در خدمت احمدی‌نژادیسم به اصلاحات!

آرمان امیری - حالا آنقدر گذشته است که فرصت مناسب برای بازخوانی آن اتفاق تاریخی فراهم باشد. می‌توان پرسید: «احمدی‌نژاد از آن ماجرای پخش فیلم در روز استیضاح وزیر کارش چه سودی برد؟» اما به نظرم، پرسش درست‌تر یک گام فراتر از این پرسش است. باید بپرسیم: اساسا چه سودی «ممکن بود که ببرد؟»

چند سال بعد از آن واقعه که به «یکشنبه سیاه مجلس» شهرت یافت، تعداد انگشت‌شماری از نمایندگان جنجالی در جبهه پایداری قدم در همان راه احمدی‌نژاد گذاشتند. جدال‌های درون مجلس و لابی‌ها و زد و بندها، همواره بوده و اتفاقا بخشی جدایی‌ناپذیر از کار سیاسی است. اما اگر یک گروه توانست حرف خودش را به کرسی بنشاند، دیگر با چه منظوری باید دست به تحقیر و تخریب شخصی حریف خود بزند؟ در واقع، اینجا هم می‌توان پرسید که «از علم کردن کاغذنوشت‌هایی در تخریب رییس مجلس، اساسا چه سودی ممکن بود به حساب جریان پایداری واریز شود؟»

سال‌ها پیش از این، در حرکتی که رنگ و بوی انتقام‌جویی داشت، شخصیت هاشمی رفسنجانی را اصلاح‌طلبان در جریان انتخابات سال ۷۸ خورد کردند و با برچسب‌سازی‌هایی شبیه «عالی‌جناب سرخ‌پوش» او را در سطح یک مهره سوخته پایین آوردند. تنها دستاوردی هم که به دست آوردند پیروزی احمدی‌نژاد بود در انتخابات ۸۴ و حذف کامل از عرصه رسمی حکومت. ۱۵ سال پس از آن اشتباه تاریخی اصلاح‌طلبان، پایداری‌های تازه از راه رسیده، بدون هیچ علاقه‌ای به درس‌آموزی از تاریخ قدم در همان راه گذاشتند و کاری را که اصلاح‌طلبان با هاشمی کردند بر سر لاریجانی آوردند. تفاوت در آن بود که اشتباه اصلاح‌طلبان را محمود احمدی‌نژاد به خوبی برای‌شان جبران کرد و در توهین و پرونده‌سازی برای هاشمی و خاندان‌اش تا بدان‌جا پیش رفت که سیبل پیشین حملات اصلاح‌طلبان بار دیگر به هم‌پیمان استراتژیک و حتی یکی از رهبران نمادین آنان بدل شد، اما در مقابل اصلا به نظر نمی‌رسد که اصلاح‌طلبان قصد داشته باشند اشتباه پایداری‌چی‌ها را جبران کنند و از میان اصول‌گرایان میانه برای خود دشمن جدیدی بتراشند!

جریان پایداری‌ نه از سرنوشت احمدی‌نژاد درسی گرفت و نه تجربیات جناح مقابل را مورد توجه قرار داد. یکسره و بی‌محابا به تخریب رییس مجلس پرداخت تا آنکه روز مبادا از راه رسید. روزی که رییس مجلس نقشی کلیدی پیدا کرد و (احتمالا پس از مشورت در یک جلسه خصوصی و پشت‌پرده) توانست سرنوشت «برجام» را در کمتر از ۲۰ دقیقه نهایی کند. آن روز روی دیگر خنده‌های پیشین و کاغذنوشت‌های سرمستانه پایداری‌چی‌ها در چهره‌های شکست‌خورده و اشک‌های روان‌شان بروز پیدا کرد.

از میان چهره‌های تاثیرگزار کشور، تعداد آنان که به صورت سنتی به اردوگاه اصلاح‌طلبان تعلق داشتند و هنوز حضور موثری در عرصه سیاست رسمی کشور دارند واقعا انگشت‌شمار و ای بسا کیمیا باشد. با این حال و به مدد اشتباهات مکرر جریان مقابل و سنت عمیق دشمن‌تراشی که محمود احمدی‌نژاد به جناح اصول‌گرایان تحمیل کرد، حالا گفتمان اصلاح‌طلبی از پشتوانه نسبی چهره‌هایی بهره می‌برد که زمانی استوانه‌های اصول‌گرایی محسوب می‌شدند. هاشمی رفسنجانی پدرخوانده اصلاحات شده و حسن روحانی رییس جمهور این جریان. عملکرد ولایتی در انتخابات بازی بدون توپ برای پیروزی روحانی به حساب می‌آید، علی مطهری تریبونی شده برای بیان آنچه اصلاح‌طلبان تندرو نیز از بیان‌اش پرهیز داشتند، ناطق‌نوری را اصلاح‌طلبان به سرلیستی انتخاباتی خود دعوت می‌کنند و علی لاریجانی در مجلس بزرگ‌ترین نقطه اتکای دولت است. در تمامی این موارد، نقش اصلی را سنت نامیمونی بازی کرد که احمدی‌نژاد به همراه آورد، نقش اصلاح‌طلبان فقط آن بود که اشتباه بزرگی انجام ندهند که تا کنون موفق بوده‌اند.

(کانال «مجمع دیوانگان» را دنبال کنید: @divanesara )

«ترسناک‌ترین داستانی که تا به حال گفته شده است» داستانی است از «کالین نیسان» که در مجله «نیویورکر» منتشر شده. این داستان را با ترجمه «محمد افخمی» و به صورت یک فایل صوتی تقدیم می‌کنیم:

ماهی از سر گنده گردد نی ز دم!


آرمان امیری - شبکه «پرس تی.وی» مستندی پخش می‌کند از فعالیت‌های مافیا در سیسیل، بخش جنوبی ایتالیا. پیرمردی سیسیلی در گفت و گو با خبرنگار می‌گوید: ما اینجا ضرب‌المثلی داریم که می‌گوید ماهی از می‌گنند!

ترجمه کلام مرد ایتالیایی به زیرنویس انگلیسی در شبکه چندان تعریفی ندارد اما اگر کنی جست و جو کنیم به ضرب‌المثل رایجی در زبان انگلیسی بر می‌خوریم:

A fish rots from the head down
یا در نسخه‌ای دیگر:

A fish stinks from the head down

دقیقا بدین معنا که «ماهی از سرش شروع به گندیدن می‌کند». پس تا اینجا، دست‌کم در زبان‌های ایتالیایی و انگلیسی معادل مشابهی داریم، اما ادامه جست و جو به موارد جالب‌تری هم می‌رسد. منبعی وجود دارد که ادعا می‌کند ریشه اصلی این ضرب‌المثل چندان مشخص نیست اما کشورهای بسیار مدعی آن هستند و منابع متفاوتی از کشورهای چین، روسیه، لهستان، انگلستان و یونان در موردش ارایه شده است. با این حال، روایت این منبع بدین‌جا می‌رسد که نخستین بار چنین عباراتی در یک متن یونانی به قلم فردی به نام «اراسموس» مشاهده شده است. اما تاریخ متن جالب است: ۱۵۴۶!

در ادامه و شاید بنابر معمول بسیاری دیگر از دریافت‌های غربی، از فرهنگ شرق، ریشه متداولی از این ضرب‌المثل متعلق به کشور ترکیه و امپراطوری عثمانی دانسته می‌شود. این بار، قدیمی‌ترین منبعی که چنین گزارشی از کشور ترکیه داده به سال ۱۷۶۸ باز می‌گردد. بدون هیچ گونه اطلاعی از آنکه «احتمالا» قدیمی‌ترین منبع مکتوب ضرب‌المثلی که حالا در ترکیه هم رواج دارد، مصرعی از یک شاعر فارسی زبان است!

تاریخ تولد مولانا را ۱۲۰۷ میلادی گزارش داده‌اند. یعنی دست‌کم ۳۰۰ سال پیش از منابعی که در بالا ذکر شده است و ما این ضرب‌المثل معرف را نخستین بار از بیت مشهور او به یادگار داریم:

ماهی از سر گنده گردد نی ز دم
فتنه از عمامه خیزد نی ز خم

تفاوت بسیار کوچکی هم در معنا و دست‌مایه کارکرد این ضرب‌المثل قابل مشاهده است. منابع انگلیسی از کاربرد آن در اشاره به دلایل ضعف یک «سیستم» حکایت دارند، جایی که باید ریشه عامل را در مدیریت مقامات ارشد جست‌وجو کرد: «هنگامی که یک سازمان یا یک حکومت سقوط می‌کند، این رهبران‌اش هستند که فاسد شده‌اند».

اما در روایت جناب مولوی، با توجه به مصرع دوم شعر، می‌توان دریافت که اشاره مولانا بیشتر به «ذهنیت» است. در واقع مولانا تاکید دارد اگر فسادی قرار باشد رخ دهد، از «افکار نادرست» است و نه از اعمال ظاهری! در این روایت، «سر»، به عنوان کانون تجمع «افکار» انتخاب شده و در مقابل‌اش «دم» قرار گرفته به عنوان انتهایی از حیوان که می‌تواند نقش اعمال به ظاهر فاسدی (نظیر دفع یا شهوت) را بر عهده داشته باشد. البته، معنای این دو روایت بسیار به یکدیگر نزدیک است. در واقع، رهبران و مدیران ارشد را هم می‌توان به عنوان مغز متفکر یک سیستم قلمداد کرد، با این حال می‌توان پذیرفت که روایت غربی شده این ضرب‌المثل، بیشتر به جنبه‌هایی اجتماعی و سیستماتیک نظر دارد، اما روایت شرقی و ایرانی آن بیشتر بر جنبه‌های فردی و اخلاقیات شخصی تاکید دارد.

(وبلاگ «مجمع دیوانگان» را از طریق کانال @divanesara دنبال کنید)

روحت را می‌خراشند


آرمان امیری - در ایستگاه اتوبوس منتظری. دخترک به سراغت می‌آید. باید فال بخری. نمی‌خواهی. التماس می‌کند. پشت چشم نازک می‌کند. می‌خری / نمی‌خری. جایی درون قلب‌ات می‌سوزد. به ولیعصر می‌رسی. پسرک ساز می‌زند و دخترک جعبه پول را به سمت‌ات می‌گیرد. نگاهش می‌سوزاندت. پول می‌دهی / نمی‌دهی. آن طرف‌تر یکی پای نداشته‌اش را به نمایش گذاشته. سر می‌گردانی.

توی کافه نشسته‌ای. پسرک می‌آید. دستمال می‌فروشد. نمی‌خواهی. التماس می‌کند. به داشته و نداشته سوگندت می‌دهد. نمی‌توانی مقاومت کنی. پول می‌دهی / نمی‌دهی. جایی درون مغزت به آشوب کشیده شده. دیگر طاقت نداری. جای سالمی برایت نگذاشته‌اند. حکایت هر روز است. قلب‌ات تکه تکه شده. ذهن‌ات پریشان است. کودکی لباس‌ات را می‌کشد. می‌خواهی فریاد بزنی. نباید بزنی. نباید تندی کنی. کودک است. شاید تاثیر بدی داشته باشد. شاید فریادت را هیچ‌گاه از خاطر نبرد. درمانده‌ای. عاجزی. دیگر طاقت نداری. روح‌ات را خراش داده‌اند. روح‌ات را هر روز می‌خراشند. باید سنگ باشی. باید سنگ شوی.

(کانال تلگرام «مجمع دیوانگان» را از آدرس @divanesara دنبال کنید)

آنچه می‌بینم دیوار است!

آرمان امیری- ۱۱۶ شاعر جهان، برای لغو حکم زندان دو شاعر ایرانی نامه‌ای سرگشاده خطاب به مسوولان حکومتی ما نوشته‌اند. به تازگی «مهدی موسوی» و «فاطمه اختصاری» به ۹ و ۱۱ سال زندان محکوم شده‌اند و حال این گروه شاعران در نامه خود خواسته‌اند تا رهبران ایران، با لغو این حکم اجازه ندهند به میراث «غنی» و «ادیبانه» ایران خدشه‌ای وارد شود. به نظر می‌رسد آوازه شعردوستی ایرانیان به گوش شعرای امضا کننده این نامه رسیده است، اما اینان آشنایی چندانی با پیشینه وضعیت هم‌تایان‌شان در کشور ما ندارند.

پیشینه مجازات شاعران و زندانی کردن‌شان در تاریخ کشور ما، دست‌کمی از پیشینه خود شعر و شاعری ندارد. به همان میزان که رد پای «شعرای درباری» و مداحان ثناگو در جای جای تاریخ این کشور مشاهده می‌شود، رد پای شعرای مغضوب نیز قابل تشخیص است. احتمالا، سرشناس‌ترین این شعرای مغضوب، حکیم ابوالقاسم فردوسی است که هرچند گرفتار بند و زندان نشد، اما در تمام طول عمرش مغضوب سلطان محمود غزنوی بود. ابیاتی به فردوسی منتسب است که گوشه‌ای از خشم او نسبت به سلطان محمود را به تصویر می‌کشد:

ایا شاه محمود کشورگشای ز کس گر نترسی، بترس از خدای
که بددین و بدکیش خوانی مرا منم شیر نر، میش خوانی مرا

با این حال بسیاری از دیگر شعرا به اندازه فردوسی خوش‌شانس نبودند که اینچنین یقه حاکم را بگیرند و از بند و زندان هم در امان بمانند. «مسعود سعد سلمان»، شاعر هم عصر و هم‌دوره فردوسی، از نخستین شعرایی است که توانست به مدد اشعارش حکایت زندانی شدن‌اش را ثبت کند:

نالم به دل چو نای من اندر حصار نای
پستی گرفت همّت من زین بلند جای
آرد هوای نای مرا ناله‌های زار
جز ناله‌های زار چه آرد هوای نای

این اشعار مسعود سعد، سرآغاز سنتی ادبی در تاریخ شعر کشور ما شد که از آن با نام «زندان نامه» (حبسیه) یاد می‌کنند. سنتی که خود نشان می‌دهد تا چه میزان شعرای این کشور با مساله زندان دست به گریبان بوده‌اند. پس از مسعود سعد، نوبت به خاقانی شروانی، مجیرالدین بیلقانی و فلکی شروانی رسید که هر یک در قالب «زندان‌نامه» حکایت حبس خود را سروده و ثبت کردند.

سال‌های سال بعد، در عصر مبارزات مشروطه، فعالیت شعرا به مبارزات سیاسی و آزادی‌خواهانه نزدیک‌تر شد و به تناسب آن شمار محکومیت‌شان به زندان نیز گسترش خیره کننده‌ای یافت. «ملک‌الشعرای بهار» و «فرخی یزدی» از سرشناس‌ترین شعرایی بودند که در دوران مشروطه به زندان افتادند و فرخی را در همان زندان به قتل رساندند. «میرزاده عشقی» البته کارش به زندان نرسید و یکسره روانه قبرستان شد!

با سپری شدن دوران مشروطه و سپس سلطنت رضاشاه، نسل جدیدی از شعرا به همراه موج جدید بازداشت‌ها و زندان‌ها از راه رسیدند. احمد شاملو، مهدی اخوان ثالث و سیاوش کسرایی، از سرشناس‌ترین شعرایی بودند که در دوران پهلوی گرفتار زندان شدند و طبیعتا هر یک ره‌توشه‌ای نیز از این تجربه خاص خود به همراه آوردند. برای مثال، احمد شاملو در دوره زندان خود، به صورت اتفاقی با «وارطان سالاخانیان»، از فعالان حزب توده ایران برخورد پیدا کرد. مبارزی که زیر شکنجه‌های رژیم پهلوی به شهادت رسید و شاملو در ثبت یاد و خاطره‌اش سرود:

«... وارطان سخن نگفت
وارطان ستاره بود
یک دم در این ظلام درخشید و جست و رفت...
وارطان سخن نگفت
وارطان بنفشه بود، گل داد و مژده داد:
«زمستان شکست» و رفت».

البته، در نسخه‌های ابتدایی این شعر، به دلیل ترس از برخورد دستگاه سانسور، شاملو از «نازلی» به جای «وارطان» استفاده کرده بود. اخوان ثالث نیز مجموعه‌ای از حبسیات خود را با عنوان «در حیاط کوچک پاییز در زندان» گرد هم آورد.

پس از انقلاب نیز این سلسله ادامه یافت. «هوشنگ ابتهاج» (ه.الف.سایه) را بی‌شک باید سرشناس‌ترین شاعر زندانی در پس انقلاب ۵۷ دانست که تا سال ۱۳۶۳ در زندان به سر برد. گویا آزادی او به دنبال نامه‌ای صورت می‌گیرد که «محمدحسین شهریار» به آیت‌الله خامنه‌ای می‌نویسد و در بخشی از آن می‌آورد «از وقتی سایه را زندانی کردند، فرشته‌ها بر عرش الهی گریه می‌کنند». شعر معروف «ارغوان» بی‌شک محبوب‌ترین و پرمخاطب‌ترین سروده‌ «سایه» از زندان است:

«ارغوان شاخه همخون جدا مانده من
آسمان تو چه رنگ است امروز؟
آفتابی ست هوا؟
یا گرفته است هنوز؟
من در این گوشه كه از دنیا بیرون است
آفتابی به سرم نیست
از بهاران خبرم نیست
آنچه می‌بینم دیوار است...»

خلاصه اینکه حکایت زندانی شدن شعرا در این کشور چنان قدمتی دیرینه دارد که حتی بتوان به طنز گفت: شاعری که زندان نکشد که شاعر نیست!

(به کانال تلگرام «مجمع دیوانگان» بپیوندید: @divanesara )

روایت پر هزینه‌ای از اقتدار!

در خبرها آمده است که چین از ساخت نخستین هواپیمای مسافربری خبر داده است. این هواپیما روز گذشته در شانگهای چین به نمایش گذاشته شده است و پیش‌بینی می‌شود از سال ۲۰۱۸ به بازار وارد شود. چینی‌ها در حالی تصمیم به ساخت هواپیمای مسافربری گرفته‌اند که با ۱۰هزارمیلیارد دلار تولید ناخالص ملی، پس از آمریکا دومین اقتصاد بزرگ جهان را دارند. اقتصادی در حدود ۲۵ برابر اقتصاد کشور ما. همچنین می‌دانیم که تکنولوژی‌‌های چینی چقدر پیشرفت کرده است. آن‌ها خودروسازی صد در صد داخلی‌شان را به شدت گسترش داده‌اند و البته سال‌های سال است که هواپیماهای نظامی می‌سازند. هواپیماهایی که در صورت سقوط هم نهایتا جان یک خلبان را به خطر می‌اندازد و نه صدها مسافر.

در نقطه مقابل، کشور ما از ۱۹ سال پیش، طی قراردادی با یک شرکت اوکراینی شروع به تولید هواپیمای مسافربری «ایران – ۱۴۰» کرد. سال ۸۱، در حالی که مقامات روسی و اوکراینی سوار بر این هواپیما برای «افتتاح خط تولید» آن به اصفهان پرواز می‌کردند، هواپیما سقوط کرد و ۴۴ سرنشین آن کشته شدند. بهمن‌ماه ۱۳۸۷، یک فروند دیگر از این هواپیما در شاهین‌شهر سقوط کرد و تمامی ۵ سرنشین آن کشته شدند. مردادماه سال ۹۳، یک فروند دیگر از این هواپیما پس از برخاستن از فرودگاه مهرآباد سقوط کرد و ۴۰ نفر دیگر از مسافران‌اش را به کشتن داد.

پرسش شاید این باشد که چرا چین، با ۱.۵ میلیارد نفر جمعیت، دومین اقتصاد برتر جهان و تکنولوژی و صنعتی کاملا پیشرفته، تازه به فکر تولید هواپیمای مسافربری افتاده، اما ما از دو دهه پیش قدم در این را گذاشتیم؟ من گمان می‌کنم، مساله این است که تفاسیر ما از مفاهیمی چون «اقتدار» و «استقلال» به کلی با چینی‌ها متفاوت است. ما تنها زمانی خودمان را «مقتدر» و «مستقل» می‌دانیم که خودروسازی «ملی» خود را داشته باشیم. هواپیمای‌مان را هم خودمان بسازیم. نیروگاه هسته‌ای داشته باشیم و اورانیوم‌اش را هم خودمان غنی کنیم و البته که ماهواده و موشک میمون‌سوار به کهکشان ارسال کنیم. الزاماتی که اکثر دیگر کشورهای کاملا شناخته شده و حتی پیشرفته و ثروتمند جهان برای خودشان قائل نیستند.

در نهایت اینکه، ژاپن، سومین اقتصاد برتر جهان، با صنعت و فن‌آوری شناخته‌شده‌ای که نیاز به توضیح نیست، امیدوار است که نخستین هواپیماهای مسافربری‌اش از سال ۲۰۱۷ به بازار بیایند. و البته درست یک روز پس از آنکه اعلام شد هواپیمای چینی‌ها تا ۳ سال دیگر وارد بازار خواهد شد، «منوچهر منطقی» مدیر‌عامل سازمان صنایع هوایی نیروهای مسلح اعلام کرد که ایران، تا ۲ سال دیگر، خط تولید هواپیماهای مسافربری بزرگ را راه‌اندازی می‌کند!

(کانال وبلاگ «مجمع دیوانگان» را از @divanesara دنبال کنید)

به دنبال انتشار خبر بازداشت تعدادی از روزنامه‌نگاران، زیر سرفصل «مبارزه با نفوذ»، رییس جمهور در سخنان امروز خود در هیات دولت به این مساله واکنش نشان دادند. «مجمع دیوانگان» به صورت معمول قصدی بر انتشار «خبر» و یا لینک‌های خبری ندارد. با این حال، از آنجا که این بخش از سخنان رییس جمهور کشور، از فهرست اخبار صدا و سیمای ملی حذف شده است، گمان کردیم رسانه‌های اجتماعی می‌توانند دست‌کم بخشی از بار خبری دولت مستقر کشور را ایفا کنند! این برده از سخنان رییس جمهور را می‌توانید از طریق لینک زیر مشاهده کرده و یا فایل آن را در ادامه دریافت کنید.

https://www.youtube.com/watch?time_continue=7&v=PwhPENurwRc

کانال مجمع دیوانگان را دنبال کنید: @divanesara

یادداشت: صدای کوچه‌ها
مجموعه #آوایکوردستان
کانال @divanesara
.

یادداشت: صدای کوچه‌ها
مجموعه #آوایکوردستان
کانال @divanesara

در اویل دوران احمد‌شاه، نخستین گروه‌های دانشجویی ایرانی در آلمان با مشکل عجیبی مواجه شدند. قرار بر این بود که همه دانشجویان خارجی در برابر امپراطور آلمان رژه بروند و سرود ملی خود را بخوانند اما ایرانیان اصلا سرود ملی نداشتند! هشت دانشجوی ایرانی به هم‌فکری نشستند و بالاخره شعری را برای اجرا آماده کنند. از مجموع تاریخ ادبیات ایران، از فردوسی گرفته تا حافظ و سعدی، این «عمو سبزی فروش» بود که انتخاب شد! سرودی که همه بلد بودند و وزن و آهنگ مناسبی برای اجرا داشت. بدین ترتیب ترانه «عمو سبزی‌فروش» نقش نخستین سرود ملی ایرانیان را در کشوری اروپایی بر عهده گرفت. جالب آنکه این ترانه عامیانه با چنان موفقیتی از عهده مسوولیت خود بر آمد که دانشجویان دیگر ملل حاضر نیز به ایرانیان ملحق شده و در «بله» گفتن با آن‌ها همراه شدند:

عمو سبزی‌فروش . . . بله
سبزی کم‌فروش . . . بله
سبزی خوب داری؟ . . بله
خیلی خوب داری؟ . . . بله
عمو سبزی‌فروش! . . . بله
سیب کالک داری؟ . . . بله
زال‌زالک داری؟ . . . بله

ترانه‌های کوچه بازاری، به ویژه در دوره قاجار محبوبیت بسیار زیادی در میان ایرانیان پیدا کردند. بیشتر این ترانه‌ها، شاعر مشخصی ندارند. احتمالا به صورتی خودجوش از دل جامعه برآمده و حاوی لایه‌های پنهان و گاه پوشیده‌ای از خلقیات و دلخواست‌های جامعه ایرانی بوده‌اند. «والنتین الکسیویچ ژوکوفسکی» شرق‌شناسی بود که در در اواخر قرن ۱۹ به ایران سفر کرد و مجموعه‌ای از ترانه‌های عامیانه را با عنوان «اشعار عامیانه ایران در عصر قاجار» گردآوری کرد. او می‌نویسد: «ایرانیان در حالی که ستایش‌گران رجال ادب خود (حافظ، شیخ بهایی، قاآنی) هستند، به ارزش‌های آثار اصیل ملی اصلا اعتماد ندارند و آشکار است که نسبت به آن‌ها بی‌اعتنا هستند و آن‌ها را چیزی جز حرف مفت و بی‌معنی نمی‌دانند». ص۱۶

با این حال، این بی‌اعتمادی هیچ گاه سبب نشد که ایرانیان گرایش خود به این ترانه‌ها را ترک کنند یا از تولید و استفاده آن‌ها چشم بپوشند. برخی از این ترانه‌ها گاه از میان نسل‌ها عبور کرده‌اند و برتر و فراتر از فاخرترین آثار ادبی کشور در میان ایرانیان و فرهنگ ایرانی جای خود را باز کرده‌اند. پس از «عمو سبزی‌فروش» می‌توان به «ماشین مشدی ممدلی» هم اشاره کرد. ترانه دیگری که حتی به ضرب‌المثل هم بدل شد:

ماشین مشدی ممدلی، ارزون و بی‌معطلی
این اتولی که من میگم، فورد قدیم لاریه
رفتن توی این اتول، باعث شرمساریه
نه بابِ کورس شهریه، نه قابل سواریه
بار کشیده بسکی از، قزوین و رشت و انزلی
ماشین مشدی ممدلی، ارزون و بی‌معطلی

هرچند، ترانه‌های عامیانه‌ «فارسی» به روایت «ژوکوفسکی» مورد بی‌اعتمادی و حتی تحقیر عمومی ایرانیان قرار می‌گرفتند اما در همین سرزمین گروهی دیگر هم حضور داشتند که با ادبیات عامیانه خود کمی مهربان‌تر بودند!

«حسن زیرک»، از محبوب‌ترین و سرشناس‌ترین خواننده‌های کوردستان است. او در کودکی پدرش را از دست داد، از تحصیل بازماند و در قهوه‌خانه‌ها مشغول به کار شد. همین عامی بودن زیرک و زندگی سخت و به سر بردن در محیط‌های قهوه‌خانه‌ای سبب شد تا اینچنین به ادبیات و ترانه‌های عامیانه دل ببندد. سال‌ها بعد به صورت اتفاقی «جلال طالبانی» با او آشنا شد و وی را به «رادیو بغداد» معرفی کرد. پس از آن در «رادیو تهران» با بزرگانی همچون «حسن یاقوتی، حسن کسایی، جلیل شهنار و جهانگیر ملک» هم‌کاری کرد اما در تمام مدت دست از بازخوانی ترانه‌های عامیانه‌ای که گاه خود شاعر آنان بود بر نداشت.

محبوبیت خیره کننده زیرک در میان اهالی کوردستان، در کنار شهرت و اعتبار او در میان اهالی هنر سبب شد تا ترانه‌های عامیانه او هیچ گاه به مانند هم‌تایان فارسی‌اش به دیده تحقیر نگریسته نشود. ترانه زیر، تصنیف «شوفیر» است که احتمالا توسط خود زیرک سروده شده. (مصرع آخر به خودش اشاره می‌کند) این ترانه از جنبه‌های بسیاری می‌تواند یادآور همان «ماشین مشدی ممدلی» باشد، هرچند سمت و سوی عاشقانه‌اش ممکن است سبب شود که مخاطب اندکی هم به یاد ترانه «دم گاراژ بودم یارم سوار شد» بیفتد:

یالا شوفر (راننده) من رو زود برسون به یارم / زود من رو به یار وفادارم برسون
از دوری‌اش بی‌قرارم / والله بدون او از جانم بی‌زارم
شوفر ماشین‌ات لندروره / گاز بده، تند برو، نترس
زود برسم به یارم / والله بدون اون عقل و هوشم رفته است

شوفیر ماشین‌ات اتوبوسه / پول دادم سریع برو نترس
زود برس به یارم، یار چشم مستم / یار چشم زیبا و ابرو پیوسته‌ام

شوفر ماشین‌ات شورلت است / می‌گم برو تو را به خدا باهات کار دارم
یارم همچون اسب دلند است / هیچ وقت نمی‌گوید زیرک دیوانه است

یادداشت نخست از مجموعه «شش نقد بر کمپین تغییر چهره مردانه مجلس»
#نقدکمپین
.