شهر که از این ماجرا خبر داشتند و مکان غار را می‌دانستند به در غار می‌روند و چون باور دارند که این پسران در آینده دوباره از خواب برمی‌خیزند (یا زنده می‌شوند) بر لوحی سُربی نام آن‌ها و داستان‌شان را می‌نویسند و در کناره‌ی غار نصب می‌کنند. آن هفت پسر پس از مدتی طولانی، در زمان حکمرانی امپراتوریْ مسیحی با نام تِئودُسیوسِ دوم (حکمرانی از ۴۰۸ م. تا ۴۵۰ م.)، از خواب بر‌می‌خیزند و با این گمان که همچنان در دوران امپراتوری آن حاکم مسیحی‌ستیز زندگی می‌کنند یکی از خودشان را برای بررسی وضعیت و خرید خوراک به شهر اِفِسوس می‌فرستند. پس از ماجراهایی در شهر، آن پسر متوجه می‌شود که اِفِسوس به شهری مسیحی‌نشین تبدیل شده است و از سوی دیگر مردم شهر گمان می‌کنند که او گنجی یافته است. ماجرا بر سر زبان‌ها می‌افتد و کلیسا از ماجرا باخبر می‌شود، تا جایی که خود امپراتور به اِفِسوس می‌آید تا این ماجرای اعجاب‌آور را مشاهده کند. امپراتور به در غار می‌رود و از آن‌ها دعوت می‌کند تا به شهر بیایند. اما آن پسران به او می‌گویند که مسیح ما را به خاطر تو از خواب بیدار کرده است تا تو بدانی که رستاخیزِ مردگان، رستاخیزی جسمانی خواهد بود. امپراتور به عقیده‌ی «رستاخیز جسمانی» معتقد می‌شود و پسران به غار بازمی‌گردند و برای همیشه به خواب می‌روند (یا می‌میرند).

🔻 این داستان در میان گروهی از مسیحیان با اهداف کلامی و عقیدتی و در پی تثبیت نگاهی خاص به رستاخیز ساخته شده است. در زمانه‌ای که افسانه‌ی خُفتگان غار در جوامع مسیحی نگاشته شده است دو جریان عمده درباره‌ی رستاخیز مردگان با هم مناقشه داشته‌اند. یک جریان که آنان را پیروان اوریجِن یا اوریجن‌گرایان می‌نامیده‌اند، که به پیروی از اوریجِن فقط به رستاخیز غیرجسمانی باور داشتند. اوریجِن یکی از آباء کلیسا در سده‌ی سوم میلادی بود که کوشید تا آموزه‌های مسیحیت را با فلسفه‌ی یونانی، به‌ویژه فلسفه‌ی نوافلاطونی، بیامیزد و از این رو رستاخیز را فقط روحانی می‌دانست. جریان دیگر، باورمندان به رستاخیز جسمانی مردگان بودند. چنین به نظر می‌آید که داستانِ خُفتگان غار از سوی باورمندان به رستاخیز جسمانی نگاشته شده است تا عقیده‌ی آن‌ها را تأیید کند. عبارت‌های پایانیِ داستان شاهدی بر این ادعاست، زیرا که پسران به امپراتور می‌گویند: "سَرورِ ما مسیح ما را بیدار کرد تا اثباتی باشد برای تو که رستاخیز به‌راستی وجود دارد". البته به نظر می‌آید که مسیحیان در نگارش این داستان از درون‌مایه‌های داستانی دیگر در یهودیت بهره گرفته‌اند (بنگرید به منابع موجود درباره‌ی نهضت مکّابیان و داستان هفت مکّابیِ شهید). قرآن نیز این روایت را در راستای تثبیت باور به رستاخیز جسمانی استفاده کرده است، چنان‌که در آیه‌ی ۲۱ آمده است: «وَ كَذَٰلِكَ أَعْثَرْنَا عَلَيْهِمْ لِيَعْلَمُوا أَنَّ وَعْدَ اللَّـهِ حَقٌّ وَ أَنَّ السَّاعَةَ لَا رَيْبَ فِيهَا».

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_پانزدهم #جزء_پانزدهم ( فرسته‌ی ۲ از ۳)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن (یادداشت ویژه: اصحاب کهف)


🔻 از شباهت‌های موجود در جزئیات روایتِ قرآن و روایتِ مسیحیِ خُفتگانِ غار که در موعظه‌نامه‌ی یعقوبِ سِروجی با نام «خُفتگانِ اِفِسوس» آمده است می‌توان به این موارد اشاره کرد: روایتِ مسیحی شخصیت‌های اصلی داستان را هفت (یا هشت) «پسرِ نوجوان» می‌داند و قرآن از آن‌ها با «فِتیَه» یاد می‌کند. روایت مسیحی از لوحی سُربی یاد می‌کند که کنار غار نصب شده بود و بر آن نام و سرگذشت پسران نوشته شده بود، و قرآن در ابتدای روایت از «اصحاب الکهف و الرقیم» نام می‌برد که «رقیم» اشاره به همان لوح و نوشته دارد. از سوی دیگر، روایتِ قرآن و روایت مسیحیان درباره‌ی مدت زمانی که پسرانِ جوان در غار در خواب بوده‌اند تفاوت‌های فاحشی دارد. طبق روایت مسیحیان،‌بیشترین زمانی که پسران می‌توانسته‌اند در غار باشند ۲۰۱ سال است (از نخستین سالِ حکومتِ دِکیوس در ۲۴۹ میلادی، تا آخرین سالِ حکومتِ تِئودُسیوسِ دوم در ۴۵۰ میلادی) اما قرآن عدد ۳۰۹ سال را ذکر می‌کند.

🔻 اما روایت قرآن با روایت مسیحی درباره‌ی حضور «سگ» تفاوت دارند. در روایت قرآن، از سگی یاد می‌شود که همراه اصحاب کهف بود و او نیز به خواب رفت. حضور سگ در این روایت برای مفسران مسلمان محل بحث و مناقشه بوده است. آنان کوشیده‌اند تا حضور سگ را در کنار اصحاب کهف توجیه و تأویل کنند؛ زیرا که بعضی روایات سگ را نجس می‌دانند و گفته شده است که اگر سگ در مکانی باشد فرشتگان به آن مکان وارد نمی‌شوند. بعضی مفسران مسلمان، همچون ابن کثیر، برای رفع این مشکل گفته‌اند که سگ در بیرون غار خوابیده است تا از آ‌ن‌ها محافظت کند.

🔻 اما با شناخت بیشتری از بافتار بایبلیِ قرآن می‌توان حضور «سگ» را به نحو دیگری تبیین کرد. داستانِ خُفتگانِ اِفِسوس را مسیحیان با انگیزه‌های کلامی و عقیدتی و برای تثبیتِ عقیده‌ی رستاخیزِ جسمانی نگاشته‌اند، اما کوشیده‌اند تا دیگر آموزه‌های مسیحی را نیز در داستان بگنجانند. از جمله‌ی این آموزه‌ها، استفاده از استعاره‌ای بنیادی در عهد جدید است که «انسان» را «برّه‌های خدا» می‌داند. از همین رو، در روایتِ یعقوبِ سِروجی از این داستان، آن هفت پسر خود را «برّه‌های خدا»، مسیح را «چوپان» خود، و دِکیوسِ مسیحی‌ستیز را «گرگ» می‌خوانند. این استعاره در روایتِ مسیحیانِ سُریانی‌زبان از داستان یوسف نیز خود را آشکار ساخته بود (بنگرید به یادداشت روز دوازدهم). پسران دعا می‌کنند که خدا/مسیح آن‌ها را از چنگال گرگی که به دنبال ریختنِ خون آن‌هاست برهاند. مسیح که چوپان آن‌ها است دعایشان را با فرستادنِ «عَیر» برای محافظت از آن‌ها اجابت می‌کند. واژه‌ی «عیر» در میان مسیحیانِ سُریانی‌زبان نامِ فرشته‌ی نگهبان است. اما در فضای استعاریِ داستان که «برّه‌ها»، «چوپان»، و «گرگ» حضور دارند «فرشته‌ی نگهبان» به موجودی متناسب با آن فضا، یعنی «سگ»، تبدیل می‌شود. به نظر می‌آید که قرآن این معنا را از حالتی استعاری به موجودی واقعی، یعنی «سگ»، تبدیل کرده است.

🔻 قرآن در آیه‌ی ۲۲ به تفاوت روایت‌های موجود در میان مسیحیان درباره‌ی تعداد پسرانِ جوان اشاره می‌کند. بعضی نسخه‌ها همچون نسخه‌ی یعقوبِ سِروجی (درگذشت ۵۲۱ م.) و نسخه‌ی یوحنّایِ اِفِسوسی (درگذشت ۵۸۶ م.) تعداد پسران را هشت نفر می‌دانند؛ و بعضی نسخه‌ها همچون نسخه‌ی زکریا اهلِ موتیلِنِه (درگذشت ۵۳۶ م.) تعداد آن‌ها را هفت نفر می‌داند. اما بیشتر نسخه‌های متأخر مسیحی، که به زمان ظهور اسلام نزدیکتر بوده‌اند، تعداد پسران را هفت نفر می‌دانسته‌اند. به نظر می‌آید قرآن قولِ متأخر را برگزیده است و در شمارش بر آن تعداد توقف کرده است. هرچند، نظری قطعی ارائه نکرده است و خدا را تنها کسی دانسته است که تعدادِ اصحاب کهف را می‌داند.


📗 بخشی از مطالب این فرسته از منبع زیر برگرفته شده‌اند:
Reynolds, Gabriel Said. The Qur’an and the Bible: Text and Commentary. New Haven: Yale University Press, 2018.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_پانزدهم #جزء_پانزدهم (فرسته‌ی ۳ از ۳)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
🖼 خفتگان غار. نقاشی سده‌ی ۱۹ در روسیه. فرشته‌ی نگهبان در نقاشی حاضر است.

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
🖼 اصحاب کهف. نقاشی نیمه‌ی سده‌ی شانزدهم میلادی در قزوین. سگ در نقاشی حاضر است.

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن (یادداشت ویژه: روایت مریم)


📖 سوره‌ی مریم، آیه‌های ۲ تا ۱۵

🔻 آیه‌های قرآن درباره‌ی زکریا و ولادت یحیی در این سوره مشابه بخش یکم از انجیل لوقا در عهد جدید است و تقریبا تمامی آنچه در این آیات آمده است در بخش یکم از انجیل لوقا نیز آمده است، البته لوقا در مواردی جزئیات و تفصیلِ بیشتری دارد. بخشی از آنچه در انجیل لوقا آمده است اما در قرآن ذکر نشده است اینچنین است:
📚 عهد جدید، انجیل لوقا، بخش ۱، بندهای ۵۹ تا ۶۴: و چنین روی داد که در روز هشتم، بهرِ ختنه کردن کودک آمدند. می‌خواستند بر او نام پدرش زکریا را نهند؛ لیک ‌مادر او به سخن درآمد و گفت: "نی، او یحیی نام خواهد گرفت." . او را گفتند: "از خویشاوندان تو کس این نام ندارد!" و از پدر به اشارت پرسید که می‌خواهد او چه نام گیرد. لوحی خواست و نگاشت: "نام او یحیی است"؛ و جملگی از این کار به شگفت آمدند. در دم دهان او گشوده گشت و زبانش باز شد و به سخن درآمد و خدای را متبارک خواند. [پ.س.]

🔻 در قرآن، زکریا به‌عنوان نشانه‌ای بر این‌که فرزندی خواهد داشت چند روز از تکلّم باز می‌ماند، ‌اما این محدودیت در انجیل لوقا تنبیهی است برای زکریا زیرا که مژده‌ی فرشته را باور نکرده است.
📚 عهد جدید، انجیل لوقا، بخش ۱، بندهای ۱۹ و ۲۰: و فرشته او را پاسخ گفت: "من جبرائیلم که در حضور خدا می‌ایستم و گسیل شده‌ام تا با تو سخن بگویم و ترا بشارت دهم. و اینک خاموش خواهی شد و سخن گفتن نتوانی تا آن روز که این امور واقع گردد،‌ چه کلام‌های مرا که در وقت خود محقق خواهد گشت، باور نکردی." [پ.س.]

🔻 تفاوت دیگر در مدت زمان این محدودیت برای زکریا است. در قرآن، طبق آیه‌ی ۱۰ از همین سوره، او تا سه شب نخواهد توانست با قومش سخن بگوید: «قَالَ رَبِّ اجْعَل لِّي آيَةً قَالَ آيَتُكَ أَلَّا تُكَلِّمَ النَّاسَ ثَلَاثَ لَيَالٍ سَوِيًّا»، و طبق آیه‌ی ۴۱ سوره‌ی آل عمران، او سه روز نخواهد توانست با مردم جز با اشاره سخن بگوید: «قَالَ رَبِّ اجْعَل لِّي آيَةً قَالَ آيَتُكَ أَلَّا تُكَلِّمَ النَّاسَ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ إِلَّا رَمْزًا». اما در انجیل لوقا، زکریا برای تنبیه، از زمانی که از فرشته مژده دریافت می‌کند تا زمان ولادت یحیی (یعنی بیش از ۹ ماه) نمی‌تواند سخن بگوید.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_شانزدهم #جزء_شانزدهم (فرسته‌ی ۱ از ۳)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
🖼 جبرئیل به زکریا مژده‌ی ولادت یحیی را می‌دهد. نقاشی از ویلیام بِلِیک در ۱۷۹۹ میلادی.

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن (یادداشت ویژه: روایت مریم)


📖 سوره‌ی مریم، آیه‌های ۱۶ تا ۳۵

🔻 در آیه‌ی ۱۶،‌ مریم به مکانی شرقی «مَكَانًا شَرْقِيًّا» می‌رود. از آنجایی که مریم در معبدی در اورشلیم ساکن بوده است می‌توان از این آیه دریافت که احتمالاً مکان معبد در شرق اورشلیم بوده است. کلیاتِ روایت بارداریِ مریم و ولادتِ عیسی در قرآن با انجیل‌های قانونی تقریباً هم‌خوانی دارد، اما به‌طور خاص با دو انجیلِ مشکوک یا پنهان (Apocryphal) که جزء انجیل‌های رسمیِ مسیحی نیستند مشابهت بسیاری دارد و بعضی از جزئیاتی که در روایتِ قرآن آمده است فقط در آن انجیل‌های غیررسمی موجودند: «انجیل یعقوب» (Gospel of James)؛ و «انجیل مَتّیِٰ جعلی» (Gospel of Pseudo-Matthew).

🔻 در انجیلِ یعقوب، مکان ولادت عیسی در «مکانی دور» ذکر شده است که با آیه‌ی ۲۲ مشابهت دارد: «فَحَمَلَتْهُ فَانتَبَذَتْ بِهِ مَكَانًا قَصِيًّا».
📚 انجیلِ یعقوب، بخش ۱۷، بند ۲؛ و بخش ۱۸، بند ۱: و آنان تا نیمه‌ی راه آمدند، و مریم به او گفت: "یوسف [نامزد مریم]، مرا از الاغ پایین بیاور، زیرا که فرزندی که با من است بر من فشار می‌آورد تا بیرون بیاید." و یوسف مریم را پایین آورد و به او گفت: "کجا باید تو را ببرم و شرمت را پنهان کنم؟ زیرا که اینجا بیابان است." و یوسف در آنجا غاری یافت و مریم را به درون آن برد، ... و به طلبِ قابله‌ای عبرانی در ناحیه‌ی بیت‌لحم بیرون رفت. [ز.م.]

🔻 از متن آشکار می‌شود که مریم به هنگام وضع حمل از اورشلیم بیرون رفته بوده است (شاید برای دوربودن از حرف مردمان، چه اینکه در سخن یوسف نیز این شرم بر زبان آورده شده است) و احتمالاً در نزدیکی بیت‌لحم (شهری با فاصله‌ی ۹ کیلومتر در جنوب اورشلیم) درد زایمان او را فراگرفته است.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_شانزدهم #جزء_شانزدهم (فرسته‌ی ۲ از ۳)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن (یادداشت ویژه: روایت مریم)


🔻 انجیل دوم، یعنی «انجیل مَتّیِٰ جعلی»، عباراتی در خود دارد که مشابه معجزاتی است که در قرآن برای زمانِ وضعِ حملِ مریم ذکر شده است. از جمله، خوردن از میوه‌ی درخت خرما، روان شدن چشمه، و سخن گفتن عیسی در نوزادی. اما این عبارات در انجیل مَتّیِٰ جعلی نه برای زمانِ ولادتِ عیسی، بلکه برای زمانی نقل شده‌اند که مریم به همراه نامزدش یوسف و عیسی که نوزاد است در حال گریز از اورشلیم به سوی مصرند. ماجرا در روایات مسیحی این‌گونه است که چندین روز پس از ولادت عیسی، یوسف خبردار می‌شود که حاکم در پی کشتن عیسی برآمده است، پس تصمیم می‌گیرد که با خانواده‌اش به مصر بگریزند.
📚 انجیل مَتّیِٰ جعلی، بخش ۲۰، بندهای ۱ و ۲:
اکنون در سومین روز سفرشان، همچنان که پیش می‌رفتند، مریمِ مقدّس از گرمای بسیارِ خورشید در صحرا خسته شده بود، و درخت خرمایی می‌دید. مریم به یوسف گفت: "دوست می‌دارم که اندکی در سایه‌ی این درخت استراحت کنم." و یوسف به سرعت او را به سوی درخت خرما پیش برد و او را از مَرکبش پیاده کرد. و هنگامی که مریمِ مقدّس نشست، به بالایِ درخت خرما نگاه کرد و دید که انباشته از خرما است، و به یوسف گفت: "آرزو دارم کسی بتواند مقداری از خرمای این درخت را بیاورد." و یوسف به او پاسخ داد: "از این سخنت متعجبم، زیرا که می‌بینی این درختِ خرما تا چه اندازه بلند است، و حتی متعجبم که به خوردنِ خرمای این درخت می‌اندیشی. در عوض، من در اندیشه‌ی کمبود آبم، که هم‌اینک چیزی در مَشک‌هایمان نمانده است، و چیزی نداریم که با آن بتوانیم قوای خود و حیواناتمان را تجدید کنیم."
آنگاه عیسیِ کودک،‌ که با چهره‌ای شاد بر دامانِ مادرش نشسته بود، به درختِ خرما گفت: "شاخه‌هایت را خم کن ای درخت و با خرمایت مادرم را قوّتی تازه ببخش." و پس از این فرمان درخت بی‌درنگ سرش را تا پای مریمِ مبارک خم کرد، و آنان از میوه‌اش برگرفتند که با آن قوای خود را تجدید کردند. اما پس از آنکه آنان همه‌ی خرماها را برگرفتند، درخت، که به فرمان عیسی سر خم کرده بود، همچنان سرخم‌کرده باقی مانده بود و منتظر بود تا به فرمان عیسی سر خود را دوباره بلند کند. سپس عیسی به درخت گفت: "ای درختِ خرما، بایست، و قوی باش، و به درختانِ من که در بهشتِ پدرم هستند بپیوند. و در زیرِ ریشه‌هایت جویِ آبی که در زیر زمین پنهان است را بگشا، و بگذار که آب‌ها جریان یابند تا ما بتوانیم تشنگی‌مان را با آن فروبنشانیم." و درخت بی‌درنگ سر بلند کرد، و آنجا از ریشه‌هایش چشمه‌ای از آبِ بسیار شفاف، تازه، و کاملاً صاف فَوَران کرد. [ز.م.]

🔻 در آیه‌ی ۲۸، مردم مریم را «خواهرِ هارون» (اُخت هارون) صدا می‌زنند. این عبارت محل مناقشه‌ها‌ی فراوانی میان مفسران مسلمان و قرآن‌پژوهان بوده است. بعضی از قرآن‌پژوهان ادعا می‌کنند که قرآن «مریم» مادرِ عیسی را با «میریام» خواهرِ هارون جا‌به‌جا کرده است؛ و خاندان «عمران» که خاندانِ «پدرِ موسی» بوده است را برای خاندانِ «پدرِ مریم» استفاده کرده است. میریام خواهرِ هارون و موسی است و همگی فرزندانِ عِمرام هستند. اما «عمرام» (که در قرآن با نام «عِمران» شناخته می‌شود) در قرآن پدرِ مریم شده است. شاهدی دیگری بر این ادعا، آیه‌ی ۳۵ سوره‌ی آل عمران است، آنجا که قرآن از مادرِ مریم با عنوان «همسرِ عمران» یاد می‌کند: «إِذْ قَالَتِ امْرَأَتُ عِمْرَانَ رَبِّ إِنِّي نَذَرْتُ لَكَ مَا فِي بَطْنِي مُحَرَّرًا». شاهد دیگر، آیه‌ی ۱۲ سوره‌ی تحریم است که در آن مریم «دختر عمران» نامیده می‌شود: «وَ مَرْيَمَ ابْنَتَ عِمْرَانَ». اما در متون بایبلی، عمرام یا عمران نسبتی با مریم ندارد، ‌و نام پدرِ مریم «یِهویاقیم» است که در انجیلِ یعقوب نامش ذکر شده است. مریم تنها فرزند اوست و بنا بر نقل‌ها او پیش از ولادت مریم از دنیا رفته است. اما بعضی دیگر از قرآن‌پژوهان این جابه‌جایی را صنعتی ادبی می‌دانند که قرآن عامدانه آن را به‌کار برده است. ادعای قرآن پژوهان درباره‌ی این آیه جای نقد و بررسی بیشتری دارد که در یادداشتی جداگانه به آن خواهم پرداخت. همچنین، درباره‌ی تفاوت روایت‌های موجود در انجیل‌های رسمیِ مسیحی، با روایت‌های موجود در انجیل‌های غیررسمی و روایتِ قرآن در یادداشتی جداگانه مطالبی خواهم نوشت.


📗 بخشی از مطالب این فرسته از منبع زیر برگرفته شده‌اند:
Reynolds, Gabriel Said. The Qur’an and the Bible: Text and Commentary. New Haven: Yale University Press, 2018.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_شانزدهم #جزء_شانزدهم (فرسته‌ی ۳ از ۳)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
🖼 ولادت عیسی به روایت قرآن. نقاش نامشخص است.

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes