ሴቶችና ሕፃናት በአዲሱ የወንጀል ሥነ ሥርዓትና ማስረጃ ሕግ
በ- ኃይሉ ሐሰና (ጠበቃ)
ባለፈው ዋስትናን በሁኔታ ስለ መከልከል በጻፍነው ላይ ሴቶችና ሕፃናት በአዲሱ የወንጀል ሥነ ሥርዓትና ማስረጃ ሕግ ውስጥ ልዩ ትኩረት እንዳገኘ ገልጸን ነበር:: እስቲ ከመዘርዘር አንጻር ትንሽ ሰፋ አድርገን እንዳሠው:-

1. በሴቶችና ሕፃናት ላይ በተፈጸመ ወንጀል ተጠርጥሮ የተያዘን ሰው መርማሪ ፖሊስ በፖሊስ ዋስትና ሊፈታው አይችልም:: አንቀጽ 117(3)::

ማለትም ተጠርጣሪው ወንጀሉን ስለ መፈጸሙም ከነአካቴው ወንጀል ስለመፈጸሙ አጠራጣሪ ቢሆንም ስንኳ ለሴቶችና ሕፃናት ጉዳይ ትኩረት መስጠት ስለሚሻ ፖሊስ የግድ በፍ/ቤት የጊዜ ቀጠሮ መዝገብ በማስከፈት የተጠርጣሪው የዋስትና ጉዳዩ በዳኛ እንዲታይ ማድረግ ይኖርበታል፡፡

2. በሴቶችና ሕፃናት ላይ በተፈጸመ ወንጀል መጠርጠር/መከሰስ በራሱ በፍ/ቤት ዋስትና ለመከልከል በቂ ምክንያት ነው:: አንቀጽ 139(2/መ)

3. ፍርድ ቤቱ ዋስትና የፈቀደለት ሰው በሴቶችና ሕፃናት ላይ በተፈጸመ ወንጀል የተጠረጠረ ከሆነ ተጠርጣሪው በመልካም ባሕርይ ለመመራት የእጅ ጠብቅ ዋስ (guarantee of good conduct) እንዲገባ ቅድመ ሁኔታ ሊያደርግ ይችላል፡፡ 142(7)

4. ዐቃቤ ሕግ በሴቶችና ሕፃናት ላይ በተፈጸመ ወንጀል የወንጀል ክስ ሲያቀርብ በዚያው መዝገብ ዐብሮ ተከሳሽን ወክሎ የፍትሐብሔር (የካሳ) ክስ አጣምሮ የማቅረብ ግዴታ አለበት:: አንቀጽ 215(2)::

ስለሆነም የተደፈሩ፣ የተጠለፉ፣ ወይም ሌላ ጉዳት የደረሰባቸው ሴቶችና ሕፃናት ካሳ ለመጠየቅ በራቸው በፍ/ብሔር ፍ/ቤት የዳኝነት ክፍያ ከፍለው ክስ እያቀረቡ መንከራተት አይኖርባቸውም::

5. ሴትን በመጥለፍ፣ አስገድዶ በመድፈር፣ ጎጅ ልማዳዊ ድርጊቶች እና መሰል በሴቶች እና ሕፃናት ላይ የሚፈፀሙ ወንጀሎችን በማድረግ በተከሰሱ ሰዎች ጉዳይ በባሕላዊ ሥርዓት አይታይም::

6. ለጥቃት የተጋለጠች ሴት/ሕፃን (የግል ተበዳይ) ምስክር ሲሆኑ የግድ በአካል በችሎት መቅረብ ሳይጠበቅባቸው የምስክርነት ቃላቸውን የሚሰጡበት ሁኔታ [VC, et.] ፍ/ቤቶች ሊያመቻቹ ይገባል: ተብሎ ተደንግጓል፡: አንቀጽ 21(6)

7. እንዲሁም የአስገድዶ መድፈር ወይም ጾታዊ ጥቃት የተፈጸመባት ሴት ወይም ሕፃን የምስክርነት ቃል በምትሰጥበት ጊዜ ዐብሯት ወላጆቿ (አሳዳሪዋ/ሞግዚቷ) እና የማኅበራዊና የሥነ ልቦና ድጋፍ የሚሰጥ ባለሙያ መገኘታቸውን ችሎቱ የማረጋገጥ አለበት:: አንቅጽ 79(3)(ለ)

8. ለመመስከር ያለመገደድ ልዩ መብት ሴቶችና ሕፃናትን አስመልክቶ ተፈጻሚ አይሆንም:: አንቀጽ 254
9. ይም የቤት ውስጥ ጥቃት በትዳር አጋር እና በወላጆችና በልጅ መካከል በሚፈጸምበት ጊዜ ምስክር ማግኘት አስቸጋሪ እንዳይሆን በሚል ነው፡፡
ስለሆነም ሚስት የባል-ሚስት፣ የልጅ-ወላጅ ለመመስከር ያለመገደድ ከለላን በማንሣት ምስክርነት መቃወም አይቻልም::👩🏽‍⚖️

10. የግል ተበዳይ የሆነች ሴት ወይም የሕፃን ወኪል ያቀረበችውን የግል አቤቱታ (complaint) ለማንሣት በፈለገች ጊዜ ፍ/ቤቱ ዐ/ሕግ አስተያየት እንዲሰጥ የማድረግ ግዴታ አለበት:: አንቀጽ 67/1/

እንደሚታወቀው በግል አቤቱታ ብቻ የሚያስቀጣ ወንጀል የተፈጸመበት የግል ተበዳይ ወይም ወኪሉ ከፍርድ ቤት በማንኛውም ጊዜ ያቀረበውን አቤቱታ በማንሣት በፍ/ቤት እየታየ ያለው መደበኛ ክስ እንዲቀር ማድረግ ይችላል::

ይሁንና በግል አቤቱታ ብቻ የሚያስቀጣው ወንጀል በሕፃናት እና ሴቶች ላይ የተፈጸመ ከሆነ ተጎጂዋ ሴት ወይም የሕጻኑ ወኪል ክሱን ለማንሣት ብትፈልግ/ቢፈልግ ፍ/ቤቱ ዐቃቤ ሕግ አስተያየት እንዲሰጥበት በማድረግ የግል ተበዳይ ወይም ወኪሉ አቤቱታውን ለማንሣት የወሰነው በነጻ ፈቃዱ መሆኑን ማረጋገጥ አለበት::

ስለሆነም ዐቃቤ ሕግ የግል አቤቱታውን መነሣት ከተቃወመ ወይም የግል አቤቱታውን ለማንሣት የወሰነችው ጥቃትን በመፍራት እንደሆነ ካረጋገጠ ፍ/ቤቱ የግል አቤቱታ ለማንሣት የቀረበውን ማመልከቻ ውድቅ በማድረግ ክሱ መታየቱ እንዲቀጥል ያዛል::🧑🏾‍⚖️

11. በሴቶችና ሕፃናት ላይ የሚፈጸሙ ወንጀሎች የወንጀል ምርመራና ክስ አመሠራረትን በተመለከተ ፍትሕ ሚኒስቴር ልዩ መመሪያ ያወጣል፡፡ 430(3/ቸ)

*እንግዲህ በሴቶችና ሕጻናት ላይ የሚፈጸሙ ወንጀሎችን አስመልክቶ መርማሪ ፖሊስ እና ዐቃቤ ሕግ ፍትሕ ሚ/ር የሚያወጣውን ልዩ መመሪያ ተከትለው የመሥራት ግዴታ ይኖርባቸዋል::👴🏽🧓🏾

——— ——— ——— ———
ምንጭ:-ከጠበቃ ሃይሉ ሃሰና

ማህበራዊ ሚዲያ የተወሰደ

በኤሌክትሪክ አደጋ ምክንያት ለሚደርስ ጉዳት ተገልጋዮች ከአገልግሎት ሰጪው እውቅና እና ፈቃድ ውጭ በራሳቸው በሚዘረጉት የኤሌክትሪክ መስመር ለሚደርሰው ጉዳት አገልግሎት ሰጪው ተቋም ተጠያቂ አይሆንም።

እንደ ኤሌክትሪክ አደጋ ባሉ የቴክኒክ ጉዳዮች ላይ የአደጋውን መንስኤ ለማወቅ በፖሊስ የሚደረግ የባለሙያ (Forensic) ምርመራ ከፍተኛ የማስረጃነት ዋጋ (High Probative Value) አለው። ይህንን የባለሙያ ምርመራ ውጤት ያለ በቂ ምክንያት ወደ ጎን በማለት ውሳኔ መስጠት መሠረታዊ የሕግ ስህተት ነው።

አገልግሎት ሰጪው ኃላፊነት የሚኖርበት እሱ ራሱ በዘረጋውና ባለቤት በሆነበት መስመር ላይ ለሚደርስ ጉዳት ብቻ ነው። በተገልጋዮች ጥፋት ለሚደርስ አደጋ ተቋሙ ካሣ የመክፈል ግዴታ የለበትም።

የኤሌክትሪክ ኃይል ባለቤት መሆን ብቻውን ኃላፊነትን አያስከትልም፤ ኃላፊነት ሊኖር የሚችለው ተገቢው ጥንቃቄ ካልተደረገ እና ጥፋት ከተፈጸመ ብቻ ነው።

ሰ/መ/ቁ.175142 (ግንቦት 24 ቀን 2012 ዓ.ም)

አንድ ተከሳሽ በጋዜጣ ጥሪ ተደርጎለት ክስ የቀረበበት ስለመሆኑ እውቋል  የሚል ግምት ሊወሰድ የሚገባው አገር አቀፍ ስርጭት ባለው ጋዜጣ ጥሪ የተደረገለት መሆኑ በተረጋገጠ ጊዜ እንጂ በአንድ ክልል ብቻ ተደራሽ በሆነ ጋዜጣ ብቻ ጥሪ መደረጉን መጥሪያ እንዳደረሰው ማረጋገጫ አድርጎ በመውሰድ እና መጥሪያ ደርሶታል የሚል ግምት በመውሰድ ጉዳዩን ተከሳሹ በሌለበት አይቶ ውሳኔ መስጠት በሕገ-መንግሥቱ ለተከሰሱ ሰዎች የተረጋገጠላቸውን መሠረታዊ መብት የሚጥስ ስለመሆኑ ።
@የሰ/መ/ቁ፦ 173967 ቅፅ.24

ይህንን ያውቃሉ❓❓
የሲቪል ምዝገባና ነዋሪዎች አገልግሎት ኤጀንሲ በወረዳ ጽሕፈት ቤቶቹ የሚሰጣቸውን የኩነት (የልደት፣ ጋብቻ፣ ፍቺ፣ ሞትና ጉዲፈቻ) ማስረጃዎችን የማረጋገጥ አገልግሎት ለማግኘት ተገልጋዮች ይዘው መቅረብ የሚገባቸው ቅድመ ሁኔታዎችንና ደጋፊ ሰነዶችን እንደሚከተለው ያሳውቃል።
ለእያንዳንዱ አገልግሎት የሚያስፈልጉ ልዩ ቅድመ ሁኔታዎች
1. የልደት ሰርተፍኬት ለማረጋገጥ
ዕድሜያቸው ከ18 ዓመት በታች ለሆኑ፦ በወረዳ ደረጃ የተመዘገበ የልደት ማስረጃ
 አገልግሎቱ የሚሰጠው ከሁለቱ አንዱ ወላጅ በአካል ሲገኝ ነው (የወላጆች የታደሰ መታወቂያ ወይም ፓስፖርት ያስፈልጋል)።
 ምዝገባው በሞግዚትነት ከሆነ የፍርድ ቤት የሞግዚትነት ውሳኔ ሰነድ መቅረብ አለበት።
ዕድሜያቸው ከ18 ዓመት በላይ ለሆኑ፦ ባለጉዳዩ በአካል መቅረብ አለበት። በአካል መቅረብ ካልቻለ፣ ጉዳዩን የሚገልጽ ልዩ ውክልና ከወካይና ተወካይ የታደሰ መታወቂያ/ፓስፖርት ጋር ማቅረብ ይኖርበታል።
2.  የጋብቻ ማስረጃ ለማረጋገጥ
 በክፍለ ከተማ ወይም በወረዳ ደረጃ የተመዘገበ የጋብቻ ማስረጃ መያዝ።
 ለግልባጭ ወይም ለእርማት አገልግሎት፦ የተጋቢዎች ሁለት ሁለት (2) ጉርድ ፎቶግራፍ።
 በውክልና የሚጠየቅ ከሆነ (ለእርማት፣ ዕድሳትና ግልባጭ)፦ ባልና ሚስት ጉዳዩን በግልጽ የሚያሳይ ውክልና፣ የወካዮች እና የተወካይ የታደሰ መታወቂያ/ፓስፖርት ወይም የታደሰ የመኖሪያ ፈቃድ ማቅረብ አለባቸው።
3.  የፍቺ ማስረጃ ለማረጋገጥ
 በክፍለ ከተማ ወይም በወረዳ ደረጃ የተመዘገበ የፍቺ ማስረጃ
 የህግ አስገዳጅነቱ የተረጋገጠ የፍርድ ቤት የፍቺ ውሳኔ ሰነድ መቅረብ አለበት።
4.  የጉዲፈቻ ሰርተፍኬት ለማረጋገጥ
 በወረዳ የተመዘገበ የጉዲፈቻ ሰርተፍኬት እና የፍርድ ቤት ውሳኔ ሰነድ
 ጉዲፈቻ አድራጊዎች የታደሰ መታወቂያ ወይም ፓስፖርት በመያዝ በአካል መቅረብ አለባቸው።
 ጉዳዩ በውክልና ከሆነ፣ይህንኑ የሚያስረዳ ልዩ ውክልና መቅረብ አለበት።

5.  የሞት ማስረጃ ለማረጋገጥ
በወረዳ ደረጃ የተመዘገበ የሞት ማስረጃ የማረጋገጥ አገልግሎት ለማግኘት
 ከሟች ጋር አብሮ ይኖር የነበረ ሰው፣ እርሱ ከሌለ የሟች የስጋ ወይም የጋብቻ ዘመዶች፣ እነዚህም ከሌሉ የቅርብ ጎረቤት ወይም ስለሟቹ መሞት የሚያውቅ ማንኛውም ሰው የታደሰ መታወቂያ ወይም ፓስፖርት በማቅረብ ማስመዝገብና ማረጋገጥ ይችላል።
 ሟች የውጭ ሀገር ዜጋ ከሆነ ከሆስፒታል የተሰጠ የማሳወቂያ ወረቀት መቅረብ አለበት።
ማሳሰቢያ፡- ለሁሉም ከላይ ለተዘረዘሩት የኩነት አገልግሎቶችን ለማግኘት የሚያስፈልግ ደጋፊ ሰነድ
• የታደሰ ብሔራዊ መታወቂያ / የታደሰ ፓስፖርት / የትውልደ ኢትዮጵያ የውጭ ዜግነት መታወቂያ (የቢጫ ካርድ)።
• ከዝቅተኛው አስተዳደር ጽ/ቤት መደበኛ ነዋሪነቱን የሚገልጽ የድጋፍ ደብዳቤ / የስደተኛነት ማስረጃ / የመኖሪያ ፈቃድ።
• ከሚሰራበት መስሪያ ቤት ባልደረባነቱንና ዜግነቱን የሚገልጽ የድጋፍ ደብዳቤ ከመስሪያ ቤቱ መታወቂያ ጋር / የመከላከያ ሰራዊት ከሆነ የመከላከያ ሰራዊት መታወቂያ መያዝ
• የጠፋ ሰርተፍኬት ግልባጭ ለመውሰድ፦ ከፖሊስ የተሰጠ የጠፋ ሰነድ ማረጋገጫ ማቅረብ ግዴታ ነው።
• ከወረዳ የመጡ ማስረጃዎች፦ ከወረዳው ስለመውጣታቸው የሚገልጽ ማረጋገጫ ደብዳቤ ያስፈልጋቸዋል።
• ከክፍለ ከተማ የመጡ ማስረጃዎች፦ ከሰነዱ በስተጀርባ የማረጋገጫ ማህተም ማረፍ ይኖርበታል።
• ከውጭ ሀገር የሚመጣ ውክልና፦ በውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር እና በፌደራል ሰነዶች ምዝገባና ማረጋገጫ ኤጀንሲ መረጋገጥ አለበት።
=====================

ይህንን ያውቃሉ❓❓
የሲቪል ምዝገባና ነዋሪዎች አገልግሎት ኤጀንሲ በወረዳ ጽሕፈት ቤቶቹ የሚሰጣቸውን የኩነት (የልደት፣ ጋብቻ፣ ፍቺ፣ ሞትና ጉዲፈቻ) ማስረጃዎችን የማረጋገጥ አገልግሎት ለማግኘት ተገልጋዮች ይዘው መቅረብ የሚገባቸው ቅድመ ሁኔታዎችንና ደጋፊ ሰነዶችን እንደሚከተለው ያሳውቃል።
ለእያንዳንዱ አገልግሎት የሚያስፈልጉ ልዩ ቅድመ ሁኔታዎች
1. የልደት ሰርተፍኬት ለማረጋገጥ
ዕድሜያቸው ከ18 ዓመት በታች ለሆኑ፦ በወረዳ ደረጃ የተመዘገበ የልደት ማስረጃ
 አገልግሎቱ የሚሰጠው ከሁለቱ አንዱ ወላጅ በአካል ሲገኝ ነው (የወላጆች የታደሰ መታወቂያ ወይም ፓስፖርት ያስፈልጋል)።
 ምዝገባው በሞግዚትነት ከሆነ የፍርድ ቤት የሞግዚትነት ውሳኔ ሰነድ መቅረብ አለበት።
ዕድሜያቸው ከ18 ዓመት በላይ ለሆኑ፦ ባለጉዳዩ በአካል መቅረብ አለበት። በአካል መቅረብ ካልቻለ፣ ጉዳዩን የሚገልጽ ልዩ ውክልና ከወካይና ተወካይ የታደሰ መታወቂያ/ፓስፖርት ጋር ማቅረብ ይኖርበታል።
2.  የጋብቻ ማስረጃ ለማረጋገጥ
 በክፍለ ከተማ ወይም በወረዳ ደረጃ የተመዘገበ የጋብቻ ማስረጃ መያዝ።
 ለግልባጭ ወይም ለእርማት አገልግሎት፦ የተጋቢዎች ሁለት ሁለት (2) ጉርድ ፎቶግራፍ።
 በውክልና የሚጠየቅ ከሆነ (ለእርማት፣ ዕድሳትና ግልባጭ)፦ ባልና ሚስት ጉዳዩን በግልጽ የሚያሳይ ውክልና፣ የወካዮች እና የተወካይ የታደሰ መታወቂያ/ፓስፖርት ወይም የታደሰ የመኖሪያ ፈቃድ ማቅረብ አለባቸው።
3.  የፍቺ ማስረጃ ለማረጋገጥ
 በክፍለ ከተማ ወይም በወረዳ ደረጃ የተመዘገበ የፍቺ ማስረጃ
 የህግ አስገዳጅነቱ የተረጋገጠ የፍርድ ቤት የፍቺ ውሳኔ ሰነድ መቅረብ አለበት።
4.  የጉዲፈቻ ሰርተፍኬት ለማረጋገጥ
 በወረዳ የተመዘገበ የጉዲፈቻ ሰርተፍኬት እና የፍርድ ቤት ውሳኔ ሰነድ
 ጉዲፈቻ አድራጊዎች የታደሰ መታወቂያ ወይም ፓስፖርት በመያዝ በአካል መቅረብ አለባቸው።
 ጉዳዩ በውክልና ከሆነ፣ይህንኑ የሚያስረዳ ልዩ ውክልና መቅረብ አለበት።

5.  የሞት ማስረጃ ለማረጋገጥ
በወረዳ ደረጃ የተመዘገበ የሞት ማስረጃ የማረጋገጥ አገልግሎት ለማግኘት
 ከሟች ጋር አብሮ ይኖር የነበረ ሰው፣ እርሱ ከሌለ የሟች የስጋ ወይም የጋብቻ ዘመዶች፣ እነዚህም ከሌሉ የቅርብ ጎረቤት ወይም ስለሟቹ መሞት የሚያውቅ ማንኛውም ሰው የታደሰ መታወቂያ ወይም ፓስፖርት በማቅረብ ማስመዝገብና ማረጋገጥ ይችላል።
 ሟች የውጭ ሀገር ዜጋ ከሆነ ከሆስፒታል የተሰጠ የማሳወቂያ ወረቀት መቅረብ አለበት።
ማሳሰቢያ፡- ለሁሉም ከላይ ለተዘረዘሩት የኩነት አገልግሎቶችን ለማግኘት የሚያስፈልግ ደጋፊ ሰነድ
• የታደሰ ብሔራዊ መታወቂያ / የታደሰ ፓስፖርት / የትውልደ ኢትዮጵያ የውጭ ዜግነት መታወቂያ (የቢጫ ካርድ)።
• ከዝቅተኛው አስተዳደር ጽ/ቤት መደበኛ ነዋሪነቱን የሚገልጽ የድጋፍ ደብዳቤ / የስደተኛነት ማስረጃ / የመኖሪያ ፈቃድ።
• ከሚሰራበት መስሪያ ቤት ባልደረባነቱንና ዜግነቱን የሚገልጽ የድጋፍ ደብዳቤ ከመስሪያ ቤቱ መታወቂያ ጋር / የመከላከያ ሰራዊት ከሆነ የመከላከያ ሰራዊት መታወቂያ መያዝ
• የጠፋ ሰርተፍኬት ግልባጭ ለመውሰድ፦ ከፖሊስ የተሰጠ የጠፋ ሰነድ ማረጋገጫ ማቅረብ ግዴታ ነው።
• ከወረዳ የመጡ ማስረጃዎች፦ ከወረዳው ስለመውጣታቸው የሚገልጽ ማረጋገጫ ደብዳቤ ያስፈልጋቸዋል።
• ከክፍለ ከተማ የመጡ ማስረጃዎች፦ ከሰነዱ በስተጀርባ የማረጋገጫ ማህተም ማረፍ ይኖርበታል።
• ከውጭ ሀገር የሚመጣ ውክልና፦ በውጭ ጉዳይ ሚኒስቴር እና በፌደራል ሰነዶች ምዝገባና ማረጋገጫ ኤጀንሲ መረጋገጥ አለበት።
=====================

👉 ቃብድ ✍️
ቃብድ ማለት ተዋዋይ ወገኖች ውላቸው እንዲጸናላቸው ያላቸውን ፍላጎት ለማሳየት እና ሽያጩን ለማረጋገጥ አንዱ ወገን ለሌላኛው የሚሰጠው የማስያዣ ገንዘብ ነው።

በኢትዮጵያ የውል ሕግ ሥርዓት ውስጥ ቃብድ ከመደበኛ የውል አፈጻጸም ለየት ያሉ የሕግ ውጤቶች አሉት።

1. የቃብድ የሕግ ውጤት በፍትሐ ብሔር ሕግ ቁጥር 1885
እንደ ፍትሐ ብሔር ሕግ ቁጥር 1885(1) እና (2) ድንጋጌ፣ በቃብድ የታሰረ የሽያጭ ውል ከሌሎች ውሎች የሚለየው በሚከተሉት ነጥቦች ነው፦

ተቃራኒ ስምምነት እስካልተደረገ ድረስ፣ ቃብድ የሰጠው ወገን የሰጠውን ቃብድ በመተው፣ ቃብድ የተቀበለው ወገን ደግሞ የተቀበለውን ቃብድ እጥፍ አድርጎ በመመለስ ውሉን በፈቃዳቸው ማፍረስ ይችላሉ።

በቃብድ የታሰረ ውል እንደ ሌሎች መደበኛ ውሎች በፍ/ብ/ሕ/ቁ 1776 መሠረት በግዴታ እንዲፈጸም በሕግ አይገደድም።
ይልቁንም ተዋዋዮቹ ቃብዱን በመተው ወይም እጥፍ በመመለስ ከውሉ የመውጣት የመውጫ ቀዳዳ ይሰጣቸዋል።

የቅድመ ክፍያ እና የቃብድ ልዩነት
👇👇👇✍️✍️✍️
ተከራካሪዎች የከፈሉት ገንዘብ ቃብድ ሳይሆን ለሽያጭ ዋጋው ማሟያ የተደረገ የቅድመ ክፍያ ከሆነ፣ የቃብድ ሕግ እጥፍ መመለስ ወይም ትቶ መቅረት ተፈጻሚ አይሆንም።

ቃብድ ለተዋዋይ ወገኖች ውሉን የመተው መብት የሚሰጥ ቢሆንም፣ የሚከፈለው ገንዘብ ቃብድ መሆኑንም ወይም የቅድመ ክፍያ መሆኑ በግልጽ መታወቅ አለበት።
ከጠበቃና የሕግ አማካሪ
ሚኪያስ መላክ
አማራጭ የሕግ እውቀትና አገልግሎት
Alternative legal enlightenment & Service

በስታቲስቲክስ ተግባር የተሰበሰበ የግለሰብ መረጃ በማንኛውም ተቋማት ዘንድ ለምርመራ፣ ለደህንነት፣ ለሕግ ወይም ለአስተዳደራዊ ውሳኔዎች እንዳይውል የሚከለክል ረቂቅ አዋጅ ተዘጋጀ።

ለልማት ዕቅድና ለፖሊሲ ቀረጻ የሚውሉ መረጃዎችን በዘመናዊ መንገድ ለማመንጨት ያስችላል የተባለ የስታቲስቲክስ አዋጅ ተዘጋጅቶ የሚኒስትሮች ምክርቤት ለህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት መርቶታል።

አዲሱ አዋጅ በዋናነት ያስፈለገው የሀገሪቱን የልማት ዕቅዶች፣ የፖሊሲ ቀረጻዎችና የትራንስፎርሜሽን ፕሮግራሞችን በተሟላ መረጃ ለመደገፍ ሲሆን፤ከዚህ ባለፈም ከሃያ ዓመታት በላይ ያስቆጠረው ነባሩ ሕግ እንደ ቢግ ዳታ (big data)፣ ጂኦስፓሻልና ዲጂታል የመሳሰሉ አዳዲስ የቴክኖሎጂ ውጤቶችንና የመረጃ ምንጮችን ለማስተናገድ አቅም ማጣቱ ለለውጡ ዋነኛ ምክንያት ሆኖ ቀርቧል፡፡

በሌላ በኩል ተቋማዊ ተጠያቂነትን፣ ግልጽነትንና ሙያዊ ነፃነትን ማረጋገጥ አስፈላጊ ሆኖ በመገኘቱ አዋጁ መዘጋጀቱ ተገልጿል፡፡

ይህም በብሔራዊ ደረጃ የሚታዩ የመረጃ ድግግሞሾችንና እርስ በእርስ የሚጋጩ ዳታዎችን በማስቀረት፣ የኢትዮጵያን የመረጃ አያያዝ ከተባበሩት መንግሥታትና ከአፍሪካ የስታቲስቲክስ ቻርተር መርሖዎች ጋር ለማጣጣም ያለመ ነው፡፡

ረቂቅ አዋጁ የኢትዮጵያ ስታቲስቲክስ አገልግሎት የተሰኘውን ተቋም በድጋሚ በማቋቋም፣ ተቋሙ የራሱ ቦርድና የሥራ አመራር እንዲኖረው ያደርጋል።

ይህ አዲስ መዋቅር ተቋሙ ከመንግሥት ጣልቃ ገብነት ነፃ ሆኖ ሙያዊና ሳይንሳዊ ግኝቶችን ብቻ መሠረት አድርጎ እንዲሠራ የሚያስችል መሆኑ በረቂቁ ላይ ተመላክቷል።

ተቋሙ ለፕላንና ልማት ሚኒስቴር ተጠሪ ቢሆንም፣ በቴክኒካዊና በስታቲስቲካዊ ሥራዎቹ ላይ ግን ሙሉ ነፃነት እንደሚኖረው ተደንግጓል።

በዚህ አዋጅ የስታቲስቲክስ ትርጉም ሰፋ ባለ መልኩ ቀርቧል ከዚህ ቀደም ከሚታወቁት የሕዝብ ቆጠራና የናሙና ጥናቶች በተጨማሪ፣ አዲሱ ረቂቅ እንደ "ቢግ ዳታ" (Big Data)፣ የሳተላይት መረጃዎች (Geospatial Data)፣ የዲጂታል ምንጮችና በሴንሰር የተደገፉ መረጃዎችን እንደ ስታቲስቲክስ ምንጭነት ዕውቅና ሰጥቷቸዋል።

"ብሔራዊ የስታቲስቲክስ ሥርዓት" (National Statistical System) በሚል የተለያዩ የመንግሥት ተቋማት የሚሰበስቧቸው መረጃዎች ተቀራራቢና ወጥ እንዲሆኑ፣ እንዲሁም የሥራ ድግግሞሽን ለማስቀረት የተቀናጀ አሠራር እንዲዘረጋ ያዝዛል።

ማንኛውም ተቋም የሚያመነጨው መረጃ በኢትዮጵያ የዳታ ጥራት ቁጥጥር ማዕቀፍ ውስጥ ማለፍ እንደሚኖርበትም ተደንግጓል።

የዜጎች የግል መረጃ ምስጢራዊነት አጠባበቅም በተመለከተም በስታቲስቲክስ ተግባር የተገኘ የግለሰብ ዳታ ለስታቲስቲክስ ዓላማ ብቻ የሚያገለግል ሲሆን፣ በማንኛውም ሀገራዊ ወይም የዓለም አቀፍ ተቋማት ዘንድ ለምርመራ፣ ለደህንነት፣ ለሕግ ወይም ለአስተዳደራዊ ውሳኔ አሰጣጥ ላይ ሊውል እንደማይችል ረቂቁ በግልጽ ያሳስባል።

የግለሰቦችን መለያዎች የያዙ ሁሉም የዳታ መሰብሰቢያ ቅጾች ለስታቲስቲክስ ዓላማዎች አስፈላጊነታቸው እንዳበቃ ወዲያውኑ መወገድ አለባቸው፡፡

የግለሰቦችን ማንነት የሚገልጽ መረጃ አሳልፎ መስጠት በረቂቁ መሰረት በወንጀል የሚያስጠይቅ ነው።

ረቂቅ አዋጁ በመረጃ አሰባሰብ ሂደት ላይ ለሚታዩ መሰናክሎች የቅጣት ድንጋጌዎችን ያስቀመጠ ሲሆን ማንኛውም መረጃ እንዲሰጥ የተጠየቀ አካል የተሳሳተ መረጃ ቢሰጥ ወይም ለመተባበር ፈቃደኛ ባይሆን በወንጀል ሕግ መሠረት ተጠያቂ ይሆናል።

ይህ ረቂቅ አዋጅ ግንቦት 18 የተካሄደው 55ኛው የሚኒስትሮች ምክር ቤት መደበኛ ስብሰባ፣ አዋጁ ላይ ከተወያየ በኋላ ግብአቶችን በማከል ወደ ህዝብ ተወካዮች ምክር ቤት መምራቱን መገለጹ ይታወሳል።

ቲክቫህ ኢትዮጵያ
አዲስ አበባ
ሰኔ 7 ቀን 2018 ዓ/ም

በይርጋ የማይታገዱ የውርስ ጉዳዮች እና ከኑዛዜ ጋር የተያያዙ ይርጋዎች
በ፡ ካሴ መልካም

በዚህ ጽሑፍ የሚከተሉትን የሕግ ጉዳዮች ያገኛሉ፡
1ኛ. የውርስ ይርጋ ማቋረጫ ምክንያቶች እና የውርስን የይርጋ ጊዜ የሚያቋርጡ ምክንያቶች
2ኛ. በይርጋ የማይታገዱ የውርስ ጉዳዮች
1. የድርሻ ክፍፍል ጥያቄ
2. ከሕገ-ወጥ ተግባር ጋር የተገናኘ የኑዛዜ ሁኔታ
3. የውርስ ሐብቱን ስመ-ሐብት በጋራ ያስመዘገበ ወራሽ
4. የወራሽነት ማስረጃ ይሰጠኝ ክስ የይርጋ ጊዜ
5. በጋራ የውርስ ሃብቱን ይዞ መጠቀም
6. ሟች ሳይሞት ንብረቱን በያዘ ሰው ላይ የሚቀረብ ክስ የይርጋ ጊዜ
7. የወራሽነት የምስክር ወረቀትን በሕጉ የጊዜ ገደብ ያረጋገጠ ከሳሽ
8. በሀሰት የተሰጠን የወራሽነት የምስክር ወረቅ ማሰረዝ
3ኛ. የኑዛዜ ይፍረስልኝ ጥያቄ የይርጋ ጊዜ
1. ኑዛዜ ሲነበብ የነበሩ ሰዎች
2. ኑዛዜው ሲነበብ ያልነበሩ ወራሾች
3. በመንፈስ ጫና የተደረገ ኑዛዜ እንዲፈርስ/እንዲቀነስ የመጠየቂያ የይርጋ ጊዜ
4. በሃይል የተደረገ ኑዛዜን የማፍረሻ የይርጋ ጊዜ
5. ከውርስ የተነቀለ ሰው የክስ ማቅረቢያ የይርጋ ጊዜ
6. የሟች የኑዛዜ ወራሽ የክስ ማቅረቢያ የይርጋ ጊዜ

ጸሐፊው የኢትዮጵያ የውርስ ሕግ መሠረታዊ ሀሳቦች በሚል መጽሐፍ አሳትሞ ለአንባቢ ያበቃ ሲሆን በሕግ የመጀመሪያ ድግሪ እንዲሁም በፌዴራል የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤት በዋና ዳኝነት ከሰባት ዓመት በላይ በማገልገል ይገኛል።

መልካም ንባብ
https://www.abyssinialaw.com/blog/inheritance-matters-not-restricted-by-a-period-of-limitation

ሰላም! እባክዎ ሁለት ደቂቃዎች ብቻ ወስደው ይህን ፎርም በመሙላት ይተባበሩን!
https://forms.gle/4Y8hSiUa5WecZv9b6

" ዋጋ ጭማሪውና የውል እደሳቱ መነሻ የሚሆነው ከዚህ ቀደም በነበረው ውል ላይ የተቀመጠው የኪራይ ዋጋ ብቻ ነው " - ቢሮው

በ2019 ዓ/ም በአዲስ አበባ ከተማ፣ የመኖሪያ ቤት ኪራይ ጭማሪ ጣሪያ 11.5% ሆኖ የጸደቀ ሲሆን ሕገ-ወጥ " የመንደር እና የአካባቢ ውሎች " በጥብቅ ተከልክለዋል።

ዋጋ ጭማሪውና የውል እደሳቱ መነሻ የሚሆነው ከዚህ ቀደም በነበረው ውል ላይ የተቀመጠው የኪራይ ዋጋ ብቻ መሆኑን የቤቶች ልማትና አስተዳደር ቢሮ አስታውቋል፡፡

በመላው ከተማዋ የሚገኙ የግል መኖሪያ ቤቶች የአከራይ-ተከራይ አዲስ የውል እድሳት ምዝገባ ከዛሬ ሐምሌ 1 ቀን 2018 ዓ.ም ጀምሮ በይፋ መተግበር መጀመሩ ተገልጿል።

የተጣሉ ጥብቅ ክልከላዎች ምን ምን ናቸው ?

አዲሱን የውል እድሳት ምዝገባና የተቀመጠውን የዋጋ ጣሪያ ወደ ጎን በመተው የሚፈጸሙ ማናቸውም ሕገ-ወጥ ድርጊቶች ላይ ጥብቅ ክልከላ ተጥሏል።

በዚህም መሠረት ፡-

- በቢሮው ከተመዘገበው እና ከሚመዘገበው ውል እንዲሁም ከሚሰጠው አቅጣጫ ውጭ፣ «ልዩ ውል» በሚል የሚፈጸሙ ማናቸውም የመንደር ውሎች፤

- ከሕጋዊ አሰራር ውጭ የሚደረጉ የአካባቢ ውሎች፤

- በጋራ መኖሪያ ቤቶች (ኮንዶሚኒየም) አካባቢ የሚደረጉ ማናቸውም ዓይነት ሕገ-ወጥ ውሎች ሙሉ በሙሉ የተከለከሉ ናቸው።

ማንኛውም አከራይ እና ተከራይ እነዚህን የተከለከሉ ሕገ-ወጥ ውሎች ይዘው ሲገኙ ወይም ከተቀመጠው የ11.5% የዋጋ ጭማሪ ጣሪያ በላይ ፈጽመው ከተገኙ ቢሮው ሕጋዊ እርምጃ የሚወሰድ መሆኑን አስጠንቅቋል።

ሃምሌ 1 ቀን 2018 ዓ/ም

#TikvahEthiopiaFamilyAA

@tikvahethiopia

ይህ የቦሌ ክ/ከተማ የፍትሕ ጽ/ቤት የሕግ ስርጸትና ምክር መስጠት ዳይሬክቶሬት በ2019 በጀት ዓመት የሚሰጣቸውን የንቃተ ሕግ ሥልጠናዎች አርዕስቶች ለመለየት የቀረበ መጠይቅ ነው። እባክዎ 3 ደቂቃ ወስደው በመሙላት ይተባበሩን!
https://forms.gle/azbVBpwN2qeYHDyu6

የመጥፋት ውሳኔ የሚሰጥባቸው ሁኔታዎች እና የሚያስከትላቸው ውጤቶች

መግቢያ
አንድ ሰው ከሚኖርበት ወይም ከሚሰራበት አካባቢ ርቆ፣ የት እንደደረሰ ሳይታወቅ እና በሕይወት የመኖሩ ነገር አጠራጣሪ ሆኖ ሲቀር፤ ጉዳዩ ከግለሰቡ ባለፈ በቤተሰቡ፣ በንብረቱ እና በሕጋዊ ግንኙነቶቹ ላይ ከፍተኛ ቀውስ ይፈጥራል። ይህንን ቀውስ ለመፍታት እና መብትና ግዴታዎቹን ሕጋዊ መስመር ለማስያዝ የኢትዮጵያ የፍትሐብሔር ሕግ የመጥፋት ውሳኔ ሥርዓትን ደንግጓል። ይህ ጽሑፍ የመጥፋት ውሳኔን ምንነት፣ የሚሰጥባቸው ሁኔታዎችንና ውሳኔው ስለሚያስከትላቸው ውጤቶች እንዲሁም የመጥፋት ውሳኔ ቀሪ ስለሚሆንባቸው ሁኔታዎች በአጨሩ ይዳስሳል።

የመጥፋት ውሳኔ ምንነት
ታዋቂው ብላክ የሕግ መዝገበ ቃላት በ8ኛ እትሙ መጥፋትን “the state of being away from one’s usual place of residence” (Black’s Law Dictionary, 8th edition) ሲል ይተረጉመዋል። ይህም ወደ አማርኛ ሲተረጎም መጥፋት ማለት ከመደበኛ መኖሪያ ቦታ አለመገኘት የሚል ይሆናል።
በኢትዮጵያ የፍትሐብሔር ሕግ ቀጥተኛ የሆነ ትርጉም ባይሰጠውም አንድ ሰው በመደበኛነት ከሚኖርበት ቦታ የተሰወረ እና ከ2 ዓመት ወዲህ ስለመኖሩ ምንም አይነት ፍንጭ ያልሰጠ በመሆኑ ምክንያት የመጥፋት መግለጫ ጥያቄ ለፍርድ ቤት ሲቀርብ እና ጠፋ የተባለው ሰው በሕይወት ስለመኖሩ አጠራጣሪ ሲሆን እና ይህ ሁኔታም ሞተ የሚያስብል ግምት የሚያስወስድ በሆነ ጊዜ ፍርድ ቤት የሚሰጠው ውሳኔ የመጥፋት ውሳኔ እንደሆነ ከፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 154 እና 157 ይዘት መረዳት ይቻላል።

የመጥፋት ውሳኔ አሰጣጥ ሂደቶች
አንድ ሰው ስለመጥፋቱ ፍርድ ቤት ውሳኔ ከመስጠቱ በፊት በፍትሐብሔር ሕጉ ላይ የተቀመጡ ጥብቅ መስፈርቶች መሟላት አለባቸው። ከእነዚህ መስፈርቶች ውስጥ አስገዳጁ ሁኔታ የማስታወቂያ ሥርዓት ሲሆን የማጣራት ሥራ እንደአስፈላጊነቱ ጥቅም ላይ ይውላል።
 የማስታወቂያ ሥርዓት
የመጥፋት ውሳኔ ከመስጠቱ በፊት ፍርድ ቤቱ የቀረበለትን ጥያቄ ተቀብሎ ጠፋ የተባለው ሰው በመደበኛነት ይኖርበት በነበረው ቦታ እና ፍርድ ቤት አስፈላጊ ነው ብሎ በሚገምተው ቦታ የተሻለ ነው በሚለው ዘዴ (ጋዜጣ፣ ሬዲዮ፣ ቴሌቪዥን…ወዘተ) ማስታወቂያ በማውጣት ስለግለሰቡ መረጃ ይሰበስባል (የፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 155)። ይህም ሰውየው በሕይወት ካለ እንዲቀርብ ወይም መረጃ ያለው ሰው እንዲያሳውቅ ያስችላል።
 የማጣራት ሥራ
ከማስታወቂያው በተጨማሪ ፍርድ ቤቱ አስፈላጊ ነው ብሎ ባሰበው ማንኛውም ቦታ ሁሉ ይልቁንም የጠፋው ሰው በመጨረሻ ዋና መኖሪያ አድርጎ ይኖርበት በነበረው ቦታ እና በመጨረሻ ጊዜ መኖሩ በታየበት ቦታ ስለጠፋው ሰው ማጣራት /ምርመራ/ እንዲደረግ ትእዛዝ መስጠት ይችላል (የፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 156)።
 የመጥፋት ውሳኔ የተፈጻሚነት ጊዜ
ከላይ የተጠቀሱት ሂደቶችን ተከትሎ የጠፋው ሰው ሞተ የሚያስብል ግምት የሚያስወስድ ሆኖ ሲያገኘው ፍርድ ቤቱ የመጥፋት ውሳኔን ይሰጣል። ይህ በሚሆንበት ጊዜም ፍርድ ቤቱ እንደአካባቢው ጠባይ የጠፋው ሰው ንብረቱን የሚያስተዳድርለት ሰው መወከል አለመወከሉን እንዲሁም ስለግለሰቡ ወሬ ላለመገኘቱ ከልካይ የሆኑ ነገሮችን ፍርድ ቤቱ መመርመር እንዳለበት ሕጉ ይደነግጋል (የፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 157)።
ይሁንና ፍርድ ቤቱ ሲያምንበት የሚሰጠውን ውሳኔ በፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 158 መሠረት ለ1 ዓመት ያህል ሊያራዝም የሚችል ሲሆን የሠጠው ውሳኔም ከ1 ዓመት በኋላ ተግባራዊ እንደሚሆን ትእዛዝ መስጠት ይችላል።
 የመጥፋት ውሳኔ እንዲሰጥ አቤቱታ የማቅረብ መብት ያላቸው ወገኖች
በፍትሐብሔር ሕጉ የተለያዩ ድንጋጌዎች ሥር እንደተመለከተው ማንኛውም ያገባኛል የሚል አካል የመጥፋት ውሳኔ እንዲሰጥለት ለፍርድ ቤት አቤቱታ ማቅረብ ይችላል (የፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 154(1) ‘…ማንኛውም ባለጉዳይ…’)። ይህ ሲባል ግን ሁሉም ማለት ሳይሆን የሚመለከተው ባለጉዳይ ማለት እንደሆነ ከሌሎች ድንጋጌዎች ንባብ መገንዘብ ይቻላል። ይኸውም ጠፋ የተባለው ሰው ሚስት/ባል (የፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 163/1/፣ ጠፋ የተባለው ሰው የኑዛዜ/ያለኑዛዜ ወራሾች (የፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 164 እና 167)፣ ከጠፋው ሰው በውል ወይም በሌላ መንገድ ግዴታ ያለባቸው ሰዎች (የፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 166) እና ዐቃቤ ሕግ (የፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 156) የመጥፋት ውሳኔ እንዲሰጥ አቤቱታ የማቅረብ ሥልጣን ተሰጥቷቸዋል።
 ጉዳዩን የማየት ሥልጣን ያለው ፍርድ ቤት
መጥፋትን በተመለከተ የማየት ሥልጣን ያለው ፍርድ ቤት ማን ነው? የሚለውን በተመለከተ በፌዴራል ደረጃ የአዲስ አበባ እና ድሬዳዋ ከተማ አስተዳደር ፍርድ ቤቶች እንደሆኑ ቻርተር አዋጆች ደንግገዋል (የተሻሻለው የአዲስ አበባ ከተማ አስተዳደር ቻርተር አዋጅ ቁጥር 361/1995 አንቀጽ 41፣ የድሬዳዋ አስተዳደር ቻርተር አዋጅ ቁጥር 416/1996 አንቀጽ 33)። የፌዴራል ፍርድ ቤቶች ማቋቋሚያ አዋጅ ቁጥር 1234/2013 አንቀጽ 5(1)(ደ) ይህንን ጉዳይ የመዳኘት ሥልጣን የከተማ አስተዳደር ፍርድ ቤቶች እንደሆነ ይደነግጋል። ሆኖም ግን በሌሎች ክልሎች የመጀመሪያ ደረጃ ፍርድ ቤቶች ከመጥፋት ጋር የተያያዙ ጉዳዮችን የማየት ሥልጣን አላቸው።

የመጥፋት ውሳኔ የሚያስከትላቸው ውጤቶች
የመጥፋት ውሳኔ በጠፋው ሰው መኖር ምክንያት የሚገቡ ግዴታዎች ላይ እና በመሞቱ ምክንያት በሚገኙ መብቶች ላይ ውጤቶችን ያስከትላል። እነዚህም፡-
 የጋብቻ መፍረስ /Dissolution of Marriage/
በፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 163 እና በተሻሻለው የቤተሰብ ሕግ አንቀጽ 75(ሀ) መሠረት በፍርድ ቤት የመጥፋት ውሳኔ ሲሰጥ በጠፋው ሰው እና በሕይወት ባለው የትዳር አጋር መካከል የነበረው ጋብቻ ይፈርሳል። ይህም የሚሆነው የመጥፋት ውሳኔ የመጨረሻ በሆነበት ቀን ነው።
 የውርስ መከፈት እና የንብረት መተላለፍ
የመጥፋት ውሳኔው እንደሞት ስለሚቆጠር የጠፋው ሰው ውርስ ይከፈታል (የፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 164፣ 165)። ንብረቱ ለሕጋዊ ወራሾቹ ወይም በኑዛዜ ለተጠቀሱ ሰዎች ይተላለፋል። ሆኖም ግን ባለይዞታ የሆነ ሰው የጠፋውን ሰው ልጆች ለማቋቋም ካልሆነ በስተቀር ንብረቱን በስጦታ የማስተላለፍ መብት አይኖራቸውም (የፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 169)። የጠፋው ሰው በሕይወት የመመለስ ዕድል ግምት ውስጥ ስለሚገባ ወራሾች ንብረቱን ከመረከባቸው በፊት ንብረቱ እንዳይጠፋ ዋስትና እንዲያርቡ ፍርድ ቤት ሊያስገድድ ይችላል (የፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 168)።

የመጥፋት ውሳኔ ቀሪ ስለሚሆንባቸው ሁኔታዎች
የመጥፋት ውሳኔ በሚከተሉት ምክንያቶች ቀሪ ይሆናል። እነዚህም፡-
• ጠፋ የተባለው ሰው መመለስ፣
• ጠፍቷል የሚል የፍርድ ማስታወቂያ ከወጣ በኋላ በሕይወት ለመኖሩ ማስረጃ ከተገኘ
ወይም
• የመጨረሻ ወሬዎቹ የተሰሙበት ከተባለው ጊዜ በሌላ ጊዜ የሞተ ስለመሆኑ ማስረጃ
የተገኘ እንደሆነ የሚሉት ናቸው (የፍትሐብሔር ሕግ ቁጥር 170)።