عنقاء
7.37K subscribers
156 photos
79 videos
21 files
328 links
✨ عنقاء: جُستارهایی نقّادانه در دین‌پژوهی

🖋 ارتباط با مسؤول (زهیر میرکریمی)
https://t.me/zoheir_mirkarimi

💡 بازتاب‌دادن پژوهش‌های حوزه‌ی مطالعات ادیان به معنای تأیید یا رد آن‌ها نیست.
Download Telegram
🖼 اصحاب کهف. نقاشی نیمه‌ی سده‌ی شانزدهم میلادی در قزوین. سگ در نقاشی حاضر است.

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن (یادداشت ویژه: روایت مریم)


📖 سوره‌ی مریم، آیه‌های ۲ تا ۱۵

🔻 آیه‌های قرآن درباره‌ی زکریا و ولادت یحیی در این سوره مشابه بخش یکم از انجیل لوقا در عهد جدید است و تقریبا تمامی آنچه در این آیات آمده است در بخش یکم از انجیل لوقا نیز آمده است، البته لوقا در مواردی جزئیات و تفصیلِ بیشتری دارد. بخشی از آنچه در انجیل لوقا آمده است اما در قرآن ذکر نشده است اینچنین است:
📚 عهد جدید، انجیل لوقا، بخش ۱، بندهای ۵۹ تا ۶۴: و چنین روی داد که در روز هشتم، بهرِ ختنه کردن کودک آمدند. می‌خواستند بر او نام پدرش زکریا را نهند؛ لیک ‌مادر او به سخن درآمد و گفت: "نی، او یحیی نام خواهد گرفت." . او را گفتند: "از خویشاوندان تو کس این نام ندارد!" و از پدر به اشارت پرسید که می‌خواهد او چه نام گیرد. لوحی خواست و نگاشت: "نام او یحیی است"؛ و جملگی از این کار به شگفت آمدند. در دم دهان او گشوده گشت و زبانش باز شد و به سخن درآمد و خدای را متبارک خواند. [پ.س.]

🔻 در قرآن، زکریا به‌عنوان نشانه‌ای بر این‌که فرزندی خواهد داشت چند روز از تکلّم باز می‌ماند، ‌اما این محدودیت در انجیل لوقا تنبیهی است برای زکریا زیرا که مژده‌ی فرشته را باور نکرده است.
📚 عهد جدید، انجیل لوقا، بخش ۱، بندهای ۱۹ و ۲۰: و فرشته او را پاسخ گفت: "من جبرائیلم که در حضور خدا می‌ایستم و گسیل شده‌ام تا با تو سخن بگویم و ترا بشارت دهم. و اینک خاموش خواهی شد و سخن گفتن نتوانی تا آن روز که این امور واقع گردد،‌ چه کلام‌های مرا که در وقت خود محقق خواهد گشت، باور نکردی." [پ.س.]

🔻 تفاوت دیگر در مدت زمان این محدودیت برای زکریا است. در قرآن، طبق آیه‌ی ۱۰ از همین سوره، او تا سه شب نخواهد توانست با قومش سخن بگوید: «قَالَ رَبِّ اجْعَل لِّي آيَةً قَالَ آيَتُكَ أَلَّا تُكَلِّمَ النَّاسَ ثَلَاثَ لَيَالٍ سَوِيًّا»، و طبق آیه‌ی ۴۱ سوره‌ی آل عمران، او سه روز نخواهد توانست با مردم جز با اشاره سخن بگوید: «قَالَ رَبِّ اجْعَل لِّي آيَةً قَالَ آيَتُكَ أَلَّا تُكَلِّمَ النَّاسَ ثَلَاثَةَ أَيَّامٍ إِلَّا رَمْزًا». اما در انجیل لوقا، زکریا برای تنبیه، از زمانی که از فرشته مژده دریافت می‌کند تا زمان ولادت یحیی (یعنی بیش از ۹ ماه) نمی‌تواند سخن بگوید.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_شانزدهم #جزء_شانزدهم (فرسته‌ی ۱ از ۳)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
🖼 جبرئیل به زکریا مژده‌ی ولادت یحیی را می‌دهد. نقاشی از ویلیام بِلِیک در ۱۷۹۹ میلادی.

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن (یادداشت ویژه: روایت مریم)


📖 سوره‌ی مریم، آیه‌های ۱۶ تا ۳۵

🔻 در آیه‌ی ۱۶،‌ مریم به مکانی شرقی «مَكَانًا شَرْقِيًّا» می‌رود. از آنجایی که مریم در معبدی در اورشلیم ساکن بوده است می‌توان از این آیه دریافت که احتمالاً مکان معبد در شرق اورشلیم بوده است. کلیاتِ روایت بارداریِ مریم و ولادتِ عیسی در قرآن با انجیل‌های قانونی تقریباً هم‌خوانی دارد، اما به‌طور خاص با دو انجیلِ مشکوک یا پنهان (Apocryphal) که جزء انجیل‌های رسمیِ مسیحی نیستند مشابهت بسیاری دارد و بعضی از جزئیاتی که در روایتِ قرآن آمده است فقط در آن انجیل‌های غیررسمی موجودند: «انجیل یعقوب» (Gospel of James)؛ و «انجیل مَتّیِٰ جعلی» (Gospel of Pseudo-Matthew).

🔻 در انجیلِ یعقوب، مکان ولادت عیسی در «مکانی دور» ذکر شده است که با آیه‌ی ۲۲ مشابهت دارد: «فَحَمَلَتْهُ فَانتَبَذَتْ بِهِ مَكَانًا قَصِيًّا».
📚 انجیلِ یعقوب، بخش ۱۷، بند ۲؛ و بخش ۱۸، بند ۱: و آنان تا نیمه‌ی راه آمدند، و مریم به او گفت: "یوسف [نامزد مریم]، مرا از الاغ پایین بیاور، زیرا که فرزندی که با من است بر من فشار می‌آورد تا بیرون بیاید." و یوسف مریم را پایین آورد و به او گفت: "کجا باید تو را ببرم و شرمت را پنهان کنم؟ زیرا که اینجا بیابان است." و یوسف در آنجا غاری یافت و مریم را به درون آن برد، ... و به طلبِ قابله‌ای عبرانی در ناحیه‌ی بیت‌لحم بیرون رفت. [ز.م.]

🔻 از متن آشکار می‌شود که مریم به هنگام وضع حمل از اورشلیم بیرون رفته بوده است (شاید برای دوربودن از حرف مردمان، چه اینکه در سخن یوسف نیز این شرم بر زبان آورده شده است) و احتمالاً در نزدیکی بیت‌لحم (شهری با فاصله‌ی ۹ کیلومتر در جنوب اورشلیم) درد زایمان او را فراگرفته است.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_شانزدهم #جزء_شانزدهم (فرسته‌ی ۲ از ۳)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن (یادداشت ویژه: روایت مریم)


🔻 انجیل دوم، یعنی «انجیل مَتّیِٰ جعلی»، عباراتی در خود دارد که مشابه معجزاتی است که در قرآن برای زمانِ وضعِ حملِ مریم ذکر شده است. از جمله، خوردن از میوه‌ی درخت خرما، روان شدن چشمه، و سخن گفتن عیسی در نوزادی. اما این عبارات در انجیل مَتّیِٰ جعلی نه برای زمانِ ولادتِ عیسی، بلکه برای زمانی نقل شده‌اند که مریم به همراه نامزدش یوسف و عیسی که نوزاد است در حال گریز از اورشلیم به سوی مصرند. ماجرا در روایات مسیحی این‌گونه است که چندین روز پس از ولادت عیسی، یوسف خبردار می‌شود که حاکم در پی کشتن عیسی برآمده است، پس تصمیم می‌گیرد که با خانواده‌اش به مصر بگریزند.
📚 انجیل مَتّیِٰ جعلی، بخش ۲۰، بندهای ۱ و ۲:
اکنون در سومین روز سفرشان، همچنان که پیش می‌رفتند، مریمِ مقدّس از گرمای بسیارِ خورشید در صحرا خسته شده بود، و درخت خرمایی می‌دید. مریم به یوسف گفت: "دوست می‌دارم که اندکی در سایه‌ی این درخت استراحت کنم." و یوسف به سرعت او را به سوی درخت خرما پیش برد و او را از مَرکبش پیاده کرد. و هنگامی که مریمِ مقدّس نشست، به بالایِ درخت خرما نگاه کرد و دید که انباشته از خرما است، و به یوسف گفت: "آرزو دارم کسی بتواند مقداری از خرمای این درخت را بیاورد." و یوسف به او پاسخ داد: "از این سخنت متعجبم، زیرا که می‌بینی این درختِ خرما تا چه اندازه بلند است، و حتی متعجبم که به خوردنِ خرمای این درخت می‌اندیشی. در عوض، من در اندیشه‌ی کمبود آبم، که هم‌اینک چیزی در مَشک‌هایمان نمانده است، و چیزی نداریم که با آن بتوانیم قوای خود و حیواناتمان را تجدید کنیم."
آنگاه عیسیِ کودک،‌ که با چهره‌ای شاد بر دامانِ مادرش نشسته بود، به درختِ خرما گفت: "شاخه‌هایت را خم کن ای درخت و با خرمایت مادرم را قوّتی تازه ببخش." و پس از این فرمان درخت بی‌درنگ سرش را تا پای مریمِ مبارک خم کرد، و آنان از میوه‌اش برگرفتند که با آن قوای خود را تجدید کردند. اما پس از آنکه آنان همه‌ی خرماها را برگرفتند، درخت، که به فرمان عیسی سر خم کرده بود، همچنان سرخم‌کرده باقی مانده بود و منتظر بود تا به فرمان عیسی سر خود را دوباره بلند کند. سپس عیسی به درخت گفت: "ای درختِ خرما، بایست، و قوی باش، و به درختانِ من که در بهشتِ پدرم هستند بپیوند. و در زیرِ ریشه‌هایت جویِ آبی که در زیر زمین پنهان است را بگشا، و بگذار که آب‌ها جریان یابند تا ما بتوانیم تشنگی‌مان را با آن فروبنشانیم." و درخت بی‌درنگ سر بلند کرد، و آنجا از ریشه‌هایش چشمه‌ای از آبِ بسیار شفاف، تازه، و کاملاً صاف فَوَران کرد. [ز.م.]

🔻 در آیه‌ی ۲۸، مردم مریم را «خواهرِ هارون» (اُخت هارون) صدا می‌زنند. این عبارت محل مناقشه‌ها‌ی فراوانی میان مفسران مسلمان و قرآن‌پژوهان بوده است. بعضی از قرآن‌پژوهان ادعا می‌کنند که قرآن «مریم» مادرِ عیسی را با «میریام» خواهرِ هارون جا‌به‌جا کرده است؛ و خاندان «عمران» که خاندانِ «پدرِ موسی» بوده است را برای خاندانِ «پدرِ مریم» استفاده کرده است. میریام خواهرِ هارون و موسی است و همگی فرزندانِ عِمرام هستند. اما «عمرام» (که در قرآن با نام «عِمران» شناخته می‌شود) در قرآن پدرِ مریم شده است. شاهدی دیگری بر این ادعا، آیه‌ی ۳۵ سوره‌ی آل عمران است، آنجا که قرآن از مادرِ مریم با عنوان «همسرِ عمران» یاد می‌کند: «إِذْ قَالَتِ امْرَأَتُ عِمْرَانَ رَبِّ إِنِّي نَذَرْتُ لَكَ مَا فِي بَطْنِي مُحَرَّرًا». شاهد دیگر، آیه‌ی ۱۲ سوره‌ی تحریم است که در آن مریم «دختر عمران» نامیده می‌شود: «وَ مَرْيَمَ ابْنَتَ عِمْرَانَ». اما در متون بایبلی، عمرام یا عمران نسبتی با مریم ندارد، ‌و نام پدرِ مریم «یِهویاقیم» است که در انجیلِ یعقوب نامش ذکر شده است. مریم تنها فرزند اوست و بنا بر نقل‌ها او پیش از ولادت مریم از دنیا رفته است. اما بعضی دیگر از قرآن‌پژوهان این جابه‌جایی را صنعتی ادبی می‌دانند که قرآن عامدانه آن را به‌کار برده است. ادعای قرآن پژوهان درباره‌ی این آیه جای نقد و بررسی بیشتری دارد که در یادداشتی جداگانه به آن خواهم پرداخت. همچنین، درباره‌ی تفاوت روایت‌های موجود در انجیل‌های رسمیِ مسیحی، با روایت‌های موجود در انجیل‌های غیررسمی و روایتِ قرآن در یادداشتی جداگانه مطالبی خواهم نوشت.


📗 بخشی از مطالب این فرسته از منبع زیر برگرفته شده‌اند:
Reynolds, Gabriel Said. The Qur’an and the Bible: Text and Commentary. New Haven: Yale University Press, 2018.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_شانزدهم #جزء_شانزدهم (فرسته‌ی ۳ از ۳)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
🖼 ولادت عیسی به روایت قرآن. نقاش نامشخص است.

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن


📖 سوره‌ی انبیاء، آیه‌های ۵۱ تا ۷۰

🔻 در این آیه‌ها داستان ابراهیم در نوجوانی (فَتیً) روایت می‌شود که پدرش و قومش را نصیحت می‌کند و آنان را از توجه به بتان منع می‌کند؛ بتان را می‌شکند؛ دستگیر می‌شود و به آتش افکنده می‌شود؛ و آتش بر او سرد می‌شود. مشابه این روایت را می‌توان در متون میدراشی (تفسیری که علمای یهود بر توراه نوشته‌اند) یافت.
📚 تفسیرِ سفر پیدایش (Genesis Rabbah)، بخش ۳۸، فصل ۱۳ (که تفسیری است بر بند ۲۸ از بخش ۱۱ از سِفر پیدایش): تارَح [پدر ابراهیم] بُت‌ساز بود. باری او به جایی رفت و ابراهیم را بر جای خود گماشت تا بُت‌ها را بفروشد. مردی آمد و خواست که بتی بخرد. ابراهیم از او پرسید: "چند سال داری؟" او گفت: "پنجاه سال." ابراهیم گفت: "عجب است از مردی که پنجاه سال دارد و بُتی که یک‌روز عمر دارد را عبادت می‌کند!" دفعه‌ای دیگر، زنی با بشقابی پر از آرد آمد و از ابراهیم درخواست کرد که: "این را بگیر و به بُتان پیشکش کن." پس [از آنکه آن زن رفت] ابراهیم چُماقی برداشت و بت‌ها را شکست، و چماق را در دست بزرگترین بت گذاشت. هنگامی که پدرش بازگشت [ابراهیم را] عتاب کرد که: "تو با آنان چه کردی؟!" ابراهیم پاسخ داد: "نمی‌توانم ماجرا را از شما پنهان کنم. زنی آمد و بشقابی پُر از غذایی نیکو آورد و از من خواست که آن را به بت‌ها پیشکش کنم. یکی از بت‌ها گفت: «من باید اول غذا بخورم!» و در همان حال بت دیگری گفت: «من باید اول غذا بخورم!» پس بزرگترین بت بی‌درنگ برخاست، چماق را برداشت، و همه‌ی بت‌ها را شکست." تارَح گفت: "چرا مرا به سُخره گرفته‌ای؟ مگر بت‌ها شعور دارند؟" ابراهیم پاسخ داد: "آیا نباید گوش‌هایت آنچه دهانت هم‌اینک گفت را بشنوند؟" پس تارح بی‌درنگ او را گرفت و به نمرود تحویل داد.
نمرود گفت: "بیا تا آتش را بپرستیم." ابراهیم گفت: "بیا در عوض آب را بپرستیم که آتش را فرومی‌نشاند." نمرود گفت: "بیا آب را بپرستیم." ابراهیم گفت: "بیا در عوض ابرها را بپرستیم که آب را با خود می‌آورند." نمرود گفت: "بیا ابرها را بپرستیم." ابراهیم گفت: "بیا باد را بپرستیم که ابرها را پراکنده می‌کند." نمرود گفت: "بیا باد را بپرستیم." ابراهیم گفت: "بیا انسان را بپرستیم که می‌تواند در برابر باد تاب بیاورد." نمرود گفت: "تو فقط بگومگو می‌کنی، و ما هیچ چیز جز آتش را نمی‌پرستیم. بنگر که من تو را به درون آن خواهم انداخت، و بگذار که خدایت که تو او را سخت دوست می‌داری بیاید و تو را نجات بخشد."
در همان حال، «هاران» مردّد آنجا ایستاده بود؛ و با خود می‌اندیشید: "اگر ابراهیم پیروز گردد، خواهم گفت که عقیده‌ام همچون اوست، و اگر نمرود پیروز گردد،‌ خواهم گفت که در جانب نمرود هستم." هنگامی که ابراهیم به درون کوره‌ی سوزان فروافتاد و نجات یافت، نمرود از هاران پرسید: "عقیده‌ی تو کدام است؟" هاران پاسخ داد: "عقیده‌ی ابراهیم." نمرود بی‌درنگ او را فروگرفت و به درون آتش انداخت. احشاء او بسوخت و در حضور پدرش [تارح] بمُرد. [ز.م.]

🔻 در روایت‌های بایبلی، نمرود شکارچیِ توانمندی است و حاکمِ شهرِ اوُر است که ابراهیم در نوجوانی به همراه پدر و برادرانش در آن زندگی می‌کند. تارَح (پدرِ ابراهیم) سه فرزند دارد: اَبْرام (که بعد نامش به ابراهیم تغییر می‌کند)، ناحور، و هاران. هاران خود سه فرزند دارد که یکی از ‌آن‌ها لوط است؛ یعنی لوط برادرزاده‌ی ابراهیم است. در روایتِ میدراشی، نمرود ابراهیم را به درون آتش می‌افکند اما گزندی به ابراهیم نمی‌رسد. آنگاه نمرود از فرزندِ دیگرِ تارح، یعنی هاران، درباره‌ی عقیده‌اش می‌پرسد، و چون هاران جانب ابراهیم را می‌گیرد نمرود او را نیز به آتش می‌افکند؛ اما هاران در آتش در برابر چشمان پدرش می‌میرد.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_هفدهم #جزء_هفدهم (فرسته‌ی ۱ از ۲)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
👍1
🖼 روایت اسلامی از پرتاب ابراهیم با منجنیق به درون آتش. نقاشی از سده‌ی ۱۶ میلادی در عثمانی (یافت‌شده در کتابی در ترکیه)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن


📖 سوره‌ی انبیاء، آیه‌ی ۷۹
فَفَهَّمْنَاهَا سُلَيْمَانَ وَ كُلًّا آتَيْنَا حُكْمًا وَ عِلْمًا وَ سَخَّرْنَا مَعَ دَاوُودَ الْجِبَالَ يُسَبِّحْنَ وَ الطَّيْرَ وَ كُنَّا فَاعِلِينَ
پس آن [داورى‌] را به سليمان فهمانديم، و به هر يك [از آن دو] حكمت و دانش عطا كرديم، و كوه‌ها را با داوود و پرندگان به نيايش واداشتيم، و ما كننده [اين كار] بوديم.

🔻 باور موجود در قرآن درباره‌ی انتسابِ زبور (مزامیر) به داود با باور یهودیان و مسیحیان در زمانه‌ی ظهور قرآن هم‌خوانی دارد. هرچند امروزه می‌دانیم که تنها بخشی از مزامیر منسوب به داود است. نگارش و ویرایشِ مزامیر در طول پنج سده به دست نویسندگان گوناگونی انجام شده است. این آیه به بخشی از مزمور ۱۴۸ هم‌خوانی دارد.
📚 مزامیر، مزمور ۱۴۸، بندهای ۷ تا ۱۰: خداوند را از زمین تسبیح بخوانید، ای نهنگان و جمیع لُجّه‌ها. ای آتش و تگرگ و برف و مه و بادِ تند که فرمان او را به جا می‌آورید. ای کوه‌ها و تمام تلّ‌ها و درختان میوه‌دار و همه‌ی سروهای آزاد. ای وُحوش و جمیع بهایم و حشرات و مرغانِ بال‌دار. [ت.ق.]


📖 سوره‌ی انبیاء، آیه‌ی ۱۰۴
يَوْمَ نَطْوِي السَّمَاءَ كَطَيِّ السِّجِلِّ لِلْكُتُبِ كَمَا بَدَأْنَا أَوَّلَ خَلْقٍ نُّعِيدُهُ وَعْدًا عَلَيْنَا إِنَّا كُنَّا فَاعِلِينَ.
روزى كه آسمان را همچون در پيچيدن صفحه نامه‌ها در مى‌پيچيم. همان گونه كه بار نخست آفرينش را آغاز كرديم، دوباره آن را بازمى‌گردانيم. وعده‌اى است بر عهده ما، كه ما انجام‌دهنده آنيم.

🔻 استعاره‌ی «در هم پیچیدنِ آسمان‌ها» را می‌توان در بایبل عبری، کتابِ اِشَعْیا؛ و در عهد جدید، مکاشفه‌ی یوحنّا یافت.
📚 بایبل عبری، کتاب اِشَعْیا، بخش ۳۴، بند ۴ب: و تمامی لشکر آسمان از هم خواهند پاشید و آسمان مثل طومار پیچیده خواهد شد. و تمامی لشکر آن پژمرده خواهند گشت، بطوریکه برگ از مو بریزد و مثل میوه‌ی نارش از درخت انجیر. [ت.ق.]
📚 عهد جدید، مکاشفه‌ی یوحنّا، بخش ۶، بند ۱۴: و آسمان چون طوماری که آن را درپیچند ناپدید گشت، ‌و کوه‌ها و جزیره‌ها از جای خود کنده شدند. [پ.س.]


📗 بخشی از مطالب این فرسته از منبع زیر برگرفته شده‌اند:
Reynolds, Gabriel Said. The Qur’an and the Bible: Text and Commentary. New Haven: Yale University Press, 2018.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_هفدهم #جزء_هفدهم (فرسته‌ی ۲ از ۲)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن


📖 سوره‌ی مؤمنون، آیه‌ی ۲۷
فَإِذَا جَاءَ أَمْرُنَا وَ فَارَ التَّنُّورُ فَاسْلُكْ فِيهَا مِن كُلٍّ زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ وَ أَهْلَكَ إِلَّا مَن سَبَقَ عَلَيْهِ الْقَوْلُ مِنْهُمْ وَ لَا تُخَاطِبْنِي فِي الَّذِينَ ظَلَمُوا إِنَّهُم مُّغْرَقُونَ.
پس به او وحى كرديم كه: زير نظر ما و [به‌] وحى ما كشتى را بساز، و چون فرمان ما دررسيد و تنور به فَوَران آمد، پس در آن از هر نوع [حيوانى‌] دو تا [يكى نر و ديگرى ماده‌] با خانواده‌ات -بجز كسى از آنان كه حكم [عذاب ] بر او پيشى گرفته است- وارد كن، در باره كسانى كه ظلم كرده‌اند با من سخن مگوى، زيرا آن‌ها غرق خواهند شد.

🔻 معنا و مقصودِ عبارت «فَارَ التَّنُّور» در این آیه برای مفسران و مترجمان قرآن محل بحث و مناقشه بوده است. یکی از دلالت‌های این عبارت را از نقل‌هایی استخراج کرده‌اند که در آن‌ها ادعا شده است که در آغاز طوفانِ نوح، نخستین جایی که آب از آن جوشید یک تنور بوده است. همچنین گفته شده است که این عبارت اشاره‌ای است به شدت‌گرفتن و داغ‌شدنِ خشم و غضب الهی که باعث بروز طوفان شده است.

🔻 اما بافتار بایبلی قرآن در این مورد شاید راهگشا باشد. احتمال دارد که این عبارت بازتابی از سنّتی میدراشیِ یهودیان در قرآن باشد. در متنِ میدراشیِ «سِفرِ لاویانِ مبسوط» (Leviticus Rabbah) آمده است که آبِ طوفان «داغ و جوشان» بوده است؛ اما نه به این خاطر که از «تنور» جوشیده است، بلکه چون در جهنم جوشانده شده است. اگر کیهان‌شناسی سامی-قرآنی را در نظر داشته باشیم که جهنم در جهانِ زیرینِ زمین است، آن‌گاه تنوری که با درونِ زمین ارتباط دارد و زبانه‌های آتش دارد می‌تواند مکانی باشد که آب از جهنمی که در آن برای عذاب جوشانده شده است به بیرون فَوَران کند.
📚 سفرِ لاویانِ مبسوط، بخش ۷، بند ۶: رَبّی یوهانان گفت: "هر قطره‌ای از باران که یکتایِ مقدّس، که مبارک باد او، برای ایجادِ سیل فرومی‌فرستاد، آن را در جهنّم (گیهونوم) به‌جوش آورده بود."

🔻 مشابه این تعبیر در تَلمود نیز مشاهده می‌شود:
📚 تلمود بابِلی، سَنهِدرین (انجمن)، ۱۰۸ب: "آنان با هوس‌هایی سوزان گناه کردند، و با آبی سوزان مجازات شدند."

🔻 احتمال دارد که آیه‌ی ۲۵ سوره‌ی نوح نیز اشاره‌ای به همین سنّت داشته باشد؛ زیرا که در آن آیه «غرق‌شدن» و داخل‌شدن به «نار» یا همان آتشِ سوزان در کنار هم آمده‌اند، و خطایایِ قوم سببِ غرق‌شدن‌شان و اِدخال‌شان در آتش عنوان شده است: «مِّمَّا خَطِيئَاتِهِمْ أُغْرِقُوا فَأُدْخِلُوا نَارًا ...»

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_هجدهم #جزء_هجدهم (فرسته‌ی ۱ از ۲)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
🖼 طوفان. نقاشی اثر ایوان آیوازوفسکی در ۱۸۶۴ میلادی.

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن


📖 سوره‌ی مؤمنون، آیه‌ی ۹۶
اِدْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ السَّيِّئَةَ نَحْنُ أَعْلَمُ بِمَا يَصِفُونَ
بدى را به شيوه‌اى نيكو دفع كن. ما به آنچه وصف مى‌كنند داناتريم.
📚 عهد جدید، رساله به رومیان، بخش ۱۲، بند ۲۱: مگذار مغلوب بدی شوی، بلکه با نیکی بر بدی ظفر یاب.


📖 سوره‌ی نور، آیه‌‌ی ۲۴
يَوْمَ تَشْهَدُ عَلَيْهِمْ أَلْسِنَتُهُمْ وَ أَيْدِيهِمْ وَ أَرْجُلُهُم بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ.
در روزى كه زبان و دست‌ها و پاهايشان، بر ضد آنان براى آنچه انجام مى‌دادند، شهادت مى‌دهند.

🔻 در این آیه گفته شده است که اعضای بدنِ انسان در روز جزا علیه او شهادت می‌دهند. مشابه این آموزه را می‌توان در کتابِ اشعاری از یعقوبِ سروجی (درگذشت ۵۲۱ م.)، مسیحیِ سُریانی‌زبان، با عنوان «در باب پایان جهان و روز داوری» یافت. او در آنجا می‌نویسد: "در برابر عدالت، بدن‌های آدمیان همچون طومارهایی خواهند بود که تمامی اعمال‌شان بر آن‌ها نوشته ‌شده‌اند." همین آموزه را می‌توان در تلمود (تفسیر و شرح یهودیان بر بایبل عبری) نیز یافت.
📚 تلمودِ بابلی، میشنا، کتابِ موعد (اعیاد)، رساله‌ی حقیقه (پیشکش‌های اعیاد)، ۱۶ب: اما فرزانگان گفتند "اندام‌های انسان بر علیه او شهادت می‌دهند، زیرا که گفته شده است: «خداوند گفت که بدین‌سان شما شاهد‌ان من هستید و من خدا هستم.»" [ز.م.]


📖 سوره‌ی نور، آیه‌ی ۳۱
وَ قُل لِّلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَ يَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَ لَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَ لْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَىٰ جُيُوبِهِنَّ وَ لَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَىٰ عَوْرَاتِ النِّسَاءِ وَ لَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِن زِينَتِهِنَّ وَ تُوبُوا إِلَى اللَّـهِ جَمِيعًا أَيُّهَ الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ.
و به زنان با ايمان بگو: «ديدگان خود را [از هر نامحرمى‌] فرو بندند و پاكدامنى ورزند و زيورهاى خود را آشكار نگردانند مگر آنچه كه طبعاً از آن پيداست. و بايد روسرى خود را بر گردن خويش [فرو ]اندازند، و زيورهايشان را جز براى شوهرانشان يا پدرانشان يا پدران شوهرانشان يا پسرانشان يا پسران شوهرانشان يا برادرانشان يا پسران برادرانشان يا پسران خواهرانشان يا زنان [همكيش‌] خود يا كنيزانشان يا خدمتكاران مرد كه [از زن‌] بى‌نيازند يا كودكانى كه بر عورت‌هاى زنان وقوف حاصل نكرده‌اند، آشكار نكنند؛ و پاهاى خود را [به گونه‌اى به زمين‌] نكوبند تا آنچه از زينت‌شان نهفته مى‌دارند معلوم گردد. اى مؤمنان، همگى [از مرد و زن‌] به درگاه خدا توبه كنيد، اميد كه رستگار شويد.

🔻 این آیه ارائه‌دهنده‌ی الگوی قرآن برای رفتار مناسب و نحوه‌ی حضور زنان در جامعه است. هولگِر زِلِنتین در کتاب فرهنگِ شرعیِ قرآن (Qur’an’s Legal Culture) —که در آن به رابطه‌ی مسائل حقوقی و شرعی قرآن و بافتار برجا مانده از متون بایبلی پرداخته است— این آیه را بازتاب دهنده‌ی بخشی از کتاب «آموزه‌های رسولان» می‌داند. آموزه‌های حواریون (Didascalia Apostolorum) کتابی است که مسیحیانِ سُریانی‌زبان آن را در سده‌ی سوم میلادی نگاشته‌اند و دربردارنده‌ی فرامین کلیسا برای مسیحیان است.
📚 آموزه‌های حواریون، فصل ۳: اگر می‌خواهی که زنی مؤمن بگردی، فقط همسرت را خشنود ساز. و هنگامی که در کوچه راه می‌روی، سرت را با جامه‌ات بپوشان، که به سببِ حجابت زیباییِ بزرگِ تو می‌تواند پنهان بماند. و رخسارِ چهره‌ات را آرایش ننما، بلکه نگاهی سر-به-زیر داشته باش و محجوبانه قدم بردار.


📗 بخشی از مطالب این فرسته از منبع زیر برگرفته شده‌اند:
Reynolds, Gabriel Said. The Qur’an and the Bible: Text and Commentary. New Haven: Yale University Press, 2018.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_هجدهم #جزء_هجدهم (فرسته‌ی ۲ از ۲)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن


📖 سوره‌ی فرقان، آیه‌های ۵۳ و ۵۴
وَ هُوَ الَّذِي مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ هَـٰذَا عَذْبٌ فُرَاتٌ وَ هَـٰذَا مِلْحٌ أُجَاجٌ وَ جَعَلَ بَيْنَهُمَا بَرْزَخًا وَ حِجْرًا مَّحْجُورًا ﴿۵٣﴾ وَ هُوَ الَّذِي خَلَقَ مِنَ الْمَاءِ بَشَرًا فَجَعَلَهُ نَسَبًا وَ صِهْرًا وَ کَانَ رَبُّکَ قَدِيرًا ﴿۵۴﴾
و اوست کسى که دو دريا را موج‌زنان به سوى هم روان کرد: اين يکى شيرين [و] گوارا و آن يکى شور [و] تلخ است؛ و ميان آن دو، مانع و حريمى استوار قرار داد. ﴿۵٣﴾ و اوست کسى که از آب، بشرى آفريد و او را [داراى خويشاوندى‌] نسبى و دامادى قرار داد، و پروردگار تو همواره تواناست. ﴿۵۴﴾

🔻 بسیاری از مفسران مسلمان منظور از عبارت «مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ» را التقایِ آب شیرین رودخانه با آبِ شورِ دریاها می‌دانند. اما در بافتار بایبلیِ قرآن، ابتدای این آیه اشاره‌ای است به نظام کیهان‌شناختیِ سامی که در قرآن نیز بازتاب یافته است. نظام کیهان‌شناختی قرآن، چنانچه در یادداشت روز دوازدهم نوشتم، ترکیبی است از دو نظام کیهان‌شناختیِ رقیب در زمانه‌ی ظهور اسلام: کیهان‌شناسیِ سامی و کیهان‌شناسی یونانی-رومی (ارسطویی). در نظام کیهان‌شناختیِ سامی، آب‌های عالم در روزهای دوم و سوم آفرینش از هم جدا شده‌اند، بخشی از آب‌ها در آسمان است که نزول باران از آب‌های محبوس مانده در ورایِ گنبدِ آسمان است، و بخشی از آب‌ها در زمین است که آب شور دریاها را تشکیل می‌دهد. عبارت «وَ جَعَلَ بَيْنَهُمَا بَرْزَخًا وَ حِجْرًا مَّحْجُورًا» می‌تواند بازتابِ باور مردمان در دوران پساباستان باشد که عقیده داشتند گنبدی مستحکم آبِ آسمان را از آبِ زمین جداکرده است.

🔻 ریشه‌های این کیهان‌شناسی را می‌توان در آثارِ اِفرامِ سوریِ مسیحی نیز مشاهده کرد. او در تفسیری که بر بندِ هفتم از بخش یکم از سِفر پیدایش دارد می‌نویسد که خداوند در روز دوم آفرینش آبِ آسمان‌ها را از آب زمین جدا کرد، و آب آسمان تازه و شیرین باقی‌ماند و آبِ دریاها در روز سوم آفرینش شور گردید.
📚 تفسیرِ سِفر پیدایش، بخش ۱۳، بند ۱: چون که در دومین روز [از آفرینش] آب‌های عُلیا از آب‌های سُفلی به واسطه‌ی گنبدی که بین‌شان قرار گرفته بود جدا شده بودند، همچون آب‌های سُفلی شیرین بودند (آب‌های عُلیا آن آب‌هایی نبودند که در دریا در روز سومِ آفرینش شور شدند). [ز.م.]

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_نوزدهم #جزء_نوزدهم (فرسته‌ی ۱ از ۲)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
🖼 نمایی از کیهان‌شناسی سامی در دوران پساباستان. گنبد مستحکمی را می‌توان دید که آب شیرینِ آسمان‌ها و آبِ شور دریاهای زمین را از هم جدا می‌کند.

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن


📖 سوره‌ی شعراء، آیه‌های ۱۸ و ۱۹
قَالَ أَلَمْ نُرَبِّکَ فِينَا وَلِيدًا وَ لَبِثْتَ فِينَا مِنْ عُمُرِکَ سِنِينَ ﴿١٨﴾ وَ فَعَلْتَ فَعْلَتَکَ الَّتِي فَعَلْتَ وَ أَنتَ مِنَ الْکَافِرِينَ ﴿١٩﴾
[فرعون‌] گفت: «آيا تو را از کودکى در ميان خود نپرورديم و ساليانى چند از عمرت را پيش ما نماندى؟ ﴿١٨﴾ و [سرانجام‌] کار خود را کردى، و تو از ناسپاسانى.» ﴿١۹﴾

🔻 آموزه‌یِ برتری نسبت‌ها و پیوندهای ایمانی بر نسبت‌ها و پیوندهای خونی در قرآن در چند مورد تکرار شده است، از جمله در روایت نوح و پسرش که در طوفان غرق شد، و ابراهیم و پدرش که از مشرکان بود، و نسبت فرزند‌خواندگی موسی با فرعون. در این آیه، همانند موارد دیگر، قرآن نسبت و پیوند ایمانی را برتر از نسبت و پیوند خونی می‌داند.

🔻 قرآن ملاقاتِ موسی و فرعون را ملاقات فرزند‌خوانده‌ای با پدر‌خوانده‌اش می‌داند، یعنی فرعون در این آیه همان شخصی است که موسی را در نوزادی به خواستِ همسرش به فرزندخواندگی قبول کرده است. فرعون در آیه‌ی ۱۸ به موسی یادآوری می‌کند که او از کودکی در نزد فرعون پروده شده است. اما این روایت با متون بایبلی هم‌خوانی ندارد. در سِفر خروج، دختر فرعون موسی را از آب می‌گیرد و او را نزد خود نگه می‌دارد (نه فرعون). همچنین، موسی زمانی از مدین به مصر مراجعت می‌کند که آن فرعونی که در کودکی او را به فرزندخواندگی پذیرفته بوده است از دنیا رفته است و فرعونی دیگر بر تخت نشسته است. اما در قرآن تنها یک فرعون وجود دارد. چنین به نظر می‌آید که «فرعون» در قرآن نام خاص یک شخص است،‌ و نه عنوانی برای حاکمان مصر. شاهدی دیگر بر اینکه قرآن «فرعون» را نام خاصِ حاکم مصر در زمان موسی می‌داند این است که در روایت یوسف قرآن برای نام‌بردن از حاکم مصر از واژه‌ی «مَلِک» استفاده می‌کند، در حالی که در سِفر پیدایش «فرعون» آمده است.


📖 سوره‌ی شعراء، آیه‌های ۶۳ تا ۶۶
فَأَوْحَيْنَا إِلَىٰ مُوسَىٰ أَنِ اضْرِب بِّعَصَاکَ الْبَحْرَ فَانفَلَقَ فَکَانَ کُلُّ فِرْقٍ کَالطَّوْدِ الْعَظِيمِ ﴿۶۳﴾ وَ أَزْلَفْنَا ثَمَّ الْآخَرِينَ ﴿۶۴﴾ وَ أَنجَيْنَا مُوسَىٰ وَ مَن مَّعَهُ أَجْمَعِينَ ﴿۶۵﴾ ثُمَّ أَغْرَقْنَا الْآخَرِينَ ﴿۶۶﴾
پس به موسى وحى کرديم: «با عصاى خود بر اين دريا بزن.» تا از هم شکافت، و هر پاره‌اى همچون کوهى سترگ بود. ﴿۶۳﴾ و ديگران را بدانجا نزديک گردانيديم. ﴿۶۴﴾ و موسى و همه كسانى را كه همراه او بودند نجات داديم؛ ﴿۶۵﴾ آنگاه ديگران را غرق كرديم. ﴿۶۶﴾

🔻 این آیات تنها آیاتی در قرآن‌اند که در آن‌ها ذکری از شکافتن دریا برای بنی‌اسرائیل آمده است. این آیه‌ها را می‌توان با بندهایی از سِفر خروج مقایسه کرد.
📚 بایبل عبری، توراه، سِفر خروج، بخش ۱۴، بند‌های ۲۱ تا ۲۸: موسی دست بر دریا دراز کرد و یَهُوَه سراسر شب دریا را با باد شرقیِ تندی پس راند؛ آن را خشک ساخت و تمامی آب‌ها شکافته گشت. اسرائیلیان به میانه‌ی دریا درآمدند بی آن که خیس شوند و آب‌ها از راست و چپ دیواری بهر ایشان ساختند. مصریان از پی آنان روان گشتند و تمامی اسبان فرعون و ارابه‌ها و سواران او از پی ایشان به میانه‌ی دریا درآمدند. در پاس بامداد، یَهُوَه از ستون آتش و ابر به سوی اردوی مصریان درنگریست و در اردوی مصریان آشفتگی افکند. چرخ‌های ارابه‌هاشان را از حرکت بازداشت که دیگر جز به سختیِ زیاد پیش نمی‌رفتند. مصریان گفتند: "از برابر اسرائیل بگریزیم، چرا که یَهُوَه همراه ایشان با مصریان پیکار می‌کند!" یَهُوَه موسی را گفت: "دست خویش بر دریا دراز کن تا آب‌ها به روی مصریان و ارابه‌ها و سواران‌شان برگردد." موسی دست بر دریا دراز کرد و سپیده‌دمان دریا به بستر خود بازگشت. مصریان در حال گریز با آن رو در رو شدند و یَهُوَه مصریان را در میانه‌ی دریا سرنگون ساخت. آب‌ها برگشتند و ارابه‌ها و سوارانِ تمامیِ سپاه فرعون را که از پی ایشان به دریا درآمده بودند، در خود گرفت. یک تن از آنان باقی نماند. [پ.س.]


📗 بخشی از مطالب این فرسته از منبع زیر برگرفته شده‌اند:
Reynolds, Gabriel Said. The Qur’an and the Bible: Text and Commentary. New Haven: Yale University Press, 2018.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_نوزدهم #جزء_نوزدهم (فرسته‌ی ۲ از ۲)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
🖼 فرزندانِ اسرائیل از دریا عبور می‌کنند و سربازانِ فرعون در آب غرق می‌شوند. نقاشی اثرِ هِنری شوپِن، ۱۸۵۵ میلادی.

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن

📌 کلیدواژه‌ها: علمِ الهی؛ شیرخوارگیِ موسی؛ مرگِ قارون.


📖 سوره‌ی نمل، آیه‌ی ۷۵
وَ مَا مِنْ غَائِبَةٍ فِي السَّمَاءِ وَ الْأَرْضِ إِلَّا فِي كِتَابٍ مُّبِينٍ.
و هيچ پنهانى در آسمان و زمين نيست، مگر اينكه در كتابى روشن [درج‌] است.

🔻 مشابه این آموزه در مزامیر نیز وجود دارد:
📚 مزامیر، مزمور ۱۳۹ (حکمت و علم خدا)، بند ۱۶: چشمان تو جنینِ مرا دیده است و در دفتر تو همه ی اعضای من نوشته شده، در روزهایی که ساخته می‌شد، وقتی که یکی از آن‌ها وجود نداشت. [ت.ق.]


📖 سوره‌ی قصص، آیه‌ی ۱۲
وَ حَرَّمْنَا عَلَيْهِ الْمَرَاضِعَ مِن قَبْلُ فَقَالَتْ هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلَىٰ أَهْلِ بَيْتٍ يَكْفُلُونَهُ لَكُمْ وَ هُمْ لَهُ نَاصِحُونَ.
و از پيش، شير دايگان را بر او حرام گردانيده بوديم. پس [خواهرش آمد و] گفت: «آيا شما را بر خانواده‌اى راهنمايى كنم كه براى شما از وى سرپرستى كنند و خيرخواه او باشند؟»

🔻 روایت موسی که در ابتدای سوره‌ی قصص آمده است را می‌توان در بخش‌های ابتداییِ سِفر خروج یافت. البته روایتِ قرآن در مواردی با روایتِ سِفر خروج تفاوت دارد، از جمله اینکه در سِفر خروج دختر فرعون موسی را از آب می‌گیرد و می‌خواهد که او را «همچون یک فرزند» نگه دارد. اما در قرآن همسرِ فرعون موسی را از آب می‌گیرد و می‌خواهد که او را «به فرزندی» بپذیرد. افزون بر سِفر خروج، در بعضی از آیه‌های سوره‌ی قَصَص اشاراتی به متون تفسیریِ یهودی نیز وجود دارند. آیه‌ی ۱۲ اشاره‌ای است به باوری یهودی که در تلمودِ بابِلی ذکر شده است. موسی که قرار است در آینده «سخنِ خدا» را به زبان بیاورد، نمی‌تواند و نباید از پستانِ زنی «ناپاک» شیر بنوشد؛‌ بنابراین از نوشیدنِ شیرِ دایگان دیگر غیر از مادر خودش ابا می‌کند.
📚 تلمودِ بابِلی، کتابِ نَشیم (زنان)، رساله‌ی سوُطَه، ۱۲ب: آنگاه خواهرش [خواهرِ موسی، میریام] به دخترِ فرعون گفت: آیا اجازه دارم تا بروم و برای تو دایه‌ای از زنان عِبری را فرابخوانم؟ چرا فقط "از زنانِ عِبری"؟ این مطلب می‌آموزد که آنان موسی را تقریباً به تمامیِ زنانِ مصری عرضه کرده بوده‌اند اما او [از پستان آنان] نمی‌مکیده است. او گفت: آیا زبانی که از خدا سخن خواهد گفت اجازه دارد آنچه ناپاک است را بمکد؟!


📖 سوره‌ی قصص، آیه‌ی ۷۶
إِنَّ قَارُونَ كَانَ مِن قَوْمِ مُوسَىٰ فَبَغَىٰ عَلَيْهِمْ وَ آتَيْنَاهُ مِنَ الْكُنُوزِ مَا إِنَّ مَفَاتِحَهُ لَتَنُوءُ بِالْعُصْبَةِ أُولِي الْقُوَّةِ إِذْ قَالَ لَهُ قَوْمُهُ لَا تَفْرَحْ إِنَّ اللَّـهَ لَا يُحِبُّ الْفَرِحِينَ.
قارون از قوم موسى بود و بر آنان ستم كرد، و از گنجينه‌ها آن قدر به او داده بوديم كه كليدهاى آن‌ها بر گروه نيرومندى سنگين مى‌آمد، آنگاه كه قوم وى بدو گفتند: «شادى مكن كه خدا شادى‌كنندگان را دوست نمى‌دارد.»

🔻 در کتابِ اَعداد که بخشی از بایبلِ عِبری است، قارون علیه موسی شورش می‌کند و او را به زنا متهم می‌کند. موسی او را نفرین می‌کند و آنگاه او و همه‌ی اموالش و خانواده‌اش در زمین فرومی‌بلعیده می‌شوند. قارون در متون بایبلی با نامِ «قورَح» شناخته می‌شود.
📚 بایبل عبری، کتاب اَعداد، بخش ۱۶، بندهای ۲۸ تا ۳۳: موسی گفت: "بدین خواهید دانست که یَهُوَه مرا گسیل داشته است تا تمامی این کارها را انجام دهم و آن‌ها را به اراداه‌ی خویش نکنم: اگر این مردمان به مرگ طبیعی بمیرند و حکم مشترک همه‌ی آدمیان بر ایشان نازل گردد، بدین معنی است که یَهُوَه مرا گسیل نداشته است. لیک اگر یَهُوَه کاری بی‌سابقه کند، اگر زمین دهان خود بگشاید و آنان را با هرآنچه متعلق به ایشان است به کام خویش کشد و زنده‌زنده به منزلگه مردگان فروشوند، خواهید دانست این مردمان یَهُوَه را از خود رانده‌اند." چون ادای تمامی این سخنان را به پایان رساند، زمین زیر پاهای ایشان بشکافت ، زمین دهان خود گشود و آنان را به کام خویش کشید، آنان را با خانواده‌هایشان و جمله‌ی مردانِ قورَح و تمامیِ اموالِ وی. زنده‌زنده با هر آنچه به ایشان تعلق داشت، به منزلگه مردگان [شِئول] فروشدند. زمین آنان را در خود فروگرفت و از میان جمعیت ناپدید گشتند.

🔻 مفسران یهودی اشاره‌های سِفر اَعداد به اموال قارون را نشانه‌ای بر ثروتمندی او دانسته‌اند و گفته‌اند که: "کلیدهای مخازنِ گنج‌های قارون بارِ سیصد قاطر بوده است." (تلمودِ بابلی، سَنهِدرین، ۱۱۰آ)

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_بیستم #جزء_بیستم (فرسته‌ی ۱ از ۲)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
🖼 مرگِ قارون (زمین قارون را فرومی‌بلعد)، اثر گوستاو دورِه، ۱۸۶۵ میلادی.

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن

📌 موضوع: عددِ نمادینِ عمرِ نوح.


📖 سوره‌ی عنکبوت، آیه‌ی ۱۴
وَ لَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَىٰ قَوْمِهِ فَلَبِثَ فِيهِمْ أَلْفَ سَنَةٍ إِلَّا خَمْسِينَ عَامًا فَأَخَذَهُمُ الطُّوفَانُ وَ هُمْ ظَالِمُونَ
و به راستى، نوح را به سوى قومش فرستاديم، پس در ميان آنان نهصد و پنجاه سال درنگ كرد، تا طوفان آنها را در حالى كه ستمكار بودند فرا گرفت.

🔻 عمر نوح در سنّت اسلامی و مفسران مسلمان محل بحث‌های فراوانی بوده است؛ حتی در نقل‌هایی برای طول عمر بعضی از شخصیت‌های مذهبی در شیعه به طولِ عمرِ نوح استناد شده است. قرآن غیر از این آیه اشاره‌ای به عمر نوح نکرده است و هیچ‌جا علتی برای این طول عمرِ غیرمعمول ذکر نکرده است.

🔻 اما به نظر می‌آید که قرآن بازتاب دهنده‌ی تنها بخشی از آن چیزی است که در سِفر پیدایش درباره‌ی عمرِ بعضی از فرزندانِ آدم ذکر شده است. برای نمونه در بخشِ ۵ از سِفر پیدایش آمده است که: آدم ۹۳۰ سال، شیث ۹۱۲ سال، اَنوش ۹۵۰ سال، قَینان ۹۱۰ سال، مَهَلَلئیل ۸۹۵ سال، بارَد ۹۶۲ سال، خَنوخ ۳۶۵ سال، مَتوشالَح ۹۶۲ سال، لَمَک ۷۷۷ سال، و نوح ۹۵۰ سال عمر داشته‌اند. همچنین، این شخصیت‌های بایبلی در سنینی که امروزه سنِ ناباروری محسوب می‌شوند صاحب فرزند شده‌اند. برای نمونه، آدم در ۱۳۰ سالگی شیث را آورد، شیث در ۱۰۵ سالگی اَنوش را آورد، اَنوش در ۹۰ سالگی قَینان را آورد، قَینان در ۷۰ سالگی مَهَلَلئیل را آرود، مَهَلَلئیل در ۶۵ سالگی یارَد را آورد، یارَد در ۱۶۲ سالگی خَنوخ را آورد، خَنوخ در ۶۵ سالگی مَتوشالَح را آورد، مَتوشالَح در ۱۸۷ سالگی لَمَک را آورد، لَمَک در ۱۸۲ سالگی نوح را آورد، و نوح در ۵۰۰ سالگی سام و حام و یافَث را آورد.

🔻 پژوهشگران این اعداد را واقعی نمی‌دانند بلکه آن‌ها را اعدادی نمادین به‌حساب می‌آورند. ادعایِ عمر طولانی یا حکومتِ طولانی برای یک شخص در سنّت‌های میان‌رودانی (بین‌النهرین) نشان‌دهنده‌ی قدرت و اهمیت، و ارتباط او با امر قُدسی بوده است. برای نمونه، طبقِ کتیبه‌های یافت‌شده از تمدنِ سومر، «آلولیم» که یکی از پادشان سومری است، ۲۸۸۰۰ سال حکومت کرده است! نویسندگانِ بایبل که میراث‌دار سنّت‌های میان‌رودانی بوده‌اند نیز برای شخصیت‌های سِفر پیدایش طول عمرهای دراز ادعا کرده‌اند.

🔻 پژوهشگران با بررسی فرهنگ‌های میان‌رودانی دریافته‌اند که سومریان و بابلیان نظام شمارشِ شصت‌‌تایی (شصت‌شصتی) داشته‌اند. بازمانده‌های آن نظام عددی را هنوز می‌توان در تقسیم ساعت به ۶۰ دقیقه، و دقیقه به ۶۰ ثانیه، و محاسبات زوایا در مثلثات دید. همچنین عدد ۷ برای آن‌ها حالتی قدسی داشته‌ است. پژوهشگرانِ کتاب مقدس نشان‌داده‌اند که همگی اعدادی که برای طول عمر یا زمانِ فرزندآوریِ شخصیت‌های بایبلی در سِفر پیدایش ذکر شده‌اند ترکیبی از ماه و سال با مضارب ۶۰ و ۷ هستند.

🔻 افزون بر این، همه‌ی ۲۰ عددی که در بخشِ پنجم از سِفر پیدایش برای طول عمر یا زمان فرزندآوریِ آدم و فرزندانش ذکر شده‌اند فقط به یکی از این چهار رقم ختم می‌شوند: ۰، ۲، ۵، یا ۷. احتمالِ اینکه همه‌ی این ۲۰ عدد فقط به همین چهار رقم ختم بشوند «یک در صد میلیون» است. شواهدی که ذکر شدند می‌توانند نشان بدهند که طول عمر شخصیت‌های بایبلی اعدادی ساختگی‌اند و نشانگر طول عمر واقعی آن شخصیت نیستند. به نظر می‌آید که قرآن نیز طول عمرِ نمادینِ نوح را طبق آنچه در سِفر پیدایش آمده است در متنِ خود عیناً بازتاب داده است.
📚 بایبل عبری، سِفر پیدایش، بخش ۱۰، بند ۲۸ و ۲۹: پس از طوفان، نوح سیصد و پنجاه سال بزیست. تمامی مدت عمر نوح نهصد و پنجاه سال بود، پس آنگاه بمُرد.


📗 بخشی از مطالب این فرسته از منبع زیر برگرفته شده‌اند:
Reynolds, Gabriel Said. The Qur’an and the Bible: Text and Commentary. New Haven: Yale University Press, 2018.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_بیستم #جزء_بیستم (فرسته‌ی ۲ از ۲)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن

📌 موضوع‌: بازتابِ جنگ ساسانیانِ زرتشتی و رومیانِ مسیحی در قرآن


📖 سوره‌ی روم، آیه‌های ۱ تا ۵
غُلِبَتِ الرُّومُ ﴿٢﴾ فِي أَدْنَى الْأَرْضِ وَ هُم مِّن بَعْدِ غَلَبِهِمْ سَيَغْلِبُونَ ﴿٣﴾ فِي بِضْعِ سِنِينَ لِلَّـهِ الْأَمْرُ مِن قَبْلُ وَ مِن بَعْدُ وَ يَوْمَئِذٍ يَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ ﴿۴﴾ بِنَصْرِ اللَّـهِ يَنصُرُ مَن يَشَاءُ وَ هُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ ﴿۵﴾
روميان شكست خوردند، ﴿٢﴾ در نزديكترين سرزمين، و[لى‌] بعد از شكستشان، در ظرف چند سالى، به زودى پيروز خواهند گرديد. ﴿۳﴾ [فرجام‌] كار در گذشته و آينده از آن خداست، و در آن روز است كه مؤمنان از يارى خدا شاد مى‌گردند. ﴿۴﴾ هر كه را بخواهد يارى مى‌كند، و اوست شكست‌ناپذير مهربان. ﴿۵﴾

🔻 بسیاری از مفسران، این آیه‌ها را اشاره‌ای می‌دانند به جنگ‌هایِ میان حکومتِ ساسانی و حکومتِ بیزانس (یعنی میان ایران و رومِ شرقی) از ۶۰۲ تا ۶۲۸ میلادی. در همین راستا، آیه‌ی ۲ را اشاره‌ای می‌دانند به این‌که ساسانیان در ۶۱۳ میلادی دمشق را تصرّف کردند، یا به این‌که در ۶۱۴ میلادی اورشلیم را تصرّف کردند. آیه‌ی ۳ را نیز اشاره‌ای پیش‌گویانه به پیروزیِ بیزانس بر ساسانیان در نینوا در سال ۶۲۷ می‌دانند. اما بعضی پژوهشگران این آیه را گونه‌ای «پیش‌گوییِ پس از وقوعِ ماجرا» می‌دانند، به این نحو که آیه پس از رویداد گفته شده است اما در قالبِ عبارتی که در دستور زبان اشاره به آینده دارد. اما این ادعا که از سوی بعضی پژوهشگران مطرح شده است با ترتیب تاریخی سوره‌ها (که به ترتیب نزول معروف است) هم‌خوانی ندارد. زیرا در این صورت سوره‌ی عنکبوت را باید منسوب به سال‌های میانیِ زندگی پیامبر در مدینه دانست (در حدود سال پنجم هجری)، در حالی که در ترتیب نزولِ فعلی، این سوره منسوب به سال‌های پایانیِ زندگی پیامبر در مکه است. این مطلب بیشتر آشکار می‌شود اگر بدانیم که آغازِ دعوتِ پیامبر اسلام در ۱۳ پیش از هجرت، هجرت به مدینه در ۱ هجری، و وفات در ۱۱ هجری به‌ترتیب با سال‌های ۶۱۰، ۶۲۲، و ۶۳۲ میلادی مطابقت دارند. درباره‌ی «ترتیب نزول سوره‌ها و آیه‌ها» و میزان اعتبار آن در یادداشتی جداگانه خواهم نوشت.

🔻 اما افزون بر بحث‌های تاریخی، این آیه‌ها را می‌توان در راستای نگاهی «آخر‌الزمانی» نیز تفسیر کرد. باوری گسترده در میان مسیحیانِ بیزانس و فرهنگ‌های نزدیک به آن‌ها (که اعراب را می‌توان از آن جمله دانست) وجود داشت که پیروزیِ مقدّر و نهاییِ بیزانسِ مسیحی بر ساسانیانِ زرتشتی مقدمه‌ی ظهور مسیح و پایان جهان خواهد بود. با این نگاه، حضور مکرّرِ واژه‌ی «نصر» در آیه‌ی ۴ را می‌توان تبیین کرد که مژده‌بخش «پیروزی نهایی و آخر‌آلزمانی» است. البته این ادعا زمانی بیشتر معنادار خواهد بود که بدانیم در نگاه بعضی پژوهشگران، قرآن در مسیر متون بایبلی گامی به پیش نهاده است، و دعوت پیامبر اسلام در ابتدا اقدامی اصلاحی در سنّت یهودی-مسیحی بوده است که بعدها به‌صورت دینی جداگانه هویت یافته است (همان اتفاقی که برای اقدامِ اصلاحی عیسی در بطن یهودیت روی داد و او را به پیامبرِ دینی تازه تبدیل کرد). آیه‌های پایانیِ این سوره (۵۵ تا ۵۷)، همانند آیه‌های ابتداییِ آن، وعده‌های آخرالزمانی و شکستِ مجرمان را تکرار می‌کنند.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_بیست‌ویکم #جزء_بیست‌ویکم (فرسته‌ی ۱ از ۳)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes