🌿فهم هنر🌿

📚مدرنیسم مبارزه علیه کلیشه‌ها بود، اما خود کلیشه شد!
🔻ایده‌ها و هیجانات تقلبی، از کوسۀ نمک‌سود تا موسیقی بی‌صدا، حقیقت و زیبایی را از بین برده‌اند.

🌿وقتی از فرهنگ والا و اهمیتش می‌گوییم، معمولاً در فکر دانش‌پژوهی و فلسفه نیستیم، بلکه به هنر و ادبیات و موسیقی می‌اندیشیم.
داستان از آنجا شروع می‌شود که هنر در دورۀ رمانتیک اهمیت جدیدی یافت. آنگاه که دین جذبۀ عاطفی‌اش را از دست داد، ژست زیبایی‌شناسی، وعدۀ یک راه جایگزین به سوی معنای دنیا را می‌داد. به نظر رمانتیک‌ها، اثر هنری نتیجۀ یک تجربۀ منحصربه‌فرد و غیرقابل‌جایگزینی بود؛ حاوی الهامِ یک معنای منحصر به فرد، که از طریق تلاش فردی، شهود و نبوغ هنری بدست می‌آمد.

فرقه‌ای که حول نبوغ شکل گرفت، جایگاه جدیدی برای هنر در مرکز حیات فکری دست و پا کرد؛ چنانکه رشته‌های دانشگاهی مانند تاریخ هنر و موسیقی‌شناسی در کنار نقد ادبی و مطالعۀ فن شعر شکل گرفتند. این‌ها با هم موجب شدند که هنرهای زیبا به‌عنوان سوژۀ مطالعاتی اعتبار یابد، و دروازۀ یک نوع جدید از معرفت شدند: معرفت قلب.

🔻نکتۀ مهم در همۀ این‌ها، فهمی بود که اثر هنری را یک «ژستِ اصیل» می‌دانست: الهام به یک شخصیت منحصربه‌فرد که همۀ شکل‌های متعارف بیان را کنار گذاشته بود تا تجربه‌ای مستقیم از خویشتن درونی‌اش را عرضه کند.

فرقۀ شکل‌گرفته حول نبوغْ، «اصالت» را سنگِ محکِ نبوغِ هنری می‌دانست؛ یعنی همان چیزی که #هنر حقیقی را از هنر تقلبی تمیز می‌داد. گرچه به‌طور کلی سخت می‌توان گفت اصالت یعنی چه، مثال‌هایی مانند تیسین و رامبرانت و ماتیس و گوگن، مانند باخ و بتهوون و واگنر و شوئنبرگ، مانند شکسپیر و دیدرو و گوته، موجب شدند که منتقدان و هنرمندان یک ایدۀ کلی از معنای اصالت داشته باشند.

و درسی که از این مثال‌ها می‌آموزیم آن است که کسبِ اصالت دشوار است: اصالت بادآورده نیست، گرچه اعجوبه‌های بالفطره‌ای مانند موتسارت و رمبو (شاعر فرانسوی) گویا دقیقاً مصداق اصالتِ بادآورده‌اند! اما اصالت به یادگیری، سخت‌کوشی و تسلط بر ابزار نیاز دارد، اما بیش از همه مستلزم تهذیب ادراک و گشودگی در برابر تجربه است که هزینۀ معمولش رنج و تنهایی است.

🔹عجیب آنکه هنرِ تقبلی، همانی که موزه‌ها و گالری‌های ما امروز تأییدش می‌کنند، نتیجۀ ترس از هنر تقلبی بود! هنرمندان در گریز از یک نوع تقلب، یک نوع دیگرش را خلق کردند.
ماجرا با مدرنیست‌هایی آغاز شد که علیه هنر احساساتی دورانشان واکنش نشان دادند. مدرنیست‌های اولیه (استراوینسکی و شوئنبرگ در موسیقی، الیوت و ییتز در شعر، گوگن و ماتیس در نقاشی، لوس و وُیسی در معماری) همگی بر این باور بودند که ذائقۀ عمومی تباه شده، و ابتذال و کیچ (Kitsch: واژه‌ای آلمانی به معنای آثار هنری‌ای که تولید انبوه می‌شوند و تقلید ناموفقی از آثار هنری شگرف هستند) به حوزه‌های هنر هجوم آورده و رسالت این حوزه‌ها را پوشانده است.
موسیقی عامه‌پسندْ هارمونی‌ها را مبتذل کرد؛ عکاسی بر نقاشی فیگوراتیو چیره شد؛ نظم و قافیه فقط به درد کارت‌های تبریک کریسمس می‌خورد؛ داستان‌ها بیش از حد گفته شدند؛ و در دنیای مردمِ ابله و بی‌فکر، همه چیز کیچ بود.

#مدرنیسم تلاش کرد که امر حقیقی را که به‌زحمت به دست می‌آمد، از چنگال هیجانات تظاهری درآورد. هیچ‌کس تردیدی ندارد که مدرنیست‌های اولیه در این کار موفق شدند؛ آثار هنری بزرگی تقدیم ما کردند که روح بشر را در وضع جدید مدرنیته زنده نگه می‌داشت و تداومی با سنت‌های بزرگ فرهنگمان برقرار می‌کرد. اما مدرنیسم هم جایش را به یک نسخۀ روتین از خود داد.

🌿بدین ترتیب مدت‌هاست که این فرض رایج شده که هر خلق تازه‌ای، بالاخره به گونه‌ای فرهنگ عمومی را به چالش می‌کشد. هنر باید اهانت کند، مسلح به جنگِ با سلیقۀ بورژوازی بیاید که آثار همرنگ و خوشایند را می‌پسندد، یعنی همانی که اسم اصلی‌اش کیچ و کلیشه است. در نتیجۀ این فرآیند، اصلِ خودِ اهانت هم کلیشه شده است!
اگر عموم مردم چنان در برابر شوک مصون شده‌اند که فقط یک کوسۀ مُرده در فرمالین می‌تواند اندکی خشمشان را برانگیزد، پس هنرمند هم باید یک کوسۀ مُرده در فرمالین خلق کند. حداقل این کار یک ژست اصیل است و اکنون «کلیشۀ سرپیچی» داریم!⬇️
@artperception

650 viewsمحمود وطن خواه, edited 15:19