حکایت جالبی از شیوه رای‌گیری دموکرات‌ها در آیووا
#N006
امیرعلی نصراله‌زاده @AmirA_N - این روزها که اخبار رقابت میان «هیلاری کلینتون و برنی سندرز»، حسابی داغ شده، نتایج نخستین رای‌گیری درون حزبی توجهات بسیاری را به خود جلب کرد. این وسط شیوه عجیب رای‌گیری دموکرات‌های آیوووا بسیاری از ناظران را گیج کرده و سبب شده که متوجه نشوند دقیقا چه اتفاقی می‌افتد.
ماجرا از این قرار است که کل ایالت تقسیم شده به بخش‌هایی مثل شهرستان‌های خودمان که بهش میگویند county. هر کدام از این شهرستان‌ها را هم تقسیم می‌کنند به کوچکترین واحد رسمی تقسیمات کشوری که گویا precinct (حوزه رأی گیری) نام دارد. در هر کدام از حوزه‌ها هم حزب دموکرات یک سوله‌ای یا همچو چیزی اجاره می‌کند و خلق‌الله دعوت می‌شوند که فعل caucusing را به جا بیاورند. چطوری؟ این مدلی که روی زمین خط می‌کشند (حالا یا کار دیگری می‌کنند) و میگویند آقایان خانم‌ها بروید داخل دایره خودتان بایستید ببینیم فعلا کی به کی است! یک دایره هم می‌کشند برای کسانی که از قبل تصمیم‌شان را نگرفته‌اند. بعد می‌شمارند. اگر دایره نامزد شما کمتر از ۱۵درصد رأی داشته باشد، باید بی‌خیال کاندید خود شوید و زورکی بروید داخل دایره دیگری بایستید یا کلا عطای انتخابات مقدماتی را به لقایش ببخشید.
حالا بعد نیم ساعت که مشخص شد کدام کاندیداها دایره‌هاشان نیازی به پاک شدن ندارد، نیم ساعت دیگر وقت دارید بروید از کسانی که تصمیم نگرفته‌اند یا از تیم حریف با جر و بحث، چماق و هویج، اغفال و یا هر تاکتیک دیگری که بلدید یارگیری کنید. بعد از نیم ساعت دوباره باید در دایره خودتان بایستید تا شما را بشمارند، آن هم به ترتیبی که در عکس مشاهده می‌کنید. (خط زدن دسته‌های پنج‌تایی) ما در کلاس دوم ابتدایی دیگر از این جور شمردن عبور کرده بودیم!
هر حوزه یک تعداد delegate (نماینده/وکیل) «متعهد» دارد. نماینده هم به اعضایی از حزب گفته می‌شود که بعدا می‌روند و در کمیته‌ای در سطح شهرستان به نامزدها رای میدهند. چطور؟ اینطور که آن شب که شما در دایره ایستاده‌اید، بعد که شمارش مشخص شد، نماینده‌های متعهد حوزه به نسبت آدم‌های داخل هر دایره، تقسیم می‌شوند. چون این نماینده‌ها تعهد دارند، در مرحله بالاتر امانت را رعایت می‌کنند و به همان نامزدی که مقرر می‌شود رای میدهند. آنجا هم یک سری نماینده دیگر برای کل ایالت تعیین می‌شود که باز به نسبت نماینده‌های مرحله پایین‌تر تقسیم می‌شوند. این تعهد آنقدر سفت و سخت است که اصولا کسی منتظر نمی‌شود مرحله‌ی بالاتر برگزار شود و نتایج آن مرحله با حساب و کتاب سر راستی از همان تعداد آدم‌های هر دایره استخراج می‌شود. حالا چون شما به جای اینکه رأی بدهید باید تو یک دایره بایستید و ایستادن آن هم برای مدتی طولانی و بحث کردن با یک سری آدم سمج‌تر از خودتان بالاخره شما را خسته می‌کند، ممکن دایره را ترک کنید تا بروید قضای حاجت! در این جور مواقع که شمارش‌ها مدام تغییر می‌کند، وقتی که نتایج نزدیک باشند، بین طرفدارها دعوا می‌شود. بالاخره مسوول محترم شمارش شما یک جایی خسته می‌شود و به سکه توی جیبش پناه می‌برد! یعنی با «شیر یا خط» تعیین می‌کند که نماینده‌ای که سرش دعواست را به کی بدهند.
ایالت آیوا ۴۴ تا نماینده متعهد دارد که بعدها در national democratic convention میدهند. تا این لحظه و بنابر گزارش «نیویورک‌تایمز»، نماینده‌های ایالتی به نسبت ۲۳ به ۲۱ بین کلینتون و سندرز (به ترتیب) تقسیم شده‌اند. انتخابات همین‌جا تمام نمی‌شود و هر ایالت یک سری superdelegate/soft delgate هم دارد. این‌ها کی هستند؟ این‌ها معمولا رهبران حزبی هر ایالت هستند که برای دموکرات‌ها شامل فرماندار ایالت، نماینده کنگره و سناتور می‌شوند و البته فراتر از از ایالت اگر برویم شامل رهبران برجسته حزب و همچنین اعضای کمیته ملی حزب دموکرات هم می‌شوند. این جور از نماینده‌ها «متعهد» نیستند، یعنی فارغ از اینکه شما در کدام دایره بایستید این‌ها روز آخر رأی خودشان را میدهند. می‌شود فعالیت این عزیزان را از طریق endorsementهای‌شان پیگیری کرد، چون معمولا به همانی که حمایت می‌کنند رأی میدهند. نامزد نهایی حزب دموکرات کسی‌ست که بتواند از 4763 نماینده باقی‌مانده، رأی 2382 نماینده را به جیب بزند. کلینتون فعلا 385 به 29 جلو است.
عکس را بهمن کلباسی از یکی از حوزه‌های رأی گیری آیوا توییت کرده
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
#N006
امیرعلی نصراله‌زاده @AmirA_N - این روزها که اخبار رقابت میان «هیلاری کلینتون و برنی سندرز»، حسابی داغ شده، نتایج نخستین رای‌گیری درون حزبی توجهات بسیاری را به خود جلب کرد. این وسط شیوه عجیب رای‌گیری دموکرات‌های آیوووا بسیاری از ناظران را گیج کرده و سبب شده که متوجه نشوند دقیقا چه اتفاقی می‌افتد.
ماجرا از این قرار است که کل ایالت تقسیم شده به بخش‌هایی مثل شهرستان‌های خودمان که بهش میگویند county. هر کدام از این شهرستان‌ها را هم تقسیم می‌کنند به کوچکترین واحد رسمی تقسیمات کشوری که گویا precinct (حوزه رأی گیری) نام دارد. در هر کدام از حوزه‌ها هم حزب دموکرات یک سوله‌ای یا همچو چیزی اجاره می‌کند و خلق‌الله دعوت می‌شوند که فعل caucusing را به جا بیاورند. چطوری؟ این مدلی که روی زمین خط می‌کشند (حالا یا کار دیگری می‌کنند) و میگویند آقایان خانم‌ها بروید داخل دایره خودتان بایستید ببینیم فعلا کی به کی است! یک دایره هم می‌کشند برای کسانی که از قبل تصمیم‌شان را نگرفته‌اند. بعد می‌شمارند. اگر دایره نامزد شما کمتر از ۱۵درصد رأی داشته باشد، باید بی‌خیال کاندید خود شوید و زورکی بروید داخل دایره دیگری بایستید یا کلا عطای انتخابات مقدماتی را به لقایش ببخشید.
حالا بعد نیم ساعت که مشخص شد کدام کاندیداها دایره‌هاشان نیازی به پاک شدن ندارد، نیم ساعت دیگر وقت دارید بروید از کسانی که تصمیم نگرفته‌اند یا از تیم حریف با جر و بحث، چماق و هویج، اغفال و یا هر تاکتیک دیگری که بلدید یارگیری کنید. بعد از نیم ساعت دوباره باید در دایره خودتان بایستید تا شما را بشمارند، آن هم به ترتیبی که در عکس مشاهده می‌کنید. (خط زدن دسته‌های پنج‌تایی) ما در کلاس دوم ابتدایی دیگر از این جور شمردن عبور کرده بودیم!
هر حوزه یک تعداد delegate (نماینده/وکیل) «متعهد» دارد. نماینده هم به اعضایی از حزب گفته می‌شود که بعدا می‌روند و در کمیته‌ای در سطح شهرستان به نامزدها رای میدهند. چطور؟ اینطور که آن شب که شما در دایره ایستاده‌اید، بعد که شمارش مشخص شد، نماینده‌های متعهد حوزه به نسبت آدم‌های داخل هر دایره، تقسیم می‌شوند. چون این نماینده‌ها تعهد دارند، در مرحله بالاتر امانت را رعایت می‌کنند و به همان نامزدی که مقرر می‌شود رای میدهند. آنجا هم یک سری نماینده دیگر برای کل ایالت تعیین می‌شود که باز به نسبت نماینده‌های مرحله پایین‌تر تقسیم می‌شوند. این تعهد آنقدر سفت و سخت است که اصولا کسی منتظر نمی‌شود مرحله‌ی بالاتر برگزار شود و نتایج آن مرحله با حساب و کتاب سر راستی از همان تعداد آدم‌های هر دایره استخراج می‌شود. حالا چون شما به جای اینکه رأی بدهید باید تو یک دایره بایستید و ایستادن آن هم برای مدتی طولانی و بحث کردن با یک سری آدم سمج‌تر از خودتان بالاخره شما را خسته می‌کند، ممکن دایره را ترک کنید تا بروید قضای حاجت! در این جور مواقع که شمارش‌ها مدام تغییر می‌کند، وقتی که نتایج نزدیک باشند، بین طرفدارها دعوا می‌شود. بالاخره مسوول محترم شمارش شما یک جایی خسته می‌شود و به سکه توی جیبش پناه می‌برد! یعنی با «شیر یا خط» تعیین می‌کند که نماینده‌ای که سرش دعواست را به کی بدهند.
ایالت آیوا ۴۴ تا نماینده متعهد دارد که بعدها در national democratic convention میدهند. تا این لحظه و بنابر گزارش «نیویورک‌تایمز»، نماینده‌های ایالتی به نسبت ۲۳ به ۲۱ بین کلینتون و سندرز (به ترتیب) تقسیم شده‌اند. انتخابات همین‌جا تمام نمی‌شود و هر ایالت یک سری superdelegate/soft delgate هم دارد. این‌ها کی هستند؟ این‌ها معمولا رهبران حزبی هر ایالت هستند که برای دموکرات‌ها شامل فرماندار ایالت، نماینده کنگره و سناتور می‌شوند و البته فراتر از از ایالت اگر برویم شامل رهبران برجسته حزب و همچنین اعضای کمیته ملی حزب دموکرات هم می‌شوند. این جور از نماینده‌ها «متعهد» نیستند، یعنی فارغ از اینکه شما در کدام دایره بایستید این‌ها روز آخر رأی خودشان را میدهند. می‌شود فعالیت این عزیزان را از طریق endorsementهای‌شان پیگیری کرد، چون معمولا به همانی که حمایت می‌کنند رأی میدهند. نامزد نهایی حزب دموکرات کسی‌ست که بتواند از 4763 نماینده باقی‌مانده، رأی 2382 نماینده را به جیب بزند. کلینتون فعلا 385 به 29 جلو است.
عکس را بهمن کلباسی از یکی از حوزه‌های رأی گیری آیوا توییت کرده
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
جامعه‌شناسی با سنگ محک «عشق»
#A034
آرمان امیری @ArmanParian – اولین مواردی که من در خاطر دارم ترانه‌های «خیالی نیست» از «شادمهر عقیلی» بود و «خیال نکن نباشی» از «علی‌رضا عصار». تصاویر جدیدی که به ناگاه از عشق عرضه شد. «رفتی با یکی دیگه دوست شدی، هیچ خیالی نیست» یا «خیال نکن نباشی، بدون تو می‌میرم» را مقایسه کنید با عرف رایج موسیقی سنتی و ادبیات کهن ایران:
هر روز دلم در غم تو زارتر است
وز من دل بی‌رحم تو بی‌زارتر است
بگذاشتی‌ام غم تو نگذاشت مرا
حقا که غمت از تو وفادارتر است
بعدها «محسن چاووشی» یک گام هم از جناب عقیلی جلوتر گذاشت و در آهنگ «نفرین» هرچه از دهانش در می‌آمد بار معشوق بی‌وفا کرد. به نظرم در آن روزها یک اتفاقی در لایه‌های زیرین جامعه ما رخ داده بود.
* * *
کم نیستند آنانی که سنت صوفی‌گری و عارف مسلکی را از دلایل اصلی عقب‌افتادگی جامعه ایرانی می‌دانند. سنت «بنشین بر لب جوی و گذر عمر ببین» و اندیشه تقدیرگرای «برد کشتی آنجا که خواهد خدا / وگر جامه بر تن درد ناخدا» راه را بر هرگونه فعالیت، کوشش، آفرینش و از همه مهم‌تر: «خردورزی» می‌بندد. حتی اگر نسخه افراطی «ایرانی باید از فرق سر تا نوک پا فرنگی شود» را هم نادیده بگیریم، باز باید بپذیریم الزامات جامعه امروزی تناسبی با شیوه‌های عارفانه و سالکانه ندارد. با این حال، بلایی که در دهه هشتاد بر سر روایت عاشق‌های سنتی آمد ابدا گامی در راستای عقلانی‌سازی نگاه ایرانیان نبود. هرچند ستایش‌گری اغراق‌آمیز معشوق نشانهای از فرهنگ خردگریز دیرین است، اما به لجن کشیدن آن به هیچ وجه با سپیده‌دم مدرنیته همراه نشد. گویا ما در این دوراهی تاریخی، ما به جای تجدد به سمت «اغتشاش طلبی» و «اوباش سالاری» پیچیدیم.
روند نگاه وارونه شده به معشوق را موسیقی پاپ باز هم ادامه داد و «زد بازی» هر رابطه‌ای را یکسره به سودجویی و شهوت‌پرستی خلاصه کرد. در این ادبیات جدید نه تنها هیچ رنگ و بویی از عشق افلاطونی و ستایش قدسی وجود نداشت، بلکه اساسا این ضد قهرمان‌ها بودند که تقدیس می‌شدند و ناهنجاری‌های اجتماعی را به افتخار بدل می‌ساختند. نوجوانانی که پز می‌دادند «هر خلافی بگی من کردم». در ذکر خاطرات این گروه «دو دره» کردن‌ها، «خالی بستن‌ها»، «پیچاندن‌ها» و «زدن و در رفتن»ها مایه مباهات شد. آنچه پیش از این «ارزش» محسوب می‌شد به سرعت به «ضد ارزش» بدل شد. «صداقت» به «هالوگری» تعبیر شد. «پایبندی و وفاداری» مترادف شد با «امل» بودن و «رعایت ادب» فقط فخرفروشی «پاستوریزه»ها بود.
این تغییرات اجتماعی، طبیعتا نمی‌توانست در راس حاکمیت بدون پاسخ بماند. دیگر دوران «سید خندان» که لفظ قلم صحبت می‌کرد گذشته بود. جامعه به دنبال «مردی از جنس مردم» بود. مردی که آشکارا دروغ‌گو، وقیح، گستاخ، بی‌ادب، بی‌نزاکت و در یک کلام: «هنجارشکن» باشد. پس هرچه احمدی‌نژاد بیشتر به هنجارهای اجتماعی لگد می‌زد، توده جامعه بیشتر می‌خندیدند و در ناخودآگاه خود از اینکه راس حکومت نیز بازتابی شده از رذایلی که آن‌ها شرمسارش بودند احساس آسودگی وجدان می‌کردند.
* * *
مسئله ستایش عشق برای من شیفتگی در سنت کهن عارفانه نیست. در گذار به جامعه مدرن و نیازمندی‌های آن، باید چشم‌انتظار تغییر به سمت «خردگرایی» باشیم. مشکل از جایی شروع می‌شود که جامعه ایرانی در یک بدفهمی تاریخی، خردگرایی را مترادف «منفعت طلبی» ترجمه کرد و لیبرالیسم حتی برای بسیاری از مدعیانش هم ردیف شد با «سودجویی‌های افسارگسیخته شخصی ولو به قیمت بی‌اخلاقی». گویی این جامعه «اخلاق» را همچون یکی از بندهای سنت پوسیده صوفی‌گری پاره کرد و به دور انداخت.
به باور من، آشوبی که جامعه ایرانی طی یک دهه تجربه کرد، خیلی سریع‌تر از هر تغییری در تاریخ یک کشور، مردم را از ادامه این روند بیمار منصرف ساخت. جامعه ایرانی خیلی زود دست و پای خودش را جمع کرد و یک نماینده را به بالای سکو فرستاد تا بگوید: «ما همه اینجا جمع شده‌ایم چرا که از دروغ خسته شده‌ایم». واکنش دستگاه سرکوب قطعا امیدهای شکل گرفته را در مرحله نخست به یاس کشانید. با این حال من همچنان امیدوارم که اراده کلی جامعه برای توقف این روند بتواند به شکل جدیدی خودش را بروز دهد. پس اگر جایی در برابر ده‌ها و صدها خبر دزدی و قتل و تجاوز و اسید‌پاشی، یک خبر ساده از عشق شنیدید با تمام وجود گرامی‌اش بدارید. این‌ها جوانه‌های امید به آینده این جامعه هستند.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
#A034
آرمان امیری @ArmanParian – اولین مواردی که من در خاطر دارم ترانه‌های «خیالی نیست» از «شادمهر عقیلی» بود و «خیال نکن نباشی» از «علی‌رضا عصار». تصاویر جدیدی که به ناگاه از عشق عرضه شد. «رفتی با یکی دیگه دوست شدی، هیچ خیالی نیست» یا «خیال نکن نباشی، بدون تو می‌میرم» را مقایسه کنید با عرف رایج موسیقی سنتی و ادبیات کهن ایران:
هر روز دلم در غم تو زارتر است
وز من دل بی‌رحم تو بی‌زارتر است
بگذاشتی‌ام غم تو نگذاشت مرا
حقا که غمت از تو وفادارتر است
بعدها «محسن چاووشی» یک گام هم از جناب عقیلی جلوتر گذاشت و در آهنگ «نفرین» هرچه از دهانش در می‌آمد بار معشوق بی‌وفا کرد. به نظرم در آن روزها یک اتفاقی در لایه‌های زیرین جامعه ما رخ داده بود.
* * *
کم نیستند آنانی که سنت صوفی‌گری و عارف مسلکی را از دلایل اصلی عقب‌افتادگی جامعه ایرانی می‌دانند. سنت «بنشین بر لب جوی و گذر عمر ببین» و اندیشه تقدیرگرای «برد کشتی آنجا که خواهد خدا / وگر جامه بر تن درد ناخدا» راه را بر هرگونه فعالیت، کوشش، آفرینش و از همه مهم‌تر: «خردورزی» می‌بندد. حتی اگر نسخه افراطی «ایرانی باید از فرق سر تا نوک پا فرنگی شود» را هم نادیده بگیریم، باز باید بپذیریم الزامات جامعه امروزی تناسبی با شیوه‌های عارفانه و سالکانه ندارد. با این حال، بلایی که در دهه هشتاد بر سر روایت عاشق‌های سنتی آمد ابدا گامی در راستای عقلانی‌سازی نگاه ایرانیان نبود. هرچند ستایش‌گری اغراق‌آمیز معشوق نشانهای از فرهنگ خردگریز دیرین است، اما به لجن کشیدن آن به هیچ وجه با سپیده‌دم مدرنیته همراه نشد. گویا ما در این دوراهی تاریخی، ما به جای تجدد به سمت «اغتشاش طلبی» و «اوباش سالاری» پیچیدیم.
روند نگاه وارونه شده به معشوق را موسیقی پاپ باز هم ادامه داد و «زد بازی» هر رابطه‌ای را یکسره به سودجویی و شهوت‌پرستی خلاصه کرد. در این ادبیات جدید نه تنها هیچ رنگ و بویی از عشق افلاطونی و ستایش قدسی وجود نداشت، بلکه اساسا این ضد قهرمان‌ها بودند که تقدیس می‌شدند و ناهنجاری‌های اجتماعی را به افتخار بدل می‌ساختند. نوجوانانی که پز می‌دادند «هر خلافی بگی من کردم». در ذکر خاطرات این گروه «دو دره» کردن‌ها، «خالی بستن‌ها»، «پیچاندن‌ها» و «زدن و در رفتن»ها مایه مباهات شد. آنچه پیش از این «ارزش» محسوب می‌شد به سرعت به «ضد ارزش» بدل شد. «صداقت» به «هالوگری» تعبیر شد. «پایبندی و وفاداری» مترادف شد با «امل» بودن و «رعایت ادب» فقط فخرفروشی «پاستوریزه»ها بود.
این تغییرات اجتماعی، طبیعتا نمی‌توانست در راس حاکمیت بدون پاسخ بماند. دیگر دوران «سید خندان» که لفظ قلم صحبت می‌کرد گذشته بود. جامعه به دنبال «مردی از جنس مردم» بود. مردی که آشکارا دروغ‌گو، وقیح، گستاخ، بی‌ادب، بی‌نزاکت و در یک کلام: «هنجارشکن» باشد. پس هرچه احمدی‌نژاد بیشتر به هنجارهای اجتماعی لگد می‌زد، توده جامعه بیشتر می‌خندیدند و در ناخودآگاه خود از اینکه راس حکومت نیز بازتابی شده از رذایلی که آن‌ها شرمسارش بودند احساس آسودگی وجدان می‌کردند.
* * *
مسئله ستایش عشق برای من شیفتگی در سنت کهن عارفانه نیست. در گذار به جامعه مدرن و نیازمندی‌های آن، باید چشم‌انتظار تغییر به سمت «خردگرایی» باشیم. مشکل از جایی شروع می‌شود که جامعه ایرانی در یک بدفهمی تاریخی، خردگرایی را مترادف «منفعت طلبی» ترجمه کرد و لیبرالیسم حتی برای بسیاری از مدعیانش هم ردیف شد با «سودجویی‌های افسارگسیخته شخصی ولو به قیمت بی‌اخلاقی». گویی این جامعه «اخلاق» را همچون یکی از بندهای سنت پوسیده صوفی‌گری پاره کرد و به دور انداخت.
به باور من، آشوبی که جامعه ایرانی طی یک دهه تجربه کرد، خیلی سریع‌تر از هر تغییری در تاریخ یک کشور، مردم را از ادامه این روند بیمار منصرف ساخت. جامعه ایرانی خیلی زود دست و پای خودش را جمع کرد و یک نماینده را به بالای سکو فرستاد تا بگوید: «ما همه اینجا جمع شده‌ایم چرا که از دروغ خسته شده‌ایم». واکنش دستگاه سرکوب قطعا امیدهای شکل گرفته را در مرحله نخست به یاس کشانید. با این حال من همچنان امیدوارم که اراده کلی جامعه برای توقف این روند بتواند به شکل جدیدی خودش را بروز دهد. پس اگر جایی در برابر ده‌ها و صدها خبر دزدی و قتل و تجاوز و اسید‌پاشی، یک خبر ساده از عشق شنیدید با تمام وجود گرامی‌اش بدارید. این‌ها جوانه‌های امید به آینده این جامعه هستند.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
فایل زیر، پادکستی است به بهانه انتشار سومین شماره مجله «رو ب رو». در این پادکست، ترجمه آخرین سخنرانی «سالوادور آلنده» را می‌شنوید، دقایقی پیش از آنکه از ساختمان ریاست‌جمهوری خارج شود و به دست کودتاچیان به قتل برسد. مجله «رو ب رو» پرونده مفصلی را به کودتای شیلی و زیرساخت‌های اقتصادی آن اختصاص داده و در بخشی از پرونده این سخنرانی ماندگار را بار دیگر بازنشر کرده است. سخنانی که به گوش ما بسیار آشنا خواهند بود. همچون صدایی که از همین نزدیکی بلند شده.
جاذبه‌های شرارتِ مشروع
#A035
آرمان امیری @ArmanParian – به تازگی فیلمی از حمله ماموران شهرداری به یک کارواش منتشر شده است. (goo.gl/BzpdwL) فیلم حاوی صحنه‌های بسیار خشنی است. پیش از این هم جسته و گریخته از خشونت‌های این ماموران شنیده بودیم. معروف‌ترین‌اش شاید موردی بود که به مرگ یک دست‌فروش ختم شد. اما این بار برای چند ثانیه فرصت داریم که شیوه بروز این خشونت را به چشم ببینیم. شیوه‌ای که آشکارا یادآور اوباش‌گری است.
* * *
«زیگموند فروید» اعتقاد داشت که «انسان ذاتا به شرارت گرایش دارد». او بر این باور بود که تمدن و اخلاقیات ناشی از آن، بر بسیاری از گرایش‌های شرورانه انسان پرده می‌کشد. اما اگر به دلایلی این پرده‌های اخلاقی کنار زده شوند، به چشم خواهیم دید که انسان قادر است تا چه میزان بی‌رحم، موزی، شریر، خائن و حتی خون‌ریز باشد.
گروه‌های شرارت و گنگ‌های خلاف‌کار، حتی در مدل دسته‌بندی‌های کودکانه دوران نوجوانی، از مواردی هستند که به فرد کمک می‌کنند حجاب اخلاقیات را کنار بگذارد. این گروه‌ها به اعضای خود فرصت میدهند تا اگر نه در کل جامعه، دست‌کم در یک اجتماع محدود از امیال شرورانه خود شرمگین نباشند، بلکه حتی بدان افتخار کنند. چاقوکشی برای جامعه یک ناهنجاری است، اما در یک گروه شرار تعداد زخم‌های چاقو می‌تواند همچون نشانهای افتخار عمل کند.
فردی را تصور کنید که با یک ناهنجاری جنسی، به «تجاوز» گرایش دارد. هنجارهای اخلاقی سبب می‌شود تا او از چیزی که هست و نیازی که عمیقا احساس می‌کند شرمنده باشد. حال اگر گروهی از راه برسد که تجاوز را نه یک عمل بسیار قبیح، بلکه یک حق و حتی نشان افتخار قلمداد کنند، این فرد می‌تواند مشتاقانه بدان بپیوندد و از مشروعیت اخلاقی که به گرایش شرورانه‌اش داده می‌شود لذتی دو چندان ببرد. (اگر گمان می‌کنید این فقط یک مثال انتزاعی است باید عرض کنم هفته گذشته، گروه «بازگشت پادشاهان» دقیقا با هدف قانونی شدن تجاوز، برنامه راهپیمایی در ۴۳ کشور جهان را تدارک دیده بود)
هانا آرنت نیز در بررسی رژیم‌های توتالیتر، تاکید ویژه‌ای بر «جاذبه شرارت» دارد. او متخصص تحلیل روان‌شناسی توده‌ها بود. جایی می‌نویسد: «جاذبه شر و خباثت برای ذهن اوباش چیز تازه‌ای نیست. این امر پیوسته حقیقت داشته است که اوباش کردارهای تجاوزگرانه را با نگاه ستایش‌آمیز می‌نگرند: فلانی ممکن است پست باشد، اما بسیار زیرک است. عامل تکان‌دهنده در پیروزی توتالیتاریسم همان بی‌خویشتنی هواداران این جنبش است». (توتالیتاریسم، هانا آرنت، محسن ثلاثی، نشر ثالث، ص۴۱)
رهبر جنبش توتالیتر، تا زمانی که هواداران‌اش در راستای منویات او دست به شرارت می‌زنند اعمال‌شان را توجیه می‌کند. ممکن است گاه برای حفظ ظاهر مجبور شوند عمل خاصی را تقبیح کنند، اما در این موارد هم تقبیح عمل نباید با سرخوردگی پی‌روان همراه باشد. پس به موازات تقبیح عمل، از خود پی‌روان دفاع می‌شود تا آنان همچنان بتوانند از مزایای «شرارت مشروع» بهره‌مند شوند.
حتی می‌توان در ریشه‌یابی رشد شگفت‌انگیز و خشونت افسارگسیخته «داعش» نیز رد پایی از جاذبه‌های شرارت مشروع را به چشم دید. گزارش‌های فراوانی ارسال شده که خشن‌ترین هواداران داعش اساسا چندان دل‌بستگی خاصی به اسلام نداشته‌اند. (برای مثال زن تروریستی که در عملیات فرانسه کشته شد) اما این فقط داعش است که به آن‌ها اجازه می‌دهد سر ببرند، دست و پا قطع کنند، مردان را بکشند و زنان را به غلامی و بردگی بگیرند، تجاوز کنند و در همه حال تحسین شوند. پس چه جای تعجب که شروران عالم از کشورهای مختلف جمع شوند و به سمت بهشت آمال شرورانه روی بیاورند. خشونت کم‌نظیر داعش، نه محصول یک برنامه‌ریزی و یا ایدئولوژی خاص، بلکه احتمالا نتیجه همان پیش‌بینی فروید است.
* * *
شهرداری تهران، چند سالی می‌شود که بخشی از مسوولیت‌های خود را به پیمان‌کاران خصوصی واگذار کرده است. پیمان‌کارانی که نیروهایی «دست به چوب» استخدام می‌کنند. همان اراذل و اوباشی که زمانی در گروه‌های شرارت قانون‌شکنی می‌کردند و با عواقب قانونی و حتی اخلاقی آن دست به گریبان می‌شدند، حالا با سازمان‌دهی شهرداری فرصت دارند که از «جاذبه‌های شرارت مشروع» لذت ببرند. با خیال راحت شیشه می‌شکنند، با وجدانی آسوده کتک می‌زنند، قمه می‌کشند، فحش میدهند و ... در تمام موارد، زیر سایه حمایت ماموران، شرارت‌های بروز یافته، به اسم «اجرای قانون» مشروعیت می‌یابند.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
#A035
آرمان امیری @ArmanParian – به تازگی فیلمی از حمله ماموران شهرداری به یک کارواش منتشر شده است. (goo.gl/BzpdwL) فیلم حاوی صحنه‌های بسیار خشنی است. پیش از این هم جسته و گریخته از خشونت‌های این ماموران شنیده بودیم. معروف‌ترین‌اش شاید موردی بود که به مرگ یک دست‌فروش ختم شد. اما این بار برای چند ثانیه فرصت داریم که شیوه بروز این خشونت را به چشم ببینیم. شیوه‌ای که آشکارا یادآور اوباش‌گری است.
* * *
«زیگموند فروید» اعتقاد داشت که «انسان ذاتا به شرارت گرایش دارد». او بر این باور بود که تمدن و اخلاقیات ناشی از آن، بر بسیاری از گرایش‌های شرورانه انسان پرده می‌کشد. اما اگر به دلایلی این پرده‌های اخلاقی کنار زده شوند، به چشم خواهیم دید که انسان قادر است تا چه میزان بی‌رحم، موزی، شریر، خائن و حتی خون‌ریز باشد.
گروه‌های شرارت و گنگ‌های خلاف‌کار، حتی در مدل دسته‌بندی‌های کودکانه دوران نوجوانی، از مواردی هستند که به فرد کمک می‌کنند حجاب اخلاقیات را کنار بگذارد. این گروه‌ها به اعضای خود فرصت میدهند تا اگر نه در کل جامعه، دست‌کم در یک اجتماع محدود از امیال شرورانه خود شرمگین نباشند، بلکه حتی بدان افتخار کنند. چاقوکشی برای جامعه یک ناهنجاری است، اما در یک گروه شرار تعداد زخم‌های چاقو می‌تواند همچون نشانهای افتخار عمل کند.
فردی را تصور کنید که با یک ناهنجاری جنسی، به «تجاوز» گرایش دارد. هنجارهای اخلاقی سبب می‌شود تا او از چیزی که هست و نیازی که عمیقا احساس می‌کند شرمنده باشد. حال اگر گروهی از راه برسد که تجاوز را نه یک عمل بسیار قبیح، بلکه یک حق و حتی نشان افتخار قلمداد کنند، این فرد می‌تواند مشتاقانه بدان بپیوندد و از مشروعیت اخلاقی که به گرایش شرورانه‌اش داده می‌شود لذتی دو چندان ببرد. (اگر گمان می‌کنید این فقط یک مثال انتزاعی است باید عرض کنم هفته گذشته، گروه «بازگشت پادشاهان» دقیقا با هدف قانونی شدن تجاوز، برنامه راهپیمایی در ۴۳ کشور جهان را تدارک دیده بود)
هانا آرنت نیز در بررسی رژیم‌های توتالیتر، تاکید ویژه‌ای بر «جاذبه شرارت» دارد. او متخصص تحلیل روان‌شناسی توده‌ها بود. جایی می‌نویسد: «جاذبه شر و خباثت برای ذهن اوباش چیز تازه‌ای نیست. این امر پیوسته حقیقت داشته است که اوباش کردارهای تجاوزگرانه را با نگاه ستایش‌آمیز می‌نگرند: فلانی ممکن است پست باشد، اما بسیار زیرک است. عامل تکان‌دهنده در پیروزی توتالیتاریسم همان بی‌خویشتنی هواداران این جنبش است». (توتالیتاریسم، هانا آرنت، محسن ثلاثی، نشر ثالث، ص۴۱)
رهبر جنبش توتالیتر، تا زمانی که هواداران‌اش در راستای منویات او دست به شرارت می‌زنند اعمال‌شان را توجیه می‌کند. ممکن است گاه برای حفظ ظاهر مجبور شوند عمل خاصی را تقبیح کنند، اما در این موارد هم تقبیح عمل نباید با سرخوردگی پی‌روان همراه باشد. پس به موازات تقبیح عمل، از خود پی‌روان دفاع می‌شود تا آنان همچنان بتوانند از مزایای «شرارت مشروع» بهره‌مند شوند.
حتی می‌توان در ریشه‌یابی رشد شگفت‌انگیز و خشونت افسارگسیخته «داعش» نیز رد پایی از جاذبه‌های شرارت مشروع را به چشم دید. گزارش‌های فراوانی ارسال شده که خشن‌ترین هواداران داعش اساسا چندان دل‌بستگی خاصی به اسلام نداشته‌اند. (برای مثال زن تروریستی که در عملیات فرانسه کشته شد) اما این فقط داعش است که به آن‌ها اجازه می‌دهد سر ببرند، دست و پا قطع کنند، مردان را بکشند و زنان را به غلامی و بردگی بگیرند، تجاوز کنند و در همه حال تحسین شوند. پس چه جای تعجب که شروران عالم از کشورهای مختلف جمع شوند و به سمت بهشت آمال شرورانه روی بیاورند. خشونت کم‌نظیر داعش، نه محصول یک برنامه‌ریزی و یا ایدئولوژی خاص، بلکه احتمالا نتیجه همان پیش‌بینی فروید است.
* * *
شهرداری تهران، چند سالی می‌شود که بخشی از مسوولیت‌های خود را به پیمان‌کاران خصوصی واگذار کرده است. پیمان‌کارانی که نیروهایی «دست به چوب» استخدام می‌کنند. همان اراذل و اوباشی که زمانی در گروه‌های شرارت قانون‌شکنی می‌کردند و با عواقب قانونی و حتی اخلاقی آن دست به گریبان می‌شدند، حالا با سازمان‌دهی شهرداری فرصت دارند که از «جاذبه‌های شرارت مشروع» لذت ببرند. با خیال راحت شیشه می‌شکنند، با وجدانی آسوده کتک می‌زنند، قمه می‌کشند، فحش میدهند و ... در تمام موارد، زیر سایه حمایت ماموران، شرارت‌های بروز یافته، به اسم «اجرای قانون» مشروعیت می‌یابند.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
توضیح و اصلاح یادداشتی در مورد احمد شاملو
#A036
آرمان امیری @ArmanParian – پی‌رو گفت‌وگوی دو هفته پیش آقای قائد با روزنامه شرق، مطلبی در این وبلاگ منتشر شد که استناد آن به روایت آقای قائد از دست‌کاری احتمالی تاریخ اشعار توسط احمد شاملو بود. (اینجا: #A030) بنابر روایت آقای قائد، احمد شاملو شعری را که در سال ۵۸ سروده، با امضای تاریخ سال ۱۳۲۹ به چاپ رسانده است. با تذکر و پیگیری یکی از خوانندگان عزیز مشخص شد که دست‌کم در سال ۱۳۳۰ کتابی به چاپ رسیده و در آن شعر «قصیده برای انسان ماه بهمن» دقیقا به همین روایت فعلی منتشر شده است. تصاویری از این کتاب را برای آقای قائد ارسال کردیم که مورد تایید ایشان نیز قرار گرفت. بدین ترتیب، باید پذیرفت که احمد شاملو در تاریخ سرایش این شعر هیچ‌گونه دخل و تصرفی نکرده و شعر، به واقع در سال ۲۹ سروده شده است. «مجمع دیوانگان» به سهم خود از شائبه ایجاد شده پوزش می‌خواهد.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
#A036
آرمان امیری @ArmanParian – پی‌رو گفت‌وگوی دو هفته پیش آقای قائد با روزنامه شرق، مطلبی در این وبلاگ منتشر شد که استناد آن به روایت آقای قائد از دست‌کاری احتمالی تاریخ اشعار توسط احمد شاملو بود. (اینجا: #A030) بنابر روایت آقای قائد، احمد شاملو شعری را که در سال ۵۸ سروده، با امضای تاریخ سال ۱۳۲۹ به چاپ رسانده است. با تذکر و پیگیری یکی از خوانندگان عزیز مشخص شد که دست‌کم در سال ۱۳۳۰ کتابی به چاپ رسیده و در آن شعر «قصیده برای انسان ماه بهمن» دقیقا به همین روایت فعلی منتشر شده است. تصاویری از این کتاب را برای آقای قائد ارسال کردیم که مورد تایید ایشان نیز قرار گرفت. بدین ترتیب، باید پذیرفت که احمد شاملو در تاریخ سرایش این شعر هیچ‌گونه دخل و تصرفی نکرده و شعر، به واقع در سال ۲۹ سروده شده است. «مجمع دیوانگان» به سهم خود از شائبه ایجاد شده پوزش می‌خواهد.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
سه جستار کوتاه در باب شیوه انتخاب
#A037
آرمان امیری @ArmanParian
۱- تقلیل امر سیاسی به سلیقه شخصی
فردی می‌گوید: «من به کسی که سابقه فساد اقتصادی دارد رای نمی‌دهم». ملاک فرد در ظاهر مشخص است: «سلامت اقتصادی». اما مساله هنوز جنبه‌های دیگری هم دارد. آیا او به مفسد اقتصادی رای نمی‌دهد، چرا که گمان می‌کند مجددا دست به فساد خواهد زد؟ یا او به مفسد اقتصادی رای نمی‌دهد چون «نمی‌خواهم دستم آلوده شود»؟ به ظاهر نتیجه هر دو یکی است، اما در عمل، دلیل نخست می‌تواند تلاشی برای گسترش اخلاق به عرصه عمومی و در تداوم یک بلوغ اجتماعی تعبیر شود. دلیل دوم مصداقی از ناتوانی در امر «جامعه‌پذیری» است. یعنی فرد، قادر به مرزبندی امور اجتماعی از سلایق شخصی نیست.
البته این تفاوت نیت‌ها، همیشه در همین سطح پنهان باقی نمی‌مانند و گاه بروزهای عینی و جدی پیدا می‌کنند. برای مثال فرض می‌کنیم که مفسد اقتصادی پیشین، به هر دلیلی دست از فساد اقتصادی برداشته، یا اساسا امکانش را ندارد و رد عین حال خودش به سدی در برابر یک مفسد دیگر هم بدل شده است. اینجا جایی است که نیت‌های متفاوت قبلی، که در مثال نخست به رای مشابه ختم شده بود، به آرای متفاوت می‌انجامد. استدلال نخست نتیجه می‌گیرد: «باید به او رای بدهم چون نه تنها امکان فساد خودش از بین رفته، بلکه امکان جلوگیری از فساد دیگری هم وجود دارد». استدلال دوم اما همچنان نگران آلوده شدن دستانش است و باز هم رای نمی‌دهد.
۲- تبدیل سلیقه شخصی به امر سیاسی
فردی می‌گوید «من به کسی رای می‌دهم که حامی حقوق زنان باشد». ملاک فرد در ظاهر مشخص است. «رفع تبعیض علیه زنان». اما مساله هنوز جنبه‌های دیگری هم دارد. آیا او نگران وضعیت زنان جامعه است یا صرفا از دادن رای به برخی‌ها «کراهت» دارد؟ باز هم ظاهر نتایج مشابه هستند اما یکی نشان از دغدغه اجتماعی دارد و دیگری ملاکی شخصی است.
در حوزه شخصی نیاز نداریم همواره به «منطق» وفادار بمانیم. گاه صرف یک «احساس ناخوشایند» کافی است که ما از معاشرت با کسی خودداری کنیم. ما حق داریم و حتی «باید» در حوزه شخصی، از سلیقه شخصی خود پی‌روی کنیم. اما امر اجتماعی، حوزه شخصی ما نیست. نمی‌توانیم سلایق شخصی خود را بدان تعمیم دهیم. می‌توانیم دغدغه «رفع تبعیض علیه زنان» را حفظ کنیم، اما در عرصه جامعه باید «سیاسی» عمل کنیم. شاید هیچ گزینه مطلوبی برای برآوردن دغدغه ما وجود نداشته باشد.(بد و بدتر هم نداریم. همه از دم معتقد به تبعیض جنسیتی هستند) سلیقه ما آزرده می‌شود اما «سیاست» حکم می‌کند که با نگاهی مجدد به مساله انتخاب خود را پیش ببریم. مثلا در نظر بگیریم: «زنان حقوق دیگری هم دارند. مثل حق معاش. پس گزینه‌ای که احتمالا وضعیت اقتصادی را بهبود می‌بخشد، در نهایت به سود زنان هم خواهد بود. ولو آنکه با سلیقه شخصی من نخواند».
۳- تنزه‌طلبی
یک تپه کثافت در وسط خانه شما ظاهر شده است. فردی می‌گوید «خانه جای کثافت نیست. ای کاش هیچ کثافتی اینجا نبود». دیگری می‌گوید باید این کثافت را برداریم. سومی می‌گوید: «من دست خودم را به کثافت آلوده نمی‌کنم». فرد نخست «آرمان‌گرا» است. حرفش به ظاهر درست است اما بالاخره مشخص نمی‌کند تکلیف چیست؟ دومی عمل‌گرا است و قطعا دست‌اش به کثافت آلوده خواهد شد. «تنها دیکته نانوشته غلط ندارد». اما فرد سوم «تنزه طلب» است. تنزه‌طلبی، از مصادیق «تقلیل امر سیاسی به سلیقه شخصی» است. تنزه‌طلب با ملاک‌های شخصی به خود می‌بالد و دیگران را نقد می‌کند. ادعای احتمالی فرد «تنزه‌طلب» در حوزه هدفمندی سیاسی به سادگی با واقع‌گرایی در تضاد قرار می‌گیرد. اینجا جایی است که او مجددا به ملاک‌های شخصی پناه برده و دست به تخریب و تخطئه شخصی می‌زند.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
#A037
آرمان امیری @ArmanParian
۱- تقلیل امر سیاسی به سلیقه شخصی
فردی می‌گوید: «من به کسی که سابقه فساد اقتصادی دارد رای نمی‌دهم». ملاک فرد در ظاهر مشخص است: «سلامت اقتصادی». اما مساله هنوز جنبه‌های دیگری هم دارد. آیا او به مفسد اقتصادی رای نمی‌دهد، چرا که گمان می‌کند مجددا دست به فساد خواهد زد؟ یا او به مفسد اقتصادی رای نمی‌دهد چون «نمی‌خواهم دستم آلوده شود»؟ به ظاهر نتیجه هر دو یکی است، اما در عمل، دلیل نخست می‌تواند تلاشی برای گسترش اخلاق به عرصه عمومی و در تداوم یک بلوغ اجتماعی تعبیر شود. دلیل دوم مصداقی از ناتوانی در امر «جامعه‌پذیری» است. یعنی فرد، قادر به مرزبندی امور اجتماعی از سلایق شخصی نیست.
البته این تفاوت نیت‌ها، همیشه در همین سطح پنهان باقی نمی‌مانند و گاه بروزهای عینی و جدی پیدا می‌کنند. برای مثال فرض می‌کنیم که مفسد اقتصادی پیشین، به هر دلیلی دست از فساد اقتصادی برداشته، یا اساسا امکانش را ندارد و رد عین حال خودش به سدی در برابر یک مفسد دیگر هم بدل شده است. اینجا جایی است که نیت‌های متفاوت قبلی، که در مثال نخست به رای مشابه ختم شده بود، به آرای متفاوت می‌انجامد. استدلال نخست نتیجه می‌گیرد: «باید به او رای بدهم چون نه تنها امکان فساد خودش از بین رفته، بلکه امکان جلوگیری از فساد دیگری هم وجود دارد». استدلال دوم اما همچنان نگران آلوده شدن دستانش است و باز هم رای نمی‌دهد.
۲- تبدیل سلیقه شخصی به امر سیاسی
فردی می‌گوید «من به کسی رای می‌دهم که حامی حقوق زنان باشد». ملاک فرد در ظاهر مشخص است. «رفع تبعیض علیه زنان». اما مساله هنوز جنبه‌های دیگری هم دارد. آیا او نگران وضعیت زنان جامعه است یا صرفا از دادن رای به برخی‌ها «کراهت» دارد؟ باز هم ظاهر نتایج مشابه هستند اما یکی نشان از دغدغه اجتماعی دارد و دیگری ملاکی شخصی است.
در حوزه شخصی نیاز نداریم همواره به «منطق» وفادار بمانیم. گاه صرف یک «احساس ناخوشایند» کافی است که ما از معاشرت با کسی خودداری کنیم. ما حق داریم و حتی «باید» در حوزه شخصی، از سلیقه شخصی خود پی‌روی کنیم. اما امر اجتماعی، حوزه شخصی ما نیست. نمی‌توانیم سلایق شخصی خود را بدان تعمیم دهیم. می‌توانیم دغدغه «رفع تبعیض علیه زنان» را حفظ کنیم، اما در عرصه جامعه باید «سیاسی» عمل کنیم. شاید هیچ گزینه مطلوبی برای برآوردن دغدغه ما وجود نداشته باشد.(بد و بدتر هم نداریم. همه از دم معتقد به تبعیض جنسیتی هستند) سلیقه ما آزرده می‌شود اما «سیاست» حکم می‌کند که با نگاهی مجدد به مساله انتخاب خود را پیش ببریم. مثلا در نظر بگیریم: «زنان حقوق دیگری هم دارند. مثل حق معاش. پس گزینه‌ای که احتمالا وضعیت اقتصادی را بهبود می‌بخشد، در نهایت به سود زنان هم خواهد بود. ولو آنکه با سلیقه شخصی من نخواند».
۳- تنزه‌طلبی
یک تپه کثافت در وسط خانه شما ظاهر شده است. فردی می‌گوید «خانه جای کثافت نیست. ای کاش هیچ کثافتی اینجا نبود». دیگری می‌گوید باید این کثافت را برداریم. سومی می‌گوید: «من دست خودم را به کثافت آلوده نمی‌کنم». فرد نخست «آرمان‌گرا» است. حرفش به ظاهر درست است اما بالاخره مشخص نمی‌کند تکلیف چیست؟ دومی عمل‌گرا است و قطعا دست‌اش به کثافت آلوده خواهد شد. «تنها دیکته نانوشته غلط ندارد». اما فرد سوم «تنزه طلب» است. تنزه‌طلبی، از مصادیق «تقلیل امر سیاسی به سلیقه شخصی» است. تنزه‌طلب با ملاک‌های شخصی به خود می‌بالد و دیگران را نقد می‌کند. ادعای احتمالی فرد «تنزه‌طلب» در حوزه هدفمندی سیاسی به سادگی با واقع‌گرایی در تضاد قرار می‌گیرد. اینجا جایی است که او مجددا به ملاک‌های شخصی پناه برده و دست به تخریب و تخطئه شخصی می‌زند.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
موتورسوارهای متواضع
#A038
آرمان امیری @ArmanParian - تلویزیون نماهنگی ورزشی پخش می‌کند از موتورسواری در صحرا. دو موتورسوار به سرعت پیش می‌روند و به یک تپه می‌رسند. آنکه جلوتر است مستقیم به سمت تپه می‌راند. بالا می‌رود و به پرواز درمی‌آید. چند لحظه توی هوا است. حتی پاهاش را هم به نشانه شادی باز می‌کند. پرواز کردن در آن کویر حتما احساس جذابی است. به معنی واقعی کلمه «توی آسمان‌ها» است. بعد سقوط می‌کند. می‌افتد و در شنزار نرم کویر فرو می‌رود.
آن یکی موتورسوار اما از اول تپه را دور می‌زند. کمی راهش را دور می‌کند اما از جای مطمئن‌تر می‌رود. از روی زمین سفت. پرواز در آسمان کویر را تجربه نمی‌کند و در عوض از کنار رقیب سرنگون شده می‌گذرد و جلو می‌افتد.
تماشای نماهنگ غوغایی در ذهنم به پا می‌کند: من کدام موتور سوار هستم؟ آنکه چند لحظه پرواز را ولو به قیمت سقوط و عقب ماندن به جان می‌خرد؛ یا آنکه محافظه‌کارانه اندکی راهش را دورتر می‌کند و از زمین سفت و مطمئن‌تر می‌راند؟
* * *
«جی.دی. سلینجر» جایی در «ناتور دشت» می‌نویسد: «مشخصه یک مرد نابالغ این است که میل دارد به دلیلی، با شرافت بمیرد، و مشخصه یک مرد بالغ این است که میل دارد به دلیلی، متواضعانه زندگی کند». من هم با همین معیار جناب سلینجر در مراحل مختلف زندگی میزان بلوغ خودم را سنجیده‌ام. جالب اینکه برای من این بلوغ لزوما بار مثبتی نداشته. بلوغ فقط یک مرحله در زندگی است. به همان اندازه که بلوغ در سنین بالا ضروری است، بلوغ زودرس هم می‌تواند ایراد باشد. خلاصه اینکه من از نابالغی در دوران نوجوانی و جوانی هیچ وقت شرمگین نبوده‌ام، اما همیشه از اینکه یک کودک موسفید شوم می‌ترسم.
یک جامعه هم می‌تواند دوران کودکی، نوجوانی، جوانی و بلوغ را سپری کند. این به تجربیات جامعه بستگی دارد. ادعای شیرینی است که ما کشور خود را دارای تمدنی چندهزارساله بخوانیم. در این مورد باستان‌شاسان و تاریخ‌دانان هم به کمک ما خواهند آمد. اما واقعیت آن است که جامعه ایرانی، در شکل و شمایل یک «ملت» عمر زیادی ندارد. حتی بسیار جوان‌تر از کشورهایی است که کل تاریخ‌شان به چند قرن هم نمی‌رسد. به این ترتیب می‌توانیم بلوغ جامعه ایرانی را هم با همان سنگ عیار جناب سلینجر بسنجیم.
وقتی عادت کنید به دیده یک داستان‌نویس یا مثلا فیلم‌ساز به وقایع نگاه کنید، همیشه از چالش استقبال می‌کنید. از تراژدی، از صعود و سقوط ناگهانی. این‌ها جذاب هستند. کشش دارند و مخاطب را سرگرم می‌کنند. به این ترتیب هر کارگردانی که بخواهد از سرنوشت موتورسوارهای من فیلم بسازد، قطعا موتورسواری را انتخاب می‌کند که از روی تپه پرید، به آسمان‌ها رفت و بعد سقوط کرد. این سرنوشت دراماتیک است. حتی تراژیک است و تراژدی‌ها همیشه جذاب بوده‌اند، درست مثل سرنوشت مرد نابالغی که تلاش می‌کند تا به دلیلی شرافتمندانه بمیرد. اما سرنوشت موتورسواری که محتاطانه مسیر را دور می‌زد و بی‌فراز و نشیب به راهش ادامه می‌دهد هیچ جذابیتی ندارد. توجه کسی را به خودش جلب نمی‌کند. حتی کسالت‌بار است. درست مثل سرنوشت مرد بالغی که تلاش می‌کند به دلیلی متواضعانه زندگی کند. همه چیز مشخص است.
در انتخاب نهایی هر کدام از ما برای سرنوشت خود مختار هستیم. ما حق داریم از زندگی شخصی خود فیلم بسازیم. حتی حق داریم این فیلم را به صورتی تراژیک به پایان ببریم. اما وقتی پای جامعه وسط می‌رسد، وقتی سرنوشت یک ملت و یک کشور در میان باشد، آن وقت من فکر می‌کنم حق ماجراجویی ما به لحاظ اخلاقی بسیار محدود می‌شود. سرنوشت میلیون‌ها انسان موضوع مناسبی برای دست‌مایه قرار دادن در یک فیلم دراماتیک نیست. جوامع نابالغ که سرنوشت خود را به بازی می‌گیرند و دست به ماجراجویی می‌زنند معمولا ویرانه‌هایی بر جا می‌گذارند که تا سال‌های سال بعد نسل‌های بسیاری باید تاوان آن را بدهند. بلوغ یک جامعه، یعنی اینکه سرانجام بپذیرد چند ثانیه‌ای در آسمان بودن، ارزش سقوط و شکست را ندارد. تنها جامعه‌ای به بلوغ رسیده که یاد گرفته باشد مثل یک انسان بالغ تپه را دور بزند و متواضعانه زنده بماند.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
#A038
آرمان امیری @ArmanParian - تلویزیون نماهنگی ورزشی پخش می‌کند از موتورسواری در صحرا. دو موتورسوار به سرعت پیش می‌روند و به یک تپه می‌رسند. آنکه جلوتر است مستقیم به سمت تپه می‌راند. بالا می‌رود و به پرواز درمی‌آید. چند لحظه توی هوا است. حتی پاهاش را هم به نشانه شادی باز می‌کند. پرواز کردن در آن کویر حتما احساس جذابی است. به معنی واقعی کلمه «توی آسمان‌ها» است. بعد سقوط می‌کند. می‌افتد و در شنزار نرم کویر فرو می‌رود.
آن یکی موتورسوار اما از اول تپه را دور می‌زند. کمی راهش را دور می‌کند اما از جای مطمئن‌تر می‌رود. از روی زمین سفت. پرواز در آسمان کویر را تجربه نمی‌کند و در عوض از کنار رقیب سرنگون شده می‌گذرد و جلو می‌افتد.
تماشای نماهنگ غوغایی در ذهنم به پا می‌کند: من کدام موتور سوار هستم؟ آنکه چند لحظه پرواز را ولو به قیمت سقوط و عقب ماندن به جان می‌خرد؛ یا آنکه محافظه‌کارانه اندکی راهش را دورتر می‌کند و از زمین سفت و مطمئن‌تر می‌راند؟
* * *
«جی.دی. سلینجر» جایی در «ناتور دشت» می‌نویسد: «مشخصه یک مرد نابالغ این است که میل دارد به دلیلی، با شرافت بمیرد، و مشخصه یک مرد بالغ این است که میل دارد به دلیلی، متواضعانه زندگی کند». من هم با همین معیار جناب سلینجر در مراحل مختلف زندگی میزان بلوغ خودم را سنجیده‌ام. جالب اینکه برای من این بلوغ لزوما بار مثبتی نداشته. بلوغ فقط یک مرحله در زندگی است. به همان اندازه که بلوغ در سنین بالا ضروری است، بلوغ زودرس هم می‌تواند ایراد باشد. خلاصه اینکه من از نابالغی در دوران نوجوانی و جوانی هیچ وقت شرمگین نبوده‌ام، اما همیشه از اینکه یک کودک موسفید شوم می‌ترسم.
یک جامعه هم می‌تواند دوران کودکی، نوجوانی، جوانی و بلوغ را سپری کند. این به تجربیات جامعه بستگی دارد. ادعای شیرینی است که ما کشور خود را دارای تمدنی چندهزارساله بخوانیم. در این مورد باستان‌شاسان و تاریخ‌دانان هم به کمک ما خواهند آمد. اما واقعیت آن است که جامعه ایرانی، در شکل و شمایل یک «ملت» عمر زیادی ندارد. حتی بسیار جوان‌تر از کشورهایی است که کل تاریخ‌شان به چند قرن هم نمی‌رسد. به این ترتیب می‌توانیم بلوغ جامعه ایرانی را هم با همان سنگ عیار جناب سلینجر بسنجیم.
وقتی عادت کنید به دیده یک داستان‌نویس یا مثلا فیلم‌ساز به وقایع نگاه کنید، همیشه از چالش استقبال می‌کنید. از تراژدی، از صعود و سقوط ناگهانی. این‌ها جذاب هستند. کشش دارند و مخاطب را سرگرم می‌کنند. به این ترتیب هر کارگردانی که بخواهد از سرنوشت موتورسوارهای من فیلم بسازد، قطعا موتورسواری را انتخاب می‌کند که از روی تپه پرید، به آسمان‌ها رفت و بعد سقوط کرد. این سرنوشت دراماتیک است. حتی تراژیک است و تراژدی‌ها همیشه جذاب بوده‌اند، درست مثل سرنوشت مرد نابالغی که تلاش می‌کند تا به دلیلی شرافتمندانه بمیرد. اما سرنوشت موتورسواری که محتاطانه مسیر را دور می‌زد و بی‌فراز و نشیب به راهش ادامه می‌دهد هیچ جذابیتی ندارد. توجه کسی را به خودش جلب نمی‌کند. حتی کسالت‌بار است. درست مثل سرنوشت مرد بالغی که تلاش می‌کند به دلیلی متواضعانه زندگی کند. همه چیز مشخص است.
در انتخاب نهایی هر کدام از ما برای سرنوشت خود مختار هستیم. ما حق داریم از زندگی شخصی خود فیلم بسازیم. حتی حق داریم این فیلم را به صورتی تراژیک به پایان ببریم. اما وقتی پای جامعه وسط می‌رسد، وقتی سرنوشت یک ملت و یک کشور در میان باشد، آن وقت من فکر می‌کنم حق ماجراجویی ما به لحاظ اخلاقی بسیار محدود می‌شود. سرنوشت میلیون‌ها انسان موضوع مناسبی برای دست‌مایه قرار دادن در یک فیلم دراماتیک نیست. جوامع نابالغ که سرنوشت خود را به بازی می‌گیرند و دست به ماجراجویی می‌زنند معمولا ویرانه‌هایی بر جا می‌گذارند که تا سال‌های سال بعد نسل‌های بسیاری باید تاوان آن را بدهند. بلوغ یک جامعه، یعنی اینکه سرانجام بپذیرد چند ثانیه‌ای در آسمان بودن، ارزش سقوط و شکست را ندارد. تنها جامعه‌ای به بلوغ رسیده که یاد گرفته باشد مثل یک انسان بالغ تپه را دور بزند و متواضعانه زنده بماند.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
Forwarded from Mo Afkhami
مفهوم خیالی «بد و بدتر»
#M004
محمد افخمی @Mohamad_afkhami
«در زنجيره سبز ميدان تجريش تا ميدان راه آهن بودند كسانی كه می‌گفتند میان بد و بدتر، بد را انتخاب می‌كنند و اين انتخاب پیوستگی آن زنجيره محكم به‌ياد ماندنی را ممكن ساخت. اصلاح واقعی از همين تميز و مسئوليت پذيری برای انتخاب اين و يا آن شروع می‌شود.»- بخشی از مقدمه بیانیه هجده میرحسین موسوی که به عنوان منشور جنبش سبز منتشر شد.
میرحسین موسوی فروتنانه خود را بد در مقابل بدتر تعریف می‌کند، اما منطق انتخاب بد بین «بد و بدتر» قدمتی به اندازه عمر مفهوم اصلاحات دارد. جایی که بشر مدرن متوجه عدم وجود عینی گزینه «خوب» در مقابل این طیف بدی‌ها می‌شود. «خوب» تنها املای نانوشته است و اگر هر شهروندی در مقابل معیارهای ایده‌آلش، به حدی از مصالحه و عدم قطعیت تن ندهد، بسیار بعید است که بتواند احدی را در زمره «خوب»ها جا بدهد. تفاوت اولویت‌ها، واقعیت‌های سیاسی و محدودیت‌های زمانی در هر شرایطی گزینه‌های موجود برای انتخاب را از ایده‌آل‌های آحاد شهروندان دور می‌کنند. بدیهی است این مساله به هیچ وجه محدود به سیاست در ایران نیست، بلکه سنگ بنای دموکراسی است.
«بد در مقابل بدتر» زمانی از وجاهت برخوردار است که «خوب» قابل تصوری وجود داشته باشد. با نگاه به گذشته، می‌توان به هر نقطه تاریخ معاصر ایران نگاه کرد و به سادگی همه را در زمره بدها قرار داد. نام دقیق‌تر آنچه ما عموما در برابر خود داریم، «انتخاب گزینه بهتر» است. حسن روحانی سال انتخاب «بدی» نبود، میرحسین موسوی انتخاب «بدی» نبود و سید محمد خاتمی هم انتخاب «بدی» نبود. این سه نفر، تفاوت‌های زیادی با هم دارند و معیارهای هر شهروندی با یکی از این سه نفر همپوشانی بیشتری دارد، اما آنچه آن‌ها را برای طبقه متوسط ایرانی در انتخابات مختلف تبدیل به «گزینه بهتر» کرد، کاندیداهای دیگر، توان جامعه و واقعیت‌های سیاسی روز کشور بود.
ولی مرز این مصالحه کجاست؟ مگر محمد ری‌شهری قاضی بسیاری از دادگاه‌های دهه شصت نبود؟ چرا بود. مگر قربانعلی دری نجف‌آبادی به دنبال افشای نقش وزارت اطلاعات در قتل‌های زنجیره‌ای مجبور به استعفا نشد؟ چرا شد.
اما مگر مهدی کروبی کارنامه بی‌ایرادی داشت؟ مگر مرحوم منتظری بنیان‌گذار نظریه ولایت فقیه نبود؟ مگر اکبر هاشمی رفسنجانی آنچه بود، نبود؟ مگر حسن روحانی آن سخنرانی‌ها را بعد از ۱۸ تیر ۷۸ و ۲۵ بهمن ۸۹ نکرده بود؟ می‌توان پا را بسیار از این فراتر گذاشت: مگر علی لاریجانی، موثرترین آن‌ها که کمر به قتل دولت خاتمی بستند، نبود؟
مرز این مصالحه کجاست؟ مرز این مصالحه تا همان جایی است که بدان نیاز داریم و توان خرج کردن داریم. در چه شرایطی می‌توان محمد ری‌شهری را به احمد جنتی ترجیح داد؟ در همین شرایط امروز. چرا؟ چون احمد جنتی هرچه توانسته در تشدید تحریم‌ها و بیشتر کردن تنش با کشورهای همسایه انجام داده و محمد ری‌شهری این کارها را نکرده. کشور ما امروز در رکود سنگین اقتصادی قرار دارد و خروج از این رکود، نیاز به دوری هرچه بیشتر از فضای تحریم‌ها و درگیری با کشورهای اطراف و جامعه جهانی دارد. تسریع پروژه خروج کشور از رکود را با کدامین معیار می‌توان دست‌آورد ناچیز یا بدی شمرد؟
مجددا، این انتخابات پایان راه نیست. تمامی آن‌ها که در فهرست مجلس اصلاح‌طلبان و فهرست یاران هاشمی در خبرگان قرار دارند، فاصله قابل توجهی با خواسته‌های میانگین طبقه متوسط ایران دارند. امروز، احیای اقتصاد، اولویت اصلی، نیاز فوری و حیاتی کشور است. در ادامه، به صورت موازی باید خواسته‌های پیشروی دیگر را نیز پیگیری کرد. اصلاحات واقعی از همین مسئولیت‌پذیری و مطالبه‌گری در مقابل با رای دادن به مثابه بیعت و اعتماد دربست به سیاست‌مدار آغاز می‌شود. حالا زمان بازگشت است.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
#M004
محمد افخمی @Mohamad_afkhami
«در زنجيره سبز ميدان تجريش تا ميدان راه آهن بودند كسانی كه می‌گفتند میان بد و بدتر، بد را انتخاب می‌كنند و اين انتخاب پیوستگی آن زنجيره محكم به‌ياد ماندنی را ممكن ساخت. اصلاح واقعی از همين تميز و مسئوليت پذيری برای انتخاب اين و يا آن شروع می‌شود.»- بخشی از مقدمه بیانیه هجده میرحسین موسوی که به عنوان منشور جنبش سبز منتشر شد.
میرحسین موسوی فروتنانه خود را بد در مقابل بدتر تعریف می‌کند، اما منطق انتخاب بد بین «بد و بدتر» قدمتی به اندازه عمر مفهوم اصلاحات دارد. جایی که بشر مدرن متوجه عدم وجود عینی گزینه «خوب» در مقابل این طیف بدی‌ها می‌شود. «خوب» تنها املای نانوشته است و اگر هر شهروندی در مقابل معیارهای ایده‌آلش، به حدی از مصالحه و عدم قطعیت تن ندهد، بسیار بعید است که بتواند احدی را در زمره «خوب»ها جا بدهد. تفاوت اولویت‌ها، واقعیت‌های سیاسی و محدودیت‌های زمانی در هر شرایطی گزینه‌های موجود برای انتخاب را از ایده‌آل‌های آحاد شهروندان دور می‌کنند. بدیهی است این مساله به هیچ وجه محدود به سیاست در ایران نیست، بلکه سنگ بنای دموکراسی است.
«بد در مقابل بدتر» زمانی از وجاهت برخوردار است که «خوب» قابل تصوری وجود داشته باشد. با نگاه به گذشته، می‌توان به هر نقطه تاریخ معاصر ایران نگاه کرد و به سادگی همه را در زمره بدها قرار داد. نام دقیق‌تر آنچه ما عموما در برابر خود داریم، «انتخاب گزینه بهتر» است. حسن روحانی سال انتخاب «بدی» نبود، میرحسین موسوی انتخاب «بدی» نبود و سید محمد خاتمی هم انتخاب «بدی» نبود. این سه نفر، تفاوت‌های زیادی با هم دارند و معیارهای هر شهروندی با یکی از این سه نفر همپوشانی بیشتری دارد، اما آنچه آن‌ها را برای طبقه متوسط ایرانی در انتخابات مختلف تبدیل به «گزینه بهتر» کرد، کاندیداهای دیگر، توان جامعه و واقعیت‌های سیاسی روز کشور بود.
ولی مرز این مصالحه کجاست؟ مگر محمد ری‌شهری قاضی بسیاری از دادگاه‌های دهه شصت نبود؟ چرا بود. مگر قربانعلی دری نجف‌آبادی به دنبال افشای نقش وزارت اطلاعات در قتل‌های زنجیره‌ای مجبور به استعفا نشد؟ چرا شد.
اما مگر مهدی کروبی کارنامه بی‌ایرادی داشت؟ مگر مرحوم منتظری بنیان‌گذار نظریه ولایت فقیه نبود؟ مگر اکبر هاشمی رفسنجانی آنچه بود، نبود؟ مگر حسن روحانی آن سخنرانی‌ها را بعد از ۱۸ تیر ۷۸ و ۲۵ بهمن ۸۹ نکرده بود؟ می‌توان پا را بسیار از این فراتر گذاشت: مگر علی لاریجانی، موثرترین آن‌ها که کمر به قتل دولت خاتمی بستند، نبود؟
مرز این مصالحه کجاست؟ مرز این مصالحه تا همان جایی است که بدان نیاز داریم و توان خرج کردن داریم. در چه شرایطی می‌توان محمد ری‌شهری را به احمد جنتی ترجیح داد؟ در همین شرایط امروز. چرا؟ چون احمد جنتی هرچه توانسته در تشدید تحریم‌ها و بیشتر کردن تنش با کشورهای همسایه انجام داده و محمد ری‌شهری این کارها را نکرده. کشور ما امروز در رکود سنگین اقتصادی قرار دارد و خروج از این رکود، نیاز به دوری هرچه بیشتر از فضای تحریم‌ها و درگیری با کشورهای اطراف و جامعه جهانی دارد. تسریع پروژه خروج کشور از رکود را با کدامین معیار می‌توان دست‌آورد ناچیز یا بدی شمرد؟
مجددا، این انتخابات پایان راه نیست. تمامی آن‌ها که در فهرست مجلس اصلاح‌طلبان و فهرست یاران هاشمی در خبرگان قرار دارند، فاصله قابل توجهی با خواسته‌های میانگین طبقه متوسط ایران دارند. امروز، احیای اقتصاد، اولویت اصلی، نیاز فوری و حیاتی کشور است. در ادامه، به صورت موازی باید خواسته‌های پیشروی دیگر را نیز پیگیری کرد. اصلاحات واقعی از همین مسئولیت‌پذیری و مطالبه‌گری در مقابل با رای دادن به مثابه بیعت و اعتماد دربست به سیاست‌مدار آغاز می‌شود. حالا زمان بازگشت است.
کانال «مجمع دیوانگان» @Divanesara
رای باارزش، رای بی‌ارزش
#M005
محمد افخمی-@Mohamad_afkhami
پس از پیروزی انقلاب، رای دادن در ابتدا به عنوان وظیفه‌ای ملی-شرعی تعبیر شد. این مفهوم در ادامه به حق تعیین سرنوشت تغییر پیدا کرد. مفهوم اول نقض غرض بود و ناگزیر از منسوخ شدن. با این حال، هاله تقدسی حول مفهوم رای دادن کشید که حق «تعیین سرنوشت» را از همان ابتدا از معنا تهی کرد. رای دادن در برداشتهایی ساده‌انگارانه به صورت یگانه راه رستگاری، (تنها) سلاح کارا برای مبارزه و احقاق حق و یا (تنها) حق فرد برای تعیین سرنوشتش تصور شد.
برداشت اول خود را پس از انتخابات ۷۶ نشان داد. مردمی که برای اولین بار به گزینه‌ای که به نظر می‌رسید از پیش تعیین شده است نه گفتند و بعد منتظر سوییس شدن مملکت شدند. آن‌ها که کم تحمل‌تر بودند، دو سال بعد به دنبال راه پدرانشان رفتند و بعد متعجب بودند چرا دولت در برابر تمام حاکمیت کمکشان نمی‌کند تا حاکمیت جدیدی نصب کنند. در نهایت هم چون با برگه رای به رستگاری مورد نظر نرسیدند، دنبال میان‌بر جدیدی رفتند یا عطای مساله را به لقایش بخشیدند.
اوایل دهه هشتاد، زمان درخشش ایده رای به عنوان سلاح بود. از طرفی عده‌ای گمان می‌کردند با اجرای کلمه به کلمه کنوانسیون حقوق بشر تنها یک برگ رای فاصله دارند. از طرف دیگر، عده‌ای با رای ندادن به دنبال مشروعیت‌زدایی از نظام و «یکسره کردن» کار بودند. لازم به یادآوری نیست که در این سرگیجه، طرف مقابل که به ابزارهای قوی‌تری مجهز بود، نقشه بالا کشیدن کل کشور را می‌کشید.
هر دوی این سوتفاهم‌ها، ناشی از همان هاله تقدس کاذب حول محور «رای» بود. تقدس با خود جست‌و‌جو برای رستگاری به همراه داشت و چه جای تعجب که با به وجود آمدن ناملایمات، عده‌ای از «خوشبخت شدن» ناامید شوند؟ حال با نگاه به گذشته، می‌توان سادگی آن تصورات را دید، اما دیدن این سادگی، تضمین نمی‌کند که همان خطاها باز به صورتی دیگر تکرار نشوند. حتی در سالم‌ترین انتخابات، یک فرد به تنهایی امکان تغییر سرنوشت خود با یک برگ رای از بین پنجاه میلیون رای را ندارد. لازمه وزن و معنا پیدا کردن رای، تصمیم مشترک گروه‌هایی در جامعه برای همگرایی بر سر یک یا چند گزینه است. هرچند در انتخابات ریاست‌جمهوری توافق برا سر لزوم این مساله کمابیش آسان است، در انتخاباتی مانند مجلس و خبرگان، میل به واگرایی در افراد بیشتر است. نتیجه واگرایی مشخص است: بخشی از نیرو‌های نزدیک‌تر به علایق فرد، جای خود در مجلس را به عده‌ای دیگر میدهند.
برخورد با رای به عنوان (تنها) حق فرد برای تعیین سرنوشت، مسلما به حق تعیین سرنوشت نمی‌انجامد، اما می‌تواند به سادگی اثر عکس بگذارد. به طور مشخص، در شرایط امروز، برخورد سلیقه‌ای با لیست ارائه شده از طرف اصلاح‌طلبان و هاشمی، فقط و فقط می‌تواند احتمال ضعیف‌تر شدن همین تیم نصفه و نیمه را بیشتر کند. برگه رای نه اکسیر است و نه توان معجزه دارد، اما جمع برگه رای گروه‌های متحد در جامعه، وزن سنگینی پیدا می‌کند. پیش از هر قدمی، شاید بهتر باشد ابتدا تقدس را از برگه رای حذف کنیم. برگه رای نه توان سوییس کردن دارد، نه توان «یکسره کردن» و نه توان به‌گزین کردن.
کانال «مجمع دیوانگان» @divanesara
#M005
محمد افخمی-@Mohamad_afkhami
پس از پیروزی انقلاب، رای دادن در ابتدا به عنوان وظیفه‌ای ملی-شرعی تعبیر شد. این مفهوم در ادامه به حق تعیین سرنوشت تغییر پیدا کرد. مفهوم اول نقض غرض بود و ناگزیر از منسوخ شدن. با این حال، هاله تقدسی حول مفهوم رای دادن کشید که حق «تعیین سرنوشت» را از همان ابتدا از معنا تهی کرد. رای دادن در برداشتهایی ساده‌انگارانه به صورت یگانه راه رستگاری، (تنها) سلاح کارا برای مبارزه و احقاق حق و یا (تنها) حق فرد برای تعیین سرنوشتش تصور شد.
برداشت اول خود را پس از انتخابات ۷۶ نشان داد. مردمی که برای اولین بار به گزینه‌ای که به نظر می‌رسید از پیش تعیین شده است نه گفتند و بعد منتظر سوییس شدن مملکت شدند. آن‌ها که کم تحمل‌تر بودند، دو سال بعد به دنبال راه پدرانشان رفتند و بعد متعجب بودند چرا دولت در برابر تمام حاکمیت کمکشان نمی‌کند تا حاکمیت جدیدی نصب کنند. در نهایت هم چون با برگه رای به رستگاری مورد نظر نرسیدند، دنبال میان‌بر جدیدی رفتند یا عطای مساله را به لقایش بخشیدند.
اوایل دهه هشتاد، زمان درخشش ایده رای به عنوان سلاح بود. از طرفی عده‌ای گمان می‌کردند با اجرای کلمه به کلمه کنوانسیون حقوق بشر تنها یک برگ رای فاصله دارند. از طرف دیگر، عده‌ای با رای ندادن به دنبال مشروعیت‌زدایی از نظام و «یکسره کردن» کار بودند. لازم به یادآوری نیست که در این سرگیجه، طرف مقابل که به ابزارهای قوی‌تری مجهز بود، نقشه بالا کشیدن کل کشور را می‌کشید.
هر دوی این سوتفاهم‌ها، ناشی از همان هاله تقدس کاذب حول محور «رای» بود. تقدس با خود جست‌و‌جو برای رستگاری به همراه داشت و چه جای تعجب که با به وجود آمدن ناملایمات، عده‌ای از «خوشبخت شدن» ناامید شوند؟ حال با نگاه به گذشته، می‌توان سادگی آن تصورات را دید، اما دیدن این سادگی، تضمین نمی‌کند که همان خطاها باز به صورتی دیگر تکرار نشوند. حتی در سالم‌ترین انتخابات، یک فرد به تنهایی امکان تغییر سرنوشت خود با یک برگ رای از بین پنجاه میلیون رای را ندارد. لازمه وزن و معنا پیدا کردن رای، تصمیم مشترک گروه‌هایی در جامعه برای همگرایی بر سر یک یا چند گزینه است. هرچند در انتخابات ریاست‌جمهوری توافق برا سر لزوم این مساله کمابیش آسان است، در انتخاباتی مانند مجلس و خبرگان، میل به واگرایی در افراد بیشتر است. نتیجه واگرایی مشخص است: بخشی از نیرو‌های نزدیک‌تر به علایق فرد، جای خود در مجلس را به عده‌ای دیگر میدهند.
برخورد با رای به عنوان (تنها) حق فرد برای تعیین سرنوشت، مسلما به حق تعیین سرنوشت نمی‌انجامد، اما می‌تواند به سادگی اثر عکس بگذارد. به طور مشخص، در شرایط امروز، برخورد سلیقه‌ای با لیست ارائه شده از طرف اصلاح‌طلبان و هاشمی، فقط و فقط می‌تواند احتمال ضعیف‌تر شدن همین تیم نصفه و نیمه را بیشتر کند. برگه رای نه اکسیر است و نه توان معجزه دارد، اما جمع برگه رای گروه‌های متحد در جامعه، وزن سنگینی پیدا می‌کند. پیش از هر قدمی، شاید بهتر باشد ابتدا تقدس را از برگه رای حذف کنیم. برگه رای نه توان سوییس کردن دارد، نه توان «یکسره کردن» و نه توان به‌گزین کردن.
کانال «مجمع دیوانگان» @divanesara
خوش‌گذران
(نگاهی دوباره به واژگان ایرانی - #فرهنگـواژگان )
#A039
آرمان امیری @ArmanParian - بزرگ‌ترین کارناوال خیابانی ایرانیان یک «سوگواری» است. تاسوعا و عاشورا با یک مشابه تاریخی به اسم «سوگ سیاوشون». جشن بزرگ «نوروز» احتمالا از بابت گستردگی فراگیرتر از این سوگ‌واری‌ها است، اما حتی این جشن هم به دلیل نداشتن نمود خیابانی و سیمایی کارناوال‌گونه نمی‌تواند با آن برابری کند. به نظر می‌رسد ما فقط عزاداران خوبی هستیم.
ادعای گرایش ایرانیان به سوگواری، شواهدی هم در میان واژگان و ادبیات عامیانه ما دارد. «خوش‌گذران» یکی از این موارد قابل تامل است. واژه‌ای که آشکارا بار معنایی منفی دارد. گویی در فرهنگ ایرانی، آنکه تلاش می‌کند شاد زندگی کرده و «خوش بگذراند»، به نوعی یک عرف مقدس را زیر پا گذاشته است. اما چرا؟
* ریشه‌های مذهبی
ریشه‌هایی از گرایش و توصیه به سوگواری را در مذاهب و اساطیر می‌توان پی گرفت. در داستان آفرینش ادیان ابراهیمی، انسان موجودی تبعید شده از بهشت است. او به این جهان تعلق ندارد و در غم غربت نمی‌تواند شاد باشد: «مرغ باغ ملکوتم، نیم از عالم خاک». بعدها مسیحیت گام را از این هم فراتر گذاشت و تمامی انسان‌ها را گناه‌کار دانست. گناه‌کارانی که عیسی مسیح در مکافات اعمال‌شان تن به تصلیب داد. مسیحی مومن همواره در پیش‌گاه خداوندش شرمگین است و نادم. حکایت مومنین مسلمان هم دست‌کمی از این ترسایان ندارد.
عرف رایج اسلام هم در جامعه ایرانی، شرم‌سازی در برابر پروردگار است. مومنین باید در هر فرصتی فریاد «الاهی، العفو» سر دهند. دعای محبوب شیعیان ایرانی طلب شفاعت است (یا وجیه عند الله، اشفع بنا عنده الله) که همچون دیگر دعاهای مذهبی همراه با سوز و گداز و اشک و فغان بر زبان رانده می‌شود. گاهی شنیده می‌شود که «سیمای مومن بشاش است» اما روایت غالبی که همه بر سرش توافق دارند همان «اشک ریختن» است. «پیاز اکه مدنی» در عصر جدید جای خودش را به «اشک مومن» داده است. پس هرکه بیشتر «اشک مومنین» را در بیاورد ثواب مجلس را افزایش داده!
* ریشه‌های تاریخی-سیاسی
مذاهب ایرانیان با بسیاری از دیگر کشورهای جهان مشابه و دست‌کم «برادرخوانده» است، اما نمودهای متفاوتی پیدا کرده. بدین ترتیب شاید باید به سراغ تاریخچه استبداد ایرانی رفت. جایی که «شادی» در انحصار شاهان بوده است. بزم و شکار در تاریخ شاه‌نگاری ایرانیان به وفور یافت می‌شود و عملا هیچ نبوده‌اند جز ریخت و پاش‌های افراطی و عیاشی‌های شاهان از کیسه ملت. هرگاه شاه در نزدیکی شهر یا آبادی کوچکی اتراق کرده و مجلس بزم به راه می‌انداخته، اهالی اطراف به خاک سیاه می‌نشستند چرا که باید هزینه‌های عیاشی درباریان را می‌پرداختند. شاهان ایرانی، نه مسوولان اداره کشور، که صرفا بزرگ‌دزدانی بوده‌اند که حقی نامحدود در چپاول رعایا داشتند. بدین ترتیب، هر پادشاهی که بیشتر اهل «خوش‌گذرانی» بوده، برای مردم منفورتر می‌شده است. می‌توان حدس زد که پیگیری وضعیت سیاسی از جانب ایرانیان در طرح این پرسش خلاصه می‌شده که «پادشاه جدید چگونه انسانی است؟» و اگر پاسخ «خوش‌گذران» بوده، آه از نهادشان بر می‌آمده است.
از سوی دیگر، بی‌ثباتی کشور و چپاول‌گری حکومتی، ایرانیان را وادار می‌ساخته که تا حد امکان از به نمایش گذاشتن ثروت، دارایی و جشن و شادی خود پرهیز کنند تا از چشم طمع عمال حکومتی در امان بمانند. بدین ترتیب، خوش‌گذرانی توده مردم، نوعی «بی‌احتیاطی»، «بی‌درایتی» و حتی «سبک‌سری» محسوب می‌شده است. ایرانی خردمند باید «کلاهش را سفت می‌گرفت تا باد نبرد»!
* تاثیر متقابل در فرهنگ ایرانی
در مجالی مفصل‌تر، حتی می‌توان تاریخ ادب فارسی را نیز از این منظر بازخوانی کرد که چرا «از دوست به یادگار دردی دارم / کان درد به صد هزار درمان ندهم»؟ این گرایش به درد و غم ریشه‌های گسترده‌ای در ادبیات فارسی دارد. کارکردهای زبان، بسیار عجیب و پیچیده هستند. به همان میزان که فرهنگ و تاریخ یک ملت در شکل‌گیری زبان و مفاهیم آن تاثیرگذار است، به صورت متقابل این «زبان» هم در تداوم این فرهنگ به آن موثر است.
امروزه بسیاری از ریشه‌های تاریخی برخی واژگان برطرف شده، اما بار معنایی آن‌ها همچنان سبب تداوم یک سنت دیرینه است. «خوش‌گذران» هنوز هم در فرهنگ ایرانی متهم است. او قابل اعتماد، قابل اتکا و حتی قابل احترام نیست. انسان قابل احترام در جامعه ایرانی «انسان جدی» است. خوش‌گذرانی چیزی در رده «اتلاف وقت» به حساب می‌آید. سیمای اندوه‌گین نمود انسان متفکر است و قهقهه یا نماد شیاطین و اشرار است، یا نشان سفیهان و ابلهان. البته تمامی این موارد، در عصر ارتباطات و با گسترش پی‌وندهای فرهنگی با دیگر ملل جهان در حال تغییر و تحول هستند، اما هنوز هم رد پایشان در فرهنگ و قضاوت ایرانیان قابل مشاهده است.
کانال مجمع دیوانگان @Divanesara
(نگاهی دوباره به واژگان ایرانی - #فرهنگـواژگان )
#A039
آرمان امیری @ArmanParian - بزرگ‌ترین کارناوال خیابانی ایرانیان یک «سوگواری» است. تاسوعا و عاشورا با یک مشابه تاریخی به اسم «سوگ سیاوشون». جشن بزرگ «نوروز» احتمالا از بابت گستردگی فراگیرتر از این سوگ‌واری‌ها است، اما حتی این جشن هم به دلیل نداشتن نمود خیابانی و سیمایی کارناوال‌گونه نمی‌تواند با آن برابری کند. به نظر می‌رسد ما فقط عزاداران خوبی هستیم.
ادعای گرایش ایرانیان به سوگواری، شواهدی هم در میان واژگان و ادبیات عامیانه ما دارد. «خوش‌گذران» یکی از این موارد قابل تامل است. واژه‌ای که آشکارا بار معنایی منفی دارد. گویی در فرهنگ ایرانی، آنکه تلاش می‌کند شاد زندگی کرده و «خوش بگذراند»، به نوعی یک عرف مقدس را زیر پا گذاشته است. اما چرا؟
* ریشه‌های مذهبی
ریشه‌هایی از گرایش و توصیه به سوگواری را در مذاهب و اساطیر می‌توان پی گرفت. در داستان آفرینش ادیان ابراهیمی، انسان موجودی تبعید شده از بهشت است. او به این جهان تعلق ندارد و در غم غربت نمی‌تواند شاد باشد: «مرغ باغ ملکوتم، نیم از عالم خاک». بعدها مسیحیت گام را از این هم فراتر گذاشت و تمامی انسان‌ها را گناه‌کار دانست. گناه‌کارانی که عیسی مسیح در مکافات اعمال‌شان تن به تصلیب داد. مسیحی مومن همواره در پیش‌گاه خداوندش شرمگین است و نادم. حکایت مومنین مسلمان هم دست‌کمی از این ترسایان ندارد.
عرف رایج اسلام هم در جامعه ایرانی، شرم‌سازی در برابر پروردگار است. مومنین باید در هر فرصتی فریاد «الاهی، العفو» سر دهند. دعای محبوب شیعیان ایرانی طلب شفاعت است (یا وجیه عند الله، اشفع بنا عنده الله) که همچون دیگر دعاهای مذهبی همراه با سوز و گداز و اشک و فغان بر زبان رانده می‌شود. گاهی شنیده می‌شود که «سیمای مومن بشاش است» اما روایت غالبی که همه بر سرش توافق دارند همان «اشک ریختن» است. «پیاز اکه مدنی» در عصر جدید جای خودش را به «اشک مومن» داده است. پس هرکه بیشتر «اشک مومنین» را در بیاورد ثواب مجلس را افزایش داده!
* ریشه‌های تاریخی-سیاسی
مذاهب ایرانیان با بسیاری از دیگر کشورهای جهان مشابه و دست‌کم «برادرخوانده» است، اما نمودهای متفاوتی پیدا کرده. بدین ترتیب شاید باید به سراغ تاریخچه استبداد ایرانی رفت. جایی که «شادی» در انحصار شاهان بوده است. بزم و شکار در تاریخ شاه‌نگاری ایرانیان به وفور یافت می‌شود و عملا هیچ نبوده‌اند جز ریخت و پاش‌های افراطی و عیاشی‌های شاهان از کیسه ملت. هرگاه شاه در نزدیکی شهر یا آبادی کوچکی اتراق کرده و مجلس بزم به راه می‌انداخته، اهالی اطراف به خاک سیاه می‌نشستند چرا که باید هزینه‌های عیاشی درباریان را می‌پرداختند. شاهان ایرانی، نه مسوولان اداره کشور، که صرفا بزرگ‌دزدانی بوده‌اند که حقی نامحدود در چپاول رعایا داشتند. بدین ترتیب، هر پادشاهی که بیشتر اهل «خوش‌گذرانی» بوده، برای مردم منفورتر می‌شده است. می‌توان حدس زد که پیگیری وضعیت سیاسی از جانب ایرانیان در طرح این پرسش خلاصه می‌شده که «پادشاه جدید چگونه انسانی است؟» و اگر پاسخ «خوش‌گذران» بوده، آه از نهادشان بر می‌آمده است.
از سوی دیگر، بی‌ثباتی کشور و چپاول‌گری حکومتی، ایرانیان را وادار می‌ساخته که تا حد امکان از به نمایش گذاشتن ثروت، دارایی و جشن و شادی خود پرهیز کنند تا از چشم طمع عمال حکومتی در امان بمانند. بدین ترتیب، خوش‌گذرانی توده مردم، نوعی «بی‌احتیاطی»، «بی‌درایتی» و حتی «سبک‌سری» محسوب می‌شده است. ایرانی خردمند باید «کلاهش را سفت می‌گرفت تا باد نبرد»!
* تاثیر متقابل در فرهنگ ایرانی
در مجالی مفصل‌تر، حتی می‌توان تاریخ ادب فارسی را نیز از این منظر بازخوانی کرد که چرا «از دوست به یادگار دردی دارم / کان درد به صد هزار درمان ندهم»؟ این گرایش به درد و غم ریشه‌های گسترده‌ای در ادبیات فارسی دارد. کارکردهای زبان، بسیار عجیب و پیچیده هستند. به همان میزان که فرهنگ و تاریخ یک ملت در شکل‌گیری زبان و مفاهیم آن تاثیرگذار است، به صورت متقابل این «زبان» هم در تداوم این فرهنگ به آن موثر است.
امروزه بسیاری از ریشه‌های تاریخی برخی واژگان برطرف شده، اما بار معنایی آن‌ها همچنان سبب تداوم یک سنت دیرینه است. «خوش‌گذران» هنوز هم در فرهنگ ایرانی متهم است. او قابل اعتماد، قابل اتکا و حتی قابل احترام نیست. انسان قابل احترام در جامعه ایرانی «انسان جدی» است. خوش‌گذرانی چیزی در رده «اتلاف وقت» به حساب می‌آید. سیمای اندوه‌گین نمود انسان متفکر است و قهقهه یا نماد شیاطین و اشرار است، یا نشان سفیهان و ابلهان. البته تمامی این موارد، در عصر ارتباطات و با گسترش پی‌وندهای فرهنگی با دیگر ملل جهان در حال تغییر و تحول هستند، اما هنوز هم رد پایشان در فرهنگ و قضاوت ایرانیان قابل مشاهده است.
کانال مجمع دیوانگان @Divanesara