Forwarded from LiberTorch (Pouya)
اصول خردگرایی دکارتی (۲ از ۲)
✍🏻 فردریک هایک
⏳ برترانگاشتن هرآنچه به صورت «ارادی» یا «آگاهانه» انجام میشود، تفکری که امروزه نیز همچنان غالب است، مبتنی بر این مفهوم فلسفی است و معنای تحقیرآمیز «نامعقول» یا «غیرعقلانی» نیز از اینجا سرچشمه میگیرد. به این علت، تلقی تأییدآمیز از نهادها و عادتهای سنتی یا مستقر جای خود را به تلقیای منفی داد؛ و «عقیده» در اذهان تبدیل به عقیدۀ «صرف» شد، یعنی چیزی که با عقل قابل اثبات یا تعیین نیست، و بنابراین نمیتواند شالودهای معتبر برای تصمیمگیری باشد.
@LibrT
💠 با اینهمه، فرض اساسیِ مبنای این باور که انسان عمدتاً در نتیجه استنتاجهای منطقی از مقدمات صریح قادر به تسلط بر محیط اطرافش شده است، در تضاد با واقعیتها است؛ و هر کوششی در جهت محدودکردن اَعمال انسان در چارچوب آنچه تنها به این صورت [استنتاج منطقی از مقدمات صریح] میتواند توجیه شود، انسان را از بسیاری از کارآمدترین وسایلی که در اختیار دارد محروم میکند. کاملاً اشتباه است بگوییم کارایی اَعمال ما فقط یا اساساً مدیون آن دانشی است که قادر به بیان آن با کلمات هستیم، یعنی دانشی که میتواند مقدمات صریح یک قیاس منطقی را تشکیل دهد. بسیاری از نهادهای جامعه که برای دنبالکردن کارآمد هدفهای آگاهانۀ ما ضروری هستند، درواقع نتیجۀ رسوم، عادات و اَعمالی هستند که نه ابداع شدهاند و نه رعایت آنها به منظور رسیدن به چنین اهدافی بوده است. ما در جامعهای زندگی میکنیم که میتوانیم به صورت موفقیت آمیزی خود را با محیط سازگار کنیم، و در آن احتمال نیل به اهدافمان زیاد است؛ و اینهمه به این علت نیست که همنوعان ما صرفاً با اهداف معلوم یا روابط معلوم میان وسیله و هدف عمل میکنند، بلکه همچنین به این علت است که آنها در چارچوب قواعدی عمل میکنند که غالباً نه منظور از آنها میدانیم چیست و نه ریشه آنها رامی شناسیم، و در بسیاری از موارد حتی از وجود چنین قواعدی نیز بیخبریم.
🔮 انسان حیوانی همانقدر هدف گرا است که پیروِ قواعد. [۷] و موفقیت او به این علت نیست که میداند چرا از قواعدی که عملاً رعایت میکند، باید اطاعت کرد، و نه حتی به این علت که قادر به بیان همۀ این قواعد در قالب کلمات است، بلکه به این علت است که تفکر و رفتار او تحت تأثیر قواعدی است که طی روندی گزینشی در جامعهای که انسان در آن زندگی میکند شکل گرفته، و از این رو، محصول تجربۀ نسلهاست.
📚 قانون، قانونگذاری و آزادی ، جلد یک ، فصل اول ، ص۳۰
✍🏻 فردریک هایک
⏳ برترانگاشتن هرآنچه به صورت «ارادی» یا «آگاهانه» انجام میشود، تفکری که امروزه نیز همچنان غالب است، مبتنی بر این مفهوم فلسفی است و معنای تحقیرآمیز «نامعقول» یا «غیرعقلانی» نیز از اینجا سرچشمه میگیرد. به این علت، تلقی تأییدآمیز از نهادها و عادتهای سنتی یا مستقر جای خود را به تلقیای منفی داد؛ و «عقیده» در اذهان تبدیل به عقیدۀ «صرف» شد، یعنی چیزی که با عقل قابل اثبات یا تعیین نیست، و بنابراین نمیتواند شالودهای معتبر برای تصمیمگیری باشد.
@LibrT
💠 با اینهمه، فرض اساسیِ مبنای این باور که انسان عمدتاً در نتیجه استنتاجهای منطقی از مقدمات صریح قادر به تسلط بر محیط اطرافش شده است، در تضاد با واقعیتها است؛ و هر کوششی در جهت محدودکردن اَعمال انسان در چارچوب آنچه تنها به این صورت [استنتاج منطقی از مقدمات صریح] میتواند توجیه شود، انسان را از بسیاری از کارآمدترین وسایلی که در اختیار دارد محروم میکند. کاملاً اشتباه است بگوییم کارایی اَعمال ما فقط یا اساساً مدیون آن دانشی است که قادر به بیان آن با کلمات هستیم، یعنی دانشی که میتواند مقدمات صریح یک قیاس منطقی را تشکیل دهد. بسیاری از نهادهای جامعه که برای دنبالکردن کارآمد هدفهای آگاهانۀ ما ضروری هستند، درواقع نتیجۀ رسوم، عادات و اَعمالی هستند که نه ابداع شدهاند و نه رعایت آنها به منظور رسیدن به چنین اهدافی بوده است. ما در جامعهای زندگی میکنیم که میتوانیم به صورت موفقیت آمیزی خود را با محیط سازگار کنیم، و در آن احتمال نیل به اهدافمان زیاد است؛ و اینهمه به این علت نیست که همنوعان ما صرفاً با اهداف معلوم یا روابط معلوم میان وسیله و هدف عمل میکنند، بلکه همچنین به این علت است که آنها در چارچوب قواعدی عمل میکنند که غالباً نه منظور از آنها میدانیم چیست و نه ریشه آنها رامی شناسیم، و در بسیاری از موارد حتی از وجود چنین قواعدی نیز بیخبریم.
🔮 انسان حیوانی همانقدر هدف گرا است که پیروِ قواعد. [۷] و موفقیت او به این علت نیست که میداند چرا از قواعدی که عملاً رعایت میکند، باید اطاعت کرد، و نه حتی به این علت که قادر به بیان همۀ این قواعد در قالب کلمات است، بلکه به این علت است که تفکر و رفتار او تحت تأثیر قواعدی است که طی روندی گزینشی در جامعهای که انسان در آن زندگی میکند شکل گرفته، و از این رو، محصول تجربۀ نسلهاست.
📚 قانون، قانونگذاری و آزادی ، جلد یک ، فصل اول ، ص۳۰
Forwarded from موسی غنینژاد
📝 گزیده مقاله تقسیم کار نزد کارل مارکس (بخش آخر)
✍️ موسی غنینژاد
🔵 فون میزس و قانون همکاری
⚪️ لودویگ فونمیزس میگوید،نظریه "هزینههای نسبی" یا "مزیتهای نسبی" ریکاردو بیانکننده واقعیتی بسیار فراتر از آثار مثبت تجارت آزاد و مضار حمایتگرایی است.این گزارهای است درباره اصول بنیادی همکاری میان انسانها بر اساس تقسیم کار، تخصصى شدن و یکپارچگی گروههای حرفهای، گزارهای درباره منشاء و تقویت بیشتر روابط اجتماعی میان انسانها،و بنابراین باید آن را قانون همکاری نامید.
⚪️ قانون همکاری در هر جامعهای عمل نمیکند و مستلزم پیششرطهایی است که نخستین آنها آزادی فردی انسانها برای بستن قراردادهای همکاری است و این در شکل پیشرفته و کامل خود نیازمند به رسمیت شناختن مالکیت شخصی (خصوصی)، برابر حقوق بودن انسانها و حاکمیت قانون است. اینها ویژگیهای جامعه پیشرفته مدرن است که هسته مرکزی و موتور محرکه آن را مبادله آزاد و همکاری داوطلبانه انسانهای برابر حقوق تشکیل میدهد.
⚪️ برابری حقوقی انسانها این سوء تفاهم را به وجود آورد که انسانها به طور مادرزادی نه تنها از حقوق برابر بلکه از تواناییها و استعدادهای برابر به منظور استفاده از این حقوق نیز برخوردارند و بنابراین مشاهده نابرابری در ثروت و درآمد میان انسانها نشانه وجود بیعدالتی است و لازم است با تدابیر دولتی به مقابله با آن برخاست. این تصور نادرست توسط معتقدان به ارزشهای جمعگرایانه و عمدتا سوسیالیستها دامن زده شده است. برخی از این مدعیان، بزرگترین عامل پیشرفت بشریت یعنی تقسیم کار و مبادله آزاد را نقطه آغاز بدبختی و زوال تلقی میکنند.
🔵 کارل مارکس و تقسیم کار
⚪️ کارل مارکس از همان آغاز مطالعات نظری خود به موضوع تقسیم کار میپردازد. او که به طور ضمنی نقش مهم تقسیم کار در پیشرفت جوامع بشری را میپذیرد، آن را سرمنشاء بدبختی و سقوط انسان نیز معرفی میکند. از نظر وی ضرورت فعالیت بدنی برای تأمین زندگی انسان موجب پدید آمدن تقسیم کار، مالکیت خصوصی و مبادله شده و این به از خودبیگانگی انسان انجامیده است.مارکس معتقد است این فرایند از خودبیگانگی ناگزیر انسانها، به سرانجام خواهد رسید و انسان به ذات خود در جامعه کمونیستی آینده دوباره دست خواهد یافت.
⚪️ مارکس نسبت به استدلال اقتصاددانان کلاسیک و منطق بازار بیتوجه بوده و امکان همکاری اجتماعی بر اساس مبادله داوطلبانه با انگیزه نفع خصوصی را منتفی میداند. از نظر وی جامعه پس از شکلگیری تقسیم کار تبدیل به جامعه طبقاتی میشود که در آن یک طبقه بقیه مردم را استثمار میکند. در جامعه مبتنی بر تقسیم کار،مبادله و مالکیت خصوصی امکان تحقق بخشیدن به منافع عمومی وجود ندارد و با نابودی این نهادهای تاریخی و جایگزین کردن همه آنها با جامعه کمونیستی است که میتوان به این هدف دست یافت.
⚪️ از نظر مارکس در مرحله بالاتر جامعه کمونیستی، زمانی که تبعیت اسارتآور افراد از تقسیم کار از میان برود،نیروهای تولیدی نیز رشد یابند و همه منابع ثروت جمعی به فراوانی فوران کند.مارکس کمترین توضیحی درباره سازوکار جامعه کمونیستی نمیدهد.او توضیح نمیدهد با از بین رفتن تقسیم کار چگونه نیروهای تولیدی رشد خواهند یافت و منابع ثروت فوران خواهد کرد.
🔵 سردرگمی روششناختی مارکس
⚪️ مارکس در کتاب "سرمایه" به طور مفصل تری به موضوع تقسیم کار در جامعه سرمایهداری میپردازد.اینجا توضیح مارکس متفاوت است. وی منشاء مبادله را به رابطه میان اجتماعات انسانی نسبت میدهد نه میان افراد.تقسیم کار و مبادله اینجا دیگر شکلهایی از مالکیت خصوصی تلقی نمیشود که موجب از خودبیگانگی فرد شده باشد بلکه این اجتماعات انسانی هستند که دست به مبادله میزنند.
⚪️ با وجود این تحولات مهم در رویکرد معرفتشناختی مارکس، وی همچنان از مفاهیم محبوب اولیه خود مانند از خودبیگانگی، ضرورت محو مالکیت خصوصی، از میان بردن تقسیم کار و غیره سخن میگوید بدون اینکه روشن سازد اینها در چارچوب معرفتی جدید وی چه جایگاهی دارند. این مساله حکایت از سردرگمی روششناختی مارکس در پیشبرد برنامه پژوهشی خود در خصوص تحلیل جامعه سرمایهداری دارد.
⚪️ درک معیوب و مبتنی بر پیشداوری از مباحث اقتصاددانان کلاسیک دامن مارکس را تا آخر عمر رها نکرد و موجب شد مطالعات و پژوهشهای وی، عمدتا معطوف به اثبات نتایج پیشداوریهایی باشد که مارکس ظاهرا آنها را بدیهی تلقی میکرد.نیمهکاره رها کردن برخی تحقیقات آغاز شده و تردید و امتناع وی از چاپ جلدهای دوم و سوم سرمایه حکایت از چالش مارکس با تناقضهای موجود در تفکر خود دارد اما مارکسیستهایی که شیفته پیام انقلابی و ارزشهای بشردوستانه آن بودند، تلاش کردند اندیشه مارکس را سازگار و منسجم جلوه دهند.
🗞 برداشتهایی از مقاله تقسیم کار نزد کارل مارکس، سیاستنامه شماره ۱۰، پاییز ۱۳۹۷
#قانون_همکاری #تجارت_آزاد #تقسیم_کار #مقاله
@ghaninejad_mousa
✍️ موسی غنینژاد
🔵 فون میزس و قانون همکاری
⚪️ لودویگ فونمیزس میگوید،نظریه "هزینههای نسبی" یا "مزیتهای نسبی" ریکاردو بیانکننده واقعیتی بسیار فراتر از آثار مثبت تجارت آزاد و مضار حمایتگرایی است.این گزارهای است درباره اصول بنیادی همکاری میان انسانها بر اساس تقسیم کار، تخصصى شدن و یکپارچگی گروههای حرفهای، گزارهای درباره منشاء و تقویت بیشتر روابط اجتماعی میان انسانها،و بنابراین باید آن را قانون همکاری نامید.
⚪️ قانون همکاری در هر جامعهای عمل نمیکند و مستلزم پیششرطهایی است که نخستین آنها آزادی فردی انسانها برای بستن قراردادهای همکاری است و این در شکل پیشرفته و کامل خود نیازمند به رسمیت شناختن مالکیت شخصی (خصوصی)، برابر حقوق بودن انسانها و حاکمیت قانون است. اینها ویژگیهای جامعه پیشرفته مدرن است که هسته مرکزی و موتور محرکه آن را مبادله آزاد و همکاری داوطلبانه انسانهای برابر حقوق تشکیل میدهد.
⚪️ برابری حقوقی انسانها این سوء تفاهم را به وجود آورد که انسانها به طور مادرزادی نه تنها از حقوق برابر بلکه از تواناییها و استعدادهای برابر به منظور استفاده از این حقوق نیز برخوردارند و بنابراین مشاهده نابرابری در ثروت و درآمد میان انسانها نشانه وجود بیعدالتی است و لازم است با تدابیر دولتی به مقابله با آن برخاست. این تصور نادرست توسط معتقدان به ارزشهای جمعگرایانه و عمدتا سوسیالیستها دامن زده شده است. برخی از این مدعیان، بزرگترین عامل پیشرفت بشریت یعنی تقسیم کار و مبادله آزاد را نقطه آغاز بدبختی و زوال تلقی میکنند.
🔵 کارل مارکس و تقسیم کار
⚪️ کارل مارکس از همان آغاز مطالعات نظری خود به موضوع تقسیم کار میپردازد. او که به طور ضمنی نقش مهم تقسیم کار در پیشرفت جوامع بشری را میپذیرد، آن را سرمنشاء بدبختی و سقوط انسان نیز معرفی میکند. از نظر وی ضرورت فعالیت بدنی برای تأمین زندگی انسان موجب پدید آمدن تقسیم کار، مالکیت خصوصی و مبادله شده و این به از خودبیگانگی انسان انجامیده است.مارکس معتقد است این فرایند از خودبیگانگی ناگزیر انسانها، به سرانجام خواهد رسید و انسان به ذات خود در جامعه کمونیستی آینده دوباره دست خواهد یافت.
⚪️ مارکس نسبت به استدلال اقتصاددانان کلاسیک و منطق بازار بیتوجه بوده و امکان همکاری اجتماعی بر اساس مبادله داوطلبانه با انگیزه نفع خصوصی را منتفی میداند. از نظر وی جامعه پس از شکلگیری تقسیم کار تبدیل به جامعه طبقاتی میشود که در آن یک طبقه بقیه مردم را استثمار میکند. در جامعه مبتنی بر تقسیم کار،مبادله و مالکیت خصوصی امکان تحقق بخشیدن به منافع عمومی وجود ندارد و با نابودی این نهادهای تاریخی و جایگزین کردن همه آنها با جامعه کمونیستی است که میتوان به این هدف دست یافت.
⚪️ از نظر مارکس در مرحله بالاتر جامعه کمونیستی، زمانی که تبعیت اسارتآور افراد از تقسیم کار از میان برود،نیروهای تولیدی نیز رشد یابند و همه منابع ثروت جمعی به فراوانی فوران کند.مارکس کمترین توضیحی درباره سازوکار جامعه کمونیستی نمیدهد.او توضیح نمیدهد با از بین رفتن تقسیم کار چگونه نیروهای تولیدی رشد خواهند یافت و منابع ثروت فوران خواهد کرد.
🔵 سردرگمی روششناختی مارکس
⚪️ مارکس در کتاب "سرمایه" به طور مفصل تری به موضوع تقسیم کار در جامعه سرمایهداری میپردازد.اینجا توضیح مارکس متفاوت است. وی منشاء مبادله را به رابطه میان اجتماعات انسانی نسبت میدهد نه میان افراد.تقسیم کار و مبادله اینجا دیگر شکلهایی از مالکیت خصوصی تلقی نمیشود که موجب از خودبیگانگی فرد شده باشد بلکه این اجتماعات انسانی هستند که دست به مبادله میزنند.
⚪️ با وجود این تحولات مهم در رویکرد معرفتشناختی مارکس، وی همچنان از مفاهیم محبوب اولیه خود مانند از خودبیگانگی، ضرورت محو مالکیت خصوصی، از میان بردن تقسیم کار و غیره سخن میگوید بدون اینکه روشن سازد اینها در چارچوب معرفتی جدید وی چه جایگاهی دارند. این مساله حکایت از سردرگمی روششناختی مارکس در پیشبرد برنامه پژوهشی خود در خصوص تحلیل جامعه سرمایهداری دارد.
⚪️ درک معیوب و مبتنی بر پیشداوری از مباحث اقتصاددانان کلاسیک دامن مارکس را تا آخر عمر رها نکرد و موجب شد مطالعات و پژوهشهای وی، عمدتا معطوف به اثبات نتایج پیشداوریهایی باشد که مارکس ظاهرا آنها را بدیهی تلقی میکرد.نیمهکاره رها کردن برخی تحقیقات آغاز شده و تردید و امتناع وی از چاپ جلدهای دوم و سوم سرمایه حکایت از چالش مارکس با تناقضهای موجود در تفکر خود دارد اما مارکسیستهایی که شیفته پیام انقلابی و ارزشهای بشردوستانه آن بودند، تلاش کردند اندیشه مارکس را سازگار و منسجم جلوه دهند.
🗞 برداشتهایی از مقاله تقسیم کار نزد کارل مارکس، سیاستنامه شماره ۱۰، پاییز ۱۳۹۷
#قانون_همکاری #تجارت_آزاد #تقسیم_کار #مقاله
@ghaninejad_mousa
Forwarded from LiberTorch (Pouya)
محدودیتهای دائمی شناخت ما از واقعیتها
(۱ از ۳)
✍🏻 فردریک هایک
🔍 رویکرد صنعگرایانه منجر به نتیجهگیریهای نادرست میشود زیرا موفقیت اَعمال انسان نهتنها در جامعۀ ابتدایی بلکه شاید بیش از آن در جامعۀ متمدن در گرو این واقعیت است که اَعمال او درعین حال هم با واقعیتهای خاصی که میشناسد سازگار میشود و هم با تعداد وقایع بسیاری که نمیشناسد و نمیتواند بشناسد و این سازگاری با شرایط عامی که او را احاطه کرده، با مراعات قواعدی تحقق مییابد که او آنها را ابداع نکرده و غالباً حتی آنها را به صورتی روشن نمیشناسد و با این همه در عمل رعایتشان میکند. به سخن دیگر، سازگاری ما با محیط تنها و شاید حتی عمدتاً عبارت از شناخت روابط علت و معلولی نیست، بلکه عمدتاً عبارت است از تنظیم اعمالمان با قواعد سازگار با دنیایی که در آن زندگی میکنیم، یعنی سازگاری با شرایطی که به آنها آگاهی نداریم و با اینهمه تعیینکنندۀ الگوی اَعمال موفق ما هستند.
👷🏻♂ عقلانیت کاملِ عمل به معنای دکارتی آن مستلزم شناخت همۀ واقعیتهای [جزئی] مربوطه است. یک طراح یا مهندس به منظور جفت وجورکردن اشیا، احتیاج به تمامی دادهها و قدرت کامل کنترل و دستکاری آنها دارد تا بتواند به نتیجۀ مورد نظر خود برسد. ولی موفقیت عمل در جامعه بستگی به شناخت آنچنان تعداد زیادی از واقعیتهای خاص [جزئیات] دارد که از عهده هیچکس بر نمیآید. درنتیجه، کل تمدن ما بیشتر، و ناگزیر، مبتنی بر باور ما به چیزی است که به معنای دکارتی قادر به شناختن آن نیستیم.
@LibrT
💡 بنابراین باید از خواننده بخواهیم که در تمام طول مدت مطالعۀ این کتاب، واقعیتِ جهل ناگزیر و چارهناپذیر همگان نسبت به اکثر واقعیتهای خاص [جزئیات] که تعیینکنندۀ اَعمال هریک از اعضای متعدد جامعۀ انسانی است، مدنظر داشته باشد. این نکته در آغاز آنچنان بدیهی و غیرقابل اعتراض به نظر میرسد که بهزحمت شایان ذکر است، چه برسد که بخواهیم آن را اثبات کنیم. با اینهمه، عدم تأکید دائمی بر این واقعیت بهآسانی موجب غفلت از آن میشود. این غفلت اساساً به علت نامطبوعبودن این واقعیت است که جهل ما مشکلات ما را برای توضیح و تأثیرگذاری هوشمندانه بر فرایندهای اجتماعی بیاندازه افزایش میدهد و محدودیتهای بسیار شدیدی بر آنچه میتوانیم در این خصوص بگوییم یا انجام دهیم تحمیل میکند. بنابراین در برآورد اولیه، میل قوی به حرکت از این فرض وجود دارد که ما هر آنچه برای تبیین و کنترل کامل مورد نیاز است میدانیم. این فرض موقتی غالباً موضوع کماهمیتی تلقی میشود که بعداً میتواند بدون تأثیر چندانی بر نتیجهگیریها، کنار گذاشته شود. با اینهمه، این جهلِ ناگزیر نسبت به اکثر جزئیاتِ مربوط به نظم «جامعۀ بزرگ» سرچشمۀ مسئلۀ اصلی هر نظم اجتماعی است، و فرض نادرستی که به موجب آن این مسئله موقتاً کنار گذاشته میشود در غالب مواقع هرگز صراحتاً رها نمیشود، فقط در موقع لازم فراموش میشود، سپس استدلال ادامه مییابد، گویی که این جهل هیچ اهمیتی نداشته است.
⌛ واقعیتِ جهل چارهناپذیر ما نسبت به اکثر واقعیتهای جزئی که تعیینکنندۀ فرایند اجتماعی هستند، درواقع همان علتی است که به خاطر آن اغلب نهادهای اجتماعی ما آن شکلی را که درواقع دارند به خود گرفتهاند. صحبت از جامعهای که در آن نظاره گر یا هریک از اعضای آن همه واقعیات جزئی آن را میشناسد، سخنگفتن از چیزی است کاملاً متفاوت از آنچه میتوانسته به وجود آید یعنی سخنگفتن از جامعهای است که در آن اغلب آنچه که ما در جامعۀ خود مییابیم وجود ندارد و نمیتوانسته به وجود آید، و اگر بر فرض چنین جامعهای یافت شود، آنچنان ویژگیهایی خواهد داشت که ما هرگز قادر به تصور آن نیستیم.
📚 قانون، قانونگذاری و آزادی ، جلد یک ، فصل اول ، صص۳۲-۳۱
(۱ از ۳)
✍🏻 فردریک هایک
🔍 رویکرد صنعگرایانه منجر به نتیجهگیریهای نادرست میشود زیرا موفقیت اَعمال انسان نهتنها در جامعۀ ابتدایی بلکه شاید بیش از آن در جامعۀ متمدن در گرو این واقعیت است که اَعمال او درعین حال هم با واقعیتهای خاصی که میشناسد سازگار میشود و هم با تعداد وقایع بسیاری که نمیشناسد و نمیتواند بشناسد و این سازگاری با شرایط عامی که او را احاطه کرده، با مراعات قواعدی تحقق مییابد که او آنها را ابداع نکرده و غالباً حتی آنها را به صورتی روشن نمیشناسد و با این همه در عمل رعایتشان میکند. به سخن دیگر، سازگاری ما با محیط تنها و شاید حتی عمدتاً عبارت از شناخت روابط علت و معلولی نیست، بلکه عمدتاً عبارت است از تنظیم اعمالمان با قواعد سازگار با دنیایی که در آن زندگی میکنیم، یعنی سازگاری با شرایطی که به آنها آگاهی نداریم و با اینهمه تعیینکنندۀ الگوی اَعمال موفق ما هستند.
👷🏻♂ عقلانیت کاملِ عمل به معنای دکارتی آن مستلزم شناخت همۀ واقعیتهای [جزئی] مربوطه است. یک طراح یا مهندس به منظور جفت وجورکردن اشیا، احتیاج به تمامی دادهها و قدرت کامل کنترل و دستکاری آنها دارد تا بتواند به نتیجۀ مورد نظر خود برسد. ولی موفقیت عمل در جامعه بستگی به شناخت آنچنان تعداد زیادی از واقعیتهای خاص [جزئیات] دارد که از عهده هیچکس بر نمیآید. درنتیجه، کل تمدن ما بیشتر، و ناگزیر، مبتنی بر باور ما به چیزی است که به معنای دکارتی قادر به شناختن آن نیستیم.
@LibrT
💡 بنابراین باید از خواننده بخواهیم که در تمام طول مدت مطالعۀ این کتاب، واقعیتِ جهل ناگزیر و چارهناپذیر همگان نسبت به اکثر واقعیتهای خاص [جزئیات] که تعیینکنندۀ اَعمال هریک از اعضای متعدد جامعۀ انسانی است، مدنظر داشته باشد. این نکته در آغاز آنچنان بدیهی و غیرقابل اعتراض به نظر میرسد که بهزحمت شایان ذکر است، چه برسد که بخواهیم آن را اثبات کنیم. با اینهمه، عدم تأکید دائمی بر این واقعیت بهآسانی موجب غفلت از آن میشود. این غفلت اساساً به علت نامطبوعبودن این واقعیت است که جهل ما مشکلات ما را برای توضیح و تأثیرگذاری هوشمندانه بر فرایندهای اجتماعی بیاندازه افزایش میدهد و محدودیتهای بسیار شدیدی بر آنچه میتوانیم در این خصوص بگوییم یا انجام دهیم تحمیل میکند. بنابراین در برآورد اولیه، میل قوی به حرکت از این فرض وجود دارد که ما هر آنچه برای تبیین و کنترل کامل مورد نیاز است میدانیم. این فرض موقتی غالباً موضوع کماهمیتی تلقی میشود که بعداً میتواند بدون تأثیر چندانی بر نتیجهگیریها، کنار گذاشته شود. با اینهمه، این جهلِ ناگزیر نسبت به اکثر جزئیاتِ مربوط به نظم «جامعۀ بزرگ» سرچشمۀ مسئلۀ اصلی هر نظم اجتماعی است، و فرض نادرستی که به موجب آن این مسئله موقتاً کنار گذاشته میشود در غالب مواقع هرگز صراحتاً رها نمیشود، فقط در موقع لازم فراموش میشود، سپس استدلال ادامه مییابد، گویی که این جهل هیچ اهمیتی نداشته است.
⌛ واقعیتِ جهل چارهناپذیر ما نسبت به اکثر واقعیتهای جزئی که تعیینکنندۀ فرایند اجتماعی هستند، درواقع همان علتی است که به خاطر آن اغلب نهادهای اجتماعی ما آن شکلی را که درواقع دارند به خود گرفتهاند. صحبت از جامعهای که در آن نظاره گر یا هریک از اعضای آن همه واقعیات جزئی آن را میشناسد، سخنگفتن از چیزی است کاملاً متفاوت از آنچه میتوانسته به وجود آید یعنی سخنگفتن از جامعهای است که در آن اغلب آنچه که ما در جامعۀ خود مییابیم وجود ندارد و نمیتوانسته به وجود آید، و اگر بر فرض چنین جامعهای یافت شود، آنچنان ویژگیهایی خواهد داشت که ما هرگز قادر به تصور آن نیستیم.
📚 قانون، قانونگذاری و آزادی ، جلد یک ، فصل اول ، صص۳۲-۳۱
Forwarded from LiberTorch (Pouya)
محدودیتهای دائمی شناخت ما از واقعیتها
(۲ از ۳)
✍🏻 فردریک هایک
🔹 اهمیت جهل ناگزیرمان نسبت به واقعیتهای انضمامی را به طور مفصل در کتاب دیگری تجزیه وتحلیل کردهام [۸] و اینجا با بیان آن در ابتدای گفتار خود، میخواهم اهمیت اساسی آن را خاطرنشان سازم. ولی نکات متعددی هست که مستلزم ارائۀ جدید و توضیح بیشتر است. در وهلۀ اول، منظور من از جهل چارهناپذیر همه عبارت است از جهل نسبت به واقعیتهای جزئیای که یک نفر میشناسد یا خواهد شناخت، و از این رهگذر ساختار کل جامعه را تحت تأثیر قرار خواهد داد. این ساختارِ فعالیتهای انسانی دائماً خود را با میلیونها واقعیت، که هیچکس قادر به شناخت آنها در تمامیتشان نیست، سازگار میکند و توسط همین فرایندِ سازگاری به کارکرد خود ادامه میدهد. معنای این فرایند کاملاً واضح است و برای اولین بار در حوزۀ اقتصاد مورد تأکید قرار گرفته است. همانطور که گفته شده: «زندگی اقتصادی یک جامعۀ غیرسوسیالیستی مرکب از میلیونها رابطه یا جریان بین بنگاههای فردی و خانوارها است. میتوانیم قضایایی در باره آنها طرح کنیم ولی هیچگاه نمیتوانیم همه آنها را مشاهده نماییم.»[۹] درک اهمیت جهلِ نهادی در قلمرو اقتصاد و روشهایی که از طریق آنها یاد گرفتهایم تا بر این مانع چیره شویم، نقطۀ آغازی است [۱۰] برای اندیشههایی که در کتاب حاضر مطرح میشود و به طور منظم در زمینۀ بسیار وسیعتری به کار برده خواهد شد. یکی از مباحث اصلی ما این خواهد بود که اغلبِ قواعد رفتاری حاکم بر اَعمال ما و اغلبِ نهادهای ناشی از این قاعدهمندی، عبارت است از سازگاری با امر ناممکنِ شناخت آگاهانۀ همۀ واقعیتهای جزئی موجود در نظم جامعه. خصوصاً خواهیم دید که امکان [برقراری] عدالت بستگی به این محدودیت ناگزیر شناخت ما از واقعیت دارد، و درنتیجه صنعگرایان نمیتوانند درک عمیقی از عدالت داشته باشند زیرا آنها معمولاً براساسِ فرض علمِ تام استدلال میکنند.
@LibrT
🔸 نتیجۀ دیگر این واقعیت اساسی که باید مورد تأکید قرار گیرد این است که تنها در گروههای کوچک جامعۀ بدوی است که همکاری میان اعضای گروه میتواند عمدتاً مبتنی بر شرایط کم وبیش معلوم و مشابه برای اعضا باشد. ممکن است تنی چند از فرزانگان در تفسیر شرایط حال خبرهتر از دیگران باشند یا چیزهایی را به خاطر بیاورند که در جاهای دوردست اتفاق افتاده و دیگران از آنها آگاهی ندارند. اما، رویدادهای مشخصی که همه افراد در فعالیتهای روزمرهشان با آنها مواجه میشوند برای تکتکشان بسیار مشابه است، و آنها هماهنگ با هم عمل میکنند زیرا رویدادهایی که میشناسند و اهدافی که دنبال میکنند کمابیش یکسان است.
📚 قانون، قانونگذاری و آزادی ، جلد یک ، فصل اول ، ص۳۲
(۲ از ۳)
✍🏻 فردریک هایک
🔹 اهمیت جهل ناگزیرمان نسبت به واقعیتهای انضمامی را به طور مفصل در کتاب دیگری تجزیه وتحلیل کردهام [۸] و اینجا با بیان آن در ابتدای گفتار خود، میخواهم اهمیت اساسی آن را خاطرنشان سازم. ولی نکات متعددی هست که مستلزم ارائۀ جدید و توضیح بیشتر است. در وهلۀ اول، منظور من از جهل چارهناپذیر همه عبارت است از جهل نسبت به واقعیتهای جزئیای که یک نفر میشناسد یا خواهد شناخت، و از این رهگذر ساختار کل جامعه را تحت تأثیر قرار خواهد داد. این ساختارِ فعالیتهای انسانی دائماً خود را با میلیونها واقعیت، که هیچکس قادر به شناخت آنها در تمامیتشان نیست، سازگار میکند و توسط همین فرایندِ سازگاری به کارکرد خود ادامه میدهد. معنای این فرایند کاملاً واضح است و برای اولین بار در حوزۀ اقتصاد مورد تأکید قرار گرفته است. همانطور که گفته شده: «زندگی اقتصادی یک جامعۀ غیرسوسیالیستی مرکب از میلیونها رابطه یا جریان بین بنگاههای فردی و خانوارها است. میتوانیم قضایایی در باره آنها طرح کنیم ولی هیچگاه نمیتوانیم همه آنها را مشاهده نماییم.»[۹] درک اهمیت جهلِ نهادی در قلمرو اقتصاد و روشهایی که از طریق آنها یاد گرفتهایم تا بر این مانع چیره شویم، نقطۀ آغازی است [۱۰] برای اندیشههایی که در کتاب حاضر مطرح میشود و به طور منظم در زمینۀ بسیار وسیعتری به کار برده خواهد شد. یکی از مباحث اصلی ما این خواهد بود که اغلبِ قواعد رفتاری حاکم بر اَعمال ما و اغلبِ نهادهای ناشی از این قاعدهمندی، عبارت است از سازگاری با امر ناممکنِ شناخت آگاهانۀ همۀ واقعیتهای جزئی موجود در نظم جامعه. خصوصاً خواهیم دید که امکان [برقراری] عدالت بستگی به این محدودیت ناگزیر شناخت ما از واقعیت دارد، و درنتیجه صنعگرایان نمیتوانند درک عمیقی از عدالت داشته باشند زیرا آنها معمولاً براساسِ فرض علمِ تام استدلال میکنند.
@LibrT
🔸 نتیجۀ دیگر این واقعیت اساسی که باید مورد تأکید قرار گیرد این است که تنها در گروههای کوچک جامعۀ بدوی است که همکاری میان اعضای گروه میتواند عمدتاً مبتنی بر شرایط کم وبیش معلوم و مشابه برای اعضا باشد. ممکن است تنی چند از فرزانگان در تفسیر شرایط حال خبرهتر از دیگران باشند یا چیزهایی را به خاطر بیاورند که در جاهای دوردست اتفاق افتاده و دیگران از آنها آگاهی ندارند. اما، رویدادهای مشخصی که همه افراد در فعالیتهای روزمرهشان با آنها مواجه میشوند برای تکتکشان بسیار مشابه است، و آنها هماهنگ با هم عمل میکنند زیرا رویدادهایی که میشناسند و اهدافی که دنبال میکنند کمابیش یکسان است.
📚 قانون، قانونگذاری و آزادی ، جلد یک ، فصل اول ، ص۳۲
Forwarded from LiberTorch (Pouya)
محدودیتهای دائمی شناخت ما از واقعیتها
(۳ از ۳)
✍🏻 فردریک هایک
🔘 وضعیت در جامعۀ بزرگ [۱۱] یا جامعۀ باز که در آن رفتار میلیونها انسان بر یکدیگر تأثیر میگذارد و تمدن به گونهای که ما میشناسیم در آن رشد کرده، کاملاً متفاوت است. مدتهاست که علم اقتصاد بر «تقسیم کار» که لازمه چنین وضعیتی است، تاکید میورزد. اما این علم بر پراکندگی دانش، یعنی این واقعیت که هر عضو جامعه تنها به بخش بسیار کوچکی از دانش کل جامعه در مجموع دسترسی دارد و ازاینرو تکتک افراد به اغلب وقایعی که عملکرد جامعه مبتنی بر آن است آگاهی ندارند، تاکید بسیار کمتری کرده است. با اینهمه، استفاده از معرفتهایی که درمجموع خیلی بیشتر از معلومات هرکس بهتنهایی است و درنتیجه این واقعیت که هرکس در بطن ساختار منسجمی حرکت میکند که تقریباً همه عوامل تعیینکنندۀ آن برای او ناشناختهاند صفت بارز همۀ تمدنهای پیشرفته را تشکیل میدهد.
@LibrT
🔅 در حقیقت، در جامعۀ متمدن آنچه فرد را قادر به پیگرفتن مجموعهای از اهدافی میسازد که از صِرف برآوردن نیازهای مادی ضروری او بسیار گستردهتر است، کسب هر چه بیشتردانش نیست بلکه این واقعیت است که فرد میتواند در سطح بسیار وسیعی از دانش دیگران بهرهمند شود. درواقع، فرد «متمدن» ممکن است بسیار ناآگاه باشد، ناآگاهتر از برخی وحشیها، و با اینهمه، از تمدنی که در آن زندگی میکند بهفراوانی بهره بگیرد.
💎 اشتباه بارز خردگرایان صنعگرا در این خصوص این است که آنها پایۀ استدلالهای خود را براساس آنچه توهم کلبینانه ۲۹ نامیده شده میگذارند، یعنی براساس این پندار که تمام واقعیتهای موردمطالعه میتواند در ذهن فرد واحدی حضور داشته باشد و اینکه برپایۀ چنین شناختی از دادههای واقعی از جزئیات میتوان نظم اجتماعی مطلوبی را بنا کرد. شیفتگان جامعۀ برنامهریزیشده گاهی این توهم را با سادهلوحی رقتانگیزی بیان کردهاند، چنانکه یکی از آنها رؤیای «هنر تفکر همزمان» را در سر میپروراند: «قابلیت پردازش تعداد زیادی از پدیدارهای مرتبط در آنِ واحد و ترکیب خصلتهای کیفی و کمّی این پدیدارها در جدولی واحد». [۱۲] به نظر میرسد که اینها بههیچوجه متوجه نیستند که این رؤیا مسئلۀ اساسی هر کوششی برای درک و شکلدادن نظم جامعه را از ابتدا حلشده فرض مینماید، یعنی مسئلۀ ناتوانی ما را در گردآوری همه دادههای مؤثر در نظم اجتماعی به صورت یک مجموعۀ قابل بررسی. به هر صورت تمامی آنهایی که شیفتۀ برنامههای زیبای ناشی از چنین رویکردی هستند و آنها را «بسیار منظم، خوانا و قابل درک»[۱۳] تلقی میکنند، قربانیهای توهم کلبینانه هستند و فراموش میکنند که وضوح ظاهری این برنامهها مدیون غفلت برنامهریز از کلیه واقعیتهای است که معرفتی به آنها ندارد.
📚 قانون، قانونگذاری و آزادی ، جلد یک ، فصل اول ، ص۳۳-۳۲
(۳ از ۳)
✍🏻 فردریک هایک
🔘 وضعیت در جامعۀ بزرگ [۱۱] یا جامعۀ باز که در آن رفتار میلیونها انسان بر یکدیگر تأثیر میگذارد و تمدن به گونهای که ما میشناسیم در آن رشد کرده، کاملاً متفاوت است. مدتهاست که علم اقتصاد بر «تقسیم کار» که لازمه چنین وضعیتی است، تاکید میورزد. اما این علم بر پراکندگی دانش، یعنی این واقعیت که هر عضو جامعه تنها به بخش بسیار کوچکی از دانش کل جامعه در مجموع دسترسی دارد و ازاینرو تکتک افراد به اغلب وقایعی که عملکرد جامعه مبتنی بر آن است آگاهی ندارند، تاکید بسیار کمتری کرده است. با اینهمه، استفاده از معرفتهایی که درمجموع خیلی بیشتر از معلومات هرکس بهتنهایی است و درنتیجه این واقعیت که هرکس در بطن ساختار منسجمی حرکت میکند که تقریباً همه عوامل تعیینکنندۀ آن برای او ناشناختهاند صفت بارز همۀ تمدنهای پیشرفته را تشکیل میدهد.
@LibrT
🔅 در حقیقت، در جامعۀ متمدن آنچه فرد را قادر به پیگرفتن مجموعهای از اهدافی میسازد که از صِرف برآوردن نیازهای مادی ضروری او بسیار گستردهتر است، کسب هر چه بیشتردانش نیست بلکه این واقعیت است که فرد میتواند در سطح بسیار وسیعی از دانش دیگران بهرهمند شود. درواقع، فرد «متمدن» ممکن است بسیار ناآگاه باشد، ناآگاهتر از برخی وحشیها، و با اینهمه، از تمدنی که در آن زندگی میکند بهفراوانی بهره بگیرد.
💎 اشتباه بارز خردگرایان صنعگرا در این خصوص این است که آنها پایۀ استدلالهای خود را براساس آنچه توهم کلبینانه ۲۹ نامیده شده میگذارند، یعنی براساس این پندار که تمام واقعیتهای موردمطالعه میتواند در ذهن فرد واحدی حضور داشته باشد و اینکه برپایۀ چنین شناختی از دادههای واقعی از جزئیات میتوان نظم اجتماعی مطلوبی را بنا کرد. شیفتگان جامعۀ برنامهریزیشده گاهی این توهم را با سادهلوحی رقتانگیزی بیان کردهاند، چنانکه یکی از آنها رؤیای «هنر تفکر همزمان» را در سر میپروراند: «قابلیت پردازش تعداد زیادی از پدیدارهای مرتبط در آنِ واحد و ترکیب خصلتهای کیفی و کمّی این پدیدارها در جدولی واحد». [۱۲] به نظر میرسد که اینها بههیچوجه متوجه نیستند که این رؤیا مسئلۀ اساسی هر کوششی برای درک و شکلدادن نظم جامعه را از ابتدا حلشده فرض مینماید، یعنی مسئلۀ ناتوانی ما را در گردآوری همه دادههای مؤثر در نظم اجتماعی به صورت یک مجموعۀ قابل بررسی. به هر صورت تمامی آنهایی که شیفتۀ برنامههای زیبای ناشی از چنین رویکردی هستند و آنها را «بسیار منظم، خوانا و قابل درک»[۱۳] تلقی میکنند، قربانیهای توهم کلبینانه هستند و فراموش میکنند که وضوح ظاهری این برنامهها مدیون غفلت برنامهریز از کلیه واقعیتهای است که معرفتی به آنها ندارد.
📚 قانون، قانونگذاری و آزادی ، جلد یک ، فصل اول ، ص۳۳-۳۲
Forwarded from موسی غنینژاد
🔰 علم اقتصاد مدرن بیش از آنکه مدیون "آدام اسمیت" باشد، وامدار اندیشهی کسانی مانند "کُندیاک" است. مبانی روش شناختی اندیشه کُندیاک کاملاً روشن است. او از یک واقعیت بدیهی یعنی نیاز انسان به اشیای مفید و کمیاب آغاز میکند و با استنتاج منطقی از الزامات این واقعیت بدیهی، در چارچوب زندگی یک جامعه فرضی ساده، کل تئوری اقتصادی خود را برپا میسازد.
📚 گفتارهایی در روش شناسی علم اقتصاد
🖌 موسی غنی نژاد
#بریده_کتاب #اقتصاددانان_بزرگ #کندیاک
@ghaninejad_mousa
📚 گفتارهایی در روش شناسی علم اقتصاد
🖌 موسی غنی نژاد
#بریده_کتاب #اقتصاددانان_بزرگ #کندیاک
@ghaninejad_mousa
Forwarded from LiberTorch (Pouya)
شناخت مبتنی بر واقعیتها و علم ( ۱ از ۲ )
✍🏻 فردریک هایک
💡 علت اصلی سرباززدن انسان مدرن از قبول اینکه محدودیتهای بنیادی دانشِ او مانعی دائمی در جهتِ امکانِِِِِِِِِِِِِِ ِِِ ساختنِِِِِِ عقلانیِ جامعه در کلیتِ آن است، اعتماد نامحدود او به تواناییهای علم است. آنقدر دربارۀ سرعت پیشرفت دانش علمی شنیدهایم که این احساس در ما ایجاد شده که همۀ محدودیتهای شناخت بهزودی محکوم به فنا هستند. با این حال، این اعتماد ناشی از درک اشتباه از وظایف و تواناییهای علم است، یعنی ناشی از این اعتقاد نادرست که گویا علم روشی برای پیبردن به واقعیتهای خاص [جزئیات] است، و اینکه پیشرفت این روشها اجازه میدهد که هروقت بخواهیم بتوانیم به جزءجزء رویدادها پی ببریم و از آنها بنا به میل خود بهرهبرداری کنیم.
💠 به یک معنا گفتن اینکه تمدن ما بر غلبه بر جهل استوار است حرفی کلیشهای است. ولی دقیقاً از آنجایی که این اندیشه برای ما آشناست، موجب فراموشی مهمترین موضوع نهفته در آن میشود: اینکه تمدن متکی بر این واقعیت است که ما همگی از معرفتهایی استفاده میکنیم که خود در اختیار نداریم و یکی از شیوههایی که ما به کمک تمدن قادر به دورزدن «مانع» محدودیتهای معرفتهای شخصی میشویم، فائقآمدن بر جهل است، منتها نه با کسب دانش بیشتر بلکه با بهرهگرفتن از دانشی که در میان افراد پراکنده است. محدودیت معرفتیای که بررسی میکنیم محدودیتی نیست که علم بتواند بر آن فائق آید. علم، برخلاف آنچه که غالباً تصور میشود، شناخت واقعیتهای جزئی نیست؛ و در مورد پدیدههای بسیار پیچیده، قدرت علم با عدم امکان عملی شناسایی و ارزیابی واقعیتهای جزءبه جزء یعنی همۀ آن واقعیتهایی که باید در نظر گرفته شوند تا بتوانیم به مدد نظریههای علمی به پیشبینی رویدادهای خاص بپردازیم محدود میشود. از آنجا که در مطالعۀ پدیدارهای نسبتاً سادۀ جهان فیزیکی تعیین روابط علّی به عنوان توابعی از تعداد اندکی متغیر که در موارد مشخص بهراحتی قابل شناساییاند ممکن شده و این امر به پیشرفت حیرتانگیز رشتههای علمی مربوط به این پدیدارها انجامیده است، این توهم به وجود آمده که وضعیت در مورد پدیدههای پیچیدهتر نیز بهزودی به همین منوال خواهد بود. ولی نه علم و نه هیچ فن شناختهشدهای [۱۴] به ما امکان غلبه بر این واقعیت را نمیدهد که هیچ ذهنی وجود ندارد که قادر به ملاحظه و بهکاربستن عامدانه و هدفمند کلیۀ واقعیتهای جزءبه جزئی باشد که افراد متعدد و مجزا به صورت پراکنده میشناسند، جزئیاتی هیچیک از تکتک این افراد به طور کامل نمیتواند بشناسد.
@LibrT
💎 درواقع، علم که تلاش در توضیح و پیشبینی رویدادهای خاص دارد، در مورد پدیدههای نسبتاً ساده (یا حداقل هنگامیکه میتواند «نظامهای بسته» ی نسبتاً ساده را به طور مجزا بررسی کند) خیلی خوب موفق به این کار میشود. اما همین علم زمانی که میخواهد نظریههایش را درخصوص پدیدارهای پیچیده به مورد اجرا درآورد، با همان سدِ جهل نسبت به واقعیتها [جزئیات] روبهرو میشود. در برخی از حوزهها، علم با طراحی نظریههای مهم پرده از خصلت عمومی برخی از پدیدارها برمیدارد ولی این نظریهها هرگز نمیتوانند به پیشبینی جزءبه جزء رویدادها بپردازند یا این رویدادها را به طور کامل تبیین کنند صرفاً به این دلیل که هیچگاه تمامی دادههای خاصی را که برطبق این نظریهها باید در اختیار داشته باشیم تا بتوانیم به چنین نتیجهگیریهای مشخصی برسیم، در اختیار نداریم.
📚 قانون، قانونگذاری و آزادی ، جلد یک ، فصل اول ، صص۳۴-۳۳
✍🏻 فردریک هایک
💡 علت اصلی سرباززدن انسان مدرن از قبول اینکه محدودیتهای بنیادی دانشِ او مانعی دائمی در جهتِ امکانِِِِِِِِِِِِِِ ِِِ ساختنِِِِِِ عقلانیِ جامعه در کلیتِ آن است، اعتماد نامحدود او به تواناییهای علم است. آنقدر دربارۀ سرعت پیشرفت دانش علمی شنیدهایم که این احساس در ما ایجاد شده که همۀ محدودیتهای شناخت بهزودی محکوم به فنا هستند. با این حال، این اعتماد ناشی از درک اشتباه از وظایف و تواناییهای علم است، یعنی ناشی از این اعتقاد نادرست که گویا علم روشی برای پیبردن به واقعیتهای خاص [جزئیات] است، و اینکه پیشرفت این روشها اجازه میدهد که هروقت بخواهیم بتوانیم به جزءجزء رویدادها پی ببریم و از آنها بنا به میل خود بهرهبرداری کنیم.
💠 به یک معنا گفتن اینکه تمدن ما بر غلبه بر جهل استوار است حرفی کلیشهای است. ولی دقیقاً از آنجایی که این اندیشه برای ما آشناست، موجب فراموشی مهمترین موضوع نهفته در آن میشود: اینکه تمدن متکی بر این واقعیت است که ما همگی از معرفتهایی استفاده میکنیم که خود در اختیار نداریم و یکی از شیوههایی که ما به کمک تمدن قادر به دورزدن «مانع» محدودیتهای معرفتهای شخصی میشویم، فائقآمدن بر جهل است، منتها نه با کسب دانش بیشتر بلکه با بهرهگرفتن از دانشی که در میان افراد پراکنده است. محدودیت معرفتیای که بررسی میکنیم محدودیتی نیست که علم بتواند بر آن فائق آید. علم، برخلاف آنچه که غالباً تصور میشود، شناخت واقعیتهای جزئی نیست؛ و در مورد پدیدههای بسیار پیچیده، قدرت علم با عدم امکان عملی شناسایی و ارزیابی واقعیتهای جزءبه جزء یعنی همۀ آن واقعیتهایی که باید در نظر گرفته شوند تا بتوانیم به مدد نظریههای علمی به پیشبینی رویدادهای خاص بپردازیم محدود میشود. از آنجا که در مطالعۀ پدیدارهای نسبتاً سادۀ جهان فیزیکی تعیین روابط علّی به عنوان توابعی از تعداد اندکی متغیر که در موارد مشخص بهراحتی قابل شناساییاند ممکن شده و این امر به پیشرفت حیرتانگیز رشتههای علمی مربوط به این پدیدارها انجامیده است، این توهم به وجود آمده که وضعیت در مورد پدیدههای پیچیدهتر نیز بهزودی به همین منوال خواهد بود. ولی نه علم و نه هیچ فن شناختهشدهای [۱۴] به ما امکان غلبه بر این واقعیت را نمیدهد که هیچ ذهنی وجود ندارد که قادر به ملاحظه و بهکاربستن عامدانه و هدفمند کلیۀ واقعیتهای جزءبه جزئی باشد که افراد متعدد و مجزا به صورت پراکنده میشناسند، جزئیاتی هیچیک از تکتک این افراد به طور کامل نمیتواند بشناسد.
@LibrT
💎 درواقع، علم که تلاش در توضیح و پیشبینی رویدادهای خاص دارد، در مورد پدیدههای نسبتاً ساده (یا حداقل هنگامیکه میتواند «نظامهای بسته» ی نسبتاً ساده را به طور مجزا بررسی کند) خیلی خوب موفق به این کار میشود. اما همین علم زمانی که میخواهد نظریههایش را درخصوص پدیدارهای پیچیده به مورد اجرا درآورد، با همان سدِ جهل نسبت به واقعیتها [جزئیات] روبهرو میشود. در برخی از حوزهها، علم با طراحی نظریههای مهم پرده از خصلت عمومی برخی از پدیدارها برمیدارد ولی این نظریهها هرگز نمیتوانند به پیشبینی جزءبه جزء رویدادها بپردازند یا این رویدادها را به طور کامل تبیین کنند صرفاً به این دلیل که هیچگاه تمامی دادههای خاصی را که برطبق این نظریهها باید در اختیار داشته باشیم تا بتوانیم به چنین نتیجهگیریهای مشخصی برسیم، در اختیار نداریم.
📚 قانون، قانونگذاری و آزادی ، جلد یک ، فصل اول ، صص۳۴-۳۳
Forwarded from LiberTorch (Pouya)
شناخت مبتنی بر واقعیتها و علم ( ۲ از ۲ )
✍🏻 فردریک هایک
🔍 بهترین مثال در این خصوص نظریۀ داروینی (یا نئوـ داروینی) تحول زیستشناختی ارگانیسم است. اگر میشد تمام جزئیاتی را که در گذشته در گزینش شکلهای خاصی نقش بازی کردهاند شناخت، در آن صورت میشد توضیحی کامل از ساختار ارگانیسمهای موجود داد؛ همینطور، اگر این امکان وجود داشت که تمام جزئیاتی را که به طور قطع و یقین در یک دورۀ مشخص بر آنها تأثیر خواهند گذاشت تعیین کنیم، قادر بودیم راجع به سیر تحول آتی آنها پیشگویی کنیم. ولی، مسلماً هیچگاه قادر به انجام هیچیک از این دو شق نخواهیم بود، زیرا علم هیچ وسیلهای برای تعیین قطعی همه جزئیاتی که لازمۀ تحقق چنین فرایندی است در اختیار ندارد.
@LibrT
🔅 در اینجا ذکر یک استنباط نادرست دیگر در ارتباط با هدف و توانایی علم مفید به نظر میرسد، یعنی این تصور که علم منحصراً به آنچه که وجود دارد مربوط میشود و نه آنچه که میتواند وجود داشته باشد. اما ارزش علم تا حد زیادی ناشی از این امر است به ما میگوید که اگر بعضی از شرایط غیر از آنچه هستند میبودند، چه پیش میآمد. تمام گزارههای علمِ نظری به این شکل است: «اگر... آنگاه...» و آنها از این جهت جالباند که شرایطی که ما به جای عبارت «اگر...» میگذاریم با آنچه که واقعاً وجود دارد، متفاوت است. شاید این استنباط نادرست در هیچجای دیگری مانند علوم سیاسی تا این حد مهم نباشد، چرا که این استنباط نادرست در این حوزه تبدیل به مانعی برای توجه به مسائل واقعاً مهم شده است. در اینجا، این فکر غلط که علم گردآوری واقعیتهای مشاهدهشده است منجر به تحدید پژوهش به ارزیابی آنچه هست شده است. درحالیکه ارزش اساسی همه علوم در این است که به ما میگویند اگر اوضاع واحوال از بعضی جهات تغییر داده شود، چه نتایجی حاصل خواهد شد.
⏳ این واقعیت که تعداد رو به افزایشی از محققان علوم اجتماعی خود را محدود به مطالعۀ آنچه در بخشی از نظام اجتماعی وجود دارد میکنند، بههیچوجه نتیجهگیریهای آنها را واقعگرایانهتر نمیکند، بلکه موجب نامناسببودن این مطالعات برای اغلب تصمیمگیریهای مربوط به آینده میشود. علم اجتماعیِ ثمربخش باید عمدتاً مطالعه آن چیزی باشد که وجود ندارد: یعنی ساختن مدلهایی فرضی دربارۀ دنیاهایی که در صورت تغییر برخی شرایط قابل تغییر، امکانپذیر میشوند. ما نیازمند نظریۀ علمیای هستیم که در درجه اول به ما آثار وضعیتی را نشان دهد که تحت آن، برخی شرایط طوری باشند که تابه حال هیچگاه نبودهاند. معرفتِ علمی معرفت به واقعیتهای خاص [جزئیات] نیست، بلکه معرفت به فرضیههایی است که تا به حال در برابر تلاشهای نظاممند برای ابطال آنها مقاومت کردهاند.
📚 قانون، قانونگذاری و آزادی ، جلد یک ، فصل اول ، ص۳۴
✍🏻 فردریک هایک
🔍 بهترین مثال در این خصوص نظریۀ داروینی (یا نئوـ داروینی) تحول زیستشناختی ارگانیسم است. اگر میشد تمام جزئیاتی را که در گذشته در گزینش شکلهای خاصی نقش بازی کردهاند شناخت، در آن صورت میشد توضیحی کامل از ساختار ارگانیسمهای موجود داد؛ همینطور، اگر این امکان وجود داشت که تمام جزئیاتی را که به طور قطع و یقین در یک دورۀ مشخص بر آنها تأثیر خواهند گذاشت تعیین کنیم، قادر بودیم راجع به سیر تحول آتی آنها پیشگویی کنیم. ولی، مسلماً هیچگاه قادر به انجام هیچیک از این دو شق نخواهیم بود، زیرا علم هیچ وسیلهای برای تعیین قطعی همه جزئیاتی که لازمۀ تحقق چنین فرایندی است در اختیار ندارد.
@LibrT
🔅 در اینجا ذکر یک استنباط نادرست دیگر در ارتباط با هدف و توانایی علم مفید به نظر میرسد، یعنی این تصور که علم منحصراً به آنچه که وجود دارد مربوط میشود و نه آنچه که میتواند وجود داشته باشد. اما ارزش علم تا حد زیادی ناشی از این امر است به ما میگوید که اگر بعضی از شرایط غیر از آنچه هستند میبودند، چه پیش میآمد. تمام گزارههای علمِ نظری به این شکل است: «اگر... آنگاه...» و آنها از این جهت جالباند که شرایطی که ما به جای عبارت «اگر...» میگذاریم با آنچه که واقعاً وجود دارد، متفاوت است. شاید این استنباط نادرست در هیچجای دیگری مانند علوم سیاسی تا این حد مهم نباشد، چرا که این استنباط نادرست در این حوزه تبدیل به مانعی برای توجه به مسائل واقعاً مهم شده است. در اینجا، این فکر غلط که علم گردآوری واقعیتهای مشاهدهشده است منجر به تحدید پژوهش به ارزیابی آنچه هست شده است. درحالیکه ارزش اساسی همه علوم در این است که به ما میگویند اگر اوضاع واحوال از بعضی جهات تغییر داده شود، چه نتایجی حاصل خواهد شد.
⏳ این واقعیت که تعداد رو به افزایشی از محققان علوم اجتماعی خود را محدود به مطالعۀ آنچه در بخشی از نظام اجتماعی وجود دارد میکنند، بههیچوجه نتیجهگیریهای آنها را واقعگرایانهتر نمیکند، بلکه موجب نامناسببودن این مطالعات برای اغلب تصمیمگیریهای مربوط به آینده میشود. علم اجتماعیِ ثمربخش باید عمدتاً مطالعه آن چیزی باشد که وجود ندارد: یعنی ساختن مدلهایی فرضی دربارۀ دنیاهایی که در صورت تغییر برخی شرایط قابل تغییر، امکانپذیر میشوند. ما نیازمند نظریۀ علمیای هستیم که در درجه اول به ما آثار وضعیتی را نشان دهد که تحت آن، برخی شرایط طوری باشند که تابه حال هیچگاه نبودهاند. معرفتِ علمی معرفت به واقعیتهای خاص [جزئیات] نیست، بلکه معرفت به فرضیههایی است که تا به حال در برابر تلاشهای نظاممند برای ابطال آنها مقاومت کردهاند.
📚 قانون، قانونگذاری و آزادی ، جلد یک ، فصل اول ، ص۳۴
Forwarded from LiberTorch (Pouya)
تحول همزمان ذهن و جامعه: نقش قواعد
( ۱ از ۲ )
✍🏻 فردریک هایک
💡 اشتباهات خردگرایی صنعگرا با دوگانگی دکارتی پیوند خورده است، یعنی مفهوم وجود جوهرِ ذهنیِ مستقلی خارج از جهان طبیعت، که انسان را قادر ساخته و از آغاز نیز از چنین موهبتی برخوردار بوده تا نهادهای جامعه و فرهنگی را که در آن زندگی میکند طراحی کند. اما، واقعیت البته این است که ذهن با محیط طبیعی و اجتماعیای که انسان در آن زندگی میکند سازگار شده است و در تعامل دائمی با نهادهایی که تعیینکنندۀ ساختار جامعه هستند تکامل یافته است. ذهن درواقع محصول محیط اجتماعیای است که ساختۀ خود ذهن نبوده، اما، او در آن رشد کرده، و تنها کاری که کرده فقط این بوده که به نوبۀ خود بر این نهادها تأثیر گذاشته و آنها را تغییر داده است. این فرایند ناشی از رشد انسان در جامعه و کسب عادات و شیوههای عملی است که در سایۀ آنها امکان زندهماندن وی در گروهی که در آن زندگی میکرده بیشتر میشده است. تصور ذهنی که از پیش کاملاً تکامل یافته و نهادهای لازم برای زندگی اجتماعی را طراحی کرده است، خلاف تمام آن چیزی است که ما در مورد تحول انسان میدانیم.
💎 میراث فرهنگیای که انسان در آن متولد میشود، مرکب از مجموعۀ پیچیدهای از شیوههای عمل و قواعد رفتاری است که به علت فراهم آوردن موفقیت برای گروهی از انسانها رواج یافته، اما، به علت معلوم بودن اثرات مطلوبی که میتوانسته به وجود آورد اتخاذ نشده است. انسان قبل از فکرکردن عمل کرده و نه اینکه قبل از اینکه عمل کند بفهمد. منظور ما از فهم، در نهایت، توانایی انسان است به واکنش نشان دادن به محیط اطرافش براساس الگویی از اَعمال که به بقای وی کمک میکنند. اگر ذرهای حقیقت در مکتب رفتارگرایی و پراگماتیسم وجود داشته باشد همین است؛ هرچند این مکتبها، روابط تعیینکننده را آنچنان بیظرافت ساده کردهاند که به جای کمک، مانع درک صحیح آنها شده است.
💡 «آموزش از راه تجربه» روندی است که نزد انسان، درست مانند حیوانات، در ابتدا نه با استدلال، بلکه با مشاهده، انتشار، انتقال و رشد اَعمالی آغاز میشود که به جهت موفقیتآمیزبودنشان رواج یافتهاند؛ این موفقیت در اکثر مواقع امتیاز قابل تشخیصی برای فرد عملکننده دربرندارد بلکه بیشتر امکان بقای گروهی را که فرد به آن تعلق دارد افزایش میدهد. [۱۵] نتیجۀ چنین روندی، در وهلۀ اول، دانشی خواهد بود که به صراحت قابل بیان نیست؛ هرچند میتوان آن را به صورت قواعد توصیف کرد اما فرد نمیتواند آنها را در قالب کلمات بیان کند، بلکه تنها میتواند در عمل آنها را رعایت نماید. ذهن بیش از آنکه سازندۀ قواعد باشد خود از قواعدِ عمل تشکیل شده است؛ گرچه ذهن این مجموعۀ پیچیدۀ قواعد را وضع نکرده اما این قواعد در نهایت حاکم بر اَعمال افراد شده زیرا رعایت آنها اَعمال انسانها را کارآمدتر و موفقتر از اَعمال افراد یا گروههای رقیب کرده است. [۱۶]
@LibrT
🔍 در آغاز تمایزی بین شیوههای عملی که برای رسیدن به نتیجهای خاص باید رعایت کرد و شیوههای عملی که بهاجبار باید از آنها پیروی کرد وجود ندارد. فقط یک روش متداول برای انجام کارها وجود دارد، و هیچگونه تمایزی بین شناخت علت و معلول و شناخت روش عمل مناسب یا مجاز وجود ندارد. شناخت جهان عبارت است از شناخت آنچه کسی باید در شرایط خاص انجام بدهد یا ندهد و برای پرهیز از خطر، دانستن اینکه چه کاری را هرگز نباید کرد همانقدر مهم است که دانستن کاری که باید کرد تا به نتیجۀ خاصی رسید.
⏳ پس این قواعد رفتاری به صورت شرایط شناختهشدۀ لازم برای تحقق نیات معلوم رشد نکردهاند، بلکه علت شکوفایی آنها این بوده است که این قواعد به گروههایی که آنها را به کار میبردند نسبت به دیگران امکان کامیابی بیشتری میداد و آنها را قادر به عقب راندن دیگر گروهها میساخت. با توجه به نوع محیطی که انسان در آن زندگی میکرد، این قواعد بقای تعداد بیشتری از گروهها یا افرادی را که آنها را رعایت میکردند، تضمین میکرد. بنابراین مسئلۀ رفتار موفقیتآمیز انسان در دنیایی که فقط بخشی از آن را میشناخت، با پیروی از قواعدی حل شد که در خدمت او بود ولی وی قادر به شناخت حقیقت آنها به معنای دکارتی کلمه نبود.
📚 قانون، قانونگذاری و آزادی ، جلد یک ، فصل اول ، صص۳۶-۳۵
( ۱ از ۲ )
✍🏻 فردریک هایک
💡 اشتباهات خردگرایی صنعگرا با دوگانگی دکارتی پیوند خورده است، یعنی مفهوم وجود جوهرِ ذهنیِ مستقلی خارج از جهان طبیعت، که انسان را قادر ساخته و از آغاز نیز از چنین موهبتی برخوردار بوده تا نهادهای جامعه و فرهنگی را که در آن زندگی میکند طراحی کند. اما، واقعیت البته این است که ذهن با محیط طبیعی و اجتماعیای که انسان در آن زندگی میکند سازگار شده است و در تعامل دائمی با نهادهایی که تعیینکنندۀ ساختار جامعه هستند تکامل یافته است. ذهن درواقع محصول محیط اجتماعیای است که ساختۀ خود ذهن نبوده، اما، او در آن رشد کرده، و تنها کاری که کرده فقط این بوده که به نوبۀ خود بر این نهادها تأثیر گذاشته و آنها را تغییر داده است. این فرایند ناشی از رشد انسان در جامعه و کسب عادات و شیوههای عملی است که در سایۀ آنها امکان زندهماندن وی در گروهی که در آن زندگی میکرده بیشتر میشده است. تصور ذهنی که از پیش کاملاً تکامل یافته و نهادهای لازم برای زندگی اجتماعی را طراحی کرده است، خلاف تمام آن چیزی است که ما در مورد تحول انسان میدانیم.
💎 میراث فرهنگیای که انسان در آن متولد میشود، مرکب از مجموعۀ پیچیدهای از شیوههای عمل و قواعد رفتاری است که به علت فراهم آوردن موفقیت برای گروهی از انسانها رواج یافته، اما، به علت معلوم بودن اثرات مطلوبی که میتوانسته به وجود آورد اتخاذ نشده است. انسان قبل از فکرکردن عمل کرده و نه اینکه قبل از اینکه عمل کند بفهمد. منظور ما از فهم، در نهایت، توانایی انسان است به واکنش نشان دادن به محیط اطرافش براساس الگویی از اَعمال که به بقای وی کمک میکنند. اگر ذرهای حقیقت در مکتب رفتارگرایی و پراگماتیسم وجود داشته باشد همین است؛ هرچند این مکتبها، روابط تعیینکننده را آنچنان بیظرافت ساده کردهاند که به جای کمک، مانع درک صحیح آنها شده است.
💡 «آموزش از راه تجربه» روندی است که نزد انسان، درست مانند حیوانات، در ابتدا نه با استدلال، بلکه با مشاهده، انتشار، انتقال و رشد اَعمالی آغاز میشود که به جهت موفقیتآمیزبودنشان رواج یافتهاند؛ این موفقیت در اکثر مواقع امتیاز قابل تشخیصی برای فرد عملکننده دربرندارد بلکه بیشتر امکان بقای گروهی را که فرد به آن تعلق دارد افزایش میدهد. [۱۵] نتیجۀ چنین روندی، در وهلۀ اول، دانشی خواهد بود که به صراحت قابل بیان نیست؛ هرچند میتوان آن را به صورت قواعد توصیف کرد اما فرد نمیتواند آنها را در قالب کلمات بیان کند، بلکه تنها میتواند در عمل آنها را رعایت نماید. ذهن بیش از آنکه سازندۀ قواعد باشد خود از قواعدِ عمل تشکیل شده است؛ گرچه ذهن این مجموعۀ پیچیدۀ قواعد را وضع نکرده اما این قواعد در نهایت حاکم بر اَعمال افراد شده زیرا رعایت آنها اَعمال انسانها را کارآمدتر و موفقتر از اَعمال افراد یا گروههای رقیب کرده است. [۱۶]
@LibrT
🔍 در آغاز تمایزی بین شیوههای عملی که برای رسیدن به نتیجهای خاص باید رعایت کرد و شیوههای عملی که بهاجبار باید از آنها پیروی کرد وجود ندارد. فقط یک روش متداول برای انجام کارها وجود دارد، و هیچگونه تمایزی بین شناخت علت و معلول و شناخت روش عمل مناسب یا مجاز وجود ندارد. شناخت جهان عبارت است از شناخت آنچه کسی باید در شرایط خاص انجام بدهد یا ندهد و برای پرهیز از خطر، دانستن اینکه چه کاری را هرگز نباید کرد همانقدر مهم است که دانستن کاری که باید کرد تا به نتیجۀ خاصی رسید.
⏳ پس این قواعد رفتاری به صورت شرایط شناختهشدۀ لازم برای تحقق نیات معلوم رشد نکردهاند، بلکه علت شکوفایی آنها این بوده است که این قواعد به گروههایی که آنها را به کار میبردند نسبت به دیگران امکان کامیابی بیشتری میداد و آنها را قادر به عقب راندن دیگر گروهها میساخت. با توجه به نوع محیطی که انسان در آن زندگی میکرد، این قواعد بقای تعداد بیشتری از گروهها یا افرادی را که آنها را رعایت میکردند، تضمین میکرد. بنابراین مسئلۀ رفتار موفقیتآمیز انسان در دنیایی که فقط بخشی از آن را میشناخت، با پیروی از قواعدی حل شد که در خدمت او بود ولی وی قادر به شناخت حقیقت آنها به معنای دکارتی کلمه نبود.
📚 قانون، قانونگذاری و آزادی ، جلد یک ، فصل اول ، صص۳۶-۳۵
Forwarded from LiberTorch (Pouya)
تحول همزمان ذهن و جامعه: نقش قواعد
( ۲ از ۲ )
✍🏻 فردریک هایک
💠 بنابراین دو صفت بارز در قواعد حاکم بر رفتار انسانی وجود دارد و باعث میشود که این رفتار ظاهری هوشمندانه داشته باشد، صفاتی که مؤکداً بر آنها تأکید خواهیم کرد زیرا رویکرد صنعگرایانه عقلانیبودن مراعاتِ این قواعد را به طور ضمنی نفی میکند. مسلماً در جوامع پیشرفته فقط برخی از قواعد از این نوعاند؛ تأکید ما صرفاً بر این [نکته] است که حتی نظم چنین جوامع پیشرفتهای تا حدی به این نوع از قواعد بستگی دارد.
💡 نخستین این صفاتها که اغلبِِِِِِِ قواعدِ رفتاری از آن برخوردارند، مراعات عملی آنها توسط افراد است بدون اینکه شخص عمل کننده به طور صریح («در قالب کلمات» یا واضح)، آنها را بشناسد. این قواعد خود را با نظمی در عمل نشان میدهند که به طور صریح قابل توصیف است ولی این نظمِِ در عمل ناشی از این نیست که افرادی که عمل میکنند قادر به بیان این قواعد هستند. صفت دوم این است که این قواعد به این خاطر مراعات میشوند که درواقع به گروهی که آنها را به کار میبندند قدرت بیشتری میبخشند، نه اینکه آنهایی که مطابق این قواعد عمل میکنند نتیجۀ چنین کاری را میشناسند. اگرچه این قواعد به علت برخی از نتایجی که رعایت آنها به وجود میآورد، مورد قبول عمومی قرار میگیرند، اما رعایت آنها با نیت ایجاد آن نتایج صورت نمیگیرد و حتی لازم نیست شخص عملکننده این نتایج را بشناسد.
@LibrT
💎 ما اینجا نمیتوانیم به بررسی این مسئلۀ مشکل بپردازیم که انسانها چگونه میتوانند از یکدیگر قواعد رفتاری اغلب بسیار انتزاعی را از راه سرمشق قراردادن یا تقلید (یا «از طریق قیاس») بیاموزند، درحالیکه نه آنهایی که الگو قرار میگیرند و نه آنهایی که تقلید میکنند، بهرغم رعایت دقیق این قواعد، لزوماً و به طوری آگاهانه از وجود قواعد آگاهی ندارند. این مسئله بخصوص در زبانآموزی کودکان برای ما بسیار آشناست، آنها قادرند پیچیدهترین جملههایی را که هرگز نشنیدهاند بهدرستی بسازند؛ [۱۷] در حوزههای دیگر نیز مثل آداب معاشرت، اخلاق یا حقوق و در اکثر مهارتها، قواعدی راهنمای ماست که میتوانیم مراعاتشان کنیم ولی قادر به بیان آنها نیستیم.
⌛ مسئلۀ مهم اینجاست که هر انسانی که در فرهنگ معینی بزرگ میشود، در خود قواعدی مییابد، یا میتواند متوجه شود که رفتارش مطابق برخی قواعد است و همچنین متوجه میشود که اَعمال دیگران نیز مطابق قواعد مختلف است یا نیست. این البته دلیلی بر دائمی و تغییرناپذیربودن آن قواعد به عنوان جزئی از «طبیعت انسانی» یا فطریبودن آنها نیست، بلکه نشان میدهد که آنها جزئی از میراث فرهنگیاند که امکان بقای نسبتاً پایدارشان وجود دارد، بخصوص تا زمانی که با کلمات بیان نشدهاند و بنابراین مورد بحث و بررسی آگاهانه نیز قرار نگرفتهاند.
📚 قانون، قانونگذاری و آزادی ، جلد یک ، فصل اول ، صص۳۷-۳۶
( ۲ از ۲ )
✍🏻 فردریک هایک
💠 بنابراین دو صفت بارز در قواعد حاکم بر رفتار انسانی وجود دارد و باعث میشود که این رفتار ظاهری هوشمندانه داشته باشد، صفاتی که مؤکداً بر آنها تأکید خواهیم کرد زیرا رویکرد صنعگرایانه عقلانیبودن مراعاتِ این قواعد را به طور ضمنی نفی میکند. مسلماً در جوامع پیشرفته فقط برخی از قواعد از این نوعاند؛ تأکید ما صرفاً بر این [نکته] است که حتی نظم چنین جوامع پیشرفتهای تا حدی به این نوع از قواعد بستگی دارد.
💡 نخستین این صفاتها که اغلبِِِِِِِ قواعدِ رفتاری از آن برخوردارند، مراعات عملی آنها توسط افراد است بدون اینکه شخص عمل کننده به طور صریح («در قالب کلمات» یا واضح)، آنها را بشناسد. این قواعد خود را با نظمی در عمل نشان میدهند که به طور صریح قابل توصیف است ولی این نظمِِ در عمل ناشی از این نیست که افرادی که عمل میکنند قادر به بیان این قواعد هستند. صفت دوم این است که این قواعد به این خاطر مراعات میشوند که درواقع به گروهی که آنها را به کار میبندند قدرت بیشتری میبخشند، نه اینکه آنهایی که مطابق این قواعد عمل میکنند نتیجۀ چنین کاری را میشناسند. اگرچه این قواعد به علت برخی از نتایجی که رعایت آنها به وجود میآورد، مورد قبول عمومی قرار میگیرند، اما رعایت آنها با نیت ایجاد آن نتایج صورت نمیگیرد و حتی لازم نیست شخص عملکننده این نتایج را بشناسد.
@LibrT
💎 ما اینجا نمیتوانیم به بررسی این مسئلۀ مشکل بپردازیم که انسانها چگونه میتوانند از یکدیگر قواعد رفتاری اغلب بسیار انتزاعی را از راه سرمشق قراردادن یا تقلید (یا «از طریق قیاس») بیاموزند، درحالیکه نه آنهایی که الگو قرار میگیرند و نه آنهایی که تقلید میکنند، بهرغم رعایت دقیق این قواعد، لزوماً و به طوری آگاهانه از وجود قواعد آگاهی ندارند. این مسئله بخصوص در زبانآموزی کودکان برای ما بسیار آشناست، آنها قادرند پیچیدهترین جملههایی را که هرگز نشنیدهاند بهدرستی بسازند؛ [۱۷] در حوزههای دیگر نیز مثل آداب معاشرت، اخلاق یا حقوق و در اکثر مهارتها، قواعدی راهنمای ماست که میتوانیم مراعاتشان کنیم ولی قادر به بیان آنها نیستیم.
⌛ مسئلۀ مهم اینجاست که هر انسانی که در فرهنگ معینی بزرگ میشود، در خود قواعدی مییابد، یا میتواند متوجه شود که رفتارش مطابق برخی قواعد است و همچنین متوجه میشود که اَعمال دیگران نیز مطابق قواعد مختلف است یا نیست. این البته دلیلی بر دائمی و تغییرناپذیربودن آن قواعد به عنوان جزئی از «طبیعت انسانی» یا فطریبودن آنها نیست، بلکه نشان میدهد که آنها جزئی از میراث فرهنگیاند که امکان بقای نسبتاً پایدارشان وجود دارد، بخصوص تا زمانی که با کلمات بیان نشدهاند و بنابراین مورد بحث و بررسی آگاهانه نیز قرار نگرفتهاند.
📚 قانون، قانونگذاری و آزادی ، جلد یک ، فصل اول ، صص۳۷-۳۶
Forwarded from موسی غنینژاد
📝 آسیبشناسی قیمتگذاری از منظر قوانین و نهادهای کشور
✍🏻 موسی غنینژاد
🔹قوانین و نهادهای مدرن در کشور ما اساسا پس از نهضت مشروطه و به ویژه از زمان زمامداری پهلوی اول رایج شد. اقدامات دولتی از یک سو نیازمند قوانین و از سوی دیگر نهادهایی برای به اجرا گذاشتن آنها است. قیمتگذاری در بازارها نیز خارج از شمول این قاعده نیست. از زمان تاسیس بانک ملی در سال ۱۳۰۷ شمسی عملا امکان کنترل بازار پول و ارز در اختیار دولت قرار گرفت تا اینکه با تاسیس بانک مرکزی در سال ۱۳۳۹ این وظایف به این نهاد واگذار شد. اما قیمتگذاری کالاها، به ویژه کالاهای وارداتی و صادراتی که در زمان پهلوی اول رواج عام یافت، عمدتا از طریق شرکتهای دولتی که برای کنترل تجارت خارجی و نیز ایجاد صنایع مدرن تاسیس یافته بودند صورت میگرفت. این وضعیت در زمان پهلوی دوم هم کم و بیش ادامه یافت اما آنچه در اواخر این دوره برای کنترل یا تنظیم بازار ابداع شد و تازگی داشت، و به نوعی در سالهای پس از انقلاب اسلامی نیز تداوم یافت ورود فراگیر دولت به عرصه قیمتگذاری در همه بخشها اعم از خصوصی و دولتی بود.
🔹در اوایل دهه ۱۳۵۰ شمسی که درآمدهای نفتی به شدت بالا رفت و دولت بخش بزرگی از آنها را از طریق بودجه و برنامه پنجساله پنجم، به رغم مخالفت تعدادی از کارشناسان برجسته اقتصادی، وارد اقتصاد ملی کرد، طبیعتا تورم در کشور رو به افزایش شدید نهاد. مصرفکنندگان که طی یک دهه پیش از آن به تورم زیر ۵ درصد عادت کرده بودند یک مرتبه با تورم های دورقمی تا ۲۵ درصد روبرو شدند و این به شدت موجب نارضایتی مردم شد. دولت هراسان از این وضع به قیمتگذاری روی آورد. اصل چهاردهم به اصطلاح «انقلاب شاه و مردم» تحت عنوان «تعیین و تثبیت مداوم قیمتها، توزیع صحیح کالاها بر اساس سود عادلانه، مبارزه پیگیر با استثمار مصرفکنندگان و پایان دادن به عادت ناپسند گرانفروشی» به این امر اختصاص یافت و سازمانها و نهادهای ویژهای مانند «کمیته ملی حمایت از مصرفکننده» برای این منظور به وجود آمد. و البته در کنار اینها دادگاههای ویژهای هم برای مبارزه با گرانفروشی شکل گرفت و نهادهای صنفی هم مجبور به همکاری در این خصوص شدند.
🔹متاسفانه بسیاری از مقررات و نهادهایی که آن زمان به وجود آمدند در سالهای پس از انقلاب اسلامی به اشکال مختلف به حیات خود ادامه دادند و اقتصاد ملی و فعالیتهای بخش خصوصی را دچار مشکلات جدی کردند. تداوم چنین مقررات و نهادهایی به رغم وقوع انقلاب بزرگی که بسیاری از جنبههای زندگی اجتماعی و اقتصادی را به طور اساسی دگرگون کرده بود نشان از ریشهدار بودن موضوع دارد و اینکه به سادگی نمیتوان با این معضل روبرو شد. تردید نباید داشت که بدون انجام اصلاحات اساسی در این خصوص معضل قیمتگذاری دولتی همچنان به قوت خود باقی خواهد ماند و سیاستهای آزادسازی و خصوصیسازی در دراز مدت راه به جایی نخواهد برد.
#یادداشت #قیمت_گذاری
@ghaninejad_mousa
✍🏻 موسی غنینژاد
🔹قوانین و نهادهای مدرن در کشور ما اساسا پس از نهضت مشروطه و به ویژه از زمان زمامداری پهلوی اول رایج شد. اقدامات دولتی از یک سو نیازمند قوانین و از سوی دیگر نهادهایی برای به اجرا گذاشتن آنها است. قیمتگذاری در بازارها نیز خارج از شمول این قاعده نیست. از زمان تاسیس بانک ملی در سال ۱۳۰۷ شمسی عملا امکان کنترل بازار پول و ارز در اختیار دولت قرار گرفت تا اینکه با تاسیس بانک مرکزی در سال ۱۳۳۹ این وظایف به این نهاد واگذار شد. اما قیمتگذاری کالاها، به ویژه کالاهای وارداتی و صادراتی که در زمان پهلوی اول رواج عام یافت، عمدتا از طریق شرکتهای دولتی که برای کنترل تجارت خارجی و نیز ایجاد صنایع مدرن تاسیس یافته بودند صورت میگرفت. این وضعیت در زمان پهلوی دوم هم کم و بیش ادامه یافت اما آنچه در اواخر این دوره برای کنترل یا تنظیم بازار ابداع شد و تازگی داشت، و به نوعی در سالهای پس از انقلاب اسلامی نیز تداوم یافت ورود فراگیر دولت به عرصه قیمتگذاری در همه بخشها اعم از خصوصی و دولتی بود.
🔹در اوایل دهه ۱۳۵۰ شمسی که درآمدهای نفتی به شدت بالا رفت و دولت بخش بزرگی از آنها را از طریق بودجه و برنامه پنجساله پنجم، به رغم مخالفت تعدادی از کارشناسان برجسته اقتصادی، وارد اقتصاد ملی کرد، طبیعتا تورم در کشور رو به افزایش شدید نهاد. مصرفکنندگان که طی یک دهه پیش از آن به تورم زیر ۵ درصد عادت کرده بودند یک مرتبه با تورم های دورقمی تا ۲۵ درصد روبرو شدند و این به شدت موجب نارضایتی مردم شد. دولت هراسان از این وضع به قیمتگذاری روی آورد. اصل چهاردهم به اصطلاح «انقلاب شاه و مردم» تحت عنوان «تعیین و تثبیت مداوم قیمتها، توزیع صحیح کالاها بر اساس سود عادلانه، مبارزه پیگیر با استثمار مصرفکنندگان و پایان دادن به عادت ناپسند گرانفروشی» به این امر اختصاص یافت و سازمانها و نهادهای ویژهای مانند «کمیته ملی حمایت از مصرفکننده» برای این منظور به وجود آمد. و البته در کنار اینها دادگاههای ویژهای هم برای مبارزه با گرانفروشی شکل گرفت و نهادهای صنفی هم مجبور به همکاری در این خصوص شدند.
🔹متاسفانه بسیاری از مقررات و نهادهایی که آن زمان به وجود آمدند در سالهای پس از انقلاب اسلامی به اشکال مختلف به حیات خود ادامه دادند و اقتصاد ملی و فعالیتهای بخش خصوصی را دچار مشکلات جدی کردند. تداوم چنین مقررات و نهادهایی به رغم وقوع انقلاب بزرگی که بسیاری از جنبههای زندگی اجتماعی و اقتصادی را به طور اساسی دگرگون کرده بود نشان از ریشهدار بودن موضوع دارد و اینکه به سادگی نمیتوان با این معضل روبرو شد. تردید نباید داشت که بدون انجام اصلاحات اساسی در این خصوص معضل قیمتگذاری دولتی همچنان به قوت خود باقی خواهد ماند و سیاستهای آزادسازی و خصوصیسازی در دراز مدت راه به جایی نخواهد برد.
#یادداشت #قیمت_گذاری
@ghaninejad_mousa
Forwarded from LiberTorch (Pouya)
ظهور رویکرد تحولگرایانه ( ۱ از ۲ )
✍🏻 فردریک هایک
📜 متعاقب برگشت دکارتی به دامن تفکر انسانوارانگارانه دربارۀ این موضوعات، آغازی نو با برنارد مندویل و دیوید هیوم شکل گرفت. آنها احتمالاً بیشتر از سنت حقوق عرفی ۳۲ انگلستان، خصوصاً آنگونه که متیو هیل ۳۳ آن را ارائه کرده است، الهام گرفتند تا قانون طبیعی. [۲۷] مشاهده فزاینده شکلگیری الگوهای منظمی در روابط انسانی که هدف آگاهانۀ اَعمال انسانی نبودند، مسئلهای را مطرح ساخت که مستلزم فراهمآوردن نظریۀ اجتماعی نظاممندی بود. پاسخ به این نیاز در نیمۀ دوم قرن هجدهم، در زمینۀ اقتصاد توسط فلاسفۀ اخلاق اسکاتلندی به رهبری آدام اسمیت و آدام فرگوسن داده شد. البته نتایج لازم درخصوص نظریۀ سیاسی توسط سیاستمدار بزرگ اهل بصیرت، ادموند برک ۳۴ ، به گونه چشمگیری بیان شد، هرچند نمیتوان نظریۀ منظمی در آثار وی سراغ گرفت. اما درحالیکه این جنبش در انگلستان دستخوش قهقرایی جدید در شکل فایدهگرایی بنتامی [۲۸] شد، در قارۀ اروپا تحت لوای «مکتبهای تاریخی» زبانشناسی و حقوق [۲۹] جانی تازه گرفت. بعد از راهگشایی فیلسوفهای اسکاتلندی، تسری منظم رویکرد تحولگرایانه به پدیدارهای اجتماعی اساساً در آلمان و از طریق ویلهلم فون هومبولت ۳۵ و اف. سی. فون ساوینیی ۳۶ ادامه یافت. ما در اینجا نمیتوانیم سیر تحول زبانشناسی را مطالعه کنیم، هرچند که مدتها زبانشناسی، به غیر از اقتصاد، تنها حوزهای بود که در آن نظریۀ منسجمی به وجود آمد. درعین حال، این واقعیت که نظریۀ حقوق، از دورۀ رومیها، با مفاهیم برگرفته از متخصصان دستور زبان بارور شده است، درخور توجه بیشتری است. [۳۰] در حوزۀ علوم اجتماعی، شاگرد ساوینیی یعنی سِر هنری مِین [۳۱]، رویکرد تحولگرایانه را وارد سنت انگلیسی کرد. در اروپای قارهای، کارل مِنگر، پایهگذار مکتب اتریشی علم اقتصاد، در اثر بزرگ خود در سال ۱۸۸۳ دربارۀ روشهای علوم اجتماعی، به صورتی کامل، محوریت شکلگیری خودجوش نهادها و خصلت تکوینی آن را برای تمامی علوم اجتماعی از نو بیان کرد. در دوران اخیر، این سنت به بارورترین وجهی، از طریق انسانشناسی (آنتروپولوژی) فرهنگی رشد یافته است، و حداقل برخی از برجستهترین نمایندگان آن آگاهی کاملی به پیشینۀ این سنت دارند. [۳۲]
@LibrT
🖊 چون مفهوم تحول نقش اساسی در بحث ما خواهد داشت، توضیح برخی سوءتفاهمها که در دوران اخیر موجب بیمیلی پژوهشگران مسائل اجتماعی به استفاده از مفهوم تحول شده است، اهمیت دارد. پیش از هر چیز این تصور غلط وجود دارد که این مفهوم در علوم اجتماعی برگرفته از زیستشناسی است. درحقیقت، جریان برعکس بوده و اگر چارلز داروین توانسته مفهومی را که عمدتاً از علوم اجتماعی وام گرفته با موفقیت در زیستشناسی پیاده کند، این امر موجب کمشدن اهمیت این مفهوم در حوزهای که در آن پا به عرصۀ وجود نهاده نمیشود. درخلال بحث مربوط به شکلگیری نهادهای اجتماعی مانند زبان، اخلاق، حقوق و پول بود که در قرن هیجدهم، مفاهیم همزادِ تحول و شکلگیری خودجوش یک نظم، به صورت روشنی، تدوین شد و ابزار فکریای را فراهم آورد که داروین و معاصران او توانستند در زیستشناسی آن را به کار گیرند. این فلاسفۀ اخلاق قرن هیجدهم و مکتبهای تاریخی حقوق و زبان را میتوان، همانطور که بعضی از نظریهپردازان زبانشناسی در قرن نوزدهم خود را چنین مینامیدند، داروینیهای قبل از داروین نامید. [۳۳]
💡 نظریهپرداز اجتماعی قرن نوزدهمیای که برای آموختن اندیشۀ تحول، نیازمند داروین باشد، نظریهپرداز خبرهای نمیبود. متأسفانه بعضی از اینها به این آموزش نیاز داشتند و دیدگاههایی را ارائه کردند که تحت عنوان «داروینیسم اجتماعی» از آن زمان تاکنون سبب بیاعتمادی نظریهپردازان اجتماعی به مفهوم تحول بوده است. البته تفاوت بسیاری میان شیوۀ عملکردنِ روندِ انتقال فرهنگیای که منجر به شکلگیری نهادهای اجتماعی میشود و شیوۀ عمل در گزینش خصلتهای زیستشناختی ذاتی، و انتقال آنها از طریق توارث فیزیولوژیکی وجود دارد. اشتباه «داروینیسم اجتماعی» در این بود که بیشترین توجه خود را، به جای تمرکز بر نهادها و شیوههای عمل، بر انتخاب افراد متمرکز کرده بود، و به عوضِ تمرکز بر گزینش قابلیتهای منتقلشده از طریق فرهنگ به گزینش قابلیتهای ذاتی افراد توجه داشت. اما هرچند که نظریۀ داروین کاربرد محدودی در عرصۀ فرهنگ دارد و استفادۀ مو به موی آن در این خصوص منجر به تحریفی جدی میشود، ولی مفهوم بنیادی تحول در دو حوزه یکی است.
📚 قانون، قانونگذاری و آزادی ، جلد یک ، فصل اول ، صص۳۹-۳۸
✍🏻 فردریک هایک
📜 متعاقب برگشت دکارتی به دامن تفکر انسانوارانگارانه دربارۀ این موضوعات، آغازی نو با برنارد مندویل و دیوید هیوم شکل گرفت. آنها احتمالاً بیشتر از سنت حقوق عرفی ۳۲ انگلستان، خصوصاً آنگونه که متیو هیل ۳۳ آن را ارائه کرده است، الهام گرفتند تا قانون طبیعی. [۲۷] مشاهده فزاینده شکلگیری الگوهای منظمی در روابط انسانی که هدف آگاهانۀ اَعمال انسانی نبودند، مسئلهای را مطرح ساخت که مستلزم فراهمآوردن نظریۀ اجتماعی نظاممندی بود. پاسخ به این نیاز در نیمۀ دوم قرن هجدهم، در زمینۀ اقتصاد توسط فلاسفۀ اخلاق اسکاتلندی به رهبری آدام اسمیت و آدام فرگوسن داده شد. البته نتایج لازم درخصوص نظریۀ سیاسی توسط سیاستمدار بزرگ اهل بصیرت، ادموند برک ۳۴ ، به گونه چشمگیری بیان شد، هرچند نمیتوان نظریۀ منظمی در آثار وی سراغ گرفت. اما درحالیکه این جنبش در انگلستان دستخوش قهقرایی جدید در شکل فایدهگرایی بنتامی [۲۸] شد، در قارۀ اروپا تحت لوای «مکتبهای تاریخی» زبانشناسی و حقوق [۲۹] جانی تازه گرفت. بعد از راهگشایی فیلسوفهای اسکاتلندی، تسری منظم رویکرد تحولگرایانه به پدیدارهای اجتماعی اساساً در آلمان و از طریق ویلهلم فون هومبولت ۳۵ و اف. سی. فون ساوینیی ۳۶ ادامه یافت. ما در اینجا نمیتوانیم سیر تحول زبانشناسی را مطالعه کنیم، هرچند که مدتها زبانشناسی، به غیر از اقتصاد، تنها حوزهای بود که در آن نظریۀ منسجمی به وجود آمد. درعین حال، این واقعیت که نظریۀ حقوق، از دورۀ رومیها، با مفاهیم برگرفته از متخصصان دستور زبان بارور شده است، درخور توجه بیشتری است. [۳۰] در حوزۀ علوم اجتماعی، شاگرد ساوینیی یعنی سِر هنری مِین [۳۱]، رویکرد تحولگرایانه را وارد سنت انگلیسی کرد. در اروپای قارهای، کارل مِنگر، پایهگذار مکتب اتریشی علم اقتصاد، در اثر بزرگ خود در سال ۱۸۸۳ دربارۀ روشهای علوم اجتماعی، به صورتی کامل، محوریت شکلگیری خودجوش نهادها و خصلت تکوینی آن را برای تمامی علوم اجتماعی از نو بیان کرد. در دوران اخیر، این سنت به بارورترین وجهی، از طریق انسانشناسی (آنتروپولوژی) فرهنگی رشد یافته است، و حداقل برخی از برجستهترین نمایندگان آن آگاهی کاملی به پیشینۀ این سنت دارند. [۳۲]
@LibrT
🖊 چون مفهوم تحول نقش اساسی در بحث ما خواهد داشت، توضیح برخی سوءتفاهمها که در دوران اخیر موجب بیمیلی پژوهشگران مسائل اجتماعی به استفاده از مفهوم تحول شده است، اهمیت دارد. پیش از هر چیز این تصور غلط وجود دارد که این مفهوم در علوم اجتماعی برگرفته از زیستشناسی است. درحقیقت، جریان برعکس بوده و اگر چارلز داروین توانسته مفهومی را که عمدتاً از علوم اجتماعی وام گرفته با موفقیت در زیستشناسی پیاده کند، این امر موجب کمشدن اهمیت این مفهوم در حوزهای که در آن پا به عرصۀ وجود نهاده نمیشود. درخلال بحث مربوط به شکلگیری نهادهای اجتماعی مانند زبان، اخلاق، حقوق و پول بود که در قرن هیجدهم، مفاهیم همزادِ تحول و شکلگیری خودجوش یک نظم، به صورت روشنی، تدوین شد و ابزار فکریای را فراهم آورد که داروین و معاصران او توانستند در زیستشناسی آن را به کار گیرند. این فلاسفۀ اخلاق قرن هیجدهم و مکتبهای تاریخی حقوق و زبان را میتوان، همانطور که بعضی از نظریهپردازان زبانشناسی در قرن نوزدهم خود را چنین مینامیدند، داروینیهای قبل از داروین نامید. [۳۳]
💡 نظریهپرداز اجتماعی قرن نوزدهمیای که برای آموختن اندیشۀ تحول، نیازمند داروین باشد، نظریهپرداز خبرهای نمیبود. متأسفانه بعضی از اینها به این آموزش نیاز داشتند و دیدگاههایی را ارائه کردند که تحت عنوان «داروینیسم اجتماعی» از آن زمان تاکنون سبب بیاعتمادی نظریهپردازان اجتماعی به مفهوم تحول بوده است. البته تفاوت بسیاری میان شیوۀ عملکردنِ روندِ انتقال فرهنگیای که منجر به شکلگیری نهادهای اجتماعی میشود و شیوۀ عمل در گزینش خصلتهای زیستشناختی ذاتی، و انتقال آنها از طریق توارث فیزیولوژیکی وجود دارد. اشتباه «داروینیسم اجتماعی» در این بود که بیشترین توجه خود را، به جای تمرکز بر نهادها و شیوههای عمل، بر انتخاب افراد متمرکز کرده بود، و به عوضِ تمرکز بر گزینش قابلیتهای منتقلشده از طریق فرهنگ به گزینش قابلیتهای ذاتی افراد توجه داشت. اما هرچند که نظریۀ داروین کاربرد محدودی در عرصۀ فرهنگ دارد و استفادۀ مو به موی آن در این خصوص منجر به تحریفی جدی میشود، ولی مفهوم بنیادی تحول در دو حوزه یکی است.
📚 قانون، قانونگذاری و آزادی ، جلد یک ، فصل اول ، صص۳۹-۳۸
Forwarded from LiberTorch (Pouya)
ظهور رویکرد تحولگرایانه ( ۲ از ۲ )
✍🏻 فردریک هایک
💡سوءتفاهم جدی دیگری که موجب بیاعتباری نظریۀ تحول اجتماعی شده، ناشی از این اعتقاد است که نظریۀ تحول متشکل از «قوانین تحول» است. این امر حداکثر تا زمانی درست است که معنایی خاص برای کلمۀ «قانون» در نظر بگیریم و مسلماً، برخلاف آنچه اغلب تصور میشود، قانون به معنای گزارۀ ناظر بر توالی ضروری مراحل یا دورههای خاصی که روند تحول باید پشت سر بگذارد، و با تعمیم آن میتوان مسیر آتی تحول را پیشبینی کرد، صحت ندارد. نظریۀ تحول به معنای حقیقی آن فقط روندی را توصیف میکند که نتیجۀ آن به تعداد بسیار زیادی از واقعیتهای خاص، خیلی بیشتر از آنچه که ما بتوانیم کل آنها را بشناسیم، بستگی دارد؛ و بنابراین، به پیشگویی آینده منجر نمیشود. ازاینرو ما باید به «توضیحات اصل» یا پیشگوییهای صرفاً مربوط به الگوی انتزاعی فرایندی که طی خواهد شد بسنده کنیم. [۳۴]
💎 قوانین ادعاییِ تحول فراگیر، که علیالظاهر از مشاهده به دست آمدهاند، درواقع هیچ ارتباطی به نظریۀ موجه تحول، که فرایند تحول را توضیح میدهد، ندارند. این قوانین ادعایی از مفاهیم کاملاً متفاوتِ تاریخگرایی «کُنت»، «هگل»، «مارکس» و رویکرد کلگرایانۀ آنها استنتاج میشوند؛ و گویای ضرورتی صرفاً عرفانی هستند مبنی بر اینکه تحول باید جهت ازپیش تعیینشدهای را طی کند. با اینکه باید قبول کرد که مفهوم اصلی اصطلاح «تحول» بر چنین «فرایند» گسترش امر بالقوۀ نهفته در نطفه دلالت دارد، اما فرایندی که نظریۀ تحول، چه در زمینۀ زیستشناسی و چه در زمینۀ اجتماعی، ظهور ساختارهای پیچیده را با آن توضیح میدهد، مستلزم یکچنین توالیای از مراحل خاص [ازپیش تعیینشده] نیست. آنهایی که به نظرشان مفهوم تحول مستلزم توالی «دورهها» یا «مراحل» ازپیش تعیینشدهای است که رشد یک ارگانیسم یا نهاد اجتماعی باید طی کند، درواقع مفهوم حقیقی تحول را نفی میکنند و دیدگاه آنها هیچ تکیهگاه علمیای ندارد.
@LibrT
☑ ما اینجا تنها اجمالاً متذکر خواهیم شد که کوششهای مکرر برای استفاده از مفهوم تحول، زمانی که از تبیین پیدایش قواعد رفتاری فراتر میرود و میخواهد آن را اساس یک علم تجویزی برای اخلاق قرار دهد، هیچ مبنایی در نظریۀ موجه تحول ندارد، بلکه ناشی از تعمیم گرایشهای مشاهدهشده در بهاصطلاح «قوانین تحول» است که هیچ توجیهی برایشان وجود ندارد. این مسئله باید اینجا گفته میشد، زیرا بعضی از زیستشناسان طراز اول که مسلماً نظریۀ تحول را بهدرستی درک میکنند، وسوسه شدهاند که چنین ادعاهایی را بپذیرند. [۳۵] بههرحال، مسئله مورد توجه ما در اینجا صرفاً نشاندادن این امر است که چنین استفادههای نادرستی از مفهوم تحول در رشتههایی مانند انسانشناسی، اخلاق و نیز حقوق، که مدتزمانی است موجب بیاعتباری این مفهوم شده است، مبتنی بر درک نادرستی از ماهیت نظریۀ تحول است؛ و اینکه اگر این نظریه به معنای درست آن در نظرگرفته شود نشان میدهد که ساختارهای پیچیدهای که به صورتی خودجوش به وجود آمدهاند و موضوع علوم اجتماعیاند فقط زمانی درک خواهند شد که به عنوان نتیجۀ فرایند تحول در نظر گرفته شوند؛ بنابراین، اینجا «عنصر تکوینی از ایده علوم نظری تفکیکناپذیر است.»[۳۶]
📚 قانون، قانونگذاری و آزادی ، جلد یک ، فصل اول ، صص۴۰-۳۹
✍🏻 فردریک هایک
💡سوءتفاهم جدی دیگری که موجب بیاعتباری نظریۀ تحول اجتماعی شده، ناشی از این اعتقاد است که نظریۀ تحول متشکل از «قوانین تحول» است. این امر حداکثر تا زمانی درست است که معنایی خاص برای کلمۀ «قانون» در نظر بگیریم و مسلماً، برخلاف آنچه اغلب تصور میشود، قانون به معنای گزارۀ ناظر بر توالی ضروری مراحل یا دورههای خاصی که روند تحول باید پشت سر بگذارد، و با تعمیم آن میتوان مسیر آتی تحول را پیشبینی کرد، صحت ندارد. نظریۀ تحول به معنای حقیقی آن فقط روندی را توصیف میکند که نتیجۀ آن به تعداد بسیار زیادی از واقعیتهای خاص، خیلی بیشتر از آنچه که ما بتوانیم کل آنها را بشناسیم، بستگی دارد؛ و بنابراین، به پیشگویی آینده منجر نمیشود. ازاینرو ما باید به «توضیحات اصل» یا پیشگوییهای صرفاً مربوط به الگوی انتزاعی فرایندی که طی خواهد شد بسنده کنیم. [۳۴]
💎 قوانین ادعاییِ تحول فراگیر، که علیالظاهر از مشاهده به دست آمدهاند، درواقع هیچ ارتباطی به نظریۀ موجه تحول، که فرایند تحول را توضیح میدهد، ندارند. این قوانین ادعایی از مفاهیم کاملاً متفاوتِ تاریخگرایی «کُنت»، «هگل»، «مارکس» و رویکرد کلگرایانۀ آنها استنتاج میشوند؛ و گویای ضرورتی صرفاً عرفانی هستند مبنی بر اینکه تحول باید جهت ازپیش تعیینشدهای را طی کند. با اینکه باید قبول کرد که مفهوم اصلی اصطلاح «تحول» بر چنین «فرایند» گسترش امر بالقوۀ نهفته در نطفه دلالت دارد، اما فرایندی که نظریۀ تحول، چه در زمینۀ زیستشناسی و چه در زمینۀ اجتماعی، ظهور ساختارهای پیچیده را با آن توضیح میدهد، مستلزم یکچنین توالیای از مراحل خاص [ازپیش تعیینشده] نیست. آنهایی که به نظرشان مفهوم تحول مستلزم توالی «دورهها» یا «مراحل» ازپیش تعیینشدهای است که رشد یک ارگانیسم یا نهاد اجتماعی باید طی کند، درواقع مفهوم حقیقی تحول را نفی میکنند و دیدگاه آنها هیچ تکیهگاه علمیای ندارد.
@LibrT
☑ ما اینجا تنها اجمالاً متذکر خواهیم شد که کوششهای مکرر برای استفاده از مفهوم تحول، زمانی که از تبیین پیدایش قواعد رفتاری فراتر میرود و میخواهد آن را اساس یک علم تجویزی برای اخلاق قرار دهد، هیچ مبنایی در نظریۀ موجه تحول ندارد، بلکه ناشی از تعمیم گرایشهای مشاهدهشده در بهاصطلاح «قوانین تحول» است که هیچ توجیهی برایشان وجود ندارد. این مسئله باید اینجا گفته میشد، زیرا بعضی از زیستشناسان طراز اول که مسلماً نظریۀ تحول را بهدرستی درک میکنند، وسوسه شدهاند که چنین ادعاهایی را بپذیرند. [۳۵] بههرحال، مسئله مورد توجه ما در اینجا صرفاً نشاندادن این امر است که چنین استفادههای نادرستی از مفهوم تحول در رشتههایی مانند انسانشناسی، اخلاق و نیز حقوق، که مدتزمانی است موجب بیاعتباری این مفهوم شده است، مبتنی بر درک نادرستی از ماهیت نظریۀ تحول است؛ و اینکه اگر این نظریه به معنای درست آن در نظرگرفته شود نشان میدهد که ساختارهای پیچیدهای که به صورتی خودجوش به وجود آمدهاند و موضوع علوم اجتماعیاند فقط زمانی درک خواهند شد که به عنوان نتیجۀ فرایند تحول در نظر گرفته شوند؛ بنابراین، اینجا «عنصر تکوینی از ایده علوم نظری تفکیکناپذیر است.»[۳۶]
📚 قانون، قانونگذاری و آزادی ، جلد یک ، فصل اول ، صص۴۰-۳۹
Forwarded from موسی غنینژاد
📝 تحریم اقدامی تمدنستیز و در خدمت آشوب و جنگ است
✍ موسی غنینژاد
🔹 تحریم اقتصادی چیزی جز نقض تجارت آزاد نیست. آزادی مبادله از ابتداییترین و در عین حال مهمترین حقوق انسانی است. آزادی و کرامت فردی انسانها رکن اصلی حقوق بشر و به خودی خود یک هدف غایی است؛ استفاده ابزاری از این هدف متعالی برای مقاصد سیاسی دولتها نقض آشکار حقوق بشر است.
🔹 بنای تمدن مدرن بر تجارت آزاد گذاشته شده است. تجارت آزاد، بنا به ماهیت خود، موجب تعامل، وابستگی متقابل، تفاهم بیشتر و شکلگیری منافع مشترک میان انسانها است. به همین لحاظ فلاسفه بزرگ دنیای مدرن، مانند منتسکیو، آن را نه تنها موجد تمدن بلکه ضامن روابط صلحآمیز میان انسانها دانستهاند. نقض اصول تجارت آزاد یکی از عوامل مهم خصومتآمیز شدن روابط بینالمللی و شعلهور شدن جنگهای فاجعهبار جهانی بوده است. با توجه به این واقعیت بود که پس از جنگ جهانی دوم، سازمان ملل متحد و نهادهای وابسته به آن مانند صندوق بینالمللی پول، گات (سازمان تجارت جهانی کنونی)، و بانک بینالمللی ترمیم و توسعه (بانک جهانی کنونی) با هدف ترویج تجارت آزاد و رشد اقتصادی تاسیس شدند.
🔹 تحریم اقتصادی برخی اشخاص حقیقی و حقوقی را از بعضی حقوق ذاتی و مکتسبه محروم میکند. وقتی کسی جرمی مرتکب میشود قاضی میتواند او را از برخی حقوق خود محروم کند. واضح است که حکم قاضی باید منطبق با قانون باشد و گرنه رای او خودسرانه و فاقد مشروعیت خواهد بود. از سوی دیگر، قاضی فقط میتواند مرتکب جرم را به مجازات محکوم کند و او را از برخی حقوق محروم سازد؛ او نمیتواند خویشاوندان، دوستان، همشهریان یا هموطنان او را مشمول حکم خود کند. این گونه رفتارهای انتقامجویانه قبیلهای در حقوق مدرن مشروعیتی ندارد، و خود اعمالی مجرمانه تلقی میشود. بعلاوه، مجازات تحریم اجرای حکمی است که در هیچ دادگاه صالحهای صادر نشده است؛ و طرفه این که دولتهای مدعی حق، آزادی و دموکراسی خود در مقام قاضی و مجری حکم عمل میکنند و گویا غافلند از اینکه چنین کاری نقض ابتداییترین اصول حقوق مدرن است.
🔹 میگویند تحریم اقدامی سیاسی است و نه حقوقی، و هدف آن پیشگیری از جنگ است. اما این سخن ادعایی بیمنطق است. اگر آزادی تجارت مهمترین ابزار تمدنساز و صلحآمیز شدن روابط میان انسانها باشد نابود کردن این ابزار چگونه میتواند صلح و تمدن به ارمغان بیاورد؟ تحریم اقتصادی نه تنها ابزاری برای تحکیم صلح نیست بلکه ذاتا عملی خصمانه و تهدیدی برای روابط مسالمتآمیز است. تجربه تاریخی تحریمهای اعمال شده علیه کشورهای مختلف نشان میدهد که این گونه اقدامات هیچگاه در خدمت اهداف صلحآمیز نبودهاند و در اغلب موارد حتی به اهداف کوتاه مدت تاکتیکی اعلام شده خود نیز نایل نشدهاند. تحریم اقتصادی و حتی بالاتر از آن محاصره اقتصادی کوبا توسط ایالات متحده آمریکا مصداق روشنی از این ناکامی بزرگ سیاسی است که نتیجهای جز دشمنی مزمن نداشته است. تحریم اقتصادی شدید عراق نهایتاً به جنگی انجامید که پس از ده سال هزینههای جانی و مالی گزاف، حاصلی جز آشوب و ناامنی نداشت. پدید آمدن خطرناکترین گروههای تروریستی که امنیت منطقه و جهان را تهدید میکنند محصول سیاست نابخردانهای است که با نابود کردن ابزار صلح میخواهد صلح ایجاد کند.
🔹 ایران از لحاظ امنیتی و سیاسی با ثباتترین کشور منطقه است و این امنیت و ثبات را بدون تکیه به سلاح هستهای به دست آورده است. ضامن ثبات و امنیت هر کشور در دنیای کنونی وفاق ملی است و نه سلاح هستهای. داشتن سلاح هستهای چه تضمینی برای امنیت و ثبات برخی کشورهای منطقه (پاکستان و اسرائیل) داشته است که ایران به طور منطقی در پی آن باشد؟
🔹 ادامه تحریمهای ناعادلانه و بیمنطق چه پیامی به مردم ایران و مسئولان سیاسی آن خواهد داد و چه خدمتی به صلح و ثبات در منطقه خواهد رساند؟ ایرانی با روابط گسترده اقتصادی، تجاری و دارای منافع مشترک با جامعه جهانی میتواند به صلح و امنیت منطقهای و جهانی کمک کند یا ایرانی منزوی، زخم خورده و خشمگین از تحریمهای ناروا و ظالمانه؟
#تجارت_آزاد #تحریم #یادداشت
@ghaninejad_mousa
✍ موسی غنینژاد
🔹 تحریم اقتصادی چیزی جز نقض تجارت آزاد نیست. آزادی مبادله از ابتداییترین و در عین حال مهمترین حقوق انسانی است. آزادی و کرامت فردی انسانها رکن اصلی حقوق بشر و به خودی خود یک هدف غایی است؛ استفاده ابزاری از این هدف متعالی برای مقاصد سیاسی دولتها نقض آشکار حقوق بشر است.
🔹 بنای تمدن مدرن بر تجارت آزاد گذاشته شده است. تجارت آزاد، بنا به ماهیت خود، موجب تعامل، وابستگی متقابل، تفاهم بیشتر و شکلگیری منافع مشترک میان انسانها است. به همین لحاظ فلاسفه بزرگ دنیای مدرن، مانند منتسکیو، آن را نه تنها موجد تمدن بلکه ضامن روابط صلحآمیز میان انسانها دانستهاند. نقض اصول تجارت آزاد یکی از عوامل مهم خصومتآمیز شدن روابط بینالمللی و شعلهور شدن جنگهای فاجعهبار جهانی بوده است. با توجه به این واقعیت بود که پس از جنگ جهانی دوم، سازمان ملل متحد و نهادهای وابسته به آن مانند صندوق بینالمللی پول، گات (سازمان تجارت جهانی کنونی)، و بانک بینالمللی ترمیم و توسعه (بانک جهانی کنونی) با هدف ترویج تجارت آزاد و رشد اقتصادی تاسیس شدند.
🔹 تحریم اقتصادی برخی اشخاص حقیقی و حقوقی را از بعضی حقوق ذاتی و مکتسبه محروم میکند. وقتی کسی جرمی مرتکب میشود قاضی میتواند او را از برخی حقوق خود محروم کند. واضح است که حکم قاضی باید منطبق با قانون باشد و گرنه رای او خودسرانه و فاقد مشروعیت خواهد بود. از سوی دیگر، قاضی فقط میتواند مرتکب جرم را به مجازات محکوم کند و او را از برخی حقوق محروم سازد؛ او نمیتواند خویشاوندان، دوستان، همشهریان یا هموطنان او را مشمول حکم خود کند. این گونه رفتارهای انتقامجویانه قبیلهای در حقوق مدرن مشروعیتی ندارد، و خود اعمالی مجرمانه تلقی میشود. بعلاوه، مجازات تحریم اجرای حکمی است که در هیچ دادگاه صالحهای صادر نشده است؛ و طرفه این که دولتهای مدعی حق، آزادی و دموکراسی خود در مقام قاضی و مجری حکم عمل میکنند و گویا غافلند از اینکه چنین کاری نقض ابتداییترین اصول حقوق مدرن است.
🔹 میگویند تحریم اقدامی سیاسی است و نه حقوقی، و هدف آن پیشگیری از جنگ است. اما این سخن ادعایی بیمنطق است. اگر آزادی تجارت مهمترین ابزار تمدنساز و صلحآمیز شدن روابط میان انسانها باشد نابود کردن این ابزار چگونه میتواند صلح و تمدن به ارمغان بیاورد؟ تحریم اقتصادی نه تنها ابزاری برای تحکیم صلح نیست بلکه ذاتا عملی خصمانه و تهدیدی برای روابط مسالمتآمیز است. تجربه تاریخی تحریمهای اعمال شده علیه کشورهای مختلف نشان میدهد که این گونه اقدامات هیچگاه در خدمت اهداف صلحآمیز نبودهاند و در اغلب موارد حتی به اهداف کوتاه مدت تاکتیکی اعلام شده خود نیز نایل نشدهاند. تحریم اقتصادی و حتی بالاتر از آن محاصره اقتصادی کوبا توسط ایالات متحده آمریکا مصداق روشنی از این ناکامی بزرگ سیاسی است که نتیجهای جز دشمنی مزمن نداشته است. تحریم اقتصادی شدید عراق نهایتاً به جنگی انجامید که پس از ده سال هزینههای جانی و مالی گزاف، حاصلی جز آشوب و ناامنی نداشت. پدید آمدن خطرناکترین گروههای تروریستی که امنیت منطقه و جهان را تهدید میکنند محصول سیاست نابخردانهای است که با نابود کردن ابزار صلح میخواهد صلح ایجاد کند.
🔹 ایران از لحاظ امنیتی و سیاسی با ثباتترین کشور منطقه است و این امنیت و ثبات را بدون تکیه به سلاح هستهای به دست آورده است. ضامن ثبات و امنیت هر کشور در دنیای کنونی وفاق ملی است و نه سلاح هستهای. داشتن سلاح هستهای چه تضمینی برای امنیت و ثبات برخی کشورهای منطقه (پاکستان و اسرائیل) داشته است که ایران به طور منطقی در پی آن باشد؟
🔹 ادامه تحریمهای ناعادلانه و بیمنطق چه پیامی به مردم ایران و مسئولان سیاسی آن خواهد داد و چه خدمتی به صلح و ثبات در منطقه خواهد رساند؟ ایرانی با روابط گسترده اقتصادی، تجاری و دارای منافع مشترک با جامعه جهانی میتواند به صلح و امنیت منطقهای و جهانی کمک کند یا ایرانی منزوی، زخم خورده و خشمگین از تحریمهای ناروا و ظالمانه؟
#تجارت_آزاد #تحریم #یادداشت
@ghaninejad_mousa
Forwarded from روزنامه دنیای اقتصاد
زمان مناسب برای اصلاح اقتصادی؛
👤 سرمقاله ای از دکتر موسی غنی نژاد
✍️ این سخن که شرایط اقتصادی دشوار کنونی زمان مناسب برای اصلاح سیاستها نیست به تواتر و از سوی مسوولان متعددی تکرار میشود؛ اما هیچکدام نمیگویند این زمان کی فرا میرسد و در چه شرایطی باید اصلاح اقتصادی را انجام داد.
✍️ به نظر میرسد از دیدگاه این بزرگواران اصلاح اقتصادی همانند کالای «لوکس» است که در هر شرایطی تولید آن «ضرورت» ندارد. از این رو آنها اقتصاددانان مطالبهگر اصلاحات را آکادمیسینهای برج عاجنشینی تلقی میکنند که گرچه حرفشان به لحاظ تئوری درست است، اما در عمل آنها را نمیتوان یا نباید اجرا کرد.
✍️ این استدلال به جهت منطقی کاملا غلط است چون هر سیاست درست ناگزیر مبتنی بر تئوری درست است. کسی که سیاست اقتصاددانان مطالبهگر اصلاحات را در شرایط کنونی مفید نمیداند باید توضیح دهد پیشنهادش برای شرایط کنونی مبتنی بر کدام تئوری است.
✍️ متاسفانه مدتها است که مسوولان اقتصادی توضیحی درباره تئوری مورد قبول خود ارائه نمیدهند و اقداماتی که انجام میدهند بیشتر شبیه انداختن تیری در تاریکی است که اگر به هدف اصابت نکرد تیر دیگری در جهتی دیگر میاندازند.
✍️ این روش نادرست و پرهزینه عمل غیرعالمانه، دو دلیل میتواند داشته باشد: نخست، فقر دانش علمی و کارشناسی؛ دوم، ترس از عواقب اجتماعی و سیاسی اصلاحات مبتنی بر دانش علمی.
✍️ گرچه گفتار و کردار برخی مسوولان موید دلیل نخست است، اما در سطح کلان کشوری این توضیح قابلقبول نیست. بنابراین میتوان گفت مهمترین عامل بازدارنده اصلاحات در شرایط کنونی عمدتا ترس از پیشبینی درست یا غلط عواقب اجتماعی- سیاسی انجام اصلاحات است.
✍️ به سخن دیگر هیچ سیاستمدار صاحب منصبی حاضر نیست مسوولیت انجام اصلاحات را بپذیرد و نسبت به نتایج آن در برابر افکار عمومی پاسخگو باشد. نتیجه این رویکرد گریز از ریسک و مسوولیت، اتخاذ سیاستهایی از جنس روزمرگی و انداختن هرازگاهیِ تیری در تاریکی است.
✍️ نویسنده سرمقاله امروز «دنیای اقتصاد»، معتقد است که تجربه آلمان پس از جنگ جهانی دوم، می تواند برای سیاستمداران و سیاستگذاران امروز ما بسیار درسآموز باشد... متن کامل سرمقاله را اینجا بخوانید👇
کانال رسمی روزنامه دنیای اقتصاد
@den_ir
https://www.donya-e-eqtesad.com/fa/tiny/news-3542062
👤 سرمقاله ای از دکتر موسی غنی نژاد
✍️ این سخن که شرایط اقتصادی دشوار کنونی زمان مناسب برای اصلاح سیاستها نیست به تواتر و از سوی مسوولان متعددی تکرار میشود؛ اما هیچکدام نمیگویند این زمان کی فرا میرسد و در چه شرایطی باید اصلاح اقتصادی را انجام داد.
✍️ به نظر میرسد از دیدگاه این بزرگواران اصلاح اقتصادی همانند کالای «لوکس» است که در هر شرایطی تولید آن «ضرورت» ندارد. از این رو آنها اقتصاددانان مطالبهگر اصلاحات را آکادمیسینهای برج عاجنشینی تلقی میکنند که گرچه حرفشان به لحاظ تئوری درست است، اما در عمل آنها را نمیتوان یا نباید اجرا کرد.
✍️ این استدلال به جهت منطقی کاملا غلط است چون هر سیاست درست ناگزیر مبتنی بر تئوری درست است. کسی که سیاست اقتصاددانان مطالبهگر اصلاحات را در شرایط کنونی مفید نمیداند باید توضیح دهد پیشنهادش برای شرایط کنونی مبتنی بر کدام تئوری است.
✍️ متاسفانه مدتها است که مسوولان اقتصادی توضیحی درباره تئوری مورد قبول خود ارائه نمیدهند و اقداماتی که انجام میدهند بیشتر شبیه انداختن تیری در تاریکی است که اگر به هدف اصابت نکرد تیر دیگری در جهتی دیگر میاندازند.
✍️ این روش نادرست و پرهزینه عمل غیرعالمانه، دو دلیل میتواند داشته باشد: نخست، فقر دانش علمی و کارشناسی؛ دوم، ترس از عواقب اجتماعی و سیاسی اصلاحات مبتنی بر دانش علمی.
✍️ گرچه گفتار و کردار برخی مسوولان موید دلیل نخست است، اما در سطح کلان کشوری این توضیح قابلقبول نیست. بنابراین میتوان گفت مهمترین عامل بازدارنده اصلاحات در شرایط کنونی عمدتا ترس از پیشبینی درست یا غلط عواقب اجتماعی- سیاسی انجام اصلاحات است.
✍️ به سخن دیگر هیچ سیاستمدار صاحب منصبی حاضر نیست مسوولیت انجام اصلاحات را بپذیرد و نسبت به نتایج آن در برابر افکار عمومی پاسخگو باشد. نتیجه این رویکرد گریز از ریسک و مسوولیت، اتخاذ سیاستهایی از جنس روزمرگی و انداختن هرازگاهیِ تیری در تاریکی است.
✍️ نویسنده سرمقاله امروز «دنیای اقتصاد»، معتقد است که تجربه آلمان پس از جنگ جهانی دوم، می تواند برای سیاستمداران و سیاستگذاران امروز ما بسیار درسآموز باشد... متن کامل سرمقاله را اینجا بخوانید👇
کانال رسمی روزنامه دنیای اقتصاد
@den_ir
https://www.donya-e-eqtesad.com/fa/tiny/news-3542062
روزنامه دنیای اقتصاد
زمان مناسب برای اصلاح اقتصادی
این سخن که شرایط اقتصادی دشوار کنونی زمان مناسب برای اصلاح سیاستها نیست به تواتر و از سوی مسوولان متعددی تکرار میشود؛ اما هیچکدام نمیگویند این زمان کی فرا میرسد و در چه شرایطی باید اصلاح اقتصادی را انجام داد. به نظر میرسد از دیدگاه این بزرگواران اصلاح…
Forwarded from موسی غنینژاد
📝ما و نهادهای مدرن؛ مشکل کجا است؟
✍️موسی غنینژاد
🔴صدوده سال از پیروزی نهضت مشروطه و استقرار ساختارها و نهادهای مدرن در ایران میگذرد،اما بهنظر میرسد بسیاری از اینها کارکرد حقیقی خود را ندارند. پارلمان داریم اما نظام حزبی جاافتادهای نداریم در نتیجه نمایندگان هیچ تعهدی به اجرای برنامه سیاسی یا اقتصادی ندارند و بجای پیگیری منافع ملی، در پی راضی کردن رایدهندگان حوزه انتخابیه با توزیع بودجه دولتی هستند.
🔴شهرداری داریم، اما منطق مدیریت شهری مدرن بر آن حاکم نیست و بودجه شهرداری به جای آنکه با مالیات شهروندان تامین شود،مشکلات مالی خود را عمدتا با به حراج گذاشتن زمین و آسمان شهر و با تضییع حقوق شهروندان و پایین آوردن مستمر سطح رفاه آنها برطرف میکند. دستگاههای اداری و دیوانسالاری به ظاهر مدرن داریم اما نتیجه عملی فعالیت آنها به جای راه انداختن کار مردم بیشتر تبدیل به مانعتراشی و کارشکنی برای آنها شده است. بانک داریم اما از منطق بانکداری در آن خبری نیست و به جای اینکه بهعنوان واسطه وجوه کار کند تبدیل به کارگزار سرمایهگذاری و شرکت سرمایهگذاری شده است.در رأس همه اینها دولت و نظام اداری در خدمت آن، انجام وظایف اصلی حاکمیتی خود را بیسرو صدا در اولویت ثانوی قرار داده و بیشتر هَّم و غم خود را صرف بنگاهداری کرده است. به راستی مشکل از کجا نشات میگیرد؟ چرا وقتی نهادهای مدرن وارد جامعه ما میشوند بخش مهمی از کارکرد اصلی خود را از دست میدهند و تبدیل به پدیدههای متفاوتی میشوند؟
🔴بهنظر میرسد مشکل اصلی در فهم عمومی از ساختار و کارکرد این پدیدههای نوین نهفته باشد. توقع مردم از نماینده انتخابی خود برای مجلس این است که مشکلات خاص منطقهای آنها را در اولویت نخست چارهجویی کند.منافع ملی موضوعی انتزاعی است که همیشه در حد حرف و شعار به آن بسنده میشود. شهرداریها خود را مالک شهر میدانند،از این رو هر طور که خود تشخیص میدهند با آن رفتار میکنند.از سوی دیگر مردم هم هیچ دغدغهای نسبت به تامین مالی هزینه خدمات شهری را که از آن بهرهمند میشوند، ندارند.دولت به جای اینکه خادم مردم باشد به مخدوم آنها تبدیل شده است و در نتیجه این توهم نادرست غالب شده که گویا دولت کل هزینههای مردم را تامین مالی میکند نه برعکس.
🔴موتور محرکه بانک بهعنوان پدیدهای به اعلی درجه مدرن، بهره یا ارزش اقتصادی زمان است.ما با حذف یا تغییر ماهیت دادن این موتور محرکه توقع داریم این دستگاه بهدرستی کار کند، اتفاقی که عقلا امکانپذیر نیست. تا وقتی که فهم عمومی در جامعه ما درک نادرستی از مسائل جامعه دارد این مسائل راهحل معقول و درستی پیدا نخواهند کرد.
🔴اما عامل تعیینکننده در این میان این واقعیت است که فهم عمومی هر جامعهای را نخبگان آن شکل میدهند؛ بنابراین تا وقتی که فهم نخبگان جامعه در درجه نخست اصلاح نشود،فهم عمومی هم اصلاح نخواهد شد.این روشنفکران ایدئولوژیزده جامعه ما بودند که نظام سیاسی مدرن و دموکراسی پارلمانی را که هدفی جز برقراری حکومت قانون ندارد به «مردمسالاری» تعبیر کردند و به رای مردم صرفنظر از محتوای آن تقدس بخشیدند.در نتیجه موضوع اساسی توازن قوا که تنها از طریق نظام حزبی و دوگانه قدرت حاکم-اپوزیسیون امکانپذیر است به کناری گذاشته شد و جای آن را رای اکثریت فارغ از نظام حزبی مقید به برنامه سیاسی گرفت.
🔴همین نخبگان فکری بودند که به جای دولت مقید به قانون،دولت قادر مطلق را توجیه کردند و اینکه دولت متولی و مسوول برنامهریزی برای همه امور مردم اعم از سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است.واضح است که چنین دولتی کاملا در تضاد با حکومت مقید به قانون است که ماموریت اصلی نظامهای سیاسی مدرن به شمار میآید.این نخبگان تحصیلکرده دانشگاههای اروپا و آمریکا بودند که کل نظام بانکداری متعارف دنیا را بدون بررسی دقیق ساختار و کارکرد آن در مقام امری مستحدثه، «ربوی» خواندند و فکر ایجاد بانکداری بدون بهره را عجولانه مطرح ساختند غافل از اینکه بهره کاملا متفاوت از ربا است و بهعنوان نمود نوین ارزش اقتصادی زمان امر بدیهی عقلی محسوب میشود که عرف و شرع آن را پذیرفتهاند. بخش مهمی از مشکلات بانکی و نظام مالی کنونی جامعه ما ناشی از فهم ناقص و نادرست ارزش اقتصادی زمان و خلط آن با مباحث ربا است که منجر به حذف عقد قرض از کل نظام بانکی و مالی ما شده است.
🔴متاسفانه مباحث اندیشهای در حوزههای مختلف سیاسی،اقتصادی و اجتماعی در جامعه ما جدی گرفته نمیشود و اکثر نخبگان عمده انرژی خود را برای حل مسائل فنی صرف میکنند غافل از اینکه تا گرههای فکری گشوده نشود، چارهجوییهای صرفا عملی و فنی کارساز نخواهد بود؛چنانکه تاکنون نبوده است. مشکلات ساختاری با وصلهوپینه کردنهای صرفا فنی برطرف نخواهد شد.
🗞 سرمقاله دنیای اقتصاد، ۲۷مرداد ۱۳۹۵
#نهادهای_مدرن #حکومت_قانون #مقاله
@ghaninejad_mousa
✍️موسی غنینژاد
🔴صدوده سال از پیروزی نهضت مشروطه و استقرار ساختارها و نهادهای مدرن در ایران میگذرد،اما بهنظر میرسد بسیاری از اینها کارکرد حقیقی خود را ندارند. پارلمان داریم اما نظام حزبی جاافتادهای نداریم در نتیجه نمایندگان هیچ تعهدی به اجرای برنامه سیاسی یا اقتصادی ندارند و بجای پیگیری منافع ملی، در پی راضی کردن رایدهندگان حوزه انتخابیه با توزیع بودجه دولتی هستند.
🔴شهرداری داریم، اما منطق مدیریت شهری مدرن بر آن حاکم نیست و بودجه شهرداری به جای آنکه با مالیات شهروندان تامین شود،مشکلات مالی خود را عمدتا با به حراج گذاشتن زمین و آسمان شهر و با تضییع حقوق شهروندان و پایین آوردن مستمر سطح رفاه آنها برطرف میکند. دستگاههای اداری و دیوانسالاری به ظاهر مدرن داریم اما نتیجه عملی فعالیت آنها به جای راه انداختن کار مردم بیشتر تبدیل به مانعتراشی و کارشکنی برای آنها شده است. بانک داریم اما از منطق بانکداری در آن خبری نیست و به جای اینکه بهعنوان واسطه وجوه کار کند تبدیل به کارگزار سرمایهگذاری و شرکت سرمایهگذاری شده است.در رأس همه اینها دولت و نظام اداری در خدمت آن، انجام وظایف اصلی حاکمیتی خود را بیسرو صدا در اولویت ثانوی قرار داده و بیشتر هَّم و غم خود را صرف بنگاهداری کرده است. به راستی مشکل از کجا نشات میگیرد؟ چرا وقتی نهادهای مدرن وارد جامعه ما میشوند بخش مهمی از کارکرد اصلی خود را از دست میدهند و تبدیل به پدیدههای متفاوتی میشوند؟
🔴بهنظر میرسد مشکل اصلی در فهم عمومی از ساختار و کارکرد این پدیدههای نوین نهفته باشد. توقع مردم از نماینده انتخابی خود برای مجلس این است که مشکلات خاص منطقهای آنها را در اولویت نخست چارهجویی کند.منافع ملی موضوعی انتزاعی است که همیشه در حد حرف و شعار به آن بسنده میشود. شهرداریها خود را مالک شهر میدانند،از این رو هر طور که خود تشخیص میدهند با آن رفتار میکنند.از سوی دیگر مردم هم هیچ دغدغهای نسبت به تامین مالی هزینه خدمات شهری را که از آن بهرهمند میشوند، ندارند.دولت به جای اینکه خادم مردم باشد به مخدوم آنها تبدیل شده است و در نتیجه این توهم نادرست غالب شده که گویا دولت کل هزینههای مردم را تامین مالی میکند نه برعکس.
🔴موتور محرکه بانک بهعنوان پدیدهای به اعلی درجه مدرن، بهره یا ارزش اقتصادی زمان است.ما با حذف یا تغییر ماهیت دادن این موتور محرکه توقع داریم این دستگاه بهدرستی کار کند، اتفاقی که عقلا امکانپذیر نیست. تا وقتی که فهم عمومی در جامعه ما درک نادرستی از مسائل جامعه دارد این مسائل راهحل معقول و درستی پیدا نخواهند کرد.
🔴اما عامل تعیینکننده در این میان این واقعیت است که فهم عمومی هر جامعهای را نخبگان آن شکل میدهند؛ بنابراین تا وقتی که فهم نخبگان جامعه در درجه نخست اصلاح نشود،فهم عمومی هم اصلاح نخواهد شد.این روشنفکران ایدئولوژیزده جامعه ما بودند که نظام سیاسی مدرن و دموکراسی پارلمانی را که هدفی جز برقراری حکومت قانون ندارد به «مردمسالاری» تعبیر کردند و به رای مردم صرفنظر از محتوای آن تقدس بخشیدند.در نتیجه موضوع اساسی توازن قوا که تنها از طریق نظام حزبی و دوگانه قدرت حاکم-اپوزیسیون امکانپذیر است به کناری گذاشته شد و جای آن را رای اکثریت فارغ از نظام حزبی مقید به برنامه سیاسی گرفت.
🔴همین نخبگان فکری بودند که به جای دولت مقید به قانون،دولت قادر مطلق را توجیه کردند و اینکه دولت متولی و مسوول برنامهریزی برای همه امور مردم اعم از سیاسی، اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی است.واضح است که چنین دولتی کاملا در تضاد با حکومت مقید به قانون است که ماموریت اصلی نظامهای سیاسی مدرن به شمار میآید.این نخبگان تحصیلکرده دانشگاههای اروپا و آمریکا بودند که کل نظام بانکداری متعارف دنیا را بدون بررسی دقیق ساختار و کارکرد آن در مقام امری مستحدثه، «ربوی» خواندند و فکر ایجاد بانکداری بدون بهره را عجولانه مطرح ساختند غافل از اینکه بهره کاملا متفاوت از ربا است و بهعنوان نمود نوین ارزش اقتصادی زمان امر بدیهی عقلی محسوب میشود که عرف و شرع آن را پذیرفتهاند. بخش مهمی از مشکلات بانکی و نظام مالی کنونی جامعه ما ناشی از فهم ناقص و نادرست ارزش اقتصادی زمان و خلط آن با مباحث ربا است که منجر به حذف عقد قرض از کل نظام بانکی و مالی ما شده است.
🔴متاسفانه مباحث اندیشهای در حوزههای مختلف سیاسی،اقتصادی و اجتماعی در جامعه ما جدی گرفته نمیشود و اکثر نخبگان عمده انرژی خود را برای حل مسائل فنی صرف میکنند غافل از اینکه تا گرههای فکری گشوده نشود، چارهجوییهای صرفا عملی و فنی کارساز نخواهد بود؛چنانکه تاکنون نبوده است. مشکلات ساختاری با وصلهوپینه کردنهای صرفا فنی برطرف نخواهد شد.
🗞 سرمقاله دنیای اقتصاد، ۲۷مرداد ۱۳۹۵
#نهادهای_مدرن #حکومت_قانون #مقاله
@ghaninejad_mousa