عنقاء
7.37K subscribers
156 photos
79 videos
21 files
328 links
✨ عنقاء: جُستارهایی نقّادانه در دین‌پژوهی

🖋 ارتباط با مسؤول (زهیر میرکریمی)
https://t.me/zoheir_mirkarimi

💡 بازتاب‌دادن پژوهش‌های حوزه‌ی مطالعات ادیان به معنای تأیید یا رد آن‌ها نیست.
Download Telegram
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن


📖 سوره‌ی انبیاء، آیه‌های ۵۱ تا ۷۰

🔻 در این آیه‌ها داستان ابراهیم در نوجوانی (فَتیً) روایت می‌شود که پدرش و قومش را نصیحت می‌کند و آنان را از توجه به بتان منع می‌کند؛ بتان را می‌شکند؛ دستگیر می‌شود و به آتش افکنده می‌شود؛ و آتش بر او سرد می‌شود. مشابه این روایت را می‌توان در متون میدراشی (تفسیری که علمای یهود بر توراه نوشته‌اند) یافت.
📚 تفسیرِ سفر پیدایش (Genesis Rabbah)، بخش ۳۸، فصل ۱۳ (که تفسیری است بر بند ۲۸ از بخش ۱۱ از سِفر پیدایش): تارَح [پدر ابراهیم] بُت‌ساز بود. باری او به جایی رفت و ابراهیم را بر جای خود گماشت تا بُت‌ها را بفروشد. مردی آمد و خواست که بتی بخرد. ابراهیم از او پرسید: "چند سال داری؟" او گفت: "پنجاه سال." ابراهیم گفت: "عجب است از مردی که پنجاه سال دارد و بُتی که یک‌روز عمر دارد را عبادت می‌کند!" دفعه‌ای دیگر، زنی با بشقابی پر از آرد آمد و از ابراهیم درخواست کرد که: "این را بگیر و به بُتان پیشکش کن." پس [از آنکه آن زن رفت] ابراهیم چُماقی برداشت و بت‌ها را شکست، و چماق را در دست بزرگترین بت گذاشت. هنگامی که پدرش بازگشت [ابراهیم را] عتاب کرد که: "تو با آنان چه کردی؟!" ابراهیم پاسخ داد: "نمی‌توانم ماجرا را از شما پنهان کنم. زنی آمد و بشقابی پُر از غذایی نیکو آورد و از من خواست که آن را به بت‌ها پیشکش کنم. یکی از بت‌ها گفت: «من باید اول غذا بخورم!» و در همان حال بت دیگری گفت: «من باید اول غذا بخورم!» پس بزرگترین بت بی‌درنگ برخاست، چماق را برداشت، و همه‌ی بت‌ها را شکست." تارَح گفت: "چرا مرا به سُخره گرفته‌ای؟ مگر بت‌ها شعور دارند؟" ابراهیم پاسخ داد: "آیا نباید گوش‌هایت آنچه دهانت هم‌اینک گفت را بشنوند؟" پس تارح بی‌درنگ او را گرفت و به نمرود تحویل داد.
نمرود گفت: "بیا تا آتش را بپرستیم." ابراهیم گفت: "بیا در عوض آب را بپرستیم که آتش را فرومی‌نشاند." نمرود گفت: "بیا آب را بپرستیم." ابراهیم گفت: "بیا در عوض ابرها را بپرستیم که آب را با خود می‌آورند." نمرود گفت: "بیا ابرها را بپرستیم." ابراهیم گفت: "بیا باد را بپرستیم که ابرها را پراکنده می‌کند." نمرود گفت: "بیا باد را بپرستیم." ابراهیم گفت: "بیا انسان را بپرستیم که می‌تواند در برابر باد تاب بیاورد." نمرود گفت: "تو فقط بگومگو می‌کنی، و ما هیچ چیز جز آتش را نمی‌پرستیم. بنگر که من تو را به درون آن خواهم انداخت، و بگذار که خدایت که تو او را سخت دوست می‌داری بیاید و تو را نجات بخشد."
در همان حال، «هاران» مردّد آنجا ایستاده بود؛ و با خود می‌اندیشید: "اگر ابراهیم پیروز گردد، خواهم گفت که عقیده‌ام همچون اوست، و اگر نمرود پیروز گردد،‌ خواهم گفت که در جانب نمرود هستم." هنگامی که ابراهیم به درون کوره‌ی سوزان فروافتاد و نجات یافت، نمرود از هاران پرسید: "عقیده‌ی تو کدام است؟" هاران پاسخ داد: "عقیده‌ی ابراهیم." نمرود بی‌درنگ او را فروگرفت و به درون آتش انداخت. احشاء او بسوخت و در حضور پدرش [تارح] بمُرد. [ز.م.]

🔻 در روایت‌های بایبلی، نمرود شکارچیِ توانمندی است و حاکمِ شهرِ اوُر است که ابراهیم در نوجوانی به همراه پدر و برادرانش در آن زندگی می‌کند. تارَح (پدرِ ابراهیم) سه فرزند دارد: اَبْرام (که بعد نامش به ابراهیم تغییر می‌کند)، ناحور، و هاران. هاران خود سه فرزند دارد که یکی از ‌آن‌ها لوط است؛ یعنی لوط برادرزاده‌ی ابراهیم است. در روایتِ میدراشی، نمرود ابراهیم را به درون آتش می‌افکند اما گزندی به ابراهیم نمی‌رسد. آنگاه نمرود از فرزندِ دیگرِ تارح، یعنی هاران، درباره‌ی عقیده‌اش می‌پرسد، و چون هاران جانب ابراهیم را می‌گیرد نمرود او را نیز به آتش می‌افکند؛ اما هاران در آتش در برابر چشمان پدرش می‌میرد.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_هفدهم #جزء_هفدهم (فرسته‌ی ۱ از ۲)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
👍1
🖼 روایت اسلامی از پرتاب ابراهیم با منجنیق به درون آتش. نقاشی از سده‌ی ۱۶ میلادی در عثمانی (یافت‌شده در کتابی در ترکیه)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن


📖 سوره‌ی انبیاء، آیه‌ی ۷۹
فَفَهَّمْنَاهَا سُلَيْمَانَ وَ كُلًّا آتَيْنَا حُكْمًا وَ عِلْمًا وَ سَخَّرْنَا مَعَ دَاوُودَ الْجِبَالَ يُسَبِّحْنَ وَ الطَّيْرَ وَ كُنَّا فَاعِلِينَ
پس آن [داورى‌] را به سليمان فهمانديم، و به هر يك [از آن دو] حكمت و دانش عطا كرديم، و كوه‌ها را با داوود و پرندگان به نيايش واداشتيم، و ما كننده [اين كار] بوديم.

🔻 باور موجود در قرآن درباره‌ی انتسابِ زبور (مزامیر) به داود با باور یهودیان و مسیحیان در زمانه‌ی ظهور قرآن هم‌خوانی دارد. هرچند امروزه می‌دانیم که تنها بخشی از مزامیر منسوب به داود است. نگارش و ویرایشِ مزامیر در طول پنج سده به دست نویسندگان گوناگونی انجام شده است. این آیه به بخشی از مزمور ۱۴۸ هم‌خوانی دارد.
📚 مزامیر، مزمور ۱۴۸، بندهای ۷ تا ۱۰: خداوند را از زمین تسبیح بخوانید، ای نهنگان و جمیع لُجّه‌ها. ای آتش و تگرگ و برف و مه و بادِ تند که فرمان او را به جا می‌آورید. ای کوه‌ها و تمام تلّ‌ها و درختان میوه‌دار و همه‌ی سروهای آزاد. ای وُحوش و جمیع بهایم و حشرات و مرغانِ بال‌دار. [ت.ق.]


📖 سوره‌ی انبیاء، آیه‌ی ۱۰۴
يَوْمَ نَطْوِي السَّمَاءَ كَطَيِّ السِّجِلِّ لِلْكُتُبِ كَمَا بَدَأْنَا أَوَّلَ خَلْقٍ نُّعِيدُهُ وَعْدًا عَلَيْنَا إِنَّا كُنَّا فَاعِلِينَ.
روزى كه آسمان را همچون در پيچيدن صفحه نامه‌ها در مى‌پيچيم. همان گونه كه بار نخست آفرينش را آغاز كرديم، دوباره آن را بازمى‌گردانيم. وعده‌اى است بر عهده ما، كه ما انجام‌دهنده آنيم.

🔻 استعاره‌ی «در هم پیچیدنِ آسمان‌ها» را می‌توان در بایبل عبری، کتابِ اِشَعْیا؛ و در عهد جدید، مکاشفه‌ی یوحنّا یافت.
📚 بایبل عبری، کتاب اِشَعْیا، بخش ۳۴، بند ۴ب: و تمامی لشکر آسمان از هم خواهند پاشید و آسمان مثل طومار پیچیده خواهد شد. و تمامی لشکر آن پژمرده خواهند گشت، بطوریکه برگ از مو بریزد و مثل میوه‌ی نارش از درخت انجیر. [ت.ق.]
📚 عهد جدید، مکاشفه‌ی یوحنّا، بخش ۶، بند ۱۴: و آسمان چون طوماری که آن را درپیچند ناپدید گشت، ‌و کوه‌ها و جزیره‌ها از جای خود کنده شدند. [پ.س.]


📗 بخشی از مطالب این فرسته از منبع زیر برگرفته شده‌اند:
Reynolds, Gabriel Said. The Qur’an and the Bible: Text and Commentary. New Haven: Yale University Press, 2018.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_هفدهم #جزء_هفدهم (فرسته‌ی ۲ از ۲)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن


📖 سوره‌ی مؤمنون، آیه‌ی ۲۷
فَإِذَا جَاءَ أَمْرُنَا وَ فَارَ التَّنُّورُ فَاسْلُكْ فِيهَا مِن كُلٍّ زَوْجَيْنِ اثْنَيْنِ وَ أَهْلَكَ إِلَّا مَن سَبَقَ عَلَيْهِ الْقَوْلُ مِنْهُمْ وَ لَا تُخَاطِبْنِي فِي الَّذِينَ ظَلَمُوا إِنَّهُم مُّغْرَقُونَ.
پس به او وحى كرديم كه: زير نظر ما و [به‌] وحى ما كشتى را بساز، و چون فرمان ما دررسيد و تنور به فَوَران آمد، پس در آن از هر نوع [حيوانى‌] دو تا [يكى نر و ديگرى ماده‌] با خانواده‌ات -بجز كسى از آنان كه حكم [عذاب ] بر او پيشى گرفته است- وارد كن، در باره كسانى كه ظلم كرده‌اند با من سخن مگوى، زيرا آن‌ها غرق خواهند شد.

🔻 معنا و مقصودِ عبارت «فَارَ التَّنُّور» در این آیه برای مفسران و مترجمان قرآن محل بحث و مناقشه بوده است. یکی از دلالت‌های این عبارت را از نقل‌هایی استخراج کرده‌اند که در آن‌ها ادعا شده است که در آغاز طوفانِ نوح، نخستین جایی که آب از آن جوشید یک تنور بوده است. همچنین گفته شده است که این عبارت اشاره‌ای است به شدت‌گرفتن و داغ‌شدنِ خشم و غضب الهی که باعث بروز طوفان شده است.

🔻 اما بافتار بایبلی قرآن در این مورد شاید راهگشا باشد. احتمال دارد که این عبارت بازتابی از سنّتی میدراشیِ یهودیان در قرآن باشد. در متنِ میدراشیِ «سِفرِ لاویانِ مبسوط» (Leviticus Rabbah) آمده است که آبِ طوفان «داغ و جوشان» بوده است؛ اما نه به این خاطر که از «تنور» جوشیده است، بلکه چون در جهنم جوشانده شده است. اگر کیهان‌شناسی سامی-قرآنی را در نظر داشته باشیم که جهنم در جهانِ زیرینِ زمین است، آن‌گاه تنوری که با درونِ زمین ارتباط دارد و زبانه‌های آتش دارد می‌تواند مکانی باشد که آب از جهنمی که در آن برای عذاب جوشانده شده است به بیرون فَوَران کند.
📚 سفرِ لاویانِ مبسوط، بخش ۷، بند ۶: رَبّی یوهانان گفت: "هر قطره‌ای از باران که یکتایِ مقدّس، که مبارک باد او، برای ایجادِ سیل فرومی‌فرستاد، آن را در جهنّم (گیهونوم) به‌جوش آورده بود."

🔻 مشابه این تعبیر در تَلمود نیز مشاهده می‌شود:
📚 تلمود بابِلی، سَنهِدرین (انجمن)، ۱۰۸ب: "آنان با هوس‌هایی سوزان گناه کردند، و با آبی سوزان مجازات شدند."

🔻 احتمال دارد که آیه‌ی ۲۵ سوره‌ی نوح نیز اشاره‌ای به همین سنّت داشته باشد؛ زیرا که در آن آیه «غرق‌شدن» و داخل‌شدن به «نار» یا همان آتشِ سوزان در کنار هم آمده‌اند، و خطایایِ قوم سببِ غرق‌شدن‌شان و اِدخال‌شان در آتش عنوان شده است: «مِّمَّا خَطِيئَاتِهِمْ أُغْرِقُوا فَأُدْخِلُوا نَارًا ...»

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_هجدهم #جزء_هجدهم (فرسته‌ی ۱ از ۲)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
🖼 طوفان. نقاشی اثر ایوان آیوازوفسکی در ۱۸۶۴ میلادی.

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن


📖 سوره‌ی مؤمنون، آیه‌ی ۹۶
اِدْفَعْ بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ السَّيِّئَةَ نَحْنُ أَعْلَمُ بِمَا يَصِفُونَ
بدى را به شيوه‌اى نيكو دفع كن. ما به آنچه وصف مى‌كنند داناتريم.
📚 عهد جدید، رساله به رومیان، بخش ۱۲، بند ۲۱: مگذار مغلوب بدی شوی، بلکه با نیکی بر بدی ظفر یاب.


📖 سوره‌ی نور، آیه‌‌ی ۲۴
يَوْمَ تَشْهَدُ عَلَيْهِمْ أَلْسِنَتُهُمْ وَ أَيْدِيهِمْ وَ أَرْجُلُهُم بِمَا كَانُوا يَعْمَلُونَ.
در روزى كه زبان و دست‌ها و پاهايشان، بر ضد آنان براى آنچه انجام مى‌دادند، شهادت مى‌دهند.

🔻 در این آیه گفته شده است که اعضای بدنِ انسان در روز جزا علیه او شهادت می‌دهند. مشابه این آموزه را می‌توان در کتابِ اشعاری از یعقوبِ سروجی (درگذشت ۵۲۱ م.)، مسیحیِ سُریانی‌زبان، با عنوان «در باب پایان جهان و روز داوری» یافت. او در آنجا می‌نویسد: "در برابر عدالت، بدن‌های آدمیان همچون طومارهایی خواهند بود که تمامی اعمال‌شان بر آن‌ها نوشته ‌شده‌اند." همین آموزه را می‌توان در تلمود (تفسیر و شرح یهودیان بر بایبل عبری) نیز یافت.
📚 تلمودِ بابلی، میشنا، کتابِ موعد (اعیاد)، رساله‌ی حقیقه (پیشکش‌های اعیاد)، ۱۶ب: اما فرزانگان گفتند "اندام‌های انسان بر علیه او شهادت می‌دهند، زیرا که گفته شده است: «خداوند گفت که بدین‌سان شما شاهد‌ان من هستید و من خدا هستم.»" [ز.م.]


📖 سوره‌ی نور، آیه‌ی ۳۱
وَ قُل لِّلْمُؤْمِنَاتِ يَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصَارِهِنَّ وَ يَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَ لَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا مَا ظَهَرَ مِنْهَا وَ لْيَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلَىٰ جُيُوبِهِنَّ وَ لَا يُبْدِينَ زِينَتَهُنَّ إِلَّا لِبُعُولَتِهِنَّ أَوْ آبَائِهِنَّ أَوْ آبَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ أَبْنَائِهِنَّ أَوْ أَبْنَاءِ بُعُولَتِهِنَّ أَوْ إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي إِخْوَانِهِنَّ أَوْ بَنِي أَخَوَاتِهِنَّ أَوْ نِسَائِهِنَّ أَوْ مَا مَلَكَتْ أَيْمَانُهُنَّ أَوِ التَّابِعِينَ غَيْرِ أُولِي الْإِرْبَةِ مِنَ الرِّجَالِ أَوِ الطِّفْلِ الَّذِينَ لَمْ يَظْهَرُوا عَلَىٰ عَوْرَاتِ النِّسَاءِ وَ لَا يَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِيُعْلَمَ مَا يُخْفِينَ مِن زِينَتِهِنَّ وَ تُوبُوا إِلَى اللَّـهِ جَمِيعًا أَيُّهَ الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ.
و به زنان با ايمان بگو: «ديدگان خود را [از هر نامحرمى‌] فرو بندند و پاكدامنى ورزند و زيورهاى خود را آشكار نگردانند مگر آنچه كه طبعاً از آن پيداست. و بايد روسرى خود را بر گردن خويش [فرو ]اندازند، و زيورهايشان را جز براى شوهرانشان يا پدرانشان يا پدران شوهرانشان يا پسرانشان يا پسران شوهرانشان يا برادرانشان يا پسران برادرانشان يا پسران خواهرانشان يا زنان [همكيش‌] خود يا كنيزانشان يا خدمتكاران مرد كه [از زن‌] بى‌نيازند يا كودكانى كه بر عورت‌هاى زنان وقوف حاصل نكرده‌اند، آشكار نكنند؛ و پاهاى خود را [به گونه‌اى به زمين‌] نكوبند تا آنچه از زينت‌شان نهفته مى‌دارند معلوم گردد. اى مؤمنان، همگى [از مرد و زن‌] به درگاه خدا توبه كنيد، اميد كه رستگار شويد.

🔻 این آیه ارائه‌دهنده‌ی الگوی قرآن برای رفتار مناسب و نحوه‌ی حضور زنان در جامعه است. هولگِر زِلِنتین در کتاب فرهنگِ شرعیِ قرآن (Qur’an’s Legal Culture) —که در آن به رابطه‌ی مسائل حقوقی و شرعی قرآن و بافتار برجا مانده از متون بایبلی پرداخته است— این آیه را بازتاب دهنده‌ی بخشی از کتاب «آموزه‌های رسولان» می‌داند. آموزه‌های حواریون (Didascalia Apostolorum) کتابی است که مسیحیانِ سُریانی‌زبان آن را در سده‌ی سوم میلادی نگاشته‌اند و دربردارنده‌ی فرامین کلیسا برای مسیحیان است.
📚 آموزه‌های حواریون، فصل ۳: اگر می‌خواهی که زنی مؤمن بگردی، فقط همسرت را خشنود ساز. و هنگامی که در کوچه راه می‌روی، سرت را با جامه‌ات بپوشان، که به سببِ حجابت زیباییِ بزرگِ تو می‌تواند پنهان بماند. و رخسارِ چهره‌ات را آرایش ننما، بلکه نگاهی سر-به-زیر داشته باش و محجوبانه قدم بردار.


📗 بخشی از مطالب این فرسته از منبع زیر برگرفته شده‌اند:
Reynolds, Gabriel Said. The Qur’an and the Bible: Text and Commentary. New Haven: Yale University Press, 2018.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_هجدهم #جزء_هجدهم (فرسته‌ی ۲ از ۲)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن


📖 سوره‌ی فرقان، آیه‌های ۵۳ و ۵۴
وَ هُوَ الَّذِي مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ هَـٰذَا عَذْبٌ فُرَاتٌ وَ هَـٰذَا مِلْحٌ أُجَاجٌ وَ جَعَلَ بَيْنَهُمَا بَرْزَخًا وَ حِجْرًا مَّحْجُورًا ﴿۵٣﴾ وَ هُوَ الَّذِي خَلَقَ مِنَ الْمَاءِ بَشَرًا فَجَعَلَهُ نَسَبًا وَ صِهْرًا وَ کَانَ رَبُّکَ قَدِيرًا ﴿۵۴﴾
و اوست کسى که دو دريا را موج‌زنان به سوى هم روان کرد: اين يکى شيرين [و] گوارا و آن يکى شور [و] تلخ است؛ و ميان آن دو، مانع و حريمى استوار قرار داد. ﴿۵٣﴾ و اوست کسى که از آب، بشرى آفريد و او را [داراى خويشاوندى‌] نسبى و دامادى قرار داد، و پروردگار تو همواره تواناست. ﴿۵۴﴾

🔻 بسیاری از مفسران مسلمان منظور از عبارت «مَرَجَ الْبَحْرَيْنِ» را التقایِ آب شیرین رودخانه با آبِ شورِ دریاها می‌دانند. اما در بافتار بایبلیِ قرآن، ابتدای این آیه اشاره‌ای است به نظام کیهان‌شناختیِ سامی که در قرآن نیز بازتاب یافته است. نظام کیهان‌شناختی قرآن، چنانچه در یادداشت روز دوازدهم نوشتم، ترکیبی است از دو نظام کیهان‌شناختیِ رقیب در زمانه‌ی ظهور اسلام: کیهان‌شناسیِ سامی و کیهان‌شناسی یونانی-رومی (ارسطویی). در نظام کیهان‌شناختیِ سامی، آب‌های عالم در روزهای دوم و سوم آفرینش از هم جدا شده‌اند، بخشی از آب‌ها در آسمان است که نزول باران از آب‌های محبوس مانده در ورایِ گنبدِ آسمان است، و بخشی از آب‌ها در زمین است که آب شور دریاها را تشکیل می‌دهد. عبارت «وَ جَعَلَ بَيْنَهُمَا بَرْزَخًا وَ حِجْرًا مَّحْجُورًا» می‌تواند بازتابِ باور مردمان در دوران پساباستان باشد که عقیده داشتند گنبدی مستحکم آبِ آسمان را از آبِ زمین جداکرده است.

🔻 ریشه‌های این کیهان‌شناسی را می‌توان در آثارِ اِفرامِ سوریِ مسیحی نیز مشاهده کرد. او در تفسیری که بر بندِ هفتم از بخش یکم از سِفر پیدایش دارد می‌نویسد که خداوند در روز دوم آفرینش آبِ آسمان‌ها را از آب زمین جدا کرد، و آب آسمان تازه و شیرین باقی‌ماند و آبِ دریاها در روز سوم آفرینش شور گردید.
📚 تفسیرِ سِفر پیدایش، بخش ۱۳، بند ۱: چون که در دومین روز [از آفرینش] آب‌های عُلیا از آب‌های سُفلی به واسطه‌ی گنبدی که بین‌شان قرار گرفته بود جدا شده بودند، همچون آب‌های سُفلی شیرین بودند (آب‌های عُلیا آن آب‌هایی نبودند که در دریا در روز سومِ آفرینش شور شدند). [ز.م.]

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_نوزدهم #جزء_نوزدهم (فرسته‌ی ۱ از ۲)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
🖼 نمایی از کیهان‌شناسی سامی در دوران پساباستان. گنبد مستحکمی را می‌توان دید که آب شیرینِ آسمان‌ها و آبِ شور دریاهای زمین را از هم جدا می‌کند.

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن


📖 سوره‌ی شعراء، آیه‌های ۱۸ و ۱۹
قَالَ أَلَمْ نُرَبِّکَ فِينَا وَلِيدًا وَ لَبِثْتَ فِينَا مِنْ عُمُرِکَ سِنِينَ ﴿١٨﴾ وَ فَعَلْتَ فَعْلَتَکَ الَّتِي فَعَلْتَ وَ أَنتَ مِنَ الْکَافِرِينَ ﴿١٩﴾
[فرعون‌] گفت: «آيا تو را از کودکى در ميان خود نپرورديم و ساليانى چند از عمرت را پيش ما نماندى؟ ﴿١٨﴾ و [سرانجام‌] کار خود را کردى، و تو از ناسپاسانى.» ﴿١۹﴾

🔻 آموزه‌یِ برتری نسبت‌ها و پیوندهای ایمانی بر نسبت‌ها و پیوندهای خونی در قرآن در چند مورد تکرار شده است، از جمله در روایت نوح و پسرش که در طوفان غرق شد، و ابراهیم و پدرش که از مشرکان بود، و نسبت فرزند‌خواندگی موسی با فرعون. در این آیه، همانند موارد دیگر، قرآن نسبت و پیوند ایمانی را برتر از نسبت و پیوند خونی می‌داند.

🔻 قرآن ملاقاتِ موسی و فرعون را ملاقات فرزند‌خوانده‌ای با پدر‌خوانده‌اش می‌داند، یعنی فرعون در این آیه همان شخصی است که موسی را در نوزادی به خواستِ همسرش به فرزندخواندگی قبول کرده است. فرعون در آیه‌ی ۱۸ به موسی یادآوری می‌کند که او از کودکی در نزد فرعون پروده شده است. اما این روایت با متون بایبلی هم‌خوانی ندارد. در سِفر خروج، دختر فرعون موسی را از آب می‌گیرد و او را نزد خود نگه می‌دارد (نه فرعون). همچنین، موسی زمانی از مدین به مصر مراجعت می‌کند که آن فرعونی که در کودکی او را به فرزندخواندگی پذیرفته بوده است از دنیا رفته است و فرعونی دیگر بر تخت نشسته است. اما در قرآن تنها یک فرعون وجود دارد. چنین به نظر می‌آید که «فرعون» در قرآن نام خاص یک شخص است،‌ و نه عنوانی برای حاکمان مصر. شاهدی دیگر بر اینکه قرآن «فرعون» را نام خاصِ حاکم مصر در زمان موسی می‌داند این است که در روایت یوسف قرآن برای نام‌بردن از حاکم مصر از واژه‌ی «مَلِک» استفاده می‌کند، در حالی که در سِفر پیدایش «فرعون» آمده است.


📖 سوره‌ی شعراء، آیه‌های ۶۳ تا ۶۶
فَأَوْحَيْنَا إِلَىٰ مُوسَىٰ أَنِ اضْرِب بِّعَصَاکَ الْبَحْرَ فَانفَلَقَ فَکَانَ کُلُّ فِرْقٍ کَالطَّوْدِ الْعَظِيمِ ﴿۶۳﴾ وَ أَزْلَفْنَا ثَمَّ الْآخَرِينَ ﴿۶۴﴾ وَ أَنجَيْنَا مُوسَىٰ وَ مَن مَّعَهُ أَجْمَعِينَ ﴿۶۵﴾ ثُمَّ أَغْرَقْنَا الْآخَرِينَ ﴿۶۶﴾
پس به موسى وحى کرديم: «با عصاى خود بر اين دريا بزن.» تا از هم شکافت، و هر پاره‌اى همچون کوهى سترگ بود. ﴿۶۳﴾ و ديگران را بدانجا نزديک گردانيديم. ﴿۶۴﴾ و موسى و همه كسانى را كه همراه او بودند نجات داديم؛ ﴿۶۵﴾ آنگاه ديگران را غرق كرديم. ﴿۶۶﴾

🔻 این آیات تنها آیاتی در قرآن‌اند که در آن‌ها ذکری از شکافتن دریا برای بنی‌اسرائیل آمده است. این آیه‌ها را می‌توان با بندهایی از سِفر خروج مقایسه کرد.
📚 بایبل عبری، توراه، سِفر خروج، بخش ۱۴، بند‌های ۲۱ تا ۲۸: موسی دست بر دریا دراز کرد و یَهُوَه سراسر شب دریا را با باد شرقیِ تندی پس راند؛ آن را خشک ساخت و تمامی آب‌ها شکافته گشت. اسرائیلیان به میانه‌ی دریا درآمدند بی آن که خیس شوند و آب‌ها از راست و چپ دیواری بهر ایشان ساختند. مصریان از پی آنان روان گشتند و تمامی اسبان فرعون و ارابه‌ها و سواران او از پی ایشان به میانه‌ی دریا درآمدند. در پاس بامداد، یَهُوَه از ستون آتش و ابر به سوی اردوی مصریان درنگریست و در اردوی مصریان آشفتگی افکند. چرخ‌های ارابه‌هاشان را از حرکت بازداشت که دیگر جز به سختیِ زیاد پیش نمی‌رفتند. مصریان گفتند: "از برابر اسرائیل بگریزیم، چرا که یَهُوَه همراه ایشان با مصریان پیکار می‌کند!" یَهُوَه موسی را گفت: "دست خویش بر دریا دراز کن تا آب‌ها به روی مصریان و ارابه‌ها و سواران‌شان برگردد." موسی دست بر دریا دراز کرد و سپیده‌دمان دریا به بستر خود بازگشت. مصریان در حال گریز با آن رو در رو شدند و یَهُوَه مصریان را در میانه‌ی دریا سرنگون ساخت. آب‌ها برگشتند و ارابه‌ها و سوارانِ تمامیِ سپاه فرعون را که از پی ایشان به دریا درآمده بودند، در خود گرفت. یک تن از آنان باقی نماند. [پ.س.]


📗 بخشی از مطالب این فرسته از منبع زیر برگرفته شده‌اند:
Reynolds, Gabriel Said. The Qur’an and the Bible: Text and Commentary. New Haven: Yale University Press, 2018.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_نوزدهم #جزء_نوزدهم (فرسته‌ی ۲ از ۲)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
🖼 فرزندانِ اسرائیل از دریا عبور می‌کنند و سربازانِ فرعون در آب غرق می‌شوند. نقاشی اثرِ هِنری شوپِن، ۱۸۵۵ میلادی.

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن

📌 کلیدواژه‌ها: علمِ الهی؛ شیرخوارگیِ موسی؛ مرگِ قارون.


📖 سوره‌ی نمل، آیه‌ی ۷۵
وَ مَا مِنْ غَائِبَةٍ فِي السَّمَاءِ وَ الْأَرْضِ إِلَّا فِي كِتَابٍ مُّبِينٍ.
و هيچ پنهانى در آسمان و زمين نيست، مگر اينكه در كتابى روشن [درج‌] است.

🔻 مشابه این آموزه در مزامیر نیز وجود دارد:
📚 مزامیر، مزمور ۱۳۹ (حکمت و علم خدا)، بند ۱۶: چشمان تو جنینِ مرا دیده است و در دفتر تو همه ی اعضای من نوشته شده، در روزهایی که ساخته می‌شد، وقتی که یکی از آن‌ها وجود نداشت. [ت.ق.]


📖 سوره‌ی قصص، آیه‌ی ۱۲
وَ حَرَّمْنَا عَلَيْهِ الْمَرَاضِعَ مِن قَبْلُ فَقَالَتْ هَلْ أَدُلُّكُمْ عَلَىٰ أَهْلِ بَيْتٍ يَكْفُلُونَهُ لَكُمْ وَ هُمْ لَهُ نَاصِحُونَ.
و از پيش، شير دايگان را بر او حرام گردانيده بوديم. پس [خواهرش آمد و] گفت: «آيا شما را بر خانواده‌اى راهنمايى كنم كه براى شما از وى سرپرستى كنند و خيرخواه او باشند؟»

🔻 روایت موسی که در ابتدای سوره‌ی قصص آمده است را می‌توان در بخش‌های ابتداییِ سِفر خروج یافت. البته روایتِ قرآن در مواردی با روایتِ سِفر خروج تفاوت دارد، از جمله اینکه در سِفر خروج دختر فرعون موسی را از آب می‌گیرد و می‌خواهد که او را «همچون یک فرزند» نگه دارد. اما در قرآن همسرِ فرعون موسی را از آب می‌گیرد و می‌خواهد که او را «به فرزندی» بپذیرد. افزون بر سِفر خروج، در بعضی از آیه‌های سوره‌ی قَصَص اشاراتی به متون تفسیریِ یهودی نیز وجود دارند. آیه‌ی ۱۲ اشاره‌ای است به باوری یهودی که در تلمودِ بابِلی ذکر شده است. موسی که قرار است در آینده «سخنِ خدا» را به زبان بیاورد، نمی‌تواند و نباید از پستانِ زنی «ناپاک» شیر بنوشد؛‌ بنابراین از نوشیدنِ شیرِ دایگان دیگر غیر از مادر خودش ابا می‌کند.
📚 تلمودِ بابِلی، کتابِ نَشیم (زنان)، رساله‌ی سوُطَه، ۱۲ب: آنگاه خواهرش [خواهرِ موسی، میریام] به دخترِ فرعون گفت: آیا اجازه دارم تا بروم و برای تو دایه‌ای از زنان عِبری را فرابخوانم؟ چرا فقط "از زنانِ عِبری"؟ این مطلب می‌آموزد که آنان موسی را تقریباً به تمامیِ زنانِ مصری عرضه کرده بوده‌اند اما او [از پستان آنان] نمی‌مکیده است. او گفت: آیا زبانی که از خدا سخن خواهد گفت اجازه دارد آنچه ناپاک است را بمکد؟!


📖 سوره‌ی قصص، آیه‌ی ۷۶
إِنَّ قَارُونَ كَانَ مِن قَوْمِ مُوسَىٰ فَبَغَىٰ عَلَيْهِمْ وَ آتَيْنَاهُ مِنَ الْكُنُوزِ مَا إِنَّ مَفَاتِحَهُ لَتَنُوءُ بِالْعُصْبَةِ أُولِي الْقُوَّةِ إِذْ قَالَ لَهُ قَوْمُهُ لَا تَفْرَحْ إِنَّ اللَّـهَ لَا يُحِبُّ الْفَرِحِينَ.
قارون از قوم موسى بود و بر آنان ستم كرد، و از گنجينه‌ها آن قدر به او داده بوديم كه كليدهاى آن‌ها بر گروه نيرومندى سنگين مى‌آمد، آنگاه كه قوم وى بدو گفتند: «شادى مكن كه خدا شادى‌كنندگان را دوست نمى‌دارد.»

🔻 در کتابِ اَعداد که بخشی از بایبلِ عِبری است، قارون علیه موسی شورش می‌کند و او را به زنا متهم می‌کند. موسی او را نفرین می‌کند و آنگاه او و همه‌ی اموالش و خانواده‌اش در زمین فرومی‌بلعیده می‌شوند. قارون در متون بایبلی با نامِ «قورَح» شناخته می‌شود.
📚 بایبل عبری، کتاب اَعداد، بخش ۱۶، بندهای ۲۸ تا ۳۳: موسی گفت: "بدین خواهید دانست که یَهُوَه مرا گسیل داشته است تا تمامی این کارها را انجام دهم و آن‌ها را به اراداه‌ی خویش نکنم: اگر این مردمان به مرگ طبیعی بمیرند و حکم مشترک همه‌ی آدمیان بر ایشان نازل گردد، بدین معنی است که یَهُوَه مرا گسیل نداشته است. لیک اگر یَهُوَه کاری بی‌سابقه کند، اگر زمین دهان خود بگشاید و آنان را با هرآنچه متعلق به ایشان است به کام خویش کشد و زنده‌زنده به منزلگه مردگان فروشوند، خواهید دانست این مردمان یَهُوَه را از خود رانده‌اند." چون ادای تمامی این سخنان را به پایان رساند، زمین زیر پاهای ایشان بشکافت ، زمین دهان خود گشود و آنان را به کام خویش کشید، آنان را با خانواده‌هایشان و جمله‌ی مردانِ قورَح و تمامیِ اموالِ وی. زنده‌زنده با هر آنچه به ایشان تعلق داشت، به منزلگه مردگان [شِئول] فروشدند. زمین آنان را در خود فروگرفت و از میان جمعیت ناپدید گشتند.

🔻 مفسران یهودی اشاره‌های سِفر اَعداد به اموال قارون را نشانه‌ای بر ثروتمندی او دانسته‌اند و گفته‌اند که: "کلیدهای مخازنِ گنج‌های قارون بارِ سیصد قاطر بوده است." (تلمودِ بابلی، سَنهِدرین، ۱۱۰آ)

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_بیستم #جزء_بیستم (فرسته‌ی ۱ از ۲)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
🖼 مرگِ قارون (زمین قارون را فرومی‌بلعد)، اثر گوستاو دورِه، ۱۸۶۵ میلادی.

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن

📌 موضوع: عددِ نمادینِ عمرِ نوح.


📖 سوره‌ی عنکبوت، آیه‌ی ۱۴
وَ لَقَدْ أَرْسَلْنَا نُوحًا إِلَىٰ قَوْمِهِ فَلَبِثَ فِيهِمْ أَلْفَ سَنَةٍ إِلَّا خَمْسِينَ عَامًا فَأَخَذَهُمُ الطُّوفَانُ وَ هُمْ ظَالِمُونَ
و به راستى، نوح را به سوى قومش فرستاديم، پس در ميان آنان نهصد و پنجاه سال درنگ كرد، تا طوفان آنها را در حالى كه ستمكار بودند فرا گرفت.

🔻 عمر نوح در سنّت اسلامی و مفسران مسلمان محل بحث‌های فراوانی بوده است؛ حتی در نقل‌هایی برای طول عمر بعضی از شخصیت‌های مذهبی در شیعه به طولِ عمرِ نوح استناد شده است. قرآن غیر از این آیه اشاره‌ای به عمر نوح نکرده است و هیچ‌جا علتی برای این طول عمرِ غیرمعمول ذکر نکرده است.

🔻 اما به نظر می‌آید که قرآن بازتاب دهنده‌ی تنها بخشی از آن چیزی است که در سِفر پیدایش درباره‌ی عمرِ بعضی از فرزندانِ آدم ذکر شده است. برای نمونه در بخشِ ۵ از سِفر پیدایش آمده است که: آدم ۹۳۰ سال، شیث ۹۱۲ سال، اَنوش ۹۵۰ سال، قَینان ۹۱۰ سال، مَهَلَلئیل ۸۹۵ سال، بارَد ۹۶۲ سال، خَنوخ ۳۶۵ سال، مَتوشالَح ۹۶۲ سال، لَمَک ۷۷۷ سال، و نوح ۹۵۰ سال عمر داشته‌اند. همچنین، این شخصیت‌های بایبلی در سنینی که امروزه سنِ ناباروری محسوب می‌شوند صاحب فرزند شده‌اند. برای نمونه، آدم در ۱۳۰ سالگی شیث را آورد، شیث در ۱۰۵ سالگی اَنوش را آورد، اَنوش در ۹۰ سالگی قَینان را آورد، قَینان در ۷۰ سالگی مَهَلَلئیل را آرود، مَهَلَلئیل در ۶۵ سالگی یارَد را آورد، یارَد در ۱۶۲ سالگی خَنوخ را آورد، خَنوخ در ۶۵ سالگی مَتوشالَح را آورد، مَتوشالَح در ۱۸۷ سالگی لَمَک را آورد، لَمَک در ۱۸۲ سالگی نوح را آورد، و نوح در ۵۰۰ سالگی سام و حام و یافَث را آورد.

🔻 پژوهشگران این اعداد را واقعی نمی‌دانند بلکه آن‌ها را اعدادی نمادین به‌حساب می‌آورند. ادعایِ عمر طولانی یا حکومتِ طولانی برای یک شخص در سنّت‌های میان‌رودانی (بین‌النهرین) نشان‌دهنده‌ی قدرت و اهمیت، و ارتباط او با امر قُدسی بوده است. برای نمونه، طبقِ کتیبه‌های یافت‌شده از تمدنِ سومر، «آلولیم» که یکی از پادشان سومری است، ۲۸۸۰۰ سال حکومت کرده است! نویسندگانِ بایبل که میراث‌دار سنّت‌های میان‌رودانی بوده‌اند نیز برای شخصیت‌های سِفر پیدایش طول عمرهای دراز ادعا کرده‌اند.

🔻 پژوهشگران با بررسی فرهنگ‌های میان‌رودانی دریافته‌اند که سومریان و بابلیان نظام شمارشِ شصت‌‌تایی (شصت‌شصتی) داشته‌اند. بازمانده‌های آن نظام عددی را هنوز می‌توان در تقسیم ساعت به ۶۰ دقیقه، و دقیقه به ۶۰ ثانیه، و محاسبات زوایا در مثلثات دید. همچنین عدد ۷ برای آن‌ها حالتی قدسی داشته‌ است. پژوهشگرانِ کتاب مقدس نشان‌داده‌اند که همگی اعدادی که برای طول عمر یا زمانِ فرزندآوریِ شخصیت‌های بایبلی در سِفر پیدایش ذکر شده‌اند ترکیبی از ماه و سال با مضارب ۶۰ و ۷ هستند.

🔻 افزون بر این، همه‌ی ۲۰ عددی که در بخشِ پنجم از سِفر پیدایش برای طول عمر یا زمان فرزندآوریِ آدم و فرزندانش ذکر شده‌اند فقط به یکی از این چهار رقم ختم می‌شوند: ۰، ۲، ۵، یا ۷. احتمالِ اینکه همه‌ی این ۲۰ عدد فقط به همین چهار رقم ختم بشوند «یک در صد میلیون» است. شواهدی که ذکر شدند می‌توانند نشان بدهند که طول عمر شخصیت‌های بایبلی اعدادی ساختگی‌اند و نشانگر طول عمر واقعی آن شخصیت نیستند. به نظر می‌آید که قرآن نیز طول عمرِ نمادینِ نوح را طبق آنچه در سِفر پیدایش آمده است در متنِ خود عیناً بازتاب داده است.
📚 بایبل عبری، سِفر پیدایش، بخش ۱۰، بند ۲۸ و ۲۹: پس از طوفان، نوح سیصد و پنجاه سال بزیست. تمامی مدت عمر نوح نهصد و پنجاه سال بود، پس آنگاه بمُرد.


📗 بخشی از مطالب این فرسته از منبع زیر برگرفته شده‌اند:
Reynolds, Gabriel Said. The Qur’an and the Bible: Text and Commentary. New Haven: Yale University Press, 2018.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_بیستم #جزء_بیستم (فرسته‌ی ۲ از ۲)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن

📌 موضوع‌: بازتابِ جنگ ساسانیانِ زرتشتی و رومیانِ مسیحی در قرآن


📖 سوره‌ی روم، آیه‌های ۱ تا ۵
غُلِبَتِ الرُّومُ ﴿٢﴾ فِي أَدْنَى الْأَرْضِ وَ هُم مِّن بَعْدِ غَلَبِهِمْ سَيَغْلِبُونَ ﴿٣﴾ فِي بِضْعِ سِنِينَ لِلَّـهِ الْأَمْرُ مِن قَبْلُ وَ مِن بَعْدُ وَ يَوْمَئِذٍ يَفْرَحُ الْمُؤْمِنُونَ ﴿۴﴾ بِنَصْرِ اللَّـهِ يَنصُرُ مَن يَشَاءُ وَ هُوَ الْعَزِيزُ الرَّحِيمُ ﴿۵﴾
روميان شكست خوردند، ﴿٢﴾ در نزديكترين سرزمين، و[لى‌] بعد از شكستشان، در ظرف چند سالى، به زودى پيروز خواهند گرديد. ﴿۳﴾ [فرجام‌] كار در گذشته و آينده از آن خداست، و در آن روز است كه مؤمنان از يارى خدا شاد مى‌گردند. ﴿۴﴾ هر كه را بخواهد يارى مى‌كند، و اوست شكست‌ناپذير مهربان. ﴿۵﴾

🔻 بسیاری از مفسران، این آیه‌ها را اشاره‌ای می‌دانند به جنگ‌هایِ میان حکومتِ ساسانی و حکومتِ بیزانس (یعنی میان ایران و رومِ شرقی) از ۶۰۲ تا ۶۲۸ میلادی. در همین راستا، آیه‌ی ۲ را اشاره‌ای می‌دانند به این‌که ساسانیان در ۶۱۳ میلادی دمشق را تصرّف کردند، یا به این‌که در ۶۱۴ میلادی اورشلیم را تصرّف کردند. آیه‌ی ۳ را نیز اشاره‌ای پیش‌گویانه به پیروزیِ بیزانس بر ساسانیان در نینوا در سال ۶۲۷ می‌دانند. اما بعضی پژوهشگران این آیه را گونه‌ای «پیش‌گوییِ پس از وقوعِ ماجرا» می‌دانند، به این نحو که آیه پس از رویداد گفته شده است اما در قالبِ عبارتی که در دستور زبان اشاره به آینده دارد. اما این ادعا که از سوی بعضی پژوهشگران مطرح شده است با ترتیب تاریخی سوره‌ها (که به ترتیب نزول معروف است) هم‌خوانی ندارد. زیرا در این صورت سوره‌ی عنکبوت را باید منسوب به سال‌های میانیِ زندگی پیامبر در مدینه دانست (در حدود سال پنجم هجری)، در حالی که در ترتیب نزولِ فعلی، این سوره منسوب به سال‌های پایانیِ زندگی پیامبر در مکه است. این مطلب بیشتر آشکار می‌شود اگر بدانیم که آغازِ دعوتِ پیامبر اسلام در ۱۳ پیش از هجرت، هجرت به مدینه در ۱ هجری، و وفات در ۱۱ هجری به‌ترتیب با سال‌های ۶۱۰، ۶۲۲، و ۶۳۲ میلادی مطابقت دارند. درباره‌ی «ترتیب نزول سوره‌ها و آیه‌ها» و میزان اعتبار آن در یادداشتی جداگانه خواهم نوشت.

🔻 اما افزون بر بحث‌های تاریخی، این آیه‌ها را می‌توان در راستای نگاهی «آخر‌الزمانی» نیز تفسیر کرد. باوری گسترده در میان مسیحیانِ بیزانس و فرهنگ‌های نزدیک به آن‌ها (که اعراب را می‌توان از آن جمله دانست) وجود داشت که پیروزیِ مقدّر و نهاییِ بیزانسِ مسیحی بر ساسانیانِ زرتشتی مقدمه‌ی ظهور مسیح و پایان جهان خواهد بود. با این نگاه، حضور مکرّرِ واژه‌ی «نصر» در آیه‌ی ۴ را می‌توان تبیین کرد که مژده‌بخش «پیروزی نهایی و آخر‌آلزمانی» است. البته این ادعا زمانی بیشتر معنادار خواهد بود که بدانیم در نگاه بعضی پژوهشگران، قرآن در مسیر متون بایبلی گامی به پیش نهاده است، و دعوت پیامبر اسلام در ابتدا اقدامی اصلاحی در سنّت یهودی-مسیحی بوده است که بعدها به‌صورت دینی جداگانه هویت یافته است (همان اتفاقی که برای اقدامِ اصلاحی عیسی در بطن یهودیت روی داد و او را به پیامبرِ دینی تازه تبدیل کرد). آیه‌های پایانیِ این سوره (۵۵ تا ۵۷)، همانند آیه‌های ابتداییِ آن، وعده‌های آخرالزمانی و شکستِ مجرمان را تکرار می‌کنند.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_بیست‌ویکم #جزء_بیست‌ویکم (فرسته‌ی ۱ از ۳)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن

📌 موضوع: گنبد آسمان و کیهان‌شناسیِ قرآن


📖 سوره‌ی لقمان، آیه‌ی ۱۰
خَلَقَ السَّمَاوَاتِ بِغَيْرِ عَمَدٍ تَرَوْنَهَا وَ أَلْقَىٰ فِي الْأَرْضِ رَوَاسِيَ أَن تَمِيدَ بِكُمْ وَ بَثَّ فِيهَا مِن كُلِّ دَابَّةٍ وَ أَنزَلْنَا مِنَ السَّمَاءِ مَاءً فَأَنبَتْنَا فِيهَا مِن كُلِّ زَوْجٍ كَرِيمٍ.
آسمان‌ها را بى‌هيچ ستونى كه آن را ببينيد خلق كرد و در زمين كوهه‌اى استوار بيفكند تا [مبادا زمين‌] شما را بجنباند، و در آن از هر گونه جنبنده‌اى پراكنده گردانيد، و از آسمان آبى فرو فرستاديم و از هر نوع [گياه‌] نيكو در آن رويانيديم.

🔻 در این آیه، قرآن به برافراشتن آسمان‌ها با ستون‌هایی که دیده نمی‌شوند اشاره می‌کند. معنای ضمنیِ آیه، اگر نگاهِ یک معمار را به این آیه داشته باشیم، این است که آسمان نه با ستون‌ها، بلکه با یک قوس (گنبد) برافراشته شده است. این نگاه با کیهان‌شناسیِ آن زمان کاملا مطابق است. چنانچه در یادداشت‌های روزهای پیشین آمد، کیهان‌شناسیِ زمانه‌ی ظهور قرآن ترکیبی بوده است از دو کیهان‌شناسی رقیب: کیهان‌شناسیِ سامی-بایبلی و کیهان‌شناسی یونانی-رومی (ارسطویی). قرآن در آیه‌های گوناگون از ترکیبی از این کیهان‌شناسی‌ها استفاده کرده است اما به کیهان‌شناسیِ سامی-بایبلی تمایل بیشتری دارد. در متون بایبلی، آسمان با یک گنبد برافراشته شده است که ستونی ندارد و آن گنبد آب‌های آسمان را از زمین و آب‌های زمین جدا کرده است. اشاره به نزول آب «از آسمان» در این آیه را نیز باید با کیهان‌شناسی همان زمانه تفسیر کرد که باران را حاصلِ آبِ دریایِ موجود در ورای گنبد آسمان می‌داند. این نگاه را می‌توان در متون بایبلی نیز یافت.
📚 کتابِ امثالِ سلیمان، بخش ۸، بند ۲۷ تا ۳۰: وقتی که او آسمان را مستحکم ساخت من آنجا بودم، و هنگامی که دایره را بر سطح لُجّه قرار داد. وقتی که افلاک را بالا استوار کرد، و چشمه‌های لُجّه را استوار گردانید. چون به دریا حد قرار داد، تا آب‌ها از فرمان او تجاوز نکنند، و زمانی که بنیاد زمین را نهاد. آنگاه نزد او معمار بودم، و روزبروز شادی می‌نمودم، و همیشه به حضور او اهتزاز می‌کردم. [ت.ق.]

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_بیست‌ویکم #جزء_بیست‌ویکم (فرسته‌ی ۲ از ۳)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن

📌 موضوع‌: شخصیتِ تاریخی یا افسانه‌ایِ لُقمان


📖 سوره‌ی لقمان، آیه‌ی ۱۹
وَ اقْصِدْ فِي مَشْيِكَ وَ اغْضُضْ مِن صَوْتِكَ إِنَّ أَنكَرَ الْأَصْوَاتِ لَصَوْتُ الْحَمِيرِ
و در راه‌رفتن خود ميانه‌رو باش، و صدايت را آهسته‌ساز، كه بدترين آوازها بانگ خران است.

🔻 قرآن در آیه‌های ۱۲ تا ۱۹ از زبان شخصی به نامِ «لُقمان» حکمت‌ها و پندهایی اخلاقی ارائه می‌کند. بسیاری از مفسران، لقمان را شخصی از اعراب می‌دانند که پند‌هایش تبدیل به روایت‌های اخلاقی شده‌اند و به قرآن نیز راه‌یافته‌اند. اما دست‌کم دو نظر دیگر درباره‌ی او وجود دارد. بعضی قرآن‌پژوهان، همچون ریچارد بِل و هارتویگ هِرشفِلد، او را همان «سُلَیمان» می‌دانند که در تحولی زبانی و تاریخی به «لُقمان» تبدیل شده است. شاهدِ این فرض، پندنامه‌هایی است که در کتابِ امثالِ سلیمان وجود دارد و با آنچه در قرآن آمده است مشابهت‌هایی دارد (بنگرید به کتابِ امثال سلیمان، بخش ۱). بعضی دیگر از پژوهشگران، شخصیتی افسانه‌ای در خاورنزدیک به نام «أَحیقار» را همان لقمان می‌دانند، زیرا روایت‌های بسیار مشابهی با آنچه به لقمان منسوب است از او نقل شده است. البته این امکان نیز وجود دارد که لقمان شخصیتی اقتباس‌شده از شخصیتِ افسانه‌ایِ أَحیقار باشد که برای فرهنگ اعراب بومی‌سازی شده است.
📚 داستانِ أَحیقار، نسخه‌ی سُریانی‌زبان، ۱۰۴ن‌۸: ای فرزندم، نگاهت را پایین بینداز، و صدایت را فرو بکاه، و از زیرِ مژه‌ی چشمانت بنگر؛ زیرا که اگر می‌شد که فقط با بلندکردنِ صدا ساخت، خر می‌توانست در یک روز دو خانه بسازد. [ز.م.]


📗 بخشی از مطالب این فرسته از منبع زیر برگرفته شده‌اند:
Reynolds, Gabriel Said. The Qur’an and the Bible: Text and Commentary. New Haven: Yale University Press, 2018.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_بیست‌ویکم #جزء_بیست‌ویکم (فرسته‌ی ۳ از ۳)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
🖼 بقایایِ پاپیروسی منسوب به سده‌ی پنجم پیش از میلاد در محل سکونت گروه‌های یهودی در شمال مصر که به زبانِ آرامی از أَحیقار یاد شده است.

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن

📌 موضوع‌ها: آشکار نساختن زینت برای زنان؛ موسی و عیسی و محمد همگی خاتم پیامبران.



📖 سوره‌ی احزاب، آیه‌ی ۳۳
وَ قَرْنَ فِي بُيُوتِکُنَّ وَ لَا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ الْأُولَىٰ وَ أَقِمْنَ الصَّلَاةَ وَ آتِينَ الزَّکَاةَ وَ أَطِعْنَ اللَّـهَ وَ رَسُولَهُ إِنَّمَا يُرِيدُ اللَّـهُ لِيُذْهِبَ عَنکُمُ الرِّجْسَ أَهْلَ الْبَيْتِ وَ يُطَهِّرَکُمْ تَطْهِيرًا
و در خانه‌هايتان قرار گيريد و مانند روزگار جاهليت قديم زينت‌هاى خود را آشکار مکنيد و نماز برپا داريد و زکات بدهيد و خدا و فرستاده‌اش را فرمان بريد. خدا فقط مى‌خواهد آلودگى را از شما خاندان [پيامبر ]بزدايد و شما را پاک و پاکيزه گرداند.

🔻 در این آیه، امر به «آشکار نشاختنِ زینت» (وَ لَا تَبَرَّجْنَ تَبَرُّجَ الْجَاهِلِيَّةِ) به آنچه در رساله‌ی اول تیموتِئوس در عهد جدید آمده است بسیار شبیه است:
📚 عهد جدید، رساله‌ی اول تیموتِئوس، بخش ۲، بندهای ۹ و ۱۰: همچنین زنان جامه‌ی برازنده داشته باشند؛ زیور بی‌پیرایه و بی‌تجمل ایشان، گیسوانِ بافته، و زر و جواهرات و لباس‌های فاخر نباشد، بلکه اعمال نیکو باشد، آنچنان که شایسته‌ی زنانی است که اقرار به ایمان می‌کنند. [پ.س.]


📖 سوره‌ی احزاب، آیه‌ی ۴۰
مَّا کَانَ مُحَمَّدٌ أَبَا أَحَدٍ مِّن رِّجَالِکُمْ وَ لَـٰکِن رَّسُولَ اللَّـهِ وَ خَاتَمَ النَّبِيِّينَ وَ کَانَ اللَّـهُ بِکُلِّ شَيْءٍ عَلِيمًا
محمّد پدر هيچ يک از مردان شما نيست، ولى فرستاده خدا و خاتم پيامبران است. و خدا همواره بر هر چيزى داناست.

🔻 در این آیه از پیامبر اسلام، محمد، با عنوانِ «خاتم النبیین» یا شده است. مفسران مسلمان این عبارت را معمولاً دلالتی می‌دانند بر این‌که پس از پیامبر اسلام پیامبر دیگری نخواهد بود و ایشان آخرین فرستاده‌ی الهی بوده است. اما در متون دیگر ادیانِ سامی نیز می‌توان نمونه‌هایی یافت که موسی و عیسی را «خاتم النبیین» دانسته‌اند.

🔻 واژه‌ی «خاتم» در عربی با واژه‌ی «خاتْما» در زبانِ سُریانی به معنای «مُهر»، یا با واژه‌ی «خاتیما» در زبانِ آرامیِ فلسطینیِ مسیحی به معنای «مُهرکردن، فرجام، پایان‌دادن» ریشه‌های مشترکی دارد. یورْل فُسِّم (Jorl Fossum) در نوشتاری با عنوانِ «مفهومِ رسول در قرآن و در ادبیات پیشااسلامیِ خاورِ نزدیک» ذکر می‌کند که در متنیِ منسوب به یهودیانِ سامری، از موسی با عنوان «رسول خدا» و «خاتم النبیین» یاد شده است.

🔻 مسیحیان نیز ادعایی مشابه دارند. در بند ۲۴ از بخش ۹ در کتابِ دانیال،‌ جبرئیل با دانیال درباره‌ی «مُهرنهادن بر مکاشفه و نبوت برای هفتاد هفته» سخن می‌گوید. تِرتولیان، الهی‌دان و مدافعه‌جویِ مسیحیِ سده‌های دوم و سوم میلادی، در کتابش با عنوان «در مخالفت با یهودیان» این بند از کتاب دانیال را مژده‌‌ای مکتوب در بایبل عبری بر ظهور مسیح دانسته است، زیرا «عیسی مسیح» پایانی بر همه‌ی مکاشفه‌ها و نبوت‌ها بوده است.
📚 کتابِ «در مخالفت با یهودیان»، بخش ۸، بند ۱۱: و بنابراین، پیش از این، نبوت با ظهور او [عیسی] به پایان رسیده است —در سراسر زمان از ولادت که ما پیش از این آن را [در این کتاب] گرامی داشتیم، تا زمان مصائب و محنت‌های او [پیش از مصلوب‌شدن] که ما آشکارا توضیح دادیم— و این دلیلی است بر این‌که چرا دانیال گفت «مکاشفه و نبوت ختم شده‌اند» زیرا مسیح «خاتم» همه‌ی پیامبران است. [ز.م.]

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_بیست‌ودوم #جزء_بیست‌ودوم (فرسته‌ی ۱ از ۲)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
👍1
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن

📌 موضوع‌ها:امتناع نبئ از طلب اجر


📖 سوره‌ی سبأ، آیه‌ی ۴۷
قُلْ مَا سَأَلْتُكُم مِّنْ أَجْرٍ فَهُوَ لَكُمْ إِنْ أَجْرِيَ إِلَّا عَلَى اللَّـهِ وَ هُوَ عَلَىٰ كُلِّ شَيْءٍ شَهِيدٌ
بگو: «هر مزدى كه از شما خواستم آن از خودتان مزد من جز بر خدا نيست، و او بر هر چيزى گواه است.»

🔻 آنچه در این آیه مبنی بر «امتناع پیامبران از دریافت مزد از مردم» آمده است در ۱۱ سوره‌ی دیگر از قرآن به دفعات تکرار شده است. این آموزه در سنّتِ شفاهیِ یهودی یعنی «میشناه» که بعدها مکتوب نیز شده است، و در انجیل مَتّیٰ در مسیحیت وجود دارد.
📚 میشناه، پِرکِی آبوت (فصلِ آباء)، بخش ۱، بند ۳: همانندِ آن خدمت‌گزارانی مباش که سَرورِ خود را در عوضِ دریافتِ مزدی خدمت می‌کنند؛ بلکه همچون خدمت‌گزارانی باش که سَرور خود را بدون چشم‌داشتِ هیچ‌گونه مزدی خدمت می‌کنند، و بگذار که ترسِ از «آسمان» بر تو باشد. [پ.س.]
📚 عهد جدید، انجیل مَتّیٰ، بخش ۱۰، بندهای ۵، ۸، و ۹: این دوازده تن را عیسی با این دستورها به رسالت گسیل داشت: "... بیماران را شفا بخشید و مردگان را زنده کنید و جذامیان را پاک سازید و دیوها را دفع کنید. رایگان یافته‌اید، رایگان دهید. زر و سیم و سکه‌ی خُرد بهرِ نهادن در کمربندهای خویش فراهم میاورید." [پ.س.]

🔻 افزون بر «بافتار بایبلی قرآن» می‌توان با استفاده از «بافتار عربی و پیشااسلامیِ قرآن» نیز این آیه را تفسیر کرد. در بافتار عربیِ قرآن، «نبئ» در کنار «شاعر»، «ساحر»، و «کاهن» قرار دارد؛ اما سه شخصیتِ اخیر در ازای سخنان و اعمال و دعاها و پیش‌گویی‌هایی که ارائه می‌کنند مزد می‌طلبند، اما نبئ مزدی نمی‌طلبد و بدین‌سان خودش و روشی که با آن سخنانش را به‌دست آورده است (یعنی از طریق فرشتگانی که از نور خلق شده‌اند) را از شاعر و ساحر و کاهن (که با جنّیانی در ارتباطند که از آتش خلق شده‌اند) جدا می‌سازد.


📗 بخشی از مطالب این فرسته از منبع زیر برگرفته شده‌اند:
Reynolds, Gabriel Said. The Qur’an and the Bible: Text and Commentary. New Haven: Yale University Press, 2018.

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_بیست‌ودوم #جزء_بیست‌ودوم (فرسته‌ی ۲ از ۲)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes
✨ قرآن و بافتار بایبلی آن

📌 موضوع: شورایِ عالی فرشتگان بر فراز گنبد آسمان


📖 سوره‌ی صافّات، آیه‌های ۶ تا ۱۰
إِنَّا زَيَّنَّا السَّمَاءَ الدُّنْيَا بِزِينَةٍ الْكَوَاكِبِ ﴿۶﴾ وَ حِفْظًا مِّن كُلِّ شَيْطَانٍ مَّارِدٍ ﴿٧﴾ لَّا يَسَّمَّعُونَ إِلَى الْمَلَإِ الْأَعْلَىٰ وَ يُقْذَفُونَ مِن كُلِّ جَانِبٍ ﴿٨﴾ دُحُورًا وَ لَهُمْ عَذَابٌ وَاصِبٌ ﴿٩﴾ إِلَّا مَنْ خَطِفَ الْخَطْفَةَ فَأَتْبَعَهُ شِهَابٌ ثَاقِبٌ ﴿١٠﴾
ما آسمان اين دنيا را به زيور اختران آراستيم! (۶) و [آن را] از هر شيطان سركشى نگاه داشتيم! (۷) [به طورى كه‌] نمى‌توانند به انبوه [فرشتگان‌] عالَم بالا گوش فرا دهند، و از هر سوى پرتاب مى‌شوند. (۸) با شدت به دور رانده مى‌شوند، و برايشان عذابى دايم است. (۹) مگر كسى كه [از سخن بالاييان‌] يكباره استراق سمع كند، كه شهابى شكافنده از پى او مى‌تازد! (۱۰)

🔻 در آیه‌ی ۸، ‌عبارت «ملإ اعلی» به «انبوه فرشتگانِ عالَم بالا» ترجمه شده است، اما شاید با توجه به بافتارِ کیهان‌شناختیِ این آیه‌ها «شورای عالی» ترجمه‌ی مناسب‌تری باشد. این آیه‌ها بازتاب‌دهنده‌ی کیهان‌شناسی متداول در زمانه‌ی ظهور قرآن در سرزمین عربستان است که در آن، گنبدی زمین را از آسمان جدا می‌کند و فرشتگان و خدا بر ورای گنبد قرار دارند. ستارگان، برخلاف تصور امرزین، در زیر گنبد آسمان قرار دارند و افزون بر اینکه زینتی برای آسمانِ قابل مشاهده از زمین هستند، نقشِ حفاظتِ آسمانیان از ورودِ شیاطین و جنّیان را نیز دارند. شهاب‌سنگ‌ها همچون تیرهای آتشین به شیاطین و جنّیان پرتاب می‌شوند تا مانع رسیدن آن‌ها به شورایی شوند که در ورای گنبد آسمان برپا است؛ که آن شورا محل سخن‌گفتن خدا با فرشتگان است. در کتابِ «عهدِ سلیمان» که متنی متعلق به مسیحیتِ یونانی در سده‌های اولیه‌ی میلادی است، آمده است که:
📚 عهدِ سلیمان، بخش ۲۰، بند ۱۲: "ما شیاطین به بالای گنبد آسمان می‌رویم، در اطرافِ ستارگان پرواز می‌کنیم، و تصمیماتی که از جانبِ خدا درباره‌ی امور آدمیان اتخاذ شده است را می‌شنویم."

#بایبل #قرآن #رمضان #روز_بیست‌وسوم #جزء_بیست‌وسوم (فرسته‌ی ۱ از ۴)

🖋 زهیر میرکریمی
@anqanotes