به بهانه زادروز استاد هوشنگ جاوید
«هوشنگ جاوید» پژوهشگر #موسیقی_مقامی درباره نقش موسیقی در زندگی اقوام مختلف ایرانی، موسیقی که به نحوی با زندگی مردم گره خورده است. کشور ایران با تنوع فرهنگی و رنگین کمانی از اقوام مختلف همواره خاستگاه هنرهای گوناگون در هر گوشه از خود بوده است. موسیقی و آواز از دوران کهن یکی از ارکان زندگی مردم ایران بود و نقش مهمی را ایفا می کرد. اگر به تاریخ نگاهی بیندازیم شاهد آن هستیم که دوتار خراسانی ها، چگور آذری ها، نی انبان جنوبی ها، کمانچه لرستان و ترکمن ها و سازهایی از این قبیل در طول هزاران سال به حیات خود در کنار مردم ادامه داده تا امروز به دست ما برسد.
این سازها روزگاری به دست توشمال ها، چنگی ها، لوطی ها، عاشیق ها، صوتک خوان ها، بخشی ها و... در هر منطقه از کشور نواخته می شدند. در این بین نقش صوت و آواز کمی پررنگ تر است و در مراحل مختلف زندگی مردم از بدو تولد تا زمان مرگ اثرگذار بوده اند. انسان با آواز لالایی های مادر متولد و با مویه ها به خاک سپرده می شود، البته این اصوات در زندگی و کار روزانه کاربرد داشته و هنوز در میان ماهیگیران جنوبی، کشاورزان بختیاری، برنج کاران شمالی و... «کارآوا» نقش مهمی دارد. آن ها با ترانه ها و آوازهایی که صدها و شاید هزار سال قدمت داشته باشد، سختی و مشقت کار را به نوعی فراموش می کنند. به این بهانه سراغ «هوشنگ جاوید»، پژوهشگر موسیقی مقامی ایران، رفتیم تا در مورد موسیقی در نقاط مختلف ایران و کاربردش در زندگی مردم به گفت و گو بنشینیم.
به عنوان سوال اول به این نکته اشاره کنید که وقتی ما می گوییم «موسیقی نواحی» منظورمان چه رکن فرهنگی و با چه میزان اهمیتی است؟
البته بهترین اصطلاح این است که بگوییم «موسیقی اقوام ایران». کشور ما یک پایگاه از اقوام مختلف است و هر قومی که در این سرزمین زندگی می کند برای خود فرهنگ و خرده فرنگ های خاص و منحصر به فردی دارد. یکی از اصلی ترین ارکان این فرهنگ ها موسیقی و هنرهای زبانی و گفتاری است. به همین دلیل وقتی می گوییم موسیقی نواحی یا اقوام منظورمان همان فرهنگ و آداب و رسومی است که یا به شکل ساز یا در متن آواز به گوش می رسد.
همان طور که اشاره کردید در نگاه کلی موسیقی بخش مهمی از فرهنگ اقوام ایرانی است اما وقتی جزئی تر می نگریم، شاهد آن هستیم که هنر موسیقی در زندگی مردم هر بخش از کشور نقش مهمی را ایفا می کند. این رد پا را چطور می توان در زندگی اقوام ایرانی دید؟
اصولا در مشرق زمین که زندگی بیشتر در جریان است، انسان از زمان تولد تا مرگ برای رفع نیازهای دوره های مختلف زندگی خود موسیقی و هنر آوازی را پدید آورده است. موسیقی در زندگی انسان بستری برای آرامش درونی شد و او از این طریق با کائنات، طبیعت اطراف، محیط و آدم هایی که در کنارش زندگی می کنند ارتباط دارد. برای همین است که در مشرق زمین تنوع ساز و موسیقی بسیار گسترده است و کشور ما نیز از این امر مستثنی نیست. شما می بینید انسان از قبل تولد تا پس از مرگ با این هنر مانوس است. ما در ایران اعتقاد داریم که صدا خدادادی است. همین امر نشان می دهد صدای خوش در بین جوامع ایرانی و شرقی تا چه اندازه ای دارای اهمیت است که جایگاه معنوی خاص پیدا کرده و به عنوان یک نعمت خدادادی در اختیار بشر قرار گرفته است.
«هوشنگ جاوید» پژوهشگر #موسیقی_مقامی درباره نقش موسیقی در زندگی اقوام مختلف ایرانی، موسیقی که به نحوی با زندگی مردم گره خورده است. کشور ایران با تنوع فرهنگی و رنگین کمانی از اقوام مختلف همواره خاستگاه هنرهای گوناگون در هر گوشه از خود بوده است. موسیقی و آواز از دوران کهن یکی از ارکان زندگی مردم ایران بود و نقش مهمی را ایفا می کرد. اگر به تاریخ نگاهی بیندازیم شاهد آن هستیم که دوتار خراسانی ها، چگور آذری ها، نی انبان جنوبی ها، کمانچه لرستان و ترکمن ها و سازهایی از این قبیل در طول هزاران سال به حیات خود در کنار مردم ادامه داده تا امروز به دست ما برسد.
این سازها روزگاری به دست توشمال ها، چنگی ها، لوطی ها، عاشیق ها، صوتک خوان ها، بخشی ها و... در هر منطقه از کشور نواخته می شدند. در این بین نقش صوت و آواز کمی پررنگ تر است و در مراحل مختلف زندگی مردم از بدو تولد تا زمان مرگ اثرگذار بوده اند. انسان با آواز لالایی های مادر متولد و با مویه ها به خاک سپرده می شود، البته این اصوات در زندگی و کار روزانه کاربرد داشته و هنوز در میان ماهیگیران جنوبی، کشاورزان بختیاری، برنج کاران شمالی و... «کارآوا» نقش مهمی دارد. آن ها با ترانه ها و آوازهایی که صدها و شاید هزار سال قدمت داشته باشد، سختی و مشقت کار را به نوعی فراموش می کنند. به این بهانه سراغ «هوشنگ جاوید»، پژوهشگر موسیقی مقامی ایران، رفتیم تا در مورد موسیقی در نقاط مختلف ایران و کاربردش در زندگی مردم به گفت و گو بنشینیم.
به عنوان سوال اول به این نکته اشاره کنید که وقتی ما می گوییم «موسیقی نواحی» منظورمان چه رکن فرهنگی و با چه میزان اهمیتی است؟
البته بهترین اصطلاح این است که بگوییم «موسیقی اقوام ایران». کشور ما یک پایگاه از اقوام مختلف است و هر قومی که در این سرزمین زندگی می کند برای خود فرهنگ و خرده فرنگ های خاص و منحصر به فردی دارد. یکی از اصلی ترین ارکان این فرهنگ ها موسیقی و هنرهای زبانی و گفتاری است. به همین دلیل وقتی می گوییم موسیقی نواحی یا اقوام منظورمان همان فرهنگ و آداب و رسومی است که یا به شکل ساز یا در متن آواز به گوش می رسد.
همان طور که اشاره کردید در نگاه کلی موسیقی بخش مهمی از فرهنگ اقوام ایرانی است اما وقتی جزئی تر می نگریم، شاهد آن هستیم که هنر موسیقی در زندگی مردم هر بخش از کشور نقش مهمی را ایفا می کند. این رد پا را چطور می توان در زندگی اقوام ایرانی دید؟
اصولا در مشرق زمین که زندگی بیشتر در جریان است، انسان از زمان تولد تا مرگ برای رفع نیازهای دوره های مختلف زندگی خود موسیقی و هنر آوازی را پدید آورده است. موسیقی در زندگی انسان بستری برای آرامش درونی شد و او از این طریق با کائنات، طبیعت اطراف، محیط و آدم هایی که در کنارش زندگی می کنند ارتباط دارد. برای همین است که در مشرق زمین تنوع ساز و موسیقی بسیار گسترده است و کشور ما نیز از این امر مستثنی نیست. شما می بینید انسان از قبل تولد تا پس از مرگ با این هنر مانوس است. ما در ایران اعتقاد داریم که صدا خدادادی است. همین امر نشان می دهد صدای خوش در بین جوامع ایرانی و شرقی تا چه اندازه ای دارای اهمیت است که جایگاه معنوی خاص پیدا کرده و به عنوان یک نعمت خدادادی در اختیار بشر قرار گرفته است.